# جند (ج-ن-د) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D8%AF
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AC%D9%86%D8%AF

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Ordu demektir

- Harfler: ج - ن - د
- Kur'an'da: 29 geçiş · 27 ayet · 19 sîga
- 12 sözlük

## Sîgalar (19)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [جُنْدٌ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D8%AF/siga/%D8%AC%D9%8F%D9%86%D9%92%D8%AF%D9%8C.md) | فُعْلٌ | Ordu | 4 | 4 | [36:75](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D8%AF/ayet/36:75.md) |
| [وَجُنُودُهُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D8%AF/siga/%D9%88%D9%8E%D8%AC%D9%8F%D9%86%D9%8F%D9%88%D8%AF%D9%8F%D9%87%D9%8F.md) | وَفُعُولُهُ | Ve onun orduları | 3 | 3 | [10:90](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D8%AF/ayet/10:90.md) |
| [بِجُنُودٍ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D8%AF/siga/%D8%A8%D9%90%D8%AC%D9%8F%D9%86%D9%8F%D9%88%D8%AF%D9%8D.md) | بِفُعُولٍ | Ordularla | 2 | 2 | [9:40](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D8%AF/ayet/9:40.md) |
| [جُنُودُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D8%AF/siga/%D8%AC%D9%8F%D9%86%D9%8F%D9%88%D8%AF%D9%8F.md) | فُعُولُ | Ordular | 2 | 2 | [48:4](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D8%AF/ayet/48:4.md) |
| [وَجُنُودَهُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D8%AF/siga/%D9%88%D9%8E%D8%AC%D9%8F%D9%86%D9%8F%D9%88%D8%AF%D9%8E%D9%87%D9%8F.md) | وَفُعُولَهُ | Ve onun orduları | 2 | 2 | [28:40](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D8%AF/ayet/28:40.md) |
| [وَجُنُودَهُمَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D8%AF/siga/%D9%88%D9%8E%D8%AC%D9%8F%D9%86%D9%8F%D9%88%D8%AF%D9%8E%D9%87%D9%8F%D9%85%D9%8E%D8%A7.md) | وُفُعُولَهُمَا | Ve ikisinin orduları | 2 | 2 | [28:6](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D8%AF/ayet/28:6.md) |
| [وَجُنُودِهِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D8%AF/siga/%D9%88%D9%8E%D8%AC%D9%8F%D9%86%D9%8F%D9%88%D8%AF%D9%90%D9%87%D9%90.md) | وَفُعُولِهِ | Ve onun orduları | 2 | 2 | [2:249](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D8%AF/ayet/2:249.md) |
| [الْجُنُودِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D8%AF/siga/%D8%A7%D9%84%D9%92%D8%AC%D9%8F%D9%86%D9%8F%D9%88%D8%AF%D9%90.md) | الْفُعُولِ | Ordular | 1 | 1 | [85:17](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D8%AF/ayet/85:17.md) |
| [بِالْجُنُودِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D8%AF/siga/%D8%A8%D9%90%D8%A7%D9%84%D9%92%D8%AC%D9%8F%D9%86%D9%8F%D9%88%D8%AF%D9%90.md) | بِالْفُعُولِ | Ordularıyla | 1 | 1 | [2:249](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D8%AF/ayet/2:249.md) |
| [بِجُنُودِهِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D8%AF/siga/%D8%A8%D9%90%D8%AC%D9%8F%D9%86%D9%8F%D9%88%D8%AF%D9%90%D9%87%D9%90.md) | بِفُعُولِهِ | Onun orduları ile | 1 | 1 | [20:78](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D8%AF/ayet/20:78.md) |
| [جُنُودًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D8%AF/siga/%D8%AC%D9%8F%D9%86%D9%8F%D9%88%D8%AF%D9%8B%D8%A7.md) | فُعُولًا | Ordular | 1 | 1 | [9:26](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D8%AF/ayet/9:26.md) |
| [جُنُودٌ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D8%AF/siga/%D8%AC%D9%8F%D9%86%D9%8F%D9%88%D8%AF%D9%8C.md) | فُعُولٌ | Ordular | 1 | 1 | [33:9](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D8%AF/ayet/33:9.md) |
| [جُنُودَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D8%AF/siga/%D8%AC%D9%8F%D9%86%D9%8F%D9%88%D8%AF%D9%8E.md) | فُعُولَ | Ordular | 1 | 1 | [74:31](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D8%AF/ayet/74:31.md) |
| [جُنُودُهُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D8%AF/siga/%D8%AC%D9%8F%D9%86%D9%8F%D9%88%D8%AF%D9%8F%D9%87%D9%8F.md) | فُعُولُهُ | Onun orduları | 1 | 1 | [27:17](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D8%AF/ayet/27:17.md) |
| [جُنْدًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D8%AF/siga/%D8%AC%D9%8F%D9%86%D9%92%D8%AF%D9%8B%D8%A7.md) | فُعْلًا | Ordu | 1 | 1 | [19:75](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D8%AF/ayet/19:75.md) |
| [جُنْدٍ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D8%AF/siga/%D8%AC%D9%8F%D9%86%D9%92%D8%AF%D9%8D.md) | فُعْلٍ | Ordu | 1 | 1 | [36:28](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D8%AF/ayet/36:28.md) |
| [جُنْدَنَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D8%AF/siga/%D8%AC%D9%8F%D9%86%D9%92%D8%AF%D9%8E%D9%86%D9%8E%D8%A7.md) | فُعْلَنَا | Ordumuz | 1 | 1 | [37:173](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D8%AF/ayet/37:173.md) |
| [وَجُنُودًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D8%AF/siga/%D9%88%D9%8E%D8%AC%D9%8F%D9%86%D9%8F%D9%88%D8%AF%D9%8B%D8%A7.md) | وَفُعُولًا | Ve ordular | 1 | 1 | [33:9](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D8%AF/ayet/33:9.md) |
| [وَجُنُودُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D8%AF/siga/%D9%88%D9%8E%D8%AC%D9%8F%D9%86%D9%8F%D9%88%D8%AF%D9%8F.md) | وَفُعُولُ | Ve ordular | 1 | 1 | [26:95](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D8%AF/ayet/26:95.md) |

## Mücavir kökler — 42 mücavir (169 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [يمم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D9%85%D9%85.md) — 3 ortak ayet · G² 21 · Büyük akarsu
2. [جالوت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%A7%D9%84%D9%88%D8%AA.md) — 2 ortak ayet · G² 18 · Câlut
3. [جوز](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%88%D8%B2.md) — 2 ortak ayet · G² 15 · Ceyeze vadinin girilen sırtı, su veya insanın geçtiği geçit…
4. [سكن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%83%D9%86.md) — 4 ortak ayet · G² 14 · “Sikkin” bıçak demektir
5. [فرعون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D8%B9%D9%88%D9%86.md) — 4 ortak ayet · G² 14 · Firavun
6. [هامان](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 14 · Ve Haman
7. [نبذ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%A8%D8%B0.md) — 2 ortak ayet · G² 11 · Nebiz köpük demektir
8. [سليمان](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D9%8A%D9%85%D8%A7%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 10 · Süleyman
9. [نصر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%B1.md) — 4 ortak ayet · G² 9 · Bereketli yağmurla sulanmış toprak demektir
10. [غرق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B1%D9%82.md) — 2 ortak ayet · G² 8 · Ğark, Suya doymuş toprak, bataklık demektir
11. [غلب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 8 · Ğulb, Ğelba, bahçenin etrafına dikilen ağaçlara denir
12. [رأي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A3%D9%8A.md) — 5 ortak ayet · G² 7 · Raye bir yere konmuş, oranın özelliğini gösteren işaret…
13. [بحر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AD%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · Bahr deniz demektir
14. [حزن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B2%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · “Huzal (he, ze)” zayıf hayvan, semizin zıddı demektir
15. [مكن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%83%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · Kevn tepe demektir
16. [ظنن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%86%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Suyu belirsiz, suyun olup olmadığı kuyu demektir
17. [زيد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%8A%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Zade : Azık demektir
18. [نزل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B2%D9%84.md) — 4 ortak ayet · G² 5 · “Nezle” konaklama yeri demektir
19. [مع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B9.md) — 3 ortak ayet · G² 5 · Beraber
20. [حكم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%83%D9%85.md) — 3 ortak ayet · G² 4 · Gem demektir
21. [كفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%81%D8%B1.md) — 5 ortak ayet · G² 4 · Hufre, çukur demektir
22. [صحب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Sahafe sahifa üzerine yazı yazılmış veya şekil çizilmiş…
23. [عدو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AF%D9%88.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Mu’ted, “adeve”den iftial babından gelmektedir
24. [صبر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%A8%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Granit taş demektir
25. [رجع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D8%B9.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Rac’, ırmakta akan suyun ters istikamette aktığı yerdir
26. [عزز](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B2%D8%B2.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Yağmur suyu ile doymuş topraktır
27. [أمن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D9%86.md) — 6 ortak ayet · G² 2 · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir
28. [كون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D9%86.md) — 8 ortak ayet · G² 2 · Kevn, tepe demektir
29. [أرض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B1%D8%B6.md) — 4 ortak ayet · G² 2 · Hayvanların sırtına sema, alt tarafına ard denir
30. [قلب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Ayak basıldığında toprakta çıkan kalıptır
31. [سمو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D9%88.md) — 3 ortak ayet · G² 2 · “Sem” hayvanın sırtı, “ard” da hayvanın karnıdır
32. [خرج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B1%D8%AC.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Huruc : Harc duvarın dışına sürülen harçtır
33. [تبع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · İnek yavrusu, dana demektir
34. [ضلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%84%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Fi Tadlil Dalle kaybolan deve demektir
35. [أتي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AA%D9%8A.md) — 4 ortak ayet · G² 2 · Etve çardağa doğru suyu getiren kanaldır
36. [أخذ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B0.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · İhaze göl gibi suyun toplandığı yer yani birikintidir veya…
37. [ذكر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Zikr : Yay görevi gören ağaç dal parçasıdır
38. [جعل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 0 · Ceal sıcak tencerinin tutulması için kullanılan bez…
39. [رحم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 0 · Rahim, bebeğin doğana kadar geliştiği yerdir
40. [قول](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%84.md) — 7 ortak ayet · G² 0 · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
41. [عذب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B0%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 0 · Su yosunudur
42. [رسل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B3%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 0 · Saçak demektir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | جند |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [حزب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B2%D8%A8.md), [عسكر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B3%D9%83%D8%B1.md), فئـة, [جيش](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%8A%D8%B4.md) |
| Zıt Kök | [خذل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B0%D9%84.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Taşlık, sert ve sıkı zemin; belirli bir nizam ve sertlikte bir araya gelip kümelenen unsur |
| Çekirdek Özet 2 | İlahi veya beşeri bir gaye uğruna seferber edilmiş, safları ve görevleri tanzim edilmiş kolektif güç |
| Çekirdek Özet 3 | Bir iradeye bağımlı olarak nizam altına alınmış, müşterek hareket kabiliyetine sahip organize kuvvet sistemi |
| Kritik Hata Riski | Kökün yalnızca modern askeri techizatlı orduya indirgenerek Kur'an'daki kevni, gaybi ve manevi güç unsurlarını dışarıda bırakması |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| جن | Örtmek, gizlemek, yoğunlaşarak bir araya gelmek, içe çekilmek ve kuşatmak; [جنن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D9%86.md), [جنب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D8%A8.md), [جنح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D8%AD.md), [جنف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D9%81.md), [جني](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D9%8A.md) köklerinde olduğu gibi bir şeyin yoğunlaşıp bir kitle veya örtü oluşturması | د | Kapı, sınır, sevk ve belirgin intikal imgesi taşıyan harfin eklenmesiyle içe kapalı ve belirsiz yoğunluk, dışa dönük, sınırları çizili, intizama kavuşmuş ve sevk edilebilir sert bir kuvvete dönüşmüştür. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ج | Değnek, deve; taşıma, yol alma, toplama | Dağınık unsurların bir araya toplanmasını ve belirli bir istikamete doğru sevk edilip taşınmasını temsil eder. |
| ن | Filiz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılık | Toplanan gücün akışkan bir devamlılık, çoğalma ve dinamik bir canlılık kazanmasını simgeler. |
| د | Kapı; giriş, geçiş, hareket | Gücün belirli bir eşikten, nizamdan veya geçitten geçerek hedefe yönelmesini ve intizam bulmasını gösterir. |
| جند | Toplama ve süreklilik kazanan gücün nizami bir eşikten sevk edilmesi | Dağınık bireylerin veya unsurların bir araya toplanarak canlı, devamlı ve intizamlı bir kuvvet halinde sevk ve idare edilmesini ifade eder. |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Taşlı, beyaz çakıllı, sert ve sıkışık zemin; adımların dağılmadığı, unsurların birbirine kenetlendiği katı arazi parçası |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem şairi Amr b. Şemir bir beytinde askeri ordugâh ve Yemen'deki toplanma merkezini kastederek kökü mekân ve güç yığınağı bağlamında zikreder: ولا من سليم وساداتها / ولا من تميم وأهل الجند |
| Erken Arapça kullanım | Erken dönem hadis rivayetinde ruhların türdeşlik ve tabiat ortaklığına göre gruplaşmasını ifade etmek üzere kullanılmıştır: الأرواح جنود مجندة فما تعارف منها ائتلف وما تناكر منها اختلف |

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāġa.

### Sami etimolojik katman

Arapça جند kökü, Sami dillerinin genelinde ortak bir askeri kurum terimi olarak yaygın köklere sahip olmaktan ziyade, Güney Sami ve Arap yarımadası havzasında sertlik, yoğunlaşma ve organize kitle anlamından türeyerek belirginleşmiş bir yapı sergiler. İbrani ve Arami kollarında ordular ve toplanmış kuvvetler genellikle [صبا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%A8%D8%A7.md) kökünden gelen türevlerle veya [حيل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%8A%D9%84.md) ile karşılanırken, Arapçada جند kökü zeminin sertliği ve unsurların birbirine perçinlenmesi anlamına gelen somut kökten geçiş yapmıştır. Erken dönem askeri idare terminolojisinde Ecnadü'ş-Şam şeklinde bölge ve garnizon ordugahlarını nitelemek üzere kurumsallaşması, kökün hem mekan hem de o mekanda konuşlanan organize nüfus anlamını birleştirdiğini gösterir.

Güven: Güçlü

Kaynak: Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Brown-Driver-Briggs, David Cohen.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Sert zemin ve toplanma | Sert ve taşlık zemin anlamındaki somut isimden, bir araya gelip sertleşen ve birbirine kenetlenen yardımcılar grubuna semantik geçiş | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney Sami ve bölgesel paralellikler | Kuzeybatı Sami dillerindeki doğrudan karşılıklar yerine Güney Arabistan ve Arapça havzasında topluluk ve askeri garnizonlaşma ile gelişen özel semantik gelişim | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik ailenin diğer kollarında doğrudan ve güvenilir bir soydaş tespit edilememiştir. | Veri bulunamadı |

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, HALOT.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| جند | Anlamlı | Toplanmak, kenetlenmek, ordu oluşturmak | Sertleşerek bir araya gelen ve nizami bir güç teşkil eden birlik | Kur'an'da geçer; hedef kök |
| [جدن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%AF%D9%86.md) | Anlamlı | Zenginleşmek, yetinmek, bir hal üzere kalmak | İhtiyaçtan kurtulup kendi kendine yetme hali | Kur'an'da geçmez |
| [نجد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AC%D8%AF.md) | Anlamlı | Yüksek yere çıkmak, açık ve belirgin olmak, yardım etmek | Yüksek arazi, belirgin yol ve zor anında yetişen yiğitlik/yardım | Kur'an'da geçer; nusret ve kuvvet ilişkisi |
| [ندج](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AF%D8%AC.md) | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilir |
| [دجن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%AC%D9%86.md) | Anlamlı | Yağmur bulutunun kaplaması, bir yerde yerleşip kalmak | Gökyüzünün kapanması veya bir mekânda uzun süre ikamet etme hali | Kur'an'da geçmez; yoğunlaşma ve örtme ilişkisi |
| [دنج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D8%AC.md) | Anlamlı | Darlık, gözün kısılması, sıkışıklık | Görüşün veya alanın daralması | Kur'an'da geçmez |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| جند | Merkez | Organize güç, ordu | Nizam, sevk ve bir iradeye tâbi olarak saf bağlamış kuvvet | Bir merkeze bağlı olarak tanzim edilmiş ve seferberliğe hazır topluluk |
| [حزب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B2%D8%A8.md) | Komşu | İdeolojik veya çıkarsal grup | Düşünce veya çıkar birliğiyle hizipleşmiş küme | Belirli bir mefkûre veya taassup etrafında kenetlenen kitle |
| [عسكر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B3%D9%83%D8%B1.md) | Komşu | Karargâh ve ordugâh gücü | Mekânsal toplanma ve karargâh düzeni | Belirli bir yerde toplanıp yığılmış kalabalık askeri güç |
| فئـة | Komşu | Müfreze, destek grubu | Gerektiğinde geri dönülüp sığınılan veya savaşan zümre | Birbirine arka çıkan, çatışma anında geri çekilip toparlanan birlik |
| [خذل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B0%D9%84.md) | Zıt | Yardımsız bırakmak, terk etmek | Yardımı keserek gücünü dağıtmak ve hezimete uğratmak | Kenetlenmiş gücün dağılması, nusretin kesilip yapayalnız bırakılma hali |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | جند | Asker, ordu, organize güç unsurları | Bir amaca yöneltilmiş nizami insan veya varlık kuvveti | Kesin |
| Latince | Exercitus, Legio | Talimli ordu, lezyon | Nizami eğitimden geçmiş, emre amade askeri gücü karşılar; soyut kevni orduları dışarıda bırakır | Güçlü |
| İngilizce | Host, Army, Troops | Ordu, seferber edilmiş güç, büyük kalabalık | Host kelimesi hem göksel hem yersel orduları karşılar; army ise daha kurumsal ve teknik kalır | Güçlü |
| Almanca | Heerschar, Armee | Ordu, düzenli kuvvet, leşker | Heerschar kavramı ilahi orduları da kapsayacak şekilde geniştir | Güçlü |
| Fransızca | Armée, Host | Ordu, silahlı kuvvetler | Silahlı ve nizami yapıyı tam karşılar, tabiat güçlerini mecazen ifade eder | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Lewis and Short, Grimm Wörterbuch.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| جُنُودُ رَبِّكَ / جُنُودُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ | İlahi ve gaybi ordular | Allah'ın emrine amade melekler, rüzgâr, tabiat olayları ve mahiyeti bilinemeyen kevni güçler (Müddessir [74:31](https://lisan.digital/tr/ayet/74:31.md), Fetih [48:4](https://lisan.digital/tr/ayet/48:4.md), Ahzâb [33:9](https://lisan.digital/tr/ayet/33:9.md)) |
| جُنْدَنَا | İlahi yardım ile muzaffer kılınan peygamberler ve müminler topluluğu | Hak davanın yeryüzündeki taşıyıcısı ve galip gelecek olan inançlı ordu (Sâffât [37:173](https://lisan.digital/tr/ayet/37:173.md)) |
| جُنُودُ إِبْلِيسَ | Şeytani ve saptırıcı güç odakları | İblis'in ardına düşmüş, ifsada hizmet eden organize kötülük birlikleri (Şuarâ [26:95](https://lisan.digital/tr/ayet/26:95.md)) |
| وَجُنُودُهُ (Firavun, Câlût, Nemrûd bağlamında) | Tağuti iktidarların askeri ve zorbaca tahakküm aygıtı | Hakka karşı direnen, zulüm ve tahakküm üreten dünyevi silahlı güçler (Bakara [2:249](https://lisan.digital/tr/ayet/2:249.md), Yûnus [10:90](https://lisan.digital/tr/ayet/10:90.md), Kasas [28:39](https://lisan.digital/tr/ayet/28:39.md)) |
| جُنْدٌ مَّا هُنَالِكَ مَهْزُومٌ | Akıbeti hezimet olan inkar birlikleri | Hakkın karşısında toplanmış fakat mağlup olmaya mahkum cılız kitleler (Sâd [38:11](https://lisan.digital/tr/ayet/38:11.md), Duhan [44:24](https://lisan.digital/tr/ayet/44:24.md)) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İlahi kudret ve gayb orduları | Meleklerin ve kevni unsurların ilahi iradeye mutlak itaati; orduların hakiki failinin Allah olması | Varlık alemindeki tüm güçlerin Allah'ın emrinde birer vasıta olması |
| Fıkıh | Cihad, ordu teşkilatı ve ganimet | İslam ordusunun teşekkülü, askeri nizam, sınır muhafazası ve divan kayıtları | Meşru savunma ve nizamı koruyan nizami kuvvet |
| Tefsir | Gaybi yardım ve hezimet sahneleri | Bedir, Hendek ve Huneyn savaşlarında inen görünmeyen ordular ile müminlerin psikolojik teskini | Görünür ve görünmez orduların tevhidi bağlamda yorumlanması |
| Hadis | Ruhların yaratılışı ve fıtri uyum | Ruhların önceden sınıflandırılmış ordular gibi benzer tabiatlarla kaynaşması veya ayrışması | Fıtri meyil, ahlaki türdeşlik ve manevi birliktelik |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Kozmolojik ve itikadi nizam | İlahi iradenin tasarruf vasıtaları | Emri infaz etme | Göklerin ve yerin tüm güçleri Allah'ın emrini icra eden birer ordudur. | Kesin |
| İlmi | Varlık sınıfları ve taksonomi | Benzer unsurların tanzimi ve sınıfı | Kategorizasyon | Ortak vasıflara sahip varlıkların belirli bir nizam içinde gruplanmasıdır. | Güçlü |
| Siyasi | Kamu güvenliği ve savunma aygıtı | Kolluk gücü ve savunma teşkilatı | Caydırıcılık ve koruma | Meşru otoritenin sınırlarını koruyan ve iç asayişi sağlayan organize kuvvettir. | Kesin |
| İktisadi | Kolektif üretim gücü | Teşkilatlanmış emek ve işgücü ordusu | Üretim seferberliği | Büyük altyapı ve bayındırlık işlerinde organize edilmiş insan kaynağıdır. | Muhtemel |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Vektör alanı ve kuvvetler sistemi | Tek tek skaler büyüklüklerin aynı yön ve doğrultuda birleşerek bileşke bir kuvvet vektörü oluşturması, tek merkezden yönetilen ordu hareketiyle yapısal denklik gösterir. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Kurumsal hiyerarşi ve kolektif eylem | Bireylerin kişisel hedeflerini askıya alarak ortak bir emir-komuta zinciri altında kurumsal bir iradeyi gerçekleştirmek üzere mobilize olmasıdır. | Kesin |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kavramı yalnızca barut, tüfek ve kışladan ibaret çağdaş üniformalı devlet ordusu ile sınırlandırmak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Rüzgâr, melekler, doğa olayları, korku, manevi sekine ve hakikate boyun eğmiş tüm varlık unsurlarını içine alan evrensel güç sistemi |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Hendek veya Huneyn gibi hadiselerdeki ilahi müdahaleyi yalnızca metafor saymak; varlık mertebelerindeki ilahi orduların reel tesirini göz ardı ederek dar pozitivist bir tarih okumasına sapmak |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın ontolojik güç tasavvurunu inşa eder; hakiki kudretin sadece beşeri ordularda olmadığını, göklerin ve yerin bütün kuvvetlerinin tek bir merkezden sevk edilen bir ordu olduğunu bildirir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Firavun'un boğulmasını anlatan kıssalarda (Yûnus, Kasas), Bedir ve Hendek gibi tarihi dönüm noktalarında (Âl-i İmrân, Ahzâb) ve ahiret sahnelerinde (Şuarâ). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Sayısal ve askeri üstünlüğün tek başına zafer getireceği zannını yıkar; orduların hakiki galibiyetinin ilahi iradeye intisap etmekle mümkün olduğunu ortaya koyar. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Taşlık ve sert arazinin sağladığı sıkılık, dağılmayan zemin; unsurların birbirine perçinlenip bir araya gelmesi.
- Soyut anlam: Bir amaca veya üst iradeye bağlanarak belirli bir düzen ve hiyerarşi içinde sevk edilen organize güç sistemi.
- Sistematik karşılık: Dağınık fertlerin üst bir gayede kenetlenerek vektörel bir bileşke kuvvet haline dönüştürülmesi ve tasarruf vasıtası kılınması.
- LaTeX modeli: $$F = \sum_{i=1}^{n} v_i \cdot u$$
- LaTeX açıklaması: Modelde $v_i$, ordunun bünyesindeki her bir münferit unsuru ve ferdi temsil eder. $u$ parametresi, bu fertleri tek bir istikamete bağlayan nizami birim vektörü ve ortak iradeyi gösterir. $n$ adet unsurun aynı hedef doğrultusunda kenetlenip toplanmasıyla elde edilen $F$ ise sevk ve idareye hazır, tek merkezli nihai ordu gücünü ifade eder.

## Geçtiği ayetler (27 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AC%D9%86%D8%AF/occurrences?meal=IK

### [Bakara 2:249](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D8%AF/ayet/2:249.md) — بِالْجُنُودِ · وَجُنُودِهِ

فَلَمَّا فَصَلَ طَالُوتُ بِالْجُنُودِ قَالَ إِنَّ اللَّهَ مُبْتَلِيكُمْ بِنَهَرٍ فَمَنْ شَرِبَ مِنْهُ فَلَيْسَ مِنِّي وَمَنْ لَمْ يَطْعَمْهُ فَإِنَّهُ مِنِّي إِلَّا مَنِ اغْتَرَفَ غُرْفَةً بِيَدِهِ فَشَرِبُوا مِنْهُ إِلَّا قَلِيلًا مِنْهُمْ فَلَمَّا جَاوَزَهُ هُوَ وَالَّذِينَ آمَنُوا مَعَهُ قَالُوا لَا طَاقَةَ لَنَا الْيَوْمَ بِجَالُوتَ وَجُنُودِهِ قَالَ الَّذِينَ يَظُنُّونَ أَنَّهُمْ مُلَاقُو اللَّهِ كَمْ مِنْ فِئَةٍ قَلِيلَةٍ غَلَبَتْ فِئَةً كَثِيرَةً بِإِذْنِ اللَّهِ وَاللَّهُ مَعَ الصَّابِرِينَ

Meal (IK): Talut orduyla birlikte ayrılıp çıktığı vakit dedi ki: Allah, sizi bir ırmakla deneyecektir. Kim ondan içerse benden değildir. Kim de ondan tatmazsa şüphesiz ki bendendir. Eliyle bir avuç alanlar başka. Derken onlardan birazı müstesna olmak üzere hepsi de ondan içiverdiler. Talut ve beraberindeki mü’minler ırmağı geçtikleri vakit; bizim bugün Calut ve ordusuna karşı gücümüz yoktur, dediler. Mutlaka Allah’a kavuşacaklarını bilenlerse dediler ki: Nice az topluluk, Allah’ın izniyle pek çok topluluğu yenmiştir. Allah sabredenlerle beraberdir.

### [Bakara 2:250](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D8%AF/ayet/2:250.md) — وَجُنُودِهِ

وَلَمَّا بَرَزُوا لِجَالُوتَ وَجُنُودِهِ قَالُوا رَبَّنَا أَفْرِغْ عَلَيْنَا صَبْرًا وَثَبِّتْ أَقْدَامَنَا وَانْصُرْنَا عَلَى الْقَوْمِ الْكَافِرِينَ

Meal (IK): Calut ve askerlerine karşı çıktıkları zaman, dediler ki: Ey Rabbımız, üzerimize sabır yağdır, ayaklarımıza sebat ver ve bizi kafirler güruhuna karşı muzaffer kıl.

### [Tevbe 9:26](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D8%AF/ayet/9:26.md) — جُنُودًا

ثُمَّ أَنْزَلَ اللَّهُ سَكِينَتَهُ عَلَى رَسُولِهِ وَعَلَى الْمُؤْمِنِينَ وَأَنْزَلَ جُنُودًا لَمْ تَرَوْهَا وَعَذَّبَ الَّذِينَ كَفَرُوا وَذَلِكَ جَزَاءُ الْكَافِرِينَ

Meal (IK): Bilahare Allah; Rasulü ile mü’minlerin üzerine sekinetini indirmişti, görmediğiniz orduları da indirmişti. Ve kafirleri azaba uğratmıştı. Kafirlerin cezası buydu.

### [Tevbe 9:40](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D8%AF/ayet/9:40.md) — بِجُنُودٍ

إِلَّا تَنْصُرُوهُ فَقَدْ نَصَرَهُ اللَّهُ إِذْ أَخْرَجَهُ الَّذِينَ كَفَرُوا ثَانِيَ اثْنَيْنِ إِذْ هُمَا فِي الْغَارِ إِذْ يَقُولُ لِصَاحِبِهِ لَا تَحْزَنْ إِنَّ اللَّهَ مَعَنَا فَأَنْزَلَ اللَّهُ سَكِينَتَهُ عَلَيْهِ وَأَيَّدَهُ بِجُنُودٍ لَمْ تَرَوْهَا وَجَعَلَ كَلِمَةَ الَّذِينَ كَفَرُوا السُّفْلَى وَكَلِمَةُ اللَّهِ هِيَ الْعُلْيَا وَاللَّهُ عَزِيزٌ حَكِيمٌ

Meal (IK): Eğer siz ona yardım etmezseniz; doğrusu Allah, ona yardım etmişti. Hani kafirler onu çıkarmışlardı da, o ikinin ikinicisydi. Hani onlar mağarada idiler ve hani o, arkadaşına; üzülme, Allah bizimledir, diyordu. Bunun üzerine Allah, ona sekinetini indirmişti, onu sizin görmediğiniz ordularla desteklemişti. Ve küfretmiş olanların sözünü alçaltmıştı. Allah’ın kelimesi ise en yüce olandır. Allah; Aziz’dir, Hakim’dir.

### [Yunus 10:90](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D8%AF/ayet/10:90.md) — وَجُنُودُهُ

وَجَاوَزْنَا بِبَنِي إِسْرَائِيلَ الْبَحْرَ فَأَتْبَعَهُمْ فِرْعَوْنُ وَجُنُودُهُ بَغْيًا وَعَدْوًا حَتَّى إِذَا أَدْرَكَهُ الْغَرَقُ قَالَ آمَنْتُ أَنَّهُ لَا إِلَهَ إِلَّا الَّذِي آمَنَتْ بِهِ بَنُو إِسْرَائِيلَ وَأَنَا مِنَ الْمُسْلِمِينَ

Meal (IK): İsrailoğullarına da denizi geçirdik. Firavun ve askerleri haksızlık ve düşmanlıkla ardlarına düştüler. Firavun boğulacağı anda: İsrailoğullarının iman ettiğinden başka tanrı olmadığına inandım. Artık ben de müslümanlardanım, dedi.

### [Meryem 19:75](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D8%AF/ayet/19:75.md) — جُنْدًا

قُلْ مَنْ كَانَ فِي الضَّلَالَةِ فَلْيَمْدُدْ لَهُ الرَّحْمَنُ مَدًّا حَتَّى إِذَا رَأَوْا مَا يُوعَدُونَ إِمَّا الْعَذَابَ وَإِمَّا السَّاعَةَ فَسَيَعْلَمُونَ مَنْ هُوَ شَرٌّ مَكَانًا وَأَضْعَفُ جُنْدًا

Meal (IK): De ki: Rahman; sapıklıkta olanın günlerinin uzunluğunu uzattıkça uzatır. Nihayet tehdit edildikleri azabı veya kıyamet gününü gördükleri zaman; kimin yerinin daha kötü ve taraftarlarının daha güçsüz olduğunu bileceklerdir.

### [Taha 20:78](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D8%AF/ayet/20:78.md) — بِجُنُودِهِ

فَأَتْبَعَهُمْ فِرْعَوْنُ بِجُنُودِهِ فَغَشِيَهُمْ مِنَ الْيَمِّ مَا غَشِيَهُمْ

Meal (IK): Firavun da ordusuyla onu takip etti. Deniz de onları nasıl kapladıysa öylece kaplayıverdi.

### [Şuara 26:95](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D8%AF/ayet/26:95.md) — وَجُنُودُ

وَجُنُودُ إِبْلِيسَ أَجْمَعُونَ

Meal (IK): İblis’in askerleri de topluca.

### [Neml 27:17](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D8%AF/ayet/27:17.md) — جُنُودُهُ

وَحُشِرَ لِسُلَيْمَانَ جُنُودُهُ مِنَ الْجِنِّ وَالْإِنْسِ وَالطَّيْرِ فَهُمْ يُوزَعُونَ

Meal (IK): Süleyman’ın cinnlerden, insanlardan, kuşlardan orduları toplandı. Hepsi topluca gidiyorlardı.

### [Neml 27:18](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D8%AF/ayet/27:18.md) — وَجُنُودُهُ

حَتَّى إِذَا أَتَوْا عَلَى وَادِ النَّمْلِ قَالَتْ نَمْلَةٌ يَاأَيُّهَا النَّمْلُ ادْخُلُوا مَسَاكِنَكُمْ لَا يَحْطِمَنَّكُمْ سُلَيْمَانُ وَجُنُودُهُ وَهُمْ لَا يَشْعُرُونَ

Meal (IK): Nihayet karıncaların bulunduğu vadiye geldiklerinde bir karınca dedi ki: Ey karıncalar, yuvalarınıza girin. Süleyman ve orduları farkına varmadan sakın sizi ezmesin.

### [Neml 27:37](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D8%AF/ayet/27:37.md) — بِجُنُودٍ

ارْجِعْ إِلَيْهِمْ فَلَنَأْتِيَنَّهُمْ بِجُنُودٍ لَا قِبَلَ لَهُمْ بِهَا وَلَنُخْرِجَنَّهُمْ مِنْهَا أَذِلَّةً وَهُمْ صَاغِرُونَ

Meal (IK): Geri rötür onlara. Andolsun ki; güç yetiremeyecekleri bir ordu ile gelir onları oradan alçalmış ve küçük düşmüş olarak çıkartırım.

### [Kasas 28:6](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D8%AF/ayet/28:6.md) — وَجُنُودَهُمَا

وَنُمَكِّنَ لَهُمْ فِي الْأَرْضِ وَنُرِيَ فِرْعَوْنَ وَهَامَانَ وَجُنُودَهُمَا مِنْهُمْ مَا كَانُوا يَحْذَرُونَ

Meal (IK): Ve onları memleketlerine yerleştirelim, Firavun’ a Haman’a ve ikisinin askerlerine çekinmekte oldukları şeyleri gösterelim.

### [Kasas 28:8](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D8%AF/ayet/28:8.md) — وَجُنُودَهُمَا

فَالْتَقَطَهُ آلُ فِرْعَوْنَ لِيَكُونَ لَهُمْ عَدُوًّا وَحَزَنًا إِنَّ فِرْعَوْنَ وَهَامَانَ وَجُنُودَهُمَا كَانُوا خَاطِئِينَ

Meal (IK): Firavun’un adamları bunun üzerine onu aldılar. Çünkü o, sonunda kendileri için bir düşman ve bir tasa olacaktı. Zira Firavun, Haman ve askerleri gerçekten suçlu idiler.

### [Kasas 28:39](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D8%AF/ayet/28:39.md) — وَجُنُودُهُ

وَاسْتَكْبَرَ هُوَ وَجُنُودُهُ فِي الْأَرْضِ بِغَيْرِ الْحَقِّ وَظَنُّوا أَنَّهُمْ إِلَيْنَا لَا يُرْجَعُونَ

Meal (IK): O da, askerleri de memlekette haksız yere büyüklük tasladılar ve gerçekten Bize döndürülmeyeceklerini sandılar.

### [Kasas 28:40](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D8%AF/ayet/28:40.md) — وَجُنُودَهُ

فَأَخَذْنَاهُ وَجُنُودَهُ فَنَبَذْنَاهُمْ فِي الْيَمِّ فَانْظُرْ كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الظَّالِمِينَ

Meal (IK): Biz de onu ve askerlerini yakalayıp suya attık. Zalimlerin sonunun nasıl olduğuna bir bak.

### [Ahzab 33:9](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D8%AF/ayet/33:9.md) — جُنُودٌ · وَجُنُودًا

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اذْكُرُوا نِعْمَةَ اللَّهِ عَلَيْكُمْ إِذْ جَاءَتْكُمْ جُنُودٌ فَأَرْسَلْنَا عَلَيْهِمْ رِيحًا وَجُنُودًا لَمْ تَرَوْهَا وَكَانَ اللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرًا

Meal (IK): Ey iman edenler; Allah’ın üzerinizdeki nimetini hatırlayın. Hani size ordular gelmişti de Biz, onların üzerine rüzgar ve sizin görmediğiniz ordular göndermiştik. Allah; yaptıklarınızı görendir.

### [Yasin 36:28](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D8%AF/ayet/36:28.md) — جُنْدٍ

وَمَا أَنْزَلْنَا عَلَى قَوْمِهِ مِنْ بَعْدِهِ مِنْ جُنْدٍ مِنَ السَّمَاءِ وَمَا كُنَّا مُنْزِلِينَ

Meal (IK): Ondan sonra kavminin üzerine gökten bir ordu indirmedik, zaten indirecek de değildik.

### [Yasin 36:75](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D8%AF/ayet/36:75.md) — جُنْدٌ

لَا يَسْتَطِيعُونَ نَصْرَهُمْ وَهُمْ لَهُمْ جُنْدٌ مُحْضَرُونَ

Meal (IK): Halbuki onlar, kendilerine yardım edemezler. Sadece kendileri onlar için hazırlanmış askerlerdir.

### [Saffat 37:173](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D8%AF/ayet/37:173.md) — جُنْدَنَا

وَإِنَّ جُنْدَنَا لَهُمُ الْغَالِبُونَ

Meal (IK): Ve şüphesiz ki Bizim askerlerimiz; onlar galiblerdir.

### [Sad 38:11](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D8%AF/ayet/38:11.md) — جُنْدٌ

جُنْدٌ مَا هُنَالِكَ مَهْزُومٌ مِنَ الْأَحْزَابِ

Meal (IK): Onlar, burada derme çatma gruplardan olma bozguna uğratılmış bir ordudur.

### [Duhan 44:24](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D8%AF/ayet/44:24.md) — جُنْدٌ

وَاتْرُكِ الْبَحْرَ رَهْوًا إِنَّهُمْ جُنْدٌ مُغْرَقُونَ

Meal (IK): Denizi sakin iken geride bırak. Doğrusu onlar, suda boğulacak bir ordudur.

### [Fetih 48:4](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D8%AF/ayet/48:4.md) — جُنُودُ

هُوَ الَّذِي أَنْزَلَ السَّكِينَةَ فِي قُلُوبِ الْمُؤْمِنِينَ لِيَزْدَادُوا إِيمَانًا مَعَ إِيمَانِهِمْ وَلِلَّهِ جُنُودُ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ وَكَانَ اللَّهُ عَلِيمًا حَكِيمًا

Meal (IK): O’dur; mü’minlerin kalblerine sekineti indiren. Ta ki; imanlarını imanla arttırsınlar. Göklerin ve yerin orduları Allah’ındır. Allah; Alim ve Hakim olandır.

### [Fetih 48:7](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D8%AF/ayet/48:7.md) — جُنُودُ

وَلِلَّهِ جُنُودُ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ وَكَانَ اللَّهُ عَزِيزًا حَكِيمًا

Meal (IK): Göklerin ve yerin orduları Allah’ındır. Allah; Aziz, Hakim olandır.

### [Zariyat 51:40](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D8%AF/ayet/51:40.md) — وَجُنُودَهُ

فَأَخَذْنَاهُ وَجُنُودَهُ فَنَبَذْنَاهُمْ فِي الْيَمِّ وَهُوَ مُلِيمٌ

Meal (IK): Sonunda onu da, ordularını da yakalayıp denize attık. O, kınanacak işler yapıp durmaktaydı.

### [Mülk 67:20](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D8%AF/ayet/67:20.md) — جُنْدٌ

أَمَّنْ هَذَا الَّذِي هُوَ جُنْدٌ لَكُمْ يَنْصُرُكُمْ مِنْ دُونِ الرَّحْمَنِ إِنِ الْكَافِرُونَ إِلَّا فِي غُرُورٍ

Meal (IK): Rahman’dan başka size yardımda bulunacak ordunuz kimdir? Kafirler sadece gurur içindedirler.

### [Müddessir 74:31](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D8%AF/ayet/74:31.md) — جُنُودَ

وَمَا جَعَلْنَا أَصْحَابَ النَّارِ إِلَّا مَلَائِكَةً وَمَا جَعَلْنَا عِدَّتَهُمْ إِلَّا فِتْنَةً لِلَّذِينَ كَفَرُوا لِيَسْتَيْقِنَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ وَيَزْدَادَ الَّذِينَ آمَنُوا إِيمَانًا وَلَا يَرْتَابَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ وَالْمُؤْمِنُونَ وَلِيَقُولَ الَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ وَالْكَافِرُونَ مَاذَا أَرَادَ اللَّهُ بِهَذَا مَثَلًا كَذَلِكَ يُضِلُّ اللَّهُ مَنْ يَشَاءُ وَيَهْدِي مَنْ يَشَاءُ وَمَا يَعْلَمُ جُنُودَ رَبِّكَ إِلَّا هُوَ وَمَا هِيَ إِلَّا ذِكْرَى لِلْبَشَرِ

Meal (IK): Cehennem bekçilerini yalnız meleklerden kıldık. Onların sayılarını da ancak küfretmiş olanlar için bir fitne kıldık. Ki kendilerine kitab verilmiş olanlar, kesin bilgi sahibi olsunlar. İman edenlerin de imanları artsın. Kendilerine kitab verilmiş olanlar ve mü’minler kuşkuya düşmesinler. Bir de kalblerinde hastalık bulunanlarla kafirler: Bununla Allah neyi kasdetmiş? desinler. İşte böyle Allah, dilediğini saptırır, dilediğini hidayete erdirir. Rabbının ordularını ancak kendisi bilir. Bu, ancak insanlara bir öğüttür.

### [Buruc 85:17](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D8%AF/ayet/85:17.md) — الْجُنُودِ

هَلْ أَتَاكَ حَدِيثُ الْجُنُودِ

Meal (IK): O orduların haberi haberi, sana geldi mi?

## Sözlükler (12)

### ★ Akevler Sözlüğü

Ordu demektir.
Savaşcı demektir. İlk topluluklar meyvecilikle geçinmişler, güçlü erkekler koruma nöbetlerini tutmuşlardır. Bunlara cünd denirdi.  Sonra ordu anlamı kazanmıştır.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D8%AF/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الجيم والدال والنون معهما
ج د ن، د ج ن، ن ج د، ج ن د مستعملات
جدن:
جَدَن اسم رجلٍ ذو جَدَن: اسم رجلٍ في مقاولة اليمن.
دجن:
الدُّجنُ: ظلُّ الغيم، ويوم مُدجِنُ: دام عليه ظلُّ غيمه مع ندى.
وكلبٌ داجنٌ أي ألف البيت، ودَجَنَ يَدجَنَ دَجُوناً ونحوه لغيره.
والداجِنُ: المعتاد والدُجُون: الألفان.
ويقال للنّاقةِ التي عُودَتِ السِّناوة مَد جُونة أي دُجِنت للسِّناوة، وهكذا القول فيها والمُداجَنةُ: حُسنُ المُخالطةِ.
والدُّجُنَّةُ: الظَّلماء، والتخفيف جائزٌ للشاعر كقول حُميد حتى إذا انجلت دُجى الدُّجُون وقد ادجَوجَنَ.
وإذا غربت الكلمة فكثيراً ما يُخرجون فعلها على افعوعل مثل اعصوصب، واحروروف من الانحِراف.
نجد:
النَّجدُ: ما خالف الغور. وأنجَدَ القومُ صارُوا ببلاد نَجدٍ.
وكل شرفٍ من الأرضِ استوى ظهره فهو نجدٌ، ويجمع على أنجاد، وفي أدنى العدد: أنجُد، و "الجماعة" النجادُ. والنَّجادُ في مثل هذه الصِّفة أرض فيها ارتفاع وصلابةٌ، قال:
قلائصُ إذا علـونَ فـدفـدا		رمينَ بالطَّرفِ النِجادَ الأبعدا
ويقال: ها هنا الطريقُ الواضحُ، والطريقُ الواضح يُسمى نجداً، وقوله تعالى: "وهيناهُ النَّجدينِ" أي طريق الخير وطريق الشرِّ.
وأمر نجدٌ: واضحٌ، وطريقٌ نَجدٌ هادٍ، قال أميَّة:
وقد جاكمُ النَّجدُ النَّذسرُ مُحـمَّـدٌ		دليلٌ على طرقِ الهُدى ليس يَهمدُ
ويقال: هو ابن نجدتها للدَّليل الهادي الذي كأنّه وُلِدَ ونشأ بها، ويقال: ابن بَجَدَتِها، بالباء.
والناجِدُ: السّاكنُ المُقيم.
ونَجَدَ الأمرُ ينجُدُ نجوداً أي استبانَ فهو ناجِدٌ، وفي الحديث: "أنه رأى امرأة عليها مَناجِدٌ من ذهب فَنَهاها عن لُبسِها" وهي حَليٌ مُكلَّلٌ مُزيَّنٌ بالجواهر.
وبيتٌ مُنجَّدٌ ونُجُودُه سُتور تُشَدُّ على حيطانهِ وسقوفه يزينُ بها البيتُ فإذا فعل ذلك كان ما يلي الأرض من الزِّينة داخلاً في النُّجود.
والنِّجّادُ: الذي يعالج الفرش والوسائد يحشوها ويخيطها بالأجر في الأسواق.
ورجل نجدٌ أي ماضٍ في أمره وشجاعته، والجميع أنجادٌ.
والنَّجدةُ: الشَّجاعةُ، وهي البلوغ في الأمر الذي يُعجزُ عنه. ورجلٌ نَجدٌ ونِجَد ونَجيدٌ كما في قوله:
عند المَحجَرِ النَّجِدِ
واستنِد فلانٌ: صار مِنجاداً نَجِداً، واستنجدنهم فأنجدوني أي استعنتهم فأعانوني.
وناقةٌ نَجودٌ: تُناجِدُ الإبل فتغزر إذا غَزرن، والغزيرةُ الكثير اللَّبن.
والنَّجَداتُ: قومٌ من الحروريَّة يُنسبون إلى نَجدَةَ "الحرُورِيِّ" يقال: هؤلاء النَّجَداتُ والنَّجديّة، والواحدُ نَجديٌّ.
وناجدتُ فلاناً: بارزته بالقتال. والنّاجُودُ: الرّووق نفسه.
ونِجاد السَّيف: مِحملاه اللذان طرفهما في الأبزيمن، قال:
بأيِّ نِجادٍ تحملُ السَّيف بـعـدَنـا		قطعتَ القُوى من مِحملٍ كانَ باقيا
والنَّجدُ: الكرب والغم، وهو منجود أي مكروب.
والنَّجَدُ: العرقُ، ونُجِدَ نَجَداً.
جند:
كلُّ صنفٍ من الخلق يقال لهم: جُندٌ على حِدَةٍ.
وفي الحديث: "الأرواحُ جُنُودٌ فما مُجندةٌ فما تعارف منها ائتلف وما تناكر منها اختلف".
ويقال: هذا جُندُ قد أقبل، وهؤلاء جُندٌ قد اقبلوا يخرج على الواحد والجميع، وكذلك العسكرُ والجيشُ.
وجَنَدٌ: موضع باليمن. والجَنَدُ: حجارة شبه الطِّين.
وجُنادهُ: حيٌّ من اليمن.

##### Türkçe

باب **الجيم** و**الدال** و**النون** معهما
ج د ن، د ج ن، ن ج د، ج ن د مستعملات

جدن:
**جَدَن**: bir adam adıdır. **ذو جَدَن**: Yemen’in **مقاولة**’sinde bir adam adıdır.

دجن:
**الدُّجنُ**: bulutun gölgesi. **يوم مُدجِنُ**: üzerinde bulutunun gölgesi, çiğ ile birlikte devam etti.
Ve **كلبٌ داجنٌ** yani eve alıştı. Ve **دَجَنَ يَدجَنَ دَجُوناً** ve benzeri, başkası için de (kullanılır).
Ve **الداجِنُ**: alışmış olan; **الدُجُون**: alışık olanlar.
Ve **السِّناوة**’ye alıştırılmış deveye **مَد جُونة** denir; yani **السِّناوة** için **دُجِنت** (alıştırıldı). Ve onda söz böyledir. Ve **المُداجَنةُ**: iyi kaynaşma(dır).
Ve **الدُّجُنَّةُ**: karanlık. Ve hafifletme şair için caizdir; **حُميد**’in sözü gibi: **حتى إذا انجلت دُجى الدُّجُون وقد ادجَوجَنَ**.
Ve kelime garipleştiği zaman, çoğu kez fiilini **افعوعل** vezni üzere çıkarırlar; **اعصوصب** gibi ve **احروروف** (gibi), **الانحِراف**’tan.

نجد:
**النَّجدُ**: **الغور**’a muhalif olan (yer). Ve **أنجَدَ القومُ**: **نَجدٍ** beldesinde oldular.
Ve yerden her şeref (yükseklik) ki sırtı düz oldu, o **نجدٌ**’dir. Ve **أنجاد** üzere cem‘ olunur; en az sayıda: **أنجُد**. Ve “topluluk” **النجادُ**’dır. Ve **النَّجادُ** bu gibi sıfatta, içinde yükseklik ve sertlik bulunan bir yerdir. Dedi ki:
قلائصُ إذا علـونَ فـدفـدا		رمينَ بالطَّرفِ النِجادَ الأبعدا
Ve denir: burada açık yol (vardır). Ve açık yol **نجداً** diye adlandırılır. Ve Yüce Allah’ın sözü: **"وهيناهُ النَّجدينِ"** yani hayır yolu ve şer yolu.
Ve **أمر نجدٌ**: açık(tır). Ve **طريقٌ نَجدٌ**: hidayet eden (yol). **أميَّة** dedi ki:
وقد جاكمُ النَّجدُ النَّذسرُ مُحـمَّـدٌ		دليلٌ على طرقِ الهُدى ليس يَهمدُ
Ve denir: o, hidayet eden delil için, sanki onda doğmuş ve onda yetişmiş gibi, onun **ابن نجدتها**’sıdır. Ve denir: **ابن بَجَدَتِها**; **الباء** ile.
Ve **الناجِدُ**: sakin, ikamet eden.
Ve **نَجَدَ الأمرُ ينجُدُ نجوداً** yani açığa çıktı; o hâlde o **ناجِدٌ**’dir. Ve hadiste: **"أنه رأى امرأة عليها مَناجِدٌ من ذهب فَنَهاها عن لُبسِها"**; o, mücevherlerle taçlandırılmış, süslenmiş bir ziynet eşyasıdır.
Ve **بيتٌ مُنجَّدٌ**; ve onun **نُجُودُه**’u, duvarlarına ve tavanlarına bağlanan perdeler(den ibaret)tir; ev onunla süslenir. Böyle yapıldığı zaman, yer tarafına bitişik olan süsten olan şey **النُّجود**’un içine dâhil olur.
Ve **النِّجّادُ**: döşekleri ve yastıkları işleyen; onları dolduran ve pazarlarda ücret karşılığı diken (kimse).
Ve **رجل نجدٌ**: işinde ve yiğitliğinde ileri giden (kimse). Ve hepsi **أنجادٌ**’dır.
Ve **النَّجدةُ**: yiğitliktir; ve o, kendisinden aciz kalınan işte erişme(=üstesinden gelme)dir. Ve bir adam **نَجدٌ** ve **نِجَد** ve **نَجيدٌ**’dir; şu sözde olduğu gibi:
عند المَحجَرِ النَّجِدِ
Ve falan **استنِد** etti: **مِنجاداً نَجِداً** oldu. Ve onlardan yardım istedim: **واستنجدنهم فأنجدوني** yani onlardan yardım diledim de bana yardım ettiler.
Ve **ناقةٌ نَجودٌ**: develerle **تُناجِدُ** eder; onlar bol sütlü olduklarında o da bol sütlü olur. Ve **الغزيرةُ**: çok sütlü (olan)dır.
Ve **النَّجَداتُ**: **الحروريَّة**’den bir kavimdir; **نَجدَةَ "الحرُورِيِّ"**’ye nisbet edilir. Denir: bunlar **النَّجَداتُ** ve **النَّجديّة**’dir. Ve tekil: **نَجديٌّ**.
Ve **ناجدتُ فلاناً**: onunla savaşta karşı karşıya geldim. Ve **النّاجُودُ**: **الرّووق**’un kendisidir.
Ve **نِجاد السَّيف**: onun iki askısıdır; iki ucunun **الأبزيمن**’de olduğu (askılar). Dedi ki:
بأيِّ نِجادٍ تحملُ السَّيف بـعـدَنـا		قطعتَ القُوى من مِحملٍ كانَ باقيا
Ve **النَّجدُ**: sıkıntı ve gamdır; ve o **منجود**’dur yani sıkıntıya düşmüş.
Ve **النَّجَدُ**: terdir. Ve **نُجِدَ نَجَداً**.

جند:
Yaratılmışlardan her sınıfa, ayrı ayrı, **جُندٌ** denir.
Ve hadiste: **"الأرواحُ جُنُودٌ فما مُجندةٌ فما تعارف منها ائتلف وما تناكر منها اختلف"**.
Ve denir: bu bir **جُندُ**’dur, gelmiştir. Ve bunlar bir **جُندٌ**’dur, geldiler; tekil ve çoğul üzerine çıkar. Ve **العسكرُ** ve **الجيشُ** de böyledir.
Ve **جَنَدٌ**: Yemen’de bir yerdir. Ve **الجَنَدُ**: çamura benzer taşlar(dır).
Ve **جُنادهُ**: Yemen’den bir kabile(=mahalle)dir.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D8%AF/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ج د ن
جدن ، جند ، دجن ، دنج ، نجد : مستعملة .
جدن : ذوجَدَنٍ : اسم مَلِكٍ من ملوك حِمْيَرٍ .
وقال أبو عبيد : قال الأصمعي : أنشدني أبو عمرو بن العلاء :
لو أنني كنت من عَادٍ ومن إرَمٍ
غَذِيَّ بَهْمٍ ولقماناً وذا جَدَنِ
( ثعلب عن ابن الأعرابي ) : أجْدَنَ الرجل إذا استغنى بعد فقر .
جند : قال الليث : الجُنْدُ : معروف .
وكل صنف من الخلق : جندٌ على حِدَةٍ .
وفي الحديث : ( الأرواحُ جُنُودٌ مجنَّدةٌ فما تعارف منها ائتلف وما تناكر منها اختلف ) .
والمجنَّدة : المجموعة ، وهذا كما يقال : ألف مؤلفة ، وقناطير مقنطرة أي مضعَّفة .
ويقال : هذا جُنْدٌ قد أقبل ، وهؤلاء جُنْدٌ قد أقبلوا .
قال الله ) الاَسْبَابِ جُندٌ مَّا هُنَالِكَ مَهْزُومٌ مِّن الاَحَزَابِ ) ( ص : 11 ) فوحَّد النعت لأن لفظ الجند واحد .
وكذلك : الجيش والحزب .
وقال الليث : جَنَدق : موضع باليمن وفلان الجَنَدِيُّ .
قال : والجَنَدُ : أيضاً حجارة شبه الطين .
وجُنادةُ : حيٌّ من اليمن .
ويوم أجْنَادِينِ يوم معروف كان بالشام أيَّام عمر .
وأجنَادُ الشام : خمس كُوَرٍ ، ومنها دمشق ، وفلسطين ، وحمص ، والأردن ، وقِنَّسرين .
دنج : ( ثعلب عن ابن الأعرابي ) : قال الدُّنُجُ : العُقَلاء .
( عمرو عن أبيه ) : الدِّنَاجُ : إحكام الأمر وإتقانه .
( والدِّماجُ : الصُّلح على دَخَنٍ ) .
دجن : قال الليث : الدَّجْنُ : ظل الغيم في اليوم المطير .
( ثعلب عن ابن الأعرابي ) : دَجَنَ يومنا وَدَغَنَ .
ويوم ذو دُجُنَّةٍ ، ودُغُنَّةٍ .
قال : ويوم دَجْنٍ إذا كان ذا مطر .
ويوم دَغْنٍ إذا كان ذا غيم بلا مطر .
وقال غيره : دَجَنَ فلان بالمكان دُجُوناً إذا أقام به ، وكذلك : رَجَنَ به .
ويقال : دَجَنَ في بيته إذا لزمه ، وبه سُمِّيَت دَوَاجِنَ البيوت ، وهي ما ألِفَ البيت من الشاء والطير وغيرها ، الواحدة : دَاجِنَةٌ .
وقال ابن أم قعنب يهجو قوماً :
رأسُ الخَنَا منهم ، والكفر خامسُهُم
وحِشّوَةٌ منهم في اللؤم قد دَجَنُوا
وقال الليث : كلب داجن : قد ألِفِ البيت .
والدَّجُونُ : الأَلَفَانُ .
قال ، ويقال للناقة التي قد عُوِّدَت السِّناوة : مَدْجُونَةٌ أي دُجِنت للسِّناوة ، هكذا : القول فيها .
قال : والمُدَاجَنَةُ : حُسن المُخَالَطَةِ .
وقال أبو زيد : الدَّجُونُ من الشاء : التي لا تمنع ضرعها سِخَالَ غيرها .
وقال الليث : الدُّجُنَّة : الظلماء ، والفعل منها : ادجوْجَن ، وأنشد :
لِيَسْقِ ابنة العَمْريِّ سلمى وإن نَأَتْ
كِثَافَ العُلى واهي الدُّجُنَّة رَائِحُ
ويقال : أَدْجَنَ يومنا فهو مُدْجِنٌ إذا أضبَّ فأظلم .
( ثعلب عن ابن الأعرابي ) : أَدْجَنَ أقام في بيته .
( أبو زيد ) : سحابة دَاجِنَةٌ وَمُدْجِنَةٌ ، وقد دَجَنَتْ تدجُنُ ، وأدجَنتْ .
قال : والدُّجُنَّة من الغيم : المطبِّق تطبيقاً ، والرَّيَّان المظلم الذي ليس فيه مطر .
يقال : يوم دَجْنٌ ، ويومٌ دُجُنَّة ، ويومُ دَجْنٍ ، ويوم دُجُنَّة ، وكذلك : الليلة على وجهين ، بالوصف والإضافة ، والدَّجْنُ : المطر الكثير .
( الليث ) : الدَّيْدَجَانَ : الإبل تحمل التِّجارة .
نجد : قال شمر قال ابن شميل : النجد : قفاف الأرض وصلابتها ، وما غلُظ منها وأشرف ، والجماعة : النِّجَادُ ، ولا يكون إلا قُفًّا أو صلابة من الأرض في ارتفاع مثل الجبل معترضاً بين يديك ، يرُدُّ طرفك عمَّا وراءه .
ويقال : أعْلُ هاتيك النِّجَادِ ، وها ذاك النِّجاد يوحَّد .
وأنشد :
رمَيْنَ بالطرف النِّجاد الأبعدا
قال : وليس بالشديد الارتفاع والحزيز نجاد .
قال وقال أبو أسلم كما قال : النّجدُ والنِّجادُ : واحد .
وقال الأصمعي : هي النُّجُودُ عدة ، فمنها نجد كَبْكَبٍ ، ونجُد مَرِيعٍ ، ونجدُ خَالٍ .
قال : ونجد كَبْكَبٍ : طريق كَبْكَبٍ وهو الجَبَل الأحمر الذي تجعله في ظهرك إذا وقفت بعرفة .
وقال : وقول الشماخ :
أقول وأهلي بالجَنَاب وأهلها
بِنَجْدَين لا تَبْعَدْ نَوَى أمِّ حَشْرَجِ
قال : بِنَجْدِين : موضع : يقال له نَجْدَا مَرِيع .
وقال : فلان من أهل نجد قال : وفي لغة هذيل والحجاز : من أهل النُّجُدِ .
قال أبو ذؤيب :
في عانة بجنوب السِّيِّ مَشْرَبُهَا
غُوْرٌ ، ومصدرها عن مائها نُجُدُ
قال : وما ارتفع عن تِهَامَةَ فهو نَجْدٌ ، فهي ترعى بنَجْدٍ ، وتشرب بتهامة .
وأخبرني المنذري عن الصيداويِّ عن الرِّياشيِّ عن الأصمعي قال : سمعت الأعراب يقولون : إذا خلّفْتَ عَجْلَزاً مُصْعِداً وعَجْلَزٌ فوق القريتين فقد أنجدْتَ .
قال : وأخبرني الحراني عن ابن السكيت عن الأصمعي قال : ما ارتفع عن بطن الرُّمَّة والرُّمَّة : وادٍ معلوم فهو نَجْدٌ إلى ثنايا ذات عِرْق .
قال وسمعت الباهليَّ يقول : كل ما وراء الخندق الذي خندقه كسرى على سواد العراق فهو نَجْدٌ إلى أن تميل إلى الحَرَّةِ ، فإذا مِلْتَ إليها فأنتَ في الحجاز .
وقرأْتُ بخط شمر قال : يقال : النَّجْدُ إذا جاوزتَ عُذَيْباً إلى أن تُجاوز فَيْدَ ، وما يليها .
وقال الفرَّاء في قول الله : ( للهوَشَفَتَيْنِ وَهَدَيْنَاهُ النَّجْدَينِ ) ( البلد : 10 ) قال : النجدان : سبيل الخير ، وسبيل الشر .
قال وحدَّث قيس عن زياد بن علاقة ؟ عن أبي عُمارة عن عليَ في قوله : ( للهوَشَفَتَيْنِ وَهَدَيْنَاهُ النَّجْدَينِ ( قال : الخير والشر .
وقال الزجاج : ( للهوَشَفَتَيْنِ وَهَدَيْنَاهُ النَّجْدَينِ ( أي الطريقين الواضحين .
والنجد : المرتفع من الأرض ، فالمعنى : ألم نُعرِّفْهُ طريق الخير وطريق الشرِّ ، بيِّنَين كبيان الطريقين العاليين ؟ .
وقال بعضهم : ( للهوَشَفَتَيْنِ وَهَدَيْنَاهُ النَّجْدَينِ ( قال : الثديين .
( أبو عبيدٍ عن الأصمعي ) : النَّجُودُ من الحُمُرِ : التي لا تحمل ، والعِائُط : مثلها .
وقال شمر : تفسير الأصمعي في النَّجُودِ أنها لا تحمل : منكر ، والصواب ما رواه أبو عبيد عنه في أبواب الأجناس : النَّجُودُ : الطويلة من الحُمُر .
وقال شمر : قال القزملي عن الأصمعي : أُخذَت النَّجُودُ من النَّجدِ أي هي مرتفعة عظيمة .
قال شمر والشيباني : النَّجُودُ : المتقدمة ، ويقال للناقة إذا كانت ماضية : نَجُودٌ .
وقال أبو ذؤيب :
فَرَمَى فأنفَذَ من نَجُودٍ عِائِطِ
قال شمر : وهذا التفسير في النَّجُود صحيح ، والذي رواه في باب حُمُر الوَحْش : وَهَمٌ .
 ( أبو عبيدٍ عن الأصمعي ) : رَجُلٌ نَجْدٌ ، ونَجُدٌ من شِدَّةِ البأس ، وقد نَجُدَ ، والاسم النَّجْدَةُ ، واستنجدني فلان فأنجدته أي أعَنْتُهُ .
وقد نَجِدَ الرجل يَنْجَدُ إذا عرِقَ من عملٍ أو كَرْبٍ ، وقال الكسائي مثله .
( سلمة عن الفرَّاء ) : رجل نَجِدٌ ، ونَجْدٌ .
قال : وقد نُجِدَ عَرَقاً إذا سال ، فهو مَنْجُودٌ .
وقال أبو عبيدة : نَجَدْتُ الرجل أنجدُهُ أي غَلَبْته .
قال : وأنجَدتُهُ : أعنته .
قال : وقال غيره : النِّجَادُ : حمائل السيف .
والإنْجَادُ : الأخذ في بلاد نَجْدٍ .
والنُّجُودُ : ما يُنجَّدُ به البيت ، واحدها : نَجْدٌ .
وبيت منجَّد إذا كان مزيَّناً بالثياب والفرش .
وقال شمر : أغرَبُ ما جاء في النَّجُودِ : ما جاء في حديث الشورى : ( وكانت امرأةً نَجُوداً ) يريد : ذات رأي .
قال : ورجل نَجِدٌ بيِّن النَّجَدِ ، وهو البأس والنُّصْرة ، وكذلك : النَّجْدَةُ .
قال : ويقال : نَجِدَ يَنْجَدُ إذا بلَّد وأعيا ، فهو ناجِدٌ وَمَنْجُودٌ .
وقال أبو زُبَيْدٍ :
صادياً يستَغِيثُ غير مُغَاثٍ
ولقد كان عُصرَةَ المَنْجُودِ
يريد : المغلوبَ المُعْيَا .
وقال أبو الهيثم : النَّجَّاد : الذي يُنَجّدُ البيوت والفُرُشَ والبُسُطَ .
والنُّجُودُ هي الثياب التي يُنجَّد بها البيوت فتُلبس حيطانها وتُبسط كما قال ذو الرمة :
حتى كأنَّ رياض القف ألبَسَهَا
مِنْ وَشْي عبقر تَجْلِيلٌ وتنجيدُ
ونجَّدْتُ البيت : بسطته بثياب مَوْشيَّة .
وقال أبو نصر : استَنْجَدَ الرجل استنجاداً إذا قَوِيَ بعد ضعف أو مرض .
ورجل نَجُدٌ في الحاجة إذا كان ناجحاً فيها ناجياً .
وفي حديث النبي ( صلى الله عليه وسلم ) حين ذكر الإبل ، ووطأَها يوم البعث صاحبها الذي لم يُؤدّ زكاتها ، فقال : ( إلا : من أعطى في نَجْدَتِها ورِسْلِهَا ) .
قال أبو عبيد : قال أبو عبيدة : نَجْدَتُها : أن تَكْثُرَ شُحُومُهَا حتى يمنع ذلك صاحبها أن يَنْحَرَهَا نفاسة بها ، صار ذلك بمنزلة السلاح لها تمتنع به من ربها .
قال : ورِسْلُهَا : أن لا يكون لها سِمَنٌ ، فيَهُون عليه إعطاؤها ، فهو يُعطيها على رِسْلِهِ أي مستهيناً بها ، كأنَّ معناه أن
يعطيها على مشقة من النْفسِ ، وعلى طِيْبٍ منها .
وأخبرني المنذري عن ثعلب عن ابن الأعرابي في قوله : إلا مَنْ أعطى في رِسْلِهَا أي بطيب نفس منه .
( قلت ) : كأن قوله : في نَجْدَتِهَا معناه : ألاَّ تطيب نفسُه بإعطائها ، ويشتدَّ عليه .
وقول ابن الأعرابي يقرب من قول أبي عبيدة .
وقال المرَّار يصف الإبل :
لهم إبل لا من دِيَاتٍ ولم تكن
مُهُوراً ولا من مَكْسَبٍ غير طائل
مُخَيَّسَةٌ في كل رِسْلٍ ونجدة
وقد عُرِفَت ألوانها في المَعَاقِلِ
( أبو عمرٍ و ) : الرِّسْلِ : الخِصْبُ ، والنجدة : الشِّدة ، والمخيَّسة هي المعقَّلة في معاقلها لتُنحَر وتُطعم .
وقال أبو سعيد الضرير في قوله : إلا مَن أعطى في نَجْدَتِها ورِسْلِها .
قال : نَجْدَتُها : ما ينوب أهلها مما يُشُقُّ عليه من المَغَارِمِ والدِّيَات ، فهذه نَجْدَةٌ على صاحبها ، والرِّسْلُ : ما دون ذلك من النجدَةِ ، وهو أن يُفقِرَ هذا ، ويَمْنَحَ هذا ، وما أَشْبَهَهُ دون النَّجدة ، وأنشد قول طرفة يصف جارية :
تَحْسِبُ الطَّرفَ عليها نَجْدَةً
يا لقَوْمِيْ للشباب المُسْبَكِرّ
قال : الطرف : النظر ، يقول : يَشُقُّ عليها النظر وهي ساجية الطرف .
حدثنا محمد بن إسحاق ، قال : حدثنا الحسن بن أبي الربيع الجُرجَاني عن يزيد بن هارون عن شعبة عن قتادة عن أبي عمر الغُدَانيِّ عن أبي هريرة أنه سمع النبي ( صلى الله عليه وسلم ) يقول : ( ما من صَاحبِ إبل لا يؤدي حَقَّها في نَجْدَتِها ورِسْلِهَا ) قال وقد قال رسول الله : ( نَجْدَتُهَا ورِسْلُهَا ) : عُسرها ويُسرها ( إلا بَرَزَ لها بقاعٍ قَرْقَرٍ تطؤه بأخفافها ، كلما جازت عليه أخراها أُعيدت عليه أولاها في يومٍ كان مقداره خمسين ألف سنة حتى يُقضى بين الناس ) . فقيل لأبي هريرة فما حق الإبل ؟ . قال : تُعطي الكريمة ، وتمنح الغزيرة ، وتُفقِر الظهر ، وتُطرِق الفحل ) .
( قلت ) : ورَوَيتُ هذا الحديث بإسناده لتفسير النبي ( صلى الله عليه وسلم ) النَّجْدَةَ والرِّسْلَ ، وهو قريب مما فسَّره أبو سعيد ، والله أعلم .
وفي حديث آخر : ( أن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) رأى امرأة تطوف بالبيت عليها مَنَاجِدُ من ذهب فقال : أَيَسُرُّك أن يحلِّيَكِ الله مَنَاجِدَ من نار ؟ قالت : لا ، قال فأدي زكاته ) .
قال أبو عبيد : أُراه أراد بالمناجد الحلي المكلَّل بالفصوص ، وأصله من تنجيد البيت .
وقال أبو سعيد : المَنَاجِدُ : واحدها :
مِنْجَدٌ ، وهي قلائد من لُؤلُؤٍ وذهب أو قرنفل ، ويكون عرضها شبراً ، تأخذ ما بين العنق إلى أسفل الثديين ، سمِّيَت ، مَنَاجِدَ لأنها تقع على موضع نِجَادِ السيف من الرجل ، وهو حمائله .
وقال الليث : نَجَدَ الأمر نَجُوداً ، فهو نَاجِدٌ إذا وضح واستبان .
وقال أمية :
ترى فيه أنباء القرون التي مضت
وأخبارَ غَيبٍ في القيامة تَنْجُدُ
أي تظهر .
قال : وناقة نَجُودٌ ، وهي التي تُناجد الإبل فَتَغْزُرُهُنَّ .
والنَّجَدَاتُ : قوم من الحَرُورّيَة يُنْسَبُونَ إلى نَجْدَةَ الحروريِّ .
يقال : هؤلاء النَّجَدَاتُ ، والنَّجْدِيَّةُ .
ويقال : نَاجدْتُ فلاناً إذا بارَزْتَهُ القتال .
قال : والنَّاجود : هو الراوُوقُ نَفْسُه .
وقال أبو عبيد : النَّاجودُ : كل إناء يُجعل فيه الشراب من جَفْنَةٍ أو غيرها .
وقال شمر : قال أبو نصر : قال الأصمعي : النَّاجُودُ : الدم ، والنَّاجُودُ : الخمر ، والنَّاجُودُ : الزعفران .
وقال أبو عمرٍ و : الناجود : الباطية .
وقال غيره : النَّاجُودُ : الخمر الجيِّد ، وهو مذكر ، وأنشد :
تمشَّى بيننا ناجُودُ خَمْرٍ
وقال الليث : النَّجُودُ من الإبل : التي تَبْرُكُ على المكان المرتفع .
وقال اللحياني : لاقى فلانٌ نَجْدَةً أي شدة ، قال : وليس من شِدُّةِ النفس ، ولكنه من الأمر الشديد .
قال : ويقال للرجل إذا ضرِيَ بالرجل واجترأ عليه بعد هيبة : قد استنجد عليه .
وَأنْجَدَ فلان الدعوة إذا أجاب .
ورجل مُنَجَّدٌ ، ومنجَّذٌ بالدال والذال ، وهو الذي قد جرَّب الأمور وقاساها ، وقد نجَّدَته بعدي أمور ، وقال صخر الغيِّ :
لو أن قومي من قُرَيمٍ رَجْلاَ
لمنعوني نَجَدَةً وَرِسْلاَ
لمنعوني بأمر شديد ، وأمر هيِّن .

##### Türkçe

ج د ن
**جدن** ، **جند** ، **دجن** ، **دنج** ، **نجد** : kullanımdadır.

**جدن** : **ذوجَدَنٍ** : Himyer krallarından bir kralın adıdır.
Ebû Ubeyd dedi: Asmaî dedi: Ebû Amr b. el-Alâ bana inşad etti:
لو أنني كنت من عَادٍ ومن إرَمٍ
غَذِيَّ بَهْمٍ ولقماناً وذا جَدَنِ

( Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den ): Adam **أجْدَنَ** eder; yoksulluktan sonra zenginleştiği zaman.

**جند** : Leys dedi: **الجُنْدُ** : bilinen (meşhur)dur.
Ve yaratılmışlardan her sınıf: ayrı ayrı bir **جندٌ**’dur.
Hadiste: ( **الأرواحُ جُنُودٌ مجنَّدةٌ فما تعارف منها ائتلف وما تناكر منها اختلف** ).
Ve **المجنَّدة** : toplanmış (bir araya getirilmiş) olan; bu, “bin **مؤلفة**” ve “**قناطير مقنطرة**” denildiği gibidir; yani kat kat yapılmış.
Ve denir: Bu bir **جُنْدٌ**’dur, gelmiştir; ve bunlar bir **جُنْدٌ**’dur, gelmişlerdir.
Allah dedi: ( **جُندٌ مَّا هُنَالِكَ مَهْزُومٌ مِّن الاَحَزَابِ** ) ( ص : 11 ); nitelemeyi birledi; çünkü **الجند** lafzı birdir.
Aynı şekilde: **الجيش** ve **الحزب**.
Leys dedi: **جَنَدق** : Yemen’de bir yerdir; ve falan **الجَنَدِيُّ**’dir.
Dedi: Ve **الجَنَدُ** : ayrıca çamura benzer taşlardır.
Ve **جُنادةُ** : Yemen’den bir kabiledir.
Ve **أجْنَادِينِ** günü: Ömer günlerinde Şam’da olmuş, bilinen bir gündür.
Ve Şam’ın **أجنَادُ**’ı: beş **كُوَرٍ**dur; onlardan: Dımaşk, Filistin, Humus, Ürdün ve Kınnesrîn.

**دنج** : ( Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den ): **الدُّنُجُ** dedi: akıllılar.
( Amr, babasından ): **الدِّنَاجُ** : işi sağlamlaştırmak ve onu itkan etmektir.
( Ve **الدِّماجُ** : bir **دَخَنٍ** üzere sulhtur ).

**دجن** : Leys dedi: **الدَّجْنُ** : yağmurlu günde bulut gölgesidir.
( Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den ): Günümüz **دَجَنَ** etti ve **وَدَغَنَ** etti.
Ve **ذو دُجُنَّةٍ** olan gün; ve **دُغُنَّةٍ**.
Dedi: Ve **يوم دَجْنٍ**; yağmurlu olduğu zaman.
Ve **يوم دَغْنٍ**; yağmursuz bulutlu olduğu zaman.
Başkası dedi: Falan, bir yerde **دَجَنَ** eder, **دُجُوناً**; orada ikamet ettiği zaman; aynı şekilde: onunla **رَجَنَ** etti.
Ve denir: Evinde **دَجَنَ** etti; ona yapışıp kaldığı zaman; ve bununla evlerin **دَوَاجِنَ**’i adlandırıldı; o, koyun, kuş ve başkalarından evi ünsiyet edinmiş olan şeydir; teki: **دَاجِنَةٌ**.
İbn Ümm Ka‘neb bir kavmi hicvederek dedi:
رأسُ الخَنَا منهم ، والكفر خامسُهُم
وحِشّوَةٌ منهم في اللؤم قد دَجَنُوا

Leys dedi: **كلب داجن** : evi ünsiyet edinmiş olandır.
Ve **الدَّجُونُ** : ünsiyet (alışma)dir.
Dedi: Ve **السِّناوة**’ye alıştırılmış deveye: **مَدْجُونَةٌ** denir; yani **السِّناوة** için **دُجِنت** edilmiştir; onda söz böyledir.
Dedi: Ve **المُدَاجَنَةُ** : karışıp görüşmenin güzelliğidir.
Ebû Zeyd dedi: Koyundan **الدَّجُونُ** : başkasının kuzularına memesini engellemeyen olandır.
Leys dedi: **الدُّجُنَّة** : karanlıktır; ondan fiil: **ادجوْجَن**; ve inşad etti:
لِيَسْقِ ابنة العَمْريِّ سلمى وإن نَأَتْ
كِثَافَ العُلى واهي الدُّجُنَّة رَائِحُ

Ve denir: Günümüz **أَدْجَنَ** etti; o halde o **مُدْجِنٌ**’dir; kapayıp kararttığı zaman.
( Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den ): **أَدْجَنَ** : evinde ikamet etti.
( Ebû Zeyd ): **سحابة دَاجِنَةٌ** ve **مُدْجِنَةٌ**; ve **دَجَنَتْ** eder, **تدجُنُ**; ve **أدجَنتْ**.
Dedi: Ve buluttan **الدُّجُنَّة** : kaplayıp kaplamadır; ve yağmuru olmayan karanlık, sulanmış (yoğun) olandır.
Denir: **يوم دَجْنٌ**; ve **يومٌ دُجُنَّة**; ve **يومُ دَجْنٍ**; ve **يوم دُجُنَّة**; aynı şekilde: gece iki vech üzeredir; vasıf ve izafetle; ve **الدَّجْنُ** : çok yağmurdur.
( Leys ): **الدَّيْدَجَانَ** : develer ticaret taşır.

**نجد** : Şemmer dedi; İbn Şümeyl dedi: **النجد** : yerin kayalıkları ve sertlikleridir; ondan kalın olan ve yükselip sivrilen; çoğulu: **النِّجَادُ**; ancak bir kayalık yahut yerin bir sertliği olur; dağ gibi bir yükselti içinde, önünde enlemesine; bakışını arkasındakinden çevirir.
Ve denir: Şu **النِّجَادِ**’ın üstü; ve işte şu **النِّجاد** tekil yapılır.
Ve inşad etti:
رمَيْنَ بالطرف النِّجاد الأبعدا

Dedi: Şiddetli yükselti değildir; ve çukur (alçak) yer **نجاد** değildir.
Dedi ve Ebû Eslem, dediği gibi dedi: **النّجدُ** ve **النِّجادُ** : birdir.
Asmaî dedi: Onlar **النُّجُودُ**’dur; birkaç tanedir; onlardan: **نجد كَبْكَبٍ** ve **نجُد مَرِيعٍ** ve **نجدُ خَالٍ**.
Dedi: **نجد كَبْكَبٍ** : **كَبْكَبٍ** yolu; o, Arafat’ta durduğun zaman arkana aldığın kızıl dağdır.
Dedi: Ve Şemmâh’ın sözü:
أقول وأهلي بالجَنَاب وأهلها
بِنَجْدَين لا تَبْعَدْ نَوَى أمِّ حَشْرَجِ

Dedi: **بِنَجْدِين** : bir yer; ona **نَجْدَا مَرِيع** denir.
Dedi: Ve falan, Necd ehlindendir. Dedi: Hüzeyl ve Hicaz dilinde: **من أهل النُّجُدِ**.
Ebû Züeyb dedi:
في عانة بجنوب السِّيِّ مَشْرَبُهَا
غُوْرٌ ، ومصدرها عن مائها نُجُدُ

Dedi: Tihâme’den yükselen her şey **نَجْدٌ**’dür; o halde o, **نَجْدٍ**’de otlar ve Tihâme’de içer.
Münzirî bana, Saydâvî’den, Riyâşî’den, Asmaî’den haber verdi; dedi: Bedevîleri işittim, diyorlardı: **عَجْلَزاً**’ı yükselerek arkada bıraktığın zaman—ve **عَجْلَزٌ** iki köyün üstündedir—artık **أنجدْتَ** etmişsindir.
Dedi: Harrânî bana, İbnü’s-Sikkît’ten, Asmaî’den haber verdi; dedi: **الرُّمَّة**’nin karnından yükselen—ve **الرُّمَّة** bilinen bir vadidir—her şey, **ذات عِرْق**’ın geçitlerine kadar **نَجْدٌ**’dür.
Dedi: Ve Bâhilî’yi işittim, diyordu: Kisrâ’nın Irak’ın sevâdı üzerine kazdırdığı hendekten ötesindeki her şey, **الحَرَّةِ**’ye meyledinceye kadar **نَجْدٌ**’dür; ona meyledince ise sen Hicaz’dasın.
Şemmer’in hattıyla okudum; dedi: **النَّجْدُ** denir; **عُذَيْباً**’ı geçip **فَيْدَ**’i ve ona bitişik olanı geçinceye kadar.
Ferrâ, Allah’ın sözü hakkında dedi: ( **وَهَدَيْنَاهُ النَّجْدَينِ** ) ( البلد : 10 ); dedi: **النجدان** : hayır yolu ve şer yolu.
Dedi: Kays, Ziyâd b. Alâka’dan—?—Ebû Umâra’dan, Ali’den, şu söz hakkında rivayet etti: ( **وَهَدَيْنَاهُ النَّجْدَينِ** ); dedi: hayır ve şer.
Zeccâc dedi: ( **وَهَدَيْنَاهُ النَّجْدَينِ** ) yani iki açık yol.
Ve **النجد** : yerin yüksek olanıdır; o halde mana: Ona hayır yolunu ve şer yolunu tanıtmadık mı; iki yüksek yolun açıklığı gibi açık olarak?
Bazıları dedi: ( **وَهَدَيْنَاهُ النَّجْدَينِ** ); dedi: iki meme.
( Ebû Ubeyd, Asmaî’den ): Eşeklerden **النَّجُودُ** : yük taşımayanlardır; **العِائُط** : onun gibidir.
Şemmer dedi: Asmaî’nin **النَّجُودِ**’da “yük taşımaz” diye tefsiri: inkâr olunandır; doğru olan, Ebû Ubeyd’in ondan “cinsler babları”nda rivayet ettiğidir: **النَّجُودُ** : eşeklerden uzun olan.
Şemmer dedi: Kazemlî, Asmaî’den dedi: **النَّجُودُ** , **النَّجد**’den alınmıştır; yani o, yüksek, büyük olandır.
Şemmer ve Şeybânî dedi: **النَّجُودُ** : öne geçen; ve deveye, yürüyüp giden olduğu zaman: **نَجُودٌ** denir.
Ebû Züeyb dedi:
فَرَمَى فأنفَذَ من نَجُودٍ عِائِطِ

Şemmer dedi: Bu tefsir **النَّجُود** hakkında doğrudur; ve onu vahşi eşekler babında rivayet ettiği: vehimdir.
( Ebû Ubeyd, Asmaî’den ): **رَجُلٌ نَجْدٌ** ve **نَجُدٌ**; şiddetli yiğitlikten; ve **نَجُدَ** etmiştir; isim: **النَّجْدَةُ**; ve falan benden yardım istedi, ben de ona yardım ettim; yani ona yardım ettim.
Ve adam **نَجِدَ** eder, **يَنْجَدُ**; bir işten yahut sıkıntıdan terlediği zaman; Kisâî de bunun benzerini dedi.
( Seleme, Ferrâ’dan ): **رجل نَجِدٌ** ve **نَجْدٌ**.
Dedi: Ve ter olarak **نُجِدَ** edilmiştir; aktığı zaman; o halde o **مَنْجُودٌ**’dur.
Ebû Ubeyde dedi: Adamı **نَجَدْتُ** ederim, **أنجدُهُ**; yani onu yendim.
Dedi: Ve onu **أنجَدتُهُ** : ona yardım ettim.
Dedi: Ve başkası dedi: **النِّجَادُ** : kılıcın askılarıdır.
Ve **الإنْجَادُ** : Necd beldelerine yönelip girmektir.
Ve **النُّجُودُ** : evin onunla döşendiği şeylerdir; teki: **نَجْدٌ**.
Ve **بيت منجَّد** : elbiseler ve döşeklerle süslenmiş olduğu zaman.
Şemmer dedi: **النَّجُودِ** hakkında gelenlerin en garibi: şûrâ hadîsinde gelen: ( **وكانت امرأةً نَجُوداً** ); yani görüş sahibi.
Dedi: Ve **رجل نَجِدٌ**; **النَّجَدِ**’i açık olan; o da yiğitlik ve yardımdır; aynı şekilde: **النَّجْدَةُ**.
Dedi: Ve **نَجِدَ** eder, **يَنْجَدُ**; bıkkınlaşıp yorulduğu zaman; o halde o **ناجِدٌ** ve **مَنْجُودٌ**’dur.
Ebû Zübeyd dedi:
صادياً يستَغِيثُ غير مُغَاثٍ
ولقد كان عُصرَةَ المَنْجُودِ

Yani: yenilmiş, bitkin olan.
Ebû’l-Heysem dedi: **النَّجَّاد** : evleri, döşekleri ve yaygıları **يُنَجّدُ** eden kimsedir.
Ve **النُّجُودُ** : evlerin onunla **يُنجَّدُ** edildiği elbiselerdir; duvarları giydirilir ve serilir; Zû’r-Rumme’nin dediği gibi:
حتى كأنَّ رياض القف ألبَسَهَا
مِنْ وَشْي عبقر تَجْلِيلٌ وتنجيدُ

Ve evi **نجَّدْتُ** : onu nakışlı elbiselerle döşedim.
Ebû Nasr dedi: Adam **استَنْجَدَ** eder, **استنجاداً**; zayıflıktan yahut hastalıktan sonra güçlendiği zaman.
Ve adam, ihtiyaçta **نَجُدٌ**’dür; onda başarılı, onda kurtulan olduğu zaman.
Peygamberin ( صلى الله عليه وسلم ) hadîsinde, develeri zikrettiği ve zekâtını eda etmeyen sahibini kıyamet günü çiğnediği sırada: ( **إلا : من أعطى في نَجْدَتِها ورِسْلِهَا** ).
Ebû Ubeyd dedi: Ebû Ubeyde dedi: **نَجْدَتُها** : yağlarının çoğalmasıdır; ta ki bu, sahibini, ona kıymet vermesinden dolayı onu boğazlamaktan alıkoyar; bu, ona bir silah menzilesinde olur; onunla Rabbinden korunur.
Dedi: Ve **رِسْلُهَا** : onun için semizlik olmamasıdır; böylece onu vermek ona kolay gelir; o, onu **على رِسْلِهِ** verir; yani onu hafife alarak; sanki manası: onu nefisten bir meşakkat üzere ve ondan bir hoşnutluk üzere vermesidir.
Münzirî bana, Sa‘leb’den, İbnü’l-A‘râbî’den, şu söz hakkında haber verdi: **إلا مَنْ أعطى في رِسْلِهَا**; yani ondan hoş bir nefisle.
( Dedim ): Sanki onun sözü: **في نَجْدَتِهَا** manası: onu vermeye nefsi hoş olmaması ve ona ağır gelmesidir.
İbnü’l-A‘râbî’nin sözü, Ebû Ubeyde’nin sözüne yaklaşır.
Merrâr, develeri vasfederek dedi:
لهم إبل لا من دِيَاتٍ ولم تكن
مُهُوراً ولا من مَكْسَبٍ غير طائل
مُخَيَّسَةٌ في كل رِسْلٍ ونجدة
وقد عُرِفَت ألوانها في المَعَاقِلِ

( Ebû Amr ve ): **الرِّسْلِ** : bolluktur; ve **النجدة** : şiddettir; ve **المخيَّسة** : boğazlanıp yedirilmek üzere ağıllarında bağlanmış olandır.
Ebû Saîd ed-Darîr, şu söz hakkında dedi: **إلا مَن أعطى في نَجْدَتِها ورِسْلِها**.
Dedi: **نَجْدَتُها** : ehline gelen, ona ağır gelen yükümlülüklerden ve diyetlerden olan şeydir; işte bu, sahibine bir **نَجْدَةٌ**’dir; ve **الرِّسْلُ** : bu **النجدَةِ**’den aşağı olan şeydir; o da şudur: bunu fakirleştirir, şuna bağış verir ve benzerleri; **النَّجدة**’nin altında. Ve Tarafe’nin bir cariyeyi vasfederek sözünü inşad etti:
تَحْسِبُ الطَّرفَ عليها نَجْدَةً
يا لقَوْمِيْ للشباب المُسْبَكِرّ

Dedi: **الطرف** : bakıştır; der ki: bakış ona ağır gelir; o, bakışı sakin (gözleri kısık) iken.
Bize Muhammed b. İshak rivayet etti; dedi: Bize Hasan b. Ebî’r-Rabî‘ el-Curcânî, Yezîd b. Hârûn’dan, Şu‘be’den, Katâde’den, Ebû Ömer el-Gudânî’den, Ebû Hureyre’den rivayet etti: Peygamberi ( صلى الله عليه وسلم ) şöyle derken işitti: ( **ما من صَاحبِ إبل لا يؤدي حَقَّها في نَجْدَتِها ورِسْلِهَا** )—dedi: Resûlullah demişti: ( **نَجْدَتُهَا ورِسْلُهَا** ): onun zorluğu ve kolaylığı—( **إلا بَرَزَ لها بقاعٍ قَرْقَرٍ تطؤه بأخفافها ، كلما جازت عليه أخراها أُعيدت عليه أولاها في يومٍ كان مقداره خمسين ألف سنة حتى يُقضى بين الناس** ). Sonra Ebû Hureyre’ye: Develerin hakkı nedir? denildi. Dedi: “Kıymetliyi verirsin, bol sütlüyü bağışlarsın, sırtı ödünç verirsin ve aygırı aşım için verirsin.”
( Dedim ): Bu hadîsi, Peygamberin ( صلى الله عليه وسلم ) **النَّجْدَةَ** ve **الرِّسْلَ** tefsiri için isnadıyla rivayet ettim; o, Ebû Saîd’in tefsir ettiğine yakındır; Allah daha iyi bilir.
Başka bir hadîste: ( Peygamberin ( صلى الله عليه وسلم ) evin etrafında tavaf eden bir kadını gördüğü; üzerinde altından **مَنَاجِدُ** vardı; dedi: “Allah’ın seni ateşten **مَنَاجِدَ** ile süslemesi seni sevindirir mi?” Dedi: Hayır. Dedi: “Öyleyse zekâtını eda et.” ).
Ebû Ubeyd dedi: Sanırım **المناجد** ile, taşlarla taçlandırılmış süsü kastetti; aslı, evin **تنجيد**’indendir.
Ebû Saîd dedi: **المَنَاجِدُ** : teki: **مِنْجَدٌ**; o, inci ve altından yahut karanfilden gerdanlıklardır; genişliği bir karıştır; boyun ile memelerin altı arasını alır; **مَنَاجِدَ** diye adlandırıldı; çünkü erkeğin kılıcının **نِجَادِ**’ının yerine düşer; o da onun askılarıdır.
Leys dedi: İş **نَجَدَ** eder, **نَجُوداً**; o halde o **نَاجِدٌ**’dir; açık olup belirginleştiği zaman.
Ümeyye dedi:
ترى فيه أنباء القرون التي مضت
وأخبارَ غَيبٍ في القيامة تَنْجُدُ

Yani: ortaya çıkar.
Dedi: Ve **ناقة نَجُودٌ**; o, develerle **تُناجد** eder de onları bol sütlü kılar.
Ve **النَّجَدَاتُ** : Harûriyye’den bir kavimdir; **نَجْدَةَ الحروريِّ**’ye nisbet edilirler.
Denir: Bunlar **النَّجَدَاتُ** ve **النَّجْدِيَّةُ**.
Ve denir: Falanla **نَاجدْتُ** ettim; onunla savaşta karşı karşıya geldiğim zaman.
Dedi: Ve **النَّاجود** : bizzat **الراوُوقُ**’tur.
Ebû Ubeyd dedi: **النَّاجودُ** : içinde içecek konulan her kaptır; **جَفْنَةٍ**’den yahut başkasından.
Şemmer dedi: Ebû Nasr dedi: Asmaî dedi: **النَّاجُودُ** : kandır; ve **النَّاجُودُ** : şaraptır; ve **النَّاجُودُ** : safrandır.
Ebû Amr ve: **الناجود** : büyük kâsedir.
Başkası dedi: **النَّاجُودُ** : iyi şaraptır; o müzekkerdir; ve inşad etti:
تمشَّى بيننا ناجُودُ خَمْرٍ

Leys dedi: Develerden **النَّجُودُ** : yüksek yerde çökenlerdir.
Lihyânî dedi: Falan **نَجْدَةً** ile karşılaştı; yani şiddet; dedi: Nefsin şiddetinden değildir; fakat şiddetli iştendir.
Dedi: Ve erkeğe, bir adamla ünsiyet edip ona, korkudan sonra cüret ettiği zaman: Ona karşı **استنجد** etti denir.
Ve falan, davete **أنْجَدَ** etti; icabet ettiği zaman.
Ve **رجل مُنَجَّدٌ** ve **منجَّذٌ** ( **الدال** ve **الذال** ile ): o, işleri tecrübe etmiş ve onlara katlanmış olandır; ve benden sonra işler onu **نجَّدَتْ** etti; ve Sahr el-Gayy dedi:
لو أن قومي من قُرَيمٍ رَجْلاَ
لمنعوني نَجَدَةً وَرِسْلاَ

Beni, şiddetli bir işle ve kolay bir işle men ederlerdi.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D8%AF/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الجيم والنون وما يثلثهما)
(جنه) الجيم والنون والهاء ليس أصلا، ولا هو عندي من كلام العرب، إلا أنّ ناساً زعموا أن الجَُنَهَ([1]) الخيزُران. وأنشدوا:
في كَفه جُنَهيٌّ ريحه عَبِقٌ *** بكفِّ أَرْوَعَ في عِرْنينِهِ شَمَمُ([2])(جني) الجيم والنون والياء أصلٌ واحد، وهو أَخْذُ الثَّمَرة من شجَرها، ثم يحمل على ذلك، تقول جَنيتُ الثَّمرةَ أجْنِيها، واجْتَنَيْتُها. وثمرٌ جَنِيٌّ، أي أُخِذَ لوَقْته. ومن المحمول عليه: جَنَيْتُ الجنايةَ أجْنِيها.
(جنأ) الجيم والنون والهمزة أصلٌ واحد، وهو العَطْف على الشيء والحُنُوّ عليه. يقال جَنِئَ عليه يَجْنَأُ جَنَأً، إذا احْدَوْدَب، ورجل أدنأ وأجنأ بمعنىً واحد. وتجانَأْتُ على الرّجُل، إذا عطَفْتَ عليه. والتُّرْسُ المُجْنَأُ مِنْ هذا. قال:
* ومُجْنَأٍ أسمَرَ قَرَّاعِ([3]) *
(جنب) الجيم والنون والباء أصلان متقاربان أحدهما: النّاحية، والآخر البُعْد.
فأمّا الناحية فالجَنَاب. يقال هذا من ذلك الجَناب، أي الناحية. وقعَدَ فلانٌ جَنْبَةً، إذا اعتزَل الناسَ. وفي الحديث: "عليكمُ بالجَنْبَةِ فإنه عَفاف".
ومن الباب الجَنْبُ للإنسان وغيره. ومن هذا الجَنْب الذي نُهِي عنه في الحديث: أن يَجْنُبَ الرجل مع فرسه عند الرِّهان فرساً آخَرَ مخافةَ أنْ يُسْبَق فيتحوَّل عليه. والجَنَبُ: أنْ يشتدّ عطش البعير حتَّى تلتصق رئتُهُ بجَنْبه. ويقال جَنِبَ يَجْنَبُ. قال:
* كأنَّهُ مُستَبَانُ الشَّكِّ أو جَنِبُ([4]) *
والمَِجْنَبُ: الخير الكثير، كأنه إلى جَنْب الإنسان. وجَنَبْت الدابّةَ إذا قُدْتَها إلى جنبك. وكَذلك جَنَبْتُ الأسير. وسُمِّي التُّرْسُ مِجْنَباً لأنه إلى جَنْب الإنسان.
وأمَّا البُعْد* فالجَنَابة. قال الشاعر([5]):
فلا تَحْرِمنّي نائلاً عن جَنابةٍ *** فإني امرؤٌ وَسْطَ القِبابِ غريبُ
ويقال إنَّ الجُنُب الذي يُجامِع أهْلَه مشتقٌّ من هذا؛ لأنه يبعدُ عما يقرُب منه غيرُه، من الصَّلاةِ والمسجد وغير ذلك.
ومما شذ عن الباب ريح الجَنُوب. يقال جُنِبَ القَومُ: أصابَتْهم ريحُ الجَنُوب؛ وأجنبوا، إذا دخلوا في الجَنُوب. وقولُهم جَنَّب القومُ، إذا قلّت ألبانُ إبلهم([6]). وهذا عندي ليس من الباب([7]). وإنْ قال قائل إنه من البُعْد، كأنَّ ألبانَها قلَّت فذهبَتْ، كان مذهَباً، وجَنْبٌ قبيلة، والنِّسبة إليها جَنْبِيٌّ. وهو مشتقٌّ مِن بعض ما ذكرناه.
(جنث) الجيم والنون والثاء أصلٌ واحد، وهو الأصل والإحكام. يقال لأصلِ كلِّ شيءٍ جِنْثُه. ثم يُفَرَّع منه، وهو الجُنْثِيّ([8])، وهو الزّراد؛ لأنه يُحكِم عَمَلَ الزّرَد. فأمّا قوله:
أحْكَمَ الجِنْثِيُّ مِنْ عَوْرَاتِها *** كلُّ حِرْباءٍ إذا أُكْرِه صَلّ([9])فإنه أراد الزرّاد، أي أحكم حَرَابِيَّها، وهي المسامير. ومَن نصَبَ الجنثيّ أراد السيف، يجعل الفعل لكلّ حِرباء، ويكون معنى أحكم منَعَ. يقول: هو زَرَدٌ يمنع حِرباؤُهُ السيفَ أن يَعمل فيه. وقال الشاعر في السيف:
ولكنَّها سُوقٌ يكون بِياعُها *** بِجُنْثِيَّةٍ قد أخلصَتْهَا الصَّياقلُ([10])(جنح) الجيم والنون والحاء أصلٌ واحدٌ يدلُّ على المَيْلِ والعُدْوان. ويقال جنح إلى كذا، أي مالَ إليه. وسمِّي الجَناحانِ جَناحَيْنِ لميلهما في الشِّقَّين. والجُنَاح: الإثم، سمّي بذلك لمَيْلِه عن طريق الحقِّ.
وهذا هو الأصل ثمَّ يشتقّ منه، فيقال للطائفة([11]) من الليل جُنْح وجِنْح، كأنَّه شُبِّه بالجَناح، وهو طائفةٌ من جسم الطائر. والجوانح: الأضلاع: لأنها مائلة. وجُنِح البعيرُ إذا انكسرَتْ جَوانحهُ من حِمْلٍ ثقيل. وجَنَحَت الإبل في السيّر: أسرعت. فهذا من الجَنَاح، كأنَّها أعْمَلَت الأجنحة.
(جند) الجيم والنون والدال يدلُّ على التجمّع والنُّصرة. يقال هم جُنده، أي أعوانه ونُصّاره. والأجناد: أجناد الشّام وهي خمسة: دمشق، وحِمْصٌ، وقِنَّسْرِينُ، والأُردُنّ، وفِلَسطين. يقال لكلِّ واحدةٍ من هذه جُنْدٌ. وجَنَدٌ: بلدٌ([12]). والجَنَد: الأرضُ الغليظة فيها حجارةٌ بِيض؛ فهذا محتمل أن يكون من الباب، ويجوز أن يكون من الإبدال، والأصل الجَلَد.
(جنـز) الجيم والنون والزاء كلمةٌ واحدة. قال ابن دُريد: جَنَزْتُ الشَّيءَ أجْنِزُه جَنْزاً، إذا ستَرتَه، ومنه اشتقاق الجَنَازة([13]). فأمَّا الخليل فمذهبُه غيرُ هذا، قال: الجَنازة الميّت، [و] الشيءُ الذي ثقُل على القوم واغتَمُّوا به هو أيضاً جَنَازة. وقال:وما كنت أخْشَى أن أكون جَنَازَةً *** عليكِ ومَنْ يَغْتَرُّ بالحَدَثَانِ([14])قال: وأمّا الجِنَازة فهو خَشَبُ الشَّرْجَع. قال: ويقول العرب: رُمِي بجنازَتِه فمات([15]). قال: وقد جَرَى في أفواه النّاس الجَنَازَة، بفتح الجيم، والنَّحارِير يُنكرونه.
(جنس) الجيم والنون والسين أصلٌ واحد وهو الضَّربُ مِن الشَّيء. قال الخليل: كلُّ ضربٍ جِنْس، وهو من النَّاس والطَّير والأشياء جملة. والجمع أجْنَاس. قال ابن دريد: وكان الأصمعيّ يدفع قولَ العامّة: هذا مُجانِسٌ لهذا. ويقول: ليس بعربيٍّ صحيح. وأنا أقول: إنّ هذا غَلَط على الأصمعيّ؛ لأنه الذي وضع كتاب الأجناس، وهو أوّل من جاء بهذا اللَّقب في اللُّغة.
(جنف) الجيم والنون والفاء أصلٌ واحد وهو المَيْل. يقال جَنِفَ* إذا عَدَل([16]) وجار. قال الله تعالى جَلَّ ثناؤه: ﴿فَمَنْ خَافَ مِنْ مُوصٍ جَنَفَاً﴾ [البقرة 182]. ورجلٌ أجْنَفُ إذا كان في خَلْقهِ مَيَلٌ، ويقال لا يكون ذلك إلاّ في الطُّول والانحناء. ويقال تجانَفَ عن كذا، إذا مال. قال:
تَجَانَفُ عَنْ جُلِّ اليَمَامَةِ ناقتي  *** وما عَدَلَتْ عن أهْلِهَا لِسِوائِكا([17])
---------------------ــ
([1]) وكذا ورد في المجمل، والذي في سائر المعاجم "الجنهي" بلفظ المنسوب. وقد اختلف في ضبط هذا الأخير، فضبطه في القاموس باللفظ "كعرني" أي بضم ففتح. وذكر شارح القاموس أن الذي في نسخ الصحاح الجنهي بضم فتشديد النون مفتوحة. قال: "ووجد في نسخ التهذيب بفتح وتخفيف النون، كعربي، وهو الصواب كذلك، بخط الصغاني".
([2]) البيت للفرزدق يقوله في هشام بن عبد الملك كما في أمالي المرتضى (1: 48) وزهر الآداب
(1: 60) أو الحزين الكناني في عبد الملك بن مروان كما في ديوان الحماسة (2: 284) أو للفرزدق في علي بن الحسين، كما في العمدة (2: 110) وأمالي المرتضى. أو للعين المنقري كما في العمدة، أو لكثير بن كثير السهمي في محمد بن علي بن الحسين، كما في المؤتلف 169. أو لداود بن سلم في قثم بن العباس، كما في العمدة وانظر اللسان (جنه) والحيوان (3: 133).
([3]) لأبي قيس بن الأسلت. وصدره كما في اللسان والمفضليات (2: 85):
* صدق حسام وادق حده *
([4]) البيت لذي الرمة في ديوانه 10 والمجمل (جنب). وصدره:
* وثب المسحج من عانات معقلة *
([5]) هو علقمة بن عبدة الفحل. وقصيدة البيت في ديوانه 131 والمفضليات (2: 90). وانظر اللسان (جنب).
([6]) ومنه قول الجميح في المفضليات (1: 33) واللسان (جنب):
لما رأت إبلي قلت حلوبتها *** وكل عام عليها عام تجنيب
([7]) في الأصل: "الكتاب".
([8]) يقال بضم الجيم وكسرها.
([9]) البيت للبيد في ديوانه 15 طبع 1881 والمجمل واللسان (جنث).
([10]) البيت مع سابق له في اللسان (جنث).
([11]) في الأصل: "للطائفتين".
([12]) الجند، بالتحريك: أحد مخاليف اليمن.
([13]) نص الجمهرة (2: 92): "وزعم قوم أن منه اشتقاق الجنازة. ولا أدري ما صحته".
([14]) البيت لصخر بن عمرو، أخي الخنساء. انظر الشعر وقصته في الأغاني (13: 130- 131). والبيت في اللسان (جنز).
([15]) زاد في اللسان: "لأن الجنازة تصير مرميا فيها. والمراد بالرمي الحمل والوضع".
([16]) أي عدل عن الحق.
([17]) البيت للأعشى في ديوانه 66 واللسان (جنف، سوى) والخزانة (2: 59) والإنصاف 185. ومعظم الروايات: "جو اليمامة".

ـ

##### Türkçe

(باب **الجيم** و**النون** وما يثلثهما)
(**جنه**) **الجيم** ve**النون** ve**الهاء** aslî değildir; benim nezdimde Arapların كلامından da değildir; ancak birtakım insanlar **الجَُنَهَ**’ın([1]) **الخيزُران** (bambu/kamış) olduğunu iddia ettiler. Ve şu beyti şahit getirdiler:
في كَفه **جُنَهيٌّ** ريحه عَبِقٌ *** بكفِّ أَرْوَعَ في عِرْنينِهِ شَمَمُ([2])(**جني**) **الجيم** ve**النون** ve**الياء** tek bir asıldır; o da meyveyi ağacından almaktır; sonra bunun üzerine حمل olunur. Dersin ki: **جَنيتُ الثَّمرةَ** onu **أجْنِيها**; ve **اجْتَنَيْتُها**. Ve **ثمرٌ جَنِيٌّ**: yani vaktinde alınmış. Bunun üzerine حمل olunanlardandır: **جَنَيْتُ الجنايةَ** onu **أجْنِيها**.

(**جنأ**) **الجيم** ve**النون** ve**الهمزة** tek bir asıldır; o da bir şeye eğilmek ve ona şefkatle yönelmektir. Denir ki: **جَنِئَ عليه يَجْنَأُ جَنَأً**; yani kamburlaştı. Ve **رجل أدنأ** ve**أجنأ** tek bir mânâdadır. Ve **تجانَأْتُ على الرّجُل**: yani ona eğildin/ona meylettin. Ve **التُّرْسُ المُجْنَأُ** da bundandır. Dedi ki:
* ومُجْنَأٍ أسمَرَ قَرَّاعِ([3]) *

(**جنب**) **الجيم** ve**النون** ve**الباء** birbirine yakın iki asıldır: birincisi “yan/cihet”, ikincisi “uzaklık”.
“Yan/cihet”e gelince: **الجَنَاب**dır. Denir ki: bu, şu **الجَناب**dandır; yani yan/cihet. Ve falan kimse **جَنْبَةً** oturdu: yani insanlardan ayrıldı. Hadiste: “**عليكمُ بالجَنْبَةِ فإنه عَفاف**.”
Ve bu babdandır: insan ve başkası için **الجَنْب**. Ve bundan, hadiste nehyedilen şu **الجَنْب**dir: erkeğin, yarışta atıyla birlikte başka bir atı yanına katması; geçilmekten korkup ona doğru kaymasın diye. Ve **الجَنَب**: devenin susuzluğunun şiddetlenmesi, ta ki ciğeri böğrüne yapışsın. Ve denir ki: **جَنِبَ يَجْنَبُ**. Dedi ki:
* كأنَّهُ مُستَبَانُ الشَّكِّ أو جَنِبُ([4]) *
Ve **المَِجْنَبُ**: çok hayırdır; sanki insanın **جَنْب**ine (yanına) konmuş gibidir. Ve **جَنَبْت الدابّةَ**: onu yanına doğru sürdün/çektin. Ve aynı şekilde **جَنَبْتُ الأسير**. Ve kalkan **مِجْنَباً** diye adlandırıldı; çünkü insanın **جَنْب**ine (yanına) olur.
“Uzaklık”a gelince: **الجَنَابة**dır. Şair dedi([5]):
فلا تَحْرِمنّي نائلاً عن جَنابةٍ *** فإني امرؤٌ وَسْطَ القِبابِ غريبُ
Ve denir ki: ehliyle cima eden **الجُنُب** bununla iştikaktır; çünkü namaz, mescid ve bunun dışındakilerden, başkasının yakın olduğu şeyden uzaklaşır.
Babdan şâz olanlardandır: **ريح الجَنُوب**. Denir ki: **جُنِبَ القَومُ**: **ريحُ الجَنُوب** onlara isabet etti; ve **أجنبوا**: yani **الجَنُوب**a girdiler. Ve onların sözü: **جَنَّب القومُ**: yani develerinin sütleri azaldı([6]). Bu, benim nezdimde babdan değildir([7]). Eğer bir söyleyen bunun “uzaklık”tan olduğunu söylerse—sanki sütleri azalıp gidivermiş gibi—bu bir mezhep olur. Ve **جَنْبٌ** bir kabiledir; ona nisbet **جَنْبِيٌّ**dur. Ve bu, zikrettiklerimizin bazısından مشتقّtır.

(**جنث**) **الجيم** ve**النون** ve**الثاء** tek bir asıldır; o da kök/asıl ve sağlamlaştırmadır. Her şeyin aslına **جِنْثُه** denir. Sonra ondan dallanır; o da **الجُنْثِيّ**dir([8]); o da zırhçı/örgücü (الزّراد)dır; çünkü zırh halkası işini sağlam yapar. Şu sözüne gelince:
أحْكَمَ **الجِنْثِيُّ** مِنْ عَوْرَاتِها *** كلُّ حِرْباءٍ إذا أُكْرِه صَلّ([9])
burada zırhçıyı kastetti; yani onun **حَرَابِيَّ**larını sağlam yaptı; o da çivilerdir. **الجنثيّ**yi nasb eden kimse kılıcı kastetmiştir; fiili her bir **حِرباء** için kılar; ve **أحكم** mânâsı “menetti” olur. Der ki: o, bir zırhtır; onun **حِرباؤُهُ** kılıcın onda işlemesini men eder. Şair kılıç hakkında dedi:
ولكنَّها سُوقٌ يكون بِياعُها *** بِجُنْثِيَّةٍ قد أخلصَتْهَا الصَّياقلُ([10])(**جنح**) **الجيم** ve**النون** ve**الحاء** tek bir asıldır; meyil ve saldırganlığa delâlet eder. Denir ki: **جنح إلى كذا**: yani ona meyletti. Ve iki kanat, iki **جَناح** diye adlandırıldı; iki yanda meyletmelerinden dolayı. Ve **الجُنَاح**: günahtır; hak yolundan meyletmesinden dolayı böyle adlandırıldı.
Bu asıldır; sonra ondan iştikak edilir: gecenin bir taifesine([11]) **جُنْح** ve**جِنْح** denir; sanki **الجَناح**a benzetilmiştir; o da kuşun bedeninden bir taifedir. Ve **الجوانح**: kaburgalardır; çünkü meyillidir. Ve **جُنِح البعيرُ**: ağır bir yükten **جَوانحهُ** kırıldı. Ve **جَنَحَت الإبل في السيّر**: hızlandı. Bu, **الجَنَاح**tandır; sanki kanatları çalıştırmış gibidir.

(**جند**) **الجيم** ve**النون** ve**الدال** toplanmaya ve yardıma delâlet eder. Denir ki: onlar onun **جُنده**sidir; yani yardımcıları ve nusretçileridir. Ve **الأجناد**: Şam’ın **أجناد**ıdır; beştir: **دمشق**، **حِمْصٌ**، **قِنَّسْرِينُ**، **الأُردُنّ**، **فِلَسطين**. Bunların her birine **جُنْدٌ** denir. Ve **جَنَدٌ**: bir beldedir([12]). Ve **الجَنَد**: içinde beyaz taşlar bulunan sert topraktır; bu, babdan olmak ihtimalini taşır; ve ibdâlden olmak da câizdir; aslı **الجَلَد**dir.

(**جنـز**) **الجيم** ve**النون** ve**الزاء** tek bir kelimedir. İbn Düreyd dedi: **جَنَزْتُ الشَّيءَ** onu **أجْنِزُه جَنْزاً**: yani onu örttüm; ve bundan **الجَنَازة**’nin([13]) iştikakı. Halîl’e gelince, onun mezhebi bunun dışındadır; dedi ki: **الجَنازة** ölüdür; ve kavme ağır gelen ve onunla kederlendikleri şey de **جَنَازة**dir. Ve dedi ki:
وما كنت أخْشَى أن أكون جَنَازَةً *** عليكِ ومَنْ يَغْتَرُّ بالحَدَثَانِ([14])
Dedi ki: **الجِنَازة** ise **خَشَبُ الشَّرْجَع**dır. Dedi ki: Araplar derler: **رُمِي بجنازَتِه فمات**([15]). Dedi ki: insanların ağızlarında **الجَنَازَة** (جيم’in fethasıyla) cârî olmuştur; **النَّحارِير** bunu inkâr ederler.

(**جنس**) **الجيم** ve**النون** ve**السين** tek bir asıldır; o da şeyden bir türdür. Halîl dedi: her tür **جِنْس**tir; bu, insanlardan, kuşlardan ve şeylerden topluca olur. Cem‘i **أجْنَاس**tır. İbn Düreyd dedi: Asmaî, avamın “bu, şuna **مُجانِسٌ**” sözünü reddederdi; ve derdi ki: sahih Arapça değildir. Ben derim ki: bu, Asmaî’ye karşı bir hatadır; çünkü **كتاب الأجناس**ı vazeden odur; ve dilde bu lakapla ilk gelen odur.

(**جنف**) **الجيم** ve**النون** ve**الفاء** tek bir asıldır; o da meyildir. **جَنِفَ** denir: yani saptı([16]) ve haksızlık etti. Allah Teâlâ’nın sözü: ﴿فَمَنْ خَافَ مِنْ مُوصٍ جَنَفَاً﴾ [البقرة 182]. Ve **رجلٌ أجْنَفُ**: yaratılışında bir meyil olan kimsedir; ve denir ki bu ancak uzunluk ve eğrilikte olur. Ve **تجانَفَ عن كذا** denir: yani meyletti. Dedi ki:
تَجَانَفُ عَنْ جُلِّ اليَمَامَةِ ناقتي  *** وما عَدَلَتْ عن أهْلِهَا لِسِوائِكا([17])
---------------------ــ
([1]) Ve böylece **المجمل**’de vârid olmuştur; diğer sözlüklerde olan “**الجنهي**” nisbet lafzıyla olandır. Bu sonuncunun ضبطında ihtilaf edilmiştir; **القاموس**’ta “كعرني” lafzıyla ضبط edilmiştir; yani damme sonra fetha ile. **القاموس** şârihi, **الصحاح** nüshalarında **الجنهي**’nin damme ile, sonra **النون**’un fethalı olarak teşdîdiyle olduğunu zikretti. Dedi ki: “**التهذيب** nüshalarında fetha ile ve **النون**’un tahfîfiyle, ‘كعربي’ gibi bulundu; ve doğru olan da böyledir; **الصغاني**’nin hattıyla.”
([2]) Beyit **الفرزدق**’undur; **أمالي المرتضى** (1: 48) ve**زهر الآداب** (1: 60)’ta olduğu üzere **هشام بن عبد الملك** hakkında söyler; yahut **ديوان الحماسة** (2: 284)’te olduğu üzere **الحزين الكناني**’nindir, **عبد الملك بن مروان** hakkında; yahut **الفرزدق**’undur, **علي بن الحسين** hakkında; **العمدة** (2: 110) ve**أمالي المرتضى**’da olduğu üzere. Yahut **العين المنقري**’nindir, **العمدة**’da olduğu üzere; yahut **كثير بن كثير السهمي**’nindir, **محمد بن علي بن الحسين** hakkında; **المؤتلف** 169’da olduğu üzere. Yahut **داود بن سلم**’indir, **قثم بن العباس** hakkında; **العمدة**’da olduğu üzere. Ve**اللسان** (**جنه**) ve**الحيوان** (3: 133)’e bak.
([3]) **أبي قيس بن الأسلت**’indir. Sadrı, **اللسان** ve**المفضليات** (2: 85)’te olduğu üzere:
* صدق حسام وادق حده *
([4]) Beyit **ذي الرمة**’nindir; divanında 10 ve**المجمل** (**جنب**)’de. Sadrı:
* وثب المسحج من عانات معقلة *
([5]) O, **علقمة بن عبدة الفحل**’dır. Beytin kasidesi divanında 131 ve**المفضليات** (2: 90)’dadır. Ve**اللسان** (**جنب**)’e bak.
([6]) Ondandır: **المفضليات** (1: 33) ve**اللسان** (**جنب**)’de **الجميح**’in sözü:
لما رأت إبلي قلت حلوبتها *** وكل عام عليها عام تجنيب
([7]) Asılda: “**الكتاب**”.
([8]) **الجيم**’in dammesiyle ve kesresiyle söylenir.
([9]) Beyit **لبيد**’indir; divanında 15 (1881 basımı) ve**المجمل** ve**اللسان** (**جنث**)’de.
([10]) Beyit, ondan öncekiyle birlikte **اللسان** (**جنث**)’dedir.
([11]) Asılda: “**للطائفتين**”.
([12]) **الجند** (harekeli): Yemen’in **مخاليف**inden biridir.
([13]) **الجمهرة** (2: 92)’nin nassı: “Bir kavim, ondan **الجنازة**’nin iştikakı olduğunu iddia etti. Ben onun sıhhatini bilmem.”
([14]) Beyit **صخر بن عمرو**’nundur; **الخنساء**’nın kardeşi. **الأغاني** (13: 130-131)’de şiire ve kıssasına bak. Beyit **اللسان** (**جنز**)’dedir.
([15]) **اللسان**’da ziyade: “Çünkü **الجنازة** onun içinde atılmış olur. Atmaktan murad, yüklenmek ve koymaktır.”
([16]) Yani haktan saptı.
([17]) Beyit **الأعشى**’nındır; divanında 66 ve**اللسان** (**جنف**، **سوى**) ve**الخزانة** (2: 59) ve**الإنصاف** 185’te. Rivayetlerin çoğu: “**جو اليمامة**”.

ـ

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D8%AF/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- يقال للعسكر الجند اعتبارا بالغلظة، من الجند، أي: الأرض الغليظة التي فيها حجارة ثم يقال لكل مجتمع جند، ننحو: (الأرواح جنود مجندة) (الحديث صحيح، أخرجه البخاري في الأنبياء: باب الأرواح جنود مجندة تعليقا؛ ومسلم في البر والصلة برقم (2638). وانظر: فتح الباري 6/263؛ وشرح السنة 13/57). قال تعالى: ﴿وإن جندنا لهم الغالبون﴾ [الصافات/173]، ﴿إنهم جند مغرقون﴾ [الدخان/24]، وجمع الجند: أجناد وجنود، قال تعالى: ﴿وجنود إبليس أجمعون﴾ [الشعراء/95]، ﴿وما يعلم جنود ربك إلا هو﴾ [المدثر/31]، ﴿اذكروا نعمة الله عليكم إذ جاءتكم جنود فأرسلنا عليهم ريحا وجنودا لم تروها﴾ [الأحزاب/9]، فالجنود الأولى من الكفار، والجنود الثانية التي لم تروها الملائكة.

##### Türkçe

- **الجند** “asker” için söylenir; kabalığa/kalınlığa itibarla; **الجند**’den (yani) içinde taşlar bulunan kalın/sert yer (olan toprak) demektir; sonra her toplanmış (cemaat) için **جند** denir; şu (hadise) doğru gideriz: (**الأرواح جنود مجندة**) (hadis sahihtir; Buhârî onu **الأنبياء**’da: “**الأرواح جنود مجندة** babı”nda muallak olarak çıkarmıştır; Müslim de **البر والصلة**’de (2638) numarasıyla. Bkz.: **فتح الباري** 6/263; **شرح السنة** 13/57). Yüce Allah dedi ki: ﴿وإن **جندنا** لهم الغالبون﴾ [الصافات/173], ﴿إنهم **جند** مغرقون﴾ [الدخان/24]; **الجند**’ün çoğulu: **أجناد** ve **جنود**’dur. Yüce Allah dedi ki: ﴿و**جنود** إبليس أجمعون﴾ [الشعراء/95], ﴿وما يعلم **جنود** ربك إلا هو﴾ [المدثر/31], ﴿اذكروا نعمة الله عليكم إذ جاءتكم **جنود** فأرسلنا عليهم ريحا و**جنودا** لم تروها﴾ [الأحزاب/9]; böylece birinci **الجنود** kâfirlerdendir; ikinci **الجنود** ise görmediğiniz meleklerdir.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D8%AF/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ج ن د
جند الجنود‏:‏ جمعها و ‏"‏ الأرواح جنود مجندة ‏"‏ والريح من جنود الله تعالى‏.‏
وهو من أجناد الشام وهي خمس كور‏:‏ دمشق وحمص والأردن وقنسرين وفلسطين‏.‏
كانت الأجناد تحشـد منها فسميت بذلك‏.‏
والنسبة ترد إلى الواحد فيقال جندي وأما الجندي فمنسوب إلى الجند باليمن‏.‏
قال عمرو بن شمر‏:‏ ولا من سليم وساداتها ولا من تميـم وأهـل الجنـد

##### Türkçe

ج ن د
**جند الجنود**: onun çoğuludur; ve “**الأرواح جنود مجندة**”; ve rüzgâr, Allah Teâlâ’nın askerlerindendir.
Ve o, Şam’ın **أجناد**’ındandır; ve o, beş **كور**’dur: Dımaşk, Humus, **الأردن**, Kınnesrîn ve Filistin.
**الأجناد** onlardan toplanırdı; böylece bununla adlandırıldı.
Nisbet tekile döndürülür; böylece **جندي** denir. Ama **الجندي** ise Yemen’deki **الجند**’e nisbet edilmiştir.
Amr b. Şemmer dedi: Ne Süleym’den ve onun efendilerinden; ne Temîm’den ve **أهل الجند**’den.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D8%AF/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الجُنْد: معروف. والجُنْد الأَعوان والأَنصار.
والجُنْد: العسكر، والجمع أَجناد. وقوله تعالى: إِذ جاءَتكم جنود فأَرسلنا عليهم ريحاً وجنوداً لم تروها؛ الجنود التي جاءَتهم: هم الأَحزاب وكانوا قريشاً وغَطَفَان وبني قُريظة تحزبوا وتظاهروا على حرب النبي، صلى الله عليه وسلم، فأَرسل الله عليهم ريحاً كفأَت قدورهم وقلعت فساطيطهم وأَظعنتهم من مكانهم، والجنود التي لم يروها الملائكة. وجند مُجَنَّد: مجموع؛ وكل صنف على صفة من الخلق جند على حدة، والجمع كالجمع، وفلان جَنَّدَ الجنود. وفي الحديث: الأَرواح جنود مُجَنَّدة فما تعارف منها ائْتَلف وما تناكر منها اختلف؛ والمجندة: المجموعة، وهذا كما يقال أَلْف مؤَلفة وقَناطِيرُ مُقَنطَرَةٌ أَي مُضَعَّفة، ومعناه الإِخبار عن مبدإِ كون الأَرواح وتقدمها الأَجساد أَي أَنها خلقت أَوّل خلقها على قسمين من ائتلاف واختلاف، كالجنود المجموعة إِذا تقابلت وتواجهت، ومعنى تقابل الأَرواح ما جعلها الله عليه من السعادة والشقاوة والأَخلاق في مبدإِ الخلق، يقول: إِن الأَجساد التي فيها الأَرواح تلتقي في الدنيا فتأْتلف وتختلف على حسب ما خلقت عليه، ولهذا ترى الخَيَّرَ يحب الخَيِّر ويميل إِلى الأَخيار، والشِّرِّير يحب الأَشرار ويميل إِليهم. ويقال: هذا جند قد أَقبل وهؤلاء جنود قد أَقبلوا؛ قال الله تعالى: جند مّا هنالك مهزوم من الأَحزاب، فوحَّد النعت لأَن فقظ الجند
(* هنا بياض بالأصل ولعل الساقط منه مفرد أو واحد) . . .
وكذلك الجيش والحزب. والجند: المدينة، وجمعها أَجناد، وخص أَبو عبيدة به مدن الشام، وأَجناد الشام خمس كور؛ ابن سيده: يقال الشام خمسة أَجناد: دِمَشْق وحِمْص وقِنَّسْرِين والأُرْدُنُّ وفِلَسْطِين، يقال لكل مدينة منها جند؛ قال الفرزدق:
فقلت ما هو إِلا الشام نركبه،
كأَنما الموتُ في أَجناده البَغَر
البَغَر: العطش يصيب الإِبل فلا تروى وهي تموت عنه. وفي حديث عمر: أَنه خرج إِلى الشام فلقيه أُمراء الأَجناد، وهي هذه الخمسة أَماكن، كل واحد منها يسمى جُنْداً أَي المقيمين بها من المسلمين المقاتلين. وفي حديث سالم: سترنا البيت بِجُناديٍّ أَخضر، فدخل أَبو أَيوب فلما رآه خرج إِنكاراً له؛ قيل: هو جنس من الأَنماط أَو الثياب يستر بها الجدران. والجَنَد: الأَرض الغليظة، وقيل: هي حجارة تشبه الطين. والجَنَد: موضع باليمن، وهي أَجود كورها، وفي الصحاح: وجَنَد، بالتحريك، بلد باليمن. وفي الحديث ذكر الجَنَد، بفتح الجيم والنون، أَحد مَخاليف اليمن؛ وقيل: هي مدينة معروفة بها.
وجُنَيْد وجَنَّاد وجُنادة: أَسماء. وجُنادة أَيضاً: حيّ. وجُنْدَيْسابُورُ: موضع، ولفظه في الرفع والنصب سواء لعجمته. وأَجنادانُ وأَجنادَيْنُ: موضع، النونُ معربة بالرفع؛ قال ابن سيده: وأُرى البناء قد حكي فيها. ويوم أَجنادَيْنِ: يوم معروف كان بالشام أَيام عمر، وهو موضع مشهور من نواحي دمشق، وكانت الوقعة العظيمة بين المسلمين والروم فيه. وفي الحديث: كان ذلك يوم أَجْيادِينَ، وهو بفتح الهمزة وسكون الجيم وبالياء تحتها نقطتان، جبل بمكة وأَكثر الناس يقولونه بالنون وفتح الدال المهملة وقد تكسر.

##### Türkçe

**الجُنْد**: bilinen (meşhur)dur. Ve **الجُنْد** yardımcılar ve destekçilerdir.

Ve **الجُنْد**: asker(î birlik), ve çoğulu **أَجناد**. Ve Yüce sözü: “Size **جنود** geldiği vakit; onların üzerine bir rüzgâr ve görmediğiniz **جنود** gönderdik”; onlara gelen **الجنود**: onlar **الأَحزاب**dır; ve onlar Kureyş, Ğatafân ve Benî Kurayza idi; hizipleştiler ve Peygamber’in savaşına karşı birbirlerine arka çıktılar, صلى الله عليه وسلم; bunun üzerine Allah onların üzerine bir rüzgâr gönderdi; kazanlarını devirdi ve çadırlarını söktü ve onları yerlerinden göçürttü; ve görmedikleri **الجنود** meleklerdir. Ve **جند مُجَنَّد**: toplanmış; ve yaratılıştan her sınıf bir vasıf üzere, ayrı ayrı bir **جند**dur; ve çoğul, çoğul gibidir; ve falan kimse **جَنَّدَ الجنود** (orduları topladı). Ve hadiste: “**الأَرواح** **جنود مُجَنَّدة**dir; onlardan tanışan(ı) ülfet eder, tanımayan(ı) ihtilaf eder”; ve **المجندة**: toplanmış(olan)dır; ve bu, “**أَلْف مؤَلفة**” ve “**قَناطِيرُ مُقَنطَرَةٌ**” yani katlanmış(çoğaltılmış) denildiği gibidir; ve onun manası, **الأَرواح**ın var oluşunun başlangıcından ve onların **الأَجساد**dan önce oluşundan haber vermektir; yani onlar ilk yaratılışlarında ülfet ve ihtilaf olmak üzere iki kısım üzere yaratıldılar; karşılaştıkları ve yüz yüze geldikleri vakit toplanmış ordular gibi. Ve **الأَرواح**ın karşılaşmasının manası, Allah’ın onları yaratılışın başlangıcında saadet, şekavet ve ahlâk bakımından üzerine kıldığı şeydir. Der ki: İçlerinde **الأَرواح** bulunan **الأَجساد** dünyada buluşur; yaratıldıkları şeye göre ülfet eder ve ihtilaf eder. Bu sebeple sen hayırlının hayırlıyı sevdiğini ve hayırlılara meylettiğini görürsün; ve şeririn şerlileri sevdiğini ve onlara meylettiğini. Ve denilir: “Bu bir **جند**dur, geldi” ve “Bunlar **جنود**dur, geldiler”; Allah تعالى dedi: “Orada **جند** (bir ordu), **الأَحزاب**dan yenilmiş(olan)dır”; nitelemeyi tekil yaptı; çünkü ancak **الجند** …
(* burada asılda boşluk vardır ve düşen kısmın tekil veya واحد olması muhtemeldir) . . .
Ve aynı şekilde **الجيش** ve **الحزب**.

Ve **الجند**: şehir; ve onun çoğulu **أَجناد**; Ebû Ubeyde bunu Şam şehirlerine tahsis etti; ve **أَجناد الشام** beş **كور**dur. İbn Sîdeh: “Şam beş **أَجناد**dır” denilir: **دِمَشْق** ve **حِمْص** ve **قِنَّسْرِين** ve **الأُرْدُنُّ** ve **فِلَسْطِين**; onlardan her şehre **جند** denilir. el-Ferazdak dedi:
فقلت ما هو إِلا الشام نركبه،
كأَنما الموتُ في أَجناده البَغَر
**البَغَر**: develere isabet eden susuzluktur; böylece kanmazlar, ve ondan dolayı ölürler. Ve Ömer’in hadîsinde: Şam’a çıktı; **أُمراء الأَجناد** onu karşıladı; ve bunlar bu beş mekândır; her biri **جُنْداً** diye adlandırılır; yani orada ikamet eden, savaşçı Müslümanlar. Ve Sâlim’in hadîsinde: “Evi yeşil bir **بِجُناديٍّ** ile örttük”; Ebû Eyyûb girdi; onu görünce onu inkâr ederek çıktı. Denildi: Duvarların örtüldüğü **الأَنماط**tan veya elbiselerden bir cinstir.

Ve **الجَنَد**: sert (kalın) toprak; ve denildi: o, çamura benzeyen taşlardır. Ve **الجَنَد**: Yemen’de bir yerdir; ve o, onun **كور**larının en iyisidir. Ve **الصحاح**’ta: ve **جَنَد** (harekeli), Yemen’de bir beldedir. Ve hadiste **الجَنَد** zikredildi; **الجيم** ve **النون**un fethiyle; Yemen’in **مَخاليف**inden biridir; ve denildi: orada bilinen bir şehirdir.

Ve **جُنَيْد** ve **جَنَّاد** ve **جُنادة**: isimlerdir. Ve **جُنادة** ayrıca: bir kabiledir.

Ve **جُنْدَيْسابُورُ**: bir yerdir; ve onun lafzı, acemliğinden dolayı ref‘ ve nasbda birdir (değişmez). Ve **أَجنادانُ** ve **أَجنادَيْنُ**: bir yerdir; **النونُ** ref‘ ile i‘rablıdır. İbn Sîdeh dedi: ve ben, onda binanın (mebnîliğin) rivayet edilmiş olduğunu görüyorum. Ve **يوم أَجنادَيْنِ**: bilinen bir gündür; Ömer günlerinde Şam’da idi; ve o, Dımaşk taraflarından meşhur bir yerdir; ve büyük çarpışma Müslümanlarla Rumlar arasında onda oldu.

Ve hadiste: “Bu, **يوم أَجْيادِينَ** idi” (denildi); ve o, hemzenin fethiyle ve **الجيم**in sükûnuyla ve altında iki nokta bulunan **بالياء** ile (yazılır); Mekke’de bir dağdır. Ve insanların çoğu onu **بالنون** ile ve **الدال** **المهملة**nin fethiyle söyler; ve bazen kesrelenir.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D8%AF/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ج ن د * * الجُنْدُ * الأعوان والأنصار وفلان * جَنَّدَ الجُنودَ تَجْنيدا * وفي الحديث ﴿الأرواح * جُنُودٌ مُجَنَّدةٌ *﴾

##### Türkçe

* ج ن د * * **الجُنْدُ** * yardımcılar ve destekçiler; ve falan **جَنَّدَ الجُنودَ تَجْنيدا** (askerleri) tecnîd etti. Ve hadiste: ﴿ruhlar **جُنُودٌ مُجَنَّدةٌ**﴾

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D8%AF/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الجند، بالضم: العسكر والأعوان والأنصار، والجمع الأجناد والجنود، والواحد جندي، فالياء للوحدة، مثل روم ورومي، كذا في المصباح. والجند: المدينة، وجمعها أجناد. وخص أبو عبيدة به مدن الشأم. وأجناد الشأم خمس كور: دمشق، وحمص، وقنسرين، والأردن، وفلسطين، يقال لكل مدينة منها جند. وفي حديث عمر أنه خرج إلى الشأم فلقيه أمراء الأجناد وهي هذه الخمسة أماكن، كل واحد منها يسمى جندا، أي المقيمين بها من المسلمين المقاتلين. وكل صنف من الخلق جند على حدة والجمع كالجمع. وفي المثل إن جنودا منها العسل قال شيخنا في هذا المثل: إنه لمعاوية رضي الله عنه، قاله لما سمع أن الأشتر سقي عسلا فيه سم فمات. يضرب عند الشماتة بما يصيب العدو، وقاله الميداني والزمخشري. ووقع في تاريخ المسعودي إن لله جندا في العسل. والجند بالتحريك: الأرض الغليظة. وقيل: هي حجارة تشبه الطين. والجند: د، باليمن بين عدن وتعز، وهو أحد مخاليفها المشهورة، نزلها معاذ بن جبل رضي الله عنه. والجند بن شهران: بطن من المعافر، منهم شرف بن محمد بن الحكم ابن أخي يحيى بن الحكم المعافري. وجند، كنجم: د. على نهر سيحون، منه القاضي الشاعر يعقوب ابن فاضل، قدم خوارزم سنة 548. وخلاد بن عبد الرحمن بن جندة - الصاغاني - بالضم، عن سعيد بن المسيب وغيره، وعنه ابن أخيه القاسم بن الفياض بن عبد الرحمن وغيره. والهيثم بن جناد، ككتان، وعلي بن جند، محركة، محدثون، الأخير يعرف بالطائفي: عن عمرو بن دينار. وجنادة، بالضم، ابن أبي أمية الأزدي، وابن جراد الغيلاني الأسدي، وابن زيد الحارثي، وابن سفيان أخو جابر، وابن عبد الله بن علقمة بن عبد المطلب، وابن عوف وابن مالك صحابيون، رضي الله عنهم. وجنيد بن عبد الرحمن بن عوف بن خالد العامري وحميد أخوه، صحابيان. وأجنادين بفتح الألف، وفتح الدال وكسرها، وفي اللسان وأجنادين وأجنادان موضع، النون معربة بالرفع. قال ابن سيده: وأرى البناء قد حكي فيهما. والأخير من الوجهين ذكره البكري في المعجم، كأنه تثنية أجناد، وبه جزم ابن الأثير وقيده ابن إسحاق. وقال السهيلي: كذا سمعت الشيخ الحافظ أبا بكر ينطق به، وقيدناه عن أبي بكر بن طاهر عن أبي علي الغساني بكسر أوله وفتح الدال: ع مشهور من نواحي دمشق الشأم، كانت فيه الوقعة العظيمة بين الروم والمسلمين. وجند يسابور. بالضم، موضع آخر، ولفظه في الرفع والنصب سواء لعجمته، وهو كور الأهواز. والجنيد، كزبير: لقب سيد الأقطاب أبي القاسم سعيد بن عبيد وقيل هو الجنيد بن محمد بن الجنيد الخراز القواريري سلطان الطائفة الصوفية، وسيدهم، صحب سريا السقطي والحارث المحاسبي، وسمع الحسن بن عرفة؛ وعنه جعفر الخلدي وتفقه على أبي ثور صاحب الشافعي، وأفتى في حلقته، وكان شيخ وقته وفريد عصره حالا وقالا. توفي سنة 298 ودفن عند شيخه سري بالشونيزية ببغداد. ومما يستدرك عليه: جند مجند، أي مجموعة. وهذا كما يقال ألف مؤلفة، وقناطير مقنطرة أي مضعفة. وجند، بفتح فسكون: ناحية بسواد العراق بين فم النيل والنعمانية. والهيثم بن محمد بن جناد، ككتان، الجهني، محدث. والجنادي: جنس من الأنماط أو الثياب يستر بها الجدران. وتجند: اتخذ جندا. وجنادة، بالضم: حي. والجند بالضم: جبل باليمن. وجنيد بن سميع المزني، ذكره العقيلي في الصحابة. والقاسم بن فياض بن عبد الرحمن ابن جندة، صنعاني، يعد من أهل اليمن. ومحمد بن عبد الله بن الجنيد الجنيدي. ومحمد بن يوسف بن الجنيد الجنيدي الكشي الجرحاني. وأبو محمد حيدر بن محمد

  بن أحمد ابن الجنيد البخاري. فهؤلاء إلى جدهم الجنيد. وأما عبد الله محمد الجنيدي فلأنه كان يتكلم كثيرا بكلام الجنيد. وأبو نصر الجنيد بن محمد بن أحمد بن عيسى الأسفرايني كان واعظا مقيما بطريثيث.بن أحمد ابن الجنيد البخاري. فهؤلاء إلى جدهم الجنيد. وأما عبد الله محمد الجنيدي فلأنه كان يتكلم كثيرا بكلام الجنيد. وأبو نصر الجنيد بن محمد بن أحمد بن عيسى الأسفرايني كان واعظا مقيما بطريثيث.

##### Türkçe

**الجند**, ötre ile: asker ve yardımcılar ve destekçiler; çoğulu **الأجناد** ve **الجنود**; teki **جندي**; o hâlde **الياء** birlik içindir; **روم** ve **رومي** gibi; **المصباح**’ta böyle.

Ve **الجند**: şehir; çoğulu **أجناد**. Ebû Ubeyde onu Şam şehirlerine tahsis etti. Ve Şam’ın **أجناد**’ı beş **كور**dur: **دمشق** ve **حمص** ve **قنسرين** ve **الأردن** ve **فلسطين**; bunların her bir şehrine **جند** denir. Ömer’in hadisinde: Şam’a çıktı da **أمراء الأجناد** ona rastladı; ve bunlar bu beş mekândır; her biri **جندا** diye adlandırılır; yani orada ikamet eden, savaşçı Müslümanlar. Ve mahlûkatın her sınıfı ayrı başına bir **جند**’dir; çoğul da çoğul gibidir.

Ve meselde: “Şüphesiz **جنودا**’dan (bazısı) baldır.” Şeyhimiz bu meselde dedi ki: O, Muâviye içindir—Allah ondan razı olsun—; onu, Eşter’in içinde zehir bulunan bal içirildiğini, sonra öldüğünü işittiğinde söyledi. Düşmana isabet eden şeyle sevinçlenme (şemâta) sırasında darb-ı mesel yapılır; bunu Meydânî ve Zemahşerî söyledi. Mes‘ûdî’nin tarihinde: “Şüphesiz Allah’ın balda bir **جندا**’sı vardır” vâki oldu.

Ve **الجند** hareke ile: kalın (sert) arazi. Ve denildi ki: o, çamura benzeyen taşlardır.

Ve **الجند**: Yemen’de Aden ile Taiz arasında bir şehir; o, onun meşhur **مخاليف**’lerinden biridir; Muâz b. Cebel—Allah ondan razı olsun—oraya indi.

Ve **الجند بن شهران**: Maâfir’den bir batın; onlardan Şeref b. Muhammed b. el-Hakem, Yahyâ b. el-Hakem el-Maâfirî’nin kardeşinin oğludur.

Ve **جند**, **نجم** gibi: Seyhun nehri üzerinde bir şehir; ondan kadı şair Yakub b. Fâzıl’dır; 548 yılında Hârizm’e geldi.

Ve Hallâd b. Abdurrahman b. Cünde—es-Sağânî—ötre ile; Saîd b. el-Müseyyeb ve başkasından; ondan da kardeşinin oğlu el-Kâsım b. el-Feyyâz b. Abdurrahman ve başkası rivayet etti.

Ve el-Heysem b. Cenâd, **كتان** gibi; ve Ali b. Cend, harekeli; muhaddislerdir; sonuncusu **الطائفي** diye bilinir: Amr b. Dînâr’dan.

Ve **جنادة**, ötre ile: el-Ezdî, Ebû Ümeyye’nin oğlu; ve el-Esedî, İbn Cerâd el-Gaylânî; ve el-Hârisî, İbn Zeyd; ve Câbir’in kardeşi İbn Süfyân; ve Abdülmuttalib b. Alkame b. Abdülmuttalib’in oğlu; ve İbn Avf ve İbn Mâlik; sahâbîlerdir—Allah onlardan razı olsun.

Ve **جنيد** b. Abdurrahman b. Avf b. Hâlid el-Âmirî ve kardeşi Humeyd; iki sahâbîdir.

Ve **أجنادين**: elifin fethiyle; ve **الدال**’ın fethi ve kesriyle. Ve **اللسان**’da: **أجنادين** ve **أجنادان** bir yerdir; **النون** ref‘ ile mu‘rabdır. İbn Sîde dedi ki: “Ve ben, binanın (mebnî oluşun) ikisinde de nakledilmiş olduğunu görüyorum.” Ve iki vecihten sonuncusunu Bekrî **المعجم**’de zikretti; sanki **أجناد**’ın tesniyesidir; İbnü’l-Esîr bununla kesin hüküm verdi ve İbn İshâk onu kaydetti. Süheylî dedi ki: “Şeyh hâfız Ebû Bekir’i onu böyle telaffuz ederken işittim.” Ve onu Ebû Bekir b. Tâhir’den, Ebû Ali el-Gassânî’den; evvelinin kesri ve **الدال**’ın fethiyle kaydettik: Şam Dımaşk nahiyelerinden meşhur bir ayn; Rumlar ile Müslümanlar arasında büyük vakanın olduğu yerdi.

Ve **جند يسابور**: ötre ile; başka bir yer; acemliği sebebiyle ref‘ ve nasbda lafzı birdir; o, Ahvaz’ın **كور**’larındandır.

Ve **الجنيد**, **زبير** gibi: kutupların efendisi Ebü’l-Kâsım Saîd b. Ubeyd’in lakabıdır; ve denildi ki: o, **الجنيد** b. Muhammed b. el-Cüneyd el-Harrâz el-Kavârîrî’dir; sûfî taifesinin sultanı ve efendileridir. Seriyy es-Sakatî ve Hâris el-Muhâsibî ile sohbet etti; Hasan b. Arefe’den işitti; ondan Ca‘fer el-Huldî (rivayet etti). Şâfiî’nin arkadaşı Ebû Sevr üzerine fıkıh öğrendi; halkasında fetva verdi; vaktinin şeyhi ve asrının ferîdi idi; hâl ve sözce. 298 yılında vefat etti; Bağdat’ta Şûnîziyye’de şeyhi Seriyy’in yanında defnedildi.

Ve ona istidrâk olunanlardandır: **جند مجند**; yani toplanmış. Bu, “**ألف مؤلفة**” denildiği gibi; ve “**قناطير مقنطرة**” yani katlanmış (çoğaltılmış) gibi.

Ve **جند**, fetha sonra sükûn ile: Irak sevadında, Femü’n-Nîl ile en-Nu‘mâniyye arasında bir nâhiye.

Ve el-Heysem b. Muhammed b. Cenâd, **كتان** gibi; el-Cühenî; muhaddis.

Ve **الجنادي**: duvarların örtüldüğü, desenli yaygılardan yahut elbiselerden bir cins.

Ve **تجند**: bir **جندا** edindi.

Ve **جنادة**, ötre ile: bir mahalle (kabile kolu).

Ve **الجند** ötre ile: Yemen’de bir dağ.

Ve Cüneyd b. Semî‘ el-Müzenî; Ukaylî onu sahâbe içinde zikretti.

Ve el-Kâsım b. Feyyâz b. Abdurrahman b. Cünde; San‘ânî; Yemen ehlinden sayılır.

Ve Muhammed b. Abdullah b. el-Cüneyd el-Cüneydî.

Ve Muhammed b. Yûsuf b. el-Cüneyd el-Cüneydî el-Keşşî el-Cerhânî.

Ve Ebû Muhammed Haydar b. Muhammed
b. Ahmed b. el-Cüneyd el-Buhârî. İşte bunlar, dedeleri **الجنيد**’e nispetledir. Ama Abdullah Muhammed el-Cüneydî ise, çünkü Cüneyd’in sözüyle çok konuşurdu. Ve Ebû Nasr el-Cüneyd b. Muhammed b. Ahmed b. Îsâ el-Esferâînî, Tarîsîs’te mukim bir vâiz idi.بن أحمد ابن الجنيد البخاري. فهؤلاء إلى جدهم الجنيد. وأما عبد الله محمد الجنيدي فلأنه كان يتكلم كثيرا بكلام الجنيد. وأبو نصر الجنيد بن محمد بن أحمد بن عيسى الأسفرايني كان واعظا مقيما بطريثيث.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D8%AF/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

جنّد جُنُودًا
2 جنّد جُنُودًا جند جنودا (S, A) He collected, or assembled, جنود [i. e. armies, military forces, &c.]. (A.)

تجنّد
5 تجنّد جند تجند He took or prepared, for himself, a جُنْد [i. e. an army, a military force, &c.]. (A, TA.)

جُنْدٌ
جُنْدٌ جند [a coll. gen. n.] An army; a military force; a legion; a body of troops or soldiers; (L, K;) a collected body of men prepared for war: (Mgh:) auxiliaries: (S, L, Msb, K:) n. un. ↓ جُنْدِىٌّ [signifying a trooper; a soldier; an auxiliary]; like as رُومِىٌّ is n. un. of رُومٌ: (Msb:) pl. of the former, جُنُودٌ (S, A, Mgh, Msb) and [pl. of pauc.] أَجْنَادٌ. (Mgh, Msb.) It is said in a trad., ↓ الأَرْوَاحُ جُنُودٌ مُجَنَّدَةٌ (S, A, L) Souls are troops collected together: meaning that they are created of two parties, each party agreeing together, and disagreeing with the other party, like two armies opposed, each to the other. (L.) ― -b2- Also Any kind, or species, of creatures, or created things, regarded as alone, by itself, or apart from others. (K, * TA.) It is said in a prov., اـِنَّ لِلّهِ جُنُودًا مِنْهَا العَسَلُ Verily to God belong kinds, or species, of created things [by means of which He effects his purposes as by armies or auxiliaries], of which is honey: (Z, K:) first said by Mo'لwiyeh, when he heard that El-Ashtar had been given to drink some honey containing poison, in consequence of which he died: and used on the occasion of rejoicing at a misfortune that has befallen an enemy: it occurs in the history of El-Mes'oodee thus; اـِنَّ لِلّهِ جُنْدًا فِى العَسَلِ. (MF.) ― -b3- Also, [as a term used in Syria, and afterwards by the Arabs from Syria in Spain,] A city [with its territory; i. e. a province, or district]: (K:) or particularly a city of Syria [with its territory]: (AO, TA:) pl. أَجْنَادٌ. (TA.) Syria consists of five اجناد; namely, Dimashk [or Damascus], Hims [or Emessa], Kinnesreen, El-Urdunn [or the Jordan], and Filasteen or Falasteen [or Palestine]: (S, M, A:) they were thus called because the military forces were thence collected. (A.) [See مِخْلَافٌ.]

جُنْدِىٌّ
جُنْدِىٌّ جند جندى جندي : see جُنْدٌ. ― -b2- Also Of, or relating to, a جُنْد of Syria. (A.)

جُنْدٌ مُجَنَّدٌ
جُنْدٌ مُجَنَّدٌ جند مجند An army, or a military force, collected. (TA.) See also جُنْدٌ.

##### Türkçe

**جنّد** جُنُودًا
2 **جنّد** جُنُودًا **جند** **جنودا** (S, A) **جنود** [yani ordular, askerî kuvvetler, vb.] topladı veya bir araya getirdi. (A.)

**تجنّد**
5 **تجنّد** **جند** **تجند** Kendisi için bir **جُنْد** [yani bir ordu, bir askerî kuvvet, vb.] aldı veya hazırladı. (A, TA.)

**جُنْدٌ**
**جُنْدٌ** **جند** [cem‘î cins isim] Bir ordu; bir askerî kuvvet; bir lejyon; bir birlik asker veya erler topluluğu; (L, K;) savaş için hazırlanmış toplanmış bir insan topluluğu: (Mgh:) yardımcılar: (S, L, Msb, K:) tekil isim ↓ **جُنْدِىٌّ** [bir süvari; bir asker; bir yardımcı anlamında]; tıpkı **رُومِىٌّ**’nin **رُومٌ**’un tekil ismi olması gibi: (Msb:) ilkinin çoğulu **جُنُودٌ** (S, A, Mgh, Msb) ve [azlık çoğulu] **أَجْنَادٌ**. (Mgh, Msb.) Bir rivayette şöyle denilmiştir: ↓ **الأَرْوَاحُ جُنُودٌ مُجَنَّدَةٌ** (S, A, L) Ruhlar bir araya toplanmış birliklerdir: bunun manası, onların iki fırkadan yaratılmış olmalarıdır; her fırka kendi içinde uyuşur ve öteki fırkayla uyuşmaz; birbirine karşı duran iki ordu gibi, her biri ötekine karşı. (L.) ― -b2- Ayrıca, başkalarından ayrı, kendi başına, tek başına sayılan her tür veya cins mahlûkat yahut yaratılmış şey. (K, * TA.) Bir darbımeselde şöyle denilmiştir: **اـِنَّ لِلّهِ جُنُودًا مِنْهَا العَسَلُ** Şüphesiz Allah’a, onlardan biri bal olan, yaratılmış şeylerden türler veya cinsler aittir: (Z, K:) bunu ilk söyleyen, El-Eşter’e zehir karıştırılmış bir bal içirildiğini ve bunun sonucu öldüğünü işittiğinde Mu‘âviye’dir: ve bir düşmanın başına gelen bir musibete sevinme münasebetinde kullanılır: El-Mes‘ûdî’nin tarihinde şöyle geçer: **اـِنَّ لِلّهِ جُنْدًا فِى العَسَلِ**. (MF.) ― -b3- Ayrıca, [Şam’da kullanılan bir terim olarak ve sonra Şamlı Araplar tarafından Endülüs’te,] Bir şehir [toprağıyla birlikte; yani bir eyalet veya bölge]: (K:) yahut özellikle Şam’ın bir şehri [toprağıyla birlikte]: (AO, TA:) çoğulu **أَجْنَادٌ**. (TA.) Şam beş **اجناد**’dan oluşur; yani Dimashk [yahut Dımaşk], Hims [yahut Humus], Kinnesreen, El-Urdunn [yahut Ürdün], ve Filasteen yahut Falasteen [yahut Filistin]: (S, M, A:) bunlara bu ad verilmiştir; çünkü askerî kuvvetler oradan toplanırdı. (A.) [Bkz. **مِخْلَافٌ**.]

**جُنْدِىٌّ**
**جُنْدِىٌّ** **جند** **جندى** **جندي** : **جُنْدٌ**’a bak. ― -b2- Ayrıca Şam’ın bir **جُنْد**’una ait olan veya onunla ilgili olan. (A.)

**جُنْدٌ مُجَنَّدٌ**
**جُنْدٌ مُجَنَّدٌ** **جند** **مجند** Toplanmış bir ordu veya askerî kuvvet. (TA.) Ayrıca **جُنْدٌ**’a bak.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D8%AF/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

جَنَدَ
جَنَدَ جَنَّدَ II ,
a.  Raised, enlisted, levied ( troops ).

تَجَنَّدَ
تَجَنَّدَ V ,
a.  Became a soldier, enlisted.

جُنْد
جُنْد 3 , ( pl. جُنُوْد 27 ,  أَجْنَاْد 38 ),
a.  Army; troops, soldiers.

b.  ( pl. أَجْنَاْد 38 ), Province; military district.

جُنْدِيّ
جُنْدِيّ 3yi ,
a.  Soldier.

جِنْدَار
جِنْدَار ( pl. جَنَاْدِ٤َة 47t ),
a.  Body-guard.

جُنْدَُب
جُنْدَُب ,  جَُنْدُخ ( pl. جَنَاْدِ٤ُ 47 ),
a.  Black locust.

b.  Grass-hopper.

##### Türkçe

جَنَدَ
**جَنَدَ** **جَنَّدَ** II ,
a. Asker(ler)i kaldırdı, askere yazdı, topladı (birlikler).

تَجَنَّدَ
**تَجَنَّدَ** V ,
a. Asker oldu, askere yazıldı.

جُنْد
**جُنْد** 3 , ( çoğ. **جُنُوْد** 27 , **أَجْنَاْد** 38 ),
a. Ordu; birlikler, askerler.

b. ( çoğ. **أَجْنَاْد** 38 ), Eyalet; askerî bölge.

جُنْدِيّ
**جُنْدِيّ** 3yi ,
a. Asker.

جِنْدَار
**جِنْدَار** ( çoğ. **جَنَاْدِ٤َة** 47t ),
a. Muhafız birliği.

جُنْدَُب
**جُنْدَُب** , **جَُنْدُخ** ( çoğ. **جَنَاْدِ٤ُ** 47 ),
a. Kara çekirge.

b. Çekirge.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D8%AF/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

جند
جَنَدَ - يَجْنُدُ - جُنْد - جُنْدِيّ - جُنُوْد
جَنَدَ - يَجْنُدُ + كائن + لكائن: يخضع له وينفذ تعليماته برضى وإذعان، فيقوده ويسوقه ويسيطر عليه ويستخدمه لنصرته: يقبل أن يُسَيْطَر عليه ويُخْضَع، ويُجعل من أعوان وأنصار آخر ومن المدافعين عنه
جُنْد: على وزن " فـُعـْل" اسم فعل من " جَنَدَ - يَجْنُدُ " بمعنى مفعول: الأتباع المسيطر عليهم: من بشر وآلة وأشياء وحيوانات وما شابه من أنواع وسائل الدفع والنصرة في كل صنوف الأسلحة: جنود المشي، والركب، والجو والأمن والتسليح والخدمة وما شابه
جُنْدِيّ: اسم نسبة من " جُنْد": كل من أخضع وتمت السيطرة عليه وقيادته وتجنيده لنصرة قائد: كل من جُعِلَ للدفع والحماية والنصرة: الكائن الذي يقوم بعمل دفع الخصم عن إلحاق الأذى والضر بمن يحمي وينصر، مستعملاً لذلك كل ما يقدر عليه، من قوة بدن أو سلاح
جُنُوْد: جمع " جُنْدِيّ "
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الخضوع وقبول القهر والعبودية مع رضا وتسليم" ، وهي:
عَبَدَ - يَعْبُدُ، دان - يَديْنُ (اللازم)، رَكَعَ - يَرْكَعُ، جَنَدَ - يَجْنُدُ، سَجَدَ - يَسْجُدُ، أَمِيَ (أَمِيَتْ) - يَأمَى(تَأمَى) (أَمُوَ(أَمُوَت) - يَأْمُو(تأمو))
جند
 	﴿لا يستطيعون نصرهم وهم لهم جند محضرون(75)﴾ يس ﴿أمن هذا الذي هو جند لكم ينصركم من دون الرحمان إن الكافرون إلا في غرور(20)﴾ الملك
 	﴿وإن جندنا لهم الغالبون (173)﴾ الصافات ﴿وما أنزلنا على قومه من بعده من جند من السماء وما كنا منزلين (28) إن كانت إلا صيحة واحدة فإذا هم خامدون (29)﴾ يس
 	﴿قل من كان في الضلالة فليمدد له الرحمان مدا حتى إذا رأوا ما يوعدون إما العذاب وإما الساعة فسيعلمون من هو شر مكانا وأضعف جندا (75)﴾ مريم ﴿جند ما هنالك مهزوم من الأحزاب (11)﴾ ص
 	﴿واترك البحر رهوا إنهم جند مغرقون (24)﴾ الدخان
جنود
1) جنود الله
ولله جنود السماوات والأرض﴿هو الذي أنزل السكينة في قلوب المؤمنين ليزدادوا إيمانا مع إيمانهم ولله جنود السماوات والأرض وكان الله عليما حكيما (4)﴾ الفتح ﴿ولله جنود السماوات والأرض وكان الله عزيزا حكيما(7)﴾ الفتح
وما يعلم جنود ربك إلا هو	﴿وما جعلنا أصحاب النار إلا ملائكة وما جعلنا عدتهم إلا فتنة للذين كفروا ليستيقن الذين أوتوا الكتاب ويزداد الذين آمنوا إيمانا ولا يرتاب الذين أوتوا الكتاب والمؤمنون وليقول الذين في قلوبهم مرض والكافرون ماذا أراد الله بهذا مثلا كذلك يضل الله من يشاء ويهدي من يشاء وما يعلم جنود ربك إلا هو وما هي إلا ذكرى للبشر(31)﴾ المدثر
جنودا لم تروها	ياأيها الذين آمنوا اذكروا نعمة الله عليكم إذ جاءتكم جنود فأرسلنا عليهم ريحا وجنودا لم تروها وكان الله بما تعملون بصيرا(9) } الأحزاب
 	﴿ثم أنزل الله سكينته على رسوله وعلى المؤمنين وأنزل جنودا لم تروها وعذب الذين كفروا وذلك جزاء الكافرين(26)﴾ التوبة ﴿إلا تنصروه فقد نصره الله إذ أخرجه الذين كفروا ثاني اثنين إذ هما في الغار إذ يقول لصاحبه لا تحزن إن الله معنا فأنزل الله سكينته عليه وأيده بجنود لم تروها وجعل كلمة الذين كفروا السفلى وكلمة الله هي العليا والله عزيز حكيم (40)﴾ التوبة
أنزل جنودا (من السماء)	﴿وما أنزلنا على قومه من بعده من جند من السماء وما كنا منزلين (28) إن كانت إلا صيحة واحدة فإذا هم خامدون (29)﴾ يس ﴿ثم أنزل الله سكينته على رسوله وعلى المؤمنين وأنزل جنودا لم تروهاوعذب الذين كفروا وذلك جزاء الكافرين(26)﴾ التوبة
 	﴿وإن جندنا لهم الغالبون (173)﴾ الصافات
2) جنود إبليس
 ﴿وجنود إبليس أجمعون(95)﴾ الشعراء
3) جنود الكفار
 ﴿لا يستطيعون نصرهم وهم لهم جند محضرون(75)﴾ يس ﴿أمن هذا الذي هو جند لكم ينصركم من دون الرحمان إن الكافرون إلا في غرور(20)﴾ الملك
 	﴿قل من كان في الضلالة فليمدد له الرحمان مدا حتى إذا رأوا ما يوعدون إما العذاب وإما الساعة فسيعلمون من هو شر مكانا وأضعف جندا (75)﴾ مريم ﴿جند ما هنالك مهزوم من الأحزاب (11)﴾ ص
 	ياأيها الذين آمنوا اذكروا نعمة الله عليكم إذ جاءتكم جنود فأرسلنا عليهم ريحا وجنودا لم تروها وكان الله بما تعملون بصيرا(9) } الأحزاب ﴿جند ما هنالك مهزوم من الأحزاب (11)﴾ ص
4) جالوت وجنوده
 ﴿فلما فصل طالوت بالجنود قال إن الله مبتليكم بنهر فمن شرب منه فليس مني ومن لم يطعمه فإنه مني إلا من اغترف غرفة بيده فشربوا منه إلا قليلا منهم فلما جاوزه هو والذين آمنوا معه قالوا لا طاقة لنا اليوم بجالوت وجنوده قال الذين يظنون أنهم ملاقو الله كم من فئة قليلة غلبت فئة كثيرة بإذن الله والله مع الصابرين (249)﴾ البقرة ﴿ولما برزوا لجالوت وجنوده قالوا ربنا أفرغ علينا صبرا وثبت أقدامنا وانصرنا على القوم الكافرين(250)﴾ البقرة
5) جنود طالوت
 ﴿فلما فصل طالوت بالجنود قال إن الله مبتليكم بنهر فمن شرب منه فليس مني ومن لم يطعمه فإنه مني إلا من اغترف غرفة بيده فشربوا منه إلا قليلا منهم فلما جاوزه هو والذين آمنوا معه قالوا لا طاقة لنا اليوم بجالوت وجنوده قال الذين يظنون أنهم ملاقو الله كم من فئة قليلة غلبت فئة كثيرة بإذن الله والله مع الصابرين (249)﴾ البقرة
6) جنود سليمان
 ﴿وحشر لسليمان جنوده من الجن والإنس والطير فهم يوزعون(17)﴾ النمل ﴿حتى إذا أتوا على وادي النمل قالت نملة ياأيها النمل ادخلوا مساكنكم لا يحطمنكم سليمان وجنوده وهم لا يشعرون(18)﴾ النمل
 	﴿ارجع إليهم فلنأتينهم بجنود لا قبل لهم بها ولنخرجنهم منها أذلة وهم صاغرون (37)﴾ النمل
7) جنود فرعون
 ﴿وجاوزنا ببني إسرائيل البحر فأتبعهم فرعون وجنوده بغيا وعدوا حتى إذا أدركه الغرق قال آمنت أنه لا إله إلا الذي آمنت به بنو إسرائيل وأنا من المسلمين(90)﴾{ يونس ﴿فأتبعهم فرعون بجنوده فغشيهم من اليم ما غشيهم(78)﴾ طه
 	﴿فأخذناه وجنوده فنبذناهم في اليم فانظر كيف كان عاقبة الظالمين(40)﴾ القصص ﴿فأخذناه وجنوده فنبذناهم في اليم وهو مليم(40)﴾ الذاريات
 	﴿واترك البحر رهوا إنهم جند مغرقون (24)﴾ الدخان
 	﴿واستكبر هو وجنوده في الأرض بغير الحق وظنوا أنهم إلينا لا يرجعون(39)﴾ القصص
 	﴿هل أتاك حديث الجنود (17)﴾ البروج
8) جنود فرعون وهامان
 ﴿ونمكن لهم في الأرض ونري فرعون وهامان وجنودهما منهم ما كانوا يحذرون (6)﴾ القصص ﴿فالتقطه آل فرعون ليكون لهم عدوا وحزنا إن فرعون وهامان وجنودهماكانوا خاطئين (8)﴾ القصص
مختار الصحاح
● [جند] ج ن د: الجُنْدُ الأعوان والأنصار وفلان جَنَّدَ الجُنودَ تَجْنيدا وفي الحديث ﴿الأرواح جُنُودٌ مُجَنَّدةٌ﴾
الراغب
جند
يقال للعسكر الجند اعتبارا بالغلظة، من الجند، أي: الأرض الغليظة التي فيها حجارة ثم يقال لكل مجتمع جند، ننحو: (الأرواح جنود مجندة) (الحديث صحيح، أخرجه البخاري في الأنبياء: باب الأرواح جنود مجندة تعليقا؛ ومسلم في البر والصلة برقم (2638). وانظر: فتح الباري 6/263؛ وشرح السنة 13/57). قال تعالى: }وإن جندنا لهم الغالبون﴿[الصافات/173]،﴾إنهم جند مغرقون﴿[الدخان/24]، وجمع الجند: أجناد وجنود، قال تعالى:﴾وجنود إبليس أجمعون﴿[الشعراء/95]،﴾وما يعلم جنود ربك إلا هو﴿[المدثر/31]،﴾اذكروا نعمة الله عليكم إذ جاءتكم جنود فأرسلنا عليهم ريحا وجنودا لم تروها{ [الأحزاب/9]، فالجنود الأولى من الكفار، والجنود الثانية التي لم تروها الملائكة.
ملخص اللسان
1.     والجَنَد: الأَرض الغليظة،
2.     والجَنَد: هي حجارة تشبه الطين.
3. وجند مُجَنَّد: مجموع
4.     وفلان جَنَّدَ الجنود.
5.     الجُنْد: معروف.
6.     والجُنْد الأَعوان والأَنصار.
7.      والجُنْد: العسكر،
8.     الجنود التي جاءَتهم: هم الأَحزاب وكانوا قريشاً وغَطَفَان وبني قُريظة تحزبوا وتظاهروا على حرب النبي،
9.     والجنود التي لم يروها الملائكة.
10.                        والمجندة: المجموعة،
11.                        والجند: المدينة،
12.                        كأَنما الموتُ في أَجناده البَغَر  البَغَر: العطش يصيب الإِبل فلا تروى وهي تموت عنه.
13.                        جُنْداً أَي المقيمين بها من المسلمين المقاتلين.
14.                        والجَنَد: موضع  باليمن،
15.                        ذكر الجَنَد ، أَحد مَخاليف اليمن؛
16.                        وجُنَيْد وجَنَّاد وجُنادة: أَسماء.
17.                        وجُنادة: حيّ.
18.                         ويوم أَجنادَيْنِ: يوم معروف كان بالشام أَيام عمر،
لسان العرب
● - جند: الجُنْد: معروف. والجُنْد الأَعوان والأَنصار.  والجُنْد: العسكر، والجمع أَجناد. وقوله تعالى: إِذ جاءَتكم جنود  فأَرسلنا عليهم ريحاً وجنوداً لم تروها؛ الجنود التي جاءَتهم: هم الأَحزاب  وكانوا قريشاً وغَطَفَان وبني قُريظة تحزبوا وتظاهروا على حرب النبي، صلى  الله عليه وسلم، فأَرسل الله عليهم ريحاً كفأَت قدورهم وقلعت فساطيطهم  وأَظعنتهم من مكانهم، والجنود التي لم يروها الملائكة. وجند مُجَنَّد: مجموع؛  وكل صنف على صفة من الخلق جند على حدة، والجمع كالجمع، وفلان جَنَّدَ  الجنود. وفي الحديث: الأَرواح جنود مُجَنَّدة فما تعارف منها ائْتَلف وما  تناكر منها اختلف؛ والمجندة: المجموعة، وهذا كما يقال أَلْف مؤَلفة  وقَناطِيرُ مُقَنطَرَةٌ أَي مُضَعَّفة، ومعناه الإِخبار عن مبدإِ كون الأَرواح  وتقدمها الأَجساد أَي أَنها خلقت أَوّل خلقها على قسمين من ائتلاف  واختلاف، كالجنود المجموعة إِذا تقابلت وتواجهت، ومعنى تقابل الأَرواح ما جعلها  الله عليه من السعادة والشقاوة والأَخلاق في مبدإِ الخلق، يقول: إِن  الأَجساد التي فيها الأَرواح تلتقي في الدنيا فتأْتلف وتختلف على حسب ما خلقت  عليه، ولهذا ترى الخَيَّرَ يحب الخَيِّر ويميل إِلى الأَخيار،  والشِّرِّير يحب الأَشرار ويميل إِليهم. ويقال: هذا جند قد أَقبل وهؤلاء جنود قد  أَقبلوا؛ قال الله تعالى: جند مّا هنالك مهزوم من الأَحزاب، فوحَّد النعت  لأَن فقظ الجند  (* هنا بياض بالأصل ولعل الساقط منه مفرد أو واحد) . . .  وكذلك الجيش والحزب. والجند: المدينة، وجمعها أَجناد، وخص أَبو عبيدة به  مدن الشام، وأَجناد الشام خمس كور؛ ابن سيده: يقال الشام خمسة أَجناد:  دِمَشْق وحِمْص وقِنَّسْرِين والأُرْدُنُّ وفِلَسْطِين، يقال لكل مدينة  منها جند؛ قال الفرزدق:  فقلت ما هو إِلا الشام نركبه،  كأَنما الموتُ في أَجناده البَغَر  البَغَر: العطش يصيب الإِبل فلا تروى وهي تموت عنه. وفي حديث عمر: أَنه  خرج إِلى الشام فلقيه أُمراء الأَجناد، وهي هذه الخمسة أَماكن، كل واحد  منها يسمى جُنْداً أَي المقيمين بها من المسلمين المقاتلين. وفي حديث  سالم: سترنا البيت بِجُناديٍّ أَخضر، فدخل أَبو أَيوب فلما رآه خرج إِنكاراً  له؛ قيل: هو جنس من الأَنماط أَو الثياب يستر بها الجدران.  والجَنَد: الأَرض الغليظة، وقيل: هي حجارة تشبه الطين. والجَنَد: موضع  باليمن، وهي أَجود كورها، وفي الصحاح: وجَنَد، بالتحريك، بلد باليمن. وفي  الحديث ذكر الجَنَد، بفتح الجيم والنون، أَحد مَخاليف اليمن؛ وقيل: هي  مدينة معروفة بها.  وجُنَيْد وجَنَّاد وجُنادة: أَسماء. وجُنادة أَيضاً: حيّ.  وجُنْدَيْسابُورُ: موضع، ولفظه في الرفع والنصب سواء لعجمته. وأَجنادانُ  وأَجنادَيْنُ: موضع، النونُ معربة بالرفع؛ قال ابن سيده: وأُرى البناء  قد حكي فيها. ويوم أَجنادَيْنِ: يوم معروف كان بالشام أَيام عمر، وهو موضع  مشهور من نواحي دمشق، وكانت الوقعة العظيمة بين المسلمين والروم فيه.  وفي الحديث: كان ذلك يوم أَجْيادِينَ، وهو بفتح الهمزة وسكون الجيم وبالياء  تحتها نقطتان، جبل بمكة وأَكثر الناس يقولونه بالنون وفتح الدال المهملة  وقد تكسر.
مقاييس اللغة:
(جند) الجيم والنون والدال يدلُّ على التجمّع والنُّصرة. يقال هم جُنده، أي أعوانه ونُصّاره. والأجناد: أجناد الشّام وهي خمسة: دمشق، وحِمْصٌ، وقِنَّسْرِينُ، والأُردُنّ، وفِلَسطين. يقال لكلِّ واحدةٍ من هذه جُنْدٌ. وجَنَدٌ: بلدٌ([12]). والجَنَد: الأرضُ الغليظة فيها حجارةٌ بِيض؛ فهذا محتمل أن يكون من الباب، ويجوز أن يكون من الإبدال، والأصل الجَلَد.
القاموس المحيط:
الجُنْدُ، بالضم العَسْكَرُ، والْأَعْوانُ، والمدينةُ، وصنْفٌ من الخَلْقِ على حِدَةٍ، وفي المَثَلِ " إنَّ لِلّهِ جُنُوداً منها العَسَلُ " ، وبالتَّحْريكِ الأرضُ الغَليظَةُ، وحجارَةٌ تُشْبِهُ الطِّينَ، ود باليَمَنِ، وابنُ شَهْرانَ بَطْنٌ من المَعافِرِ. وكنَجْمٍ د على سَيْحونَ. وخَلاَّدُ بنُ جُنْدَةَ، بالضم، والهَيْثَمُ بنُ جَنَّادٍ، ككَتَّانٍ، وعَلِيُّ بنُ جَنَدٍ، محرَّكةً محدِّثونَ. وجُنادَةُ صَحابِيُّونَ. وجُنَيْدُ بن عبدِ الرحمنِ، وحُمَيْدٌ أخوهُ صَحابِيَّانِ. وأجْنادَيْنِ ع. وجُنْدَيْسابورُ آخَرُ. والجُنَيْدُ، كزُبَيْرٍ لَقَبُ أبي القاسمِ سَعيدِ بنِ عُبَيْدٍ، سُلْطانِ الطَّائِفَةِ الصُّوفِيَّةِ.
تاج العروس:
جند
الجُنْد بالضمّ : العَسْكَرُ والأَعوانُ والأَنْصار والجمعُ الأَجْنَادُ والجُنُودُ والواحدُ جُنْدِيٌّ فالياءُ للوَحْدة مثل رُوم ورُوميّ كذا في المصباح . والجُنْد : المَدينَةُ وجمعُها أَجنادٌ . وخَصّ أَبو عُبيدة به مُدُنَ الشَّأْم . وأَجنادُ الشأْم خَمْسُ كُوَر : دِمَشق وحِمْص وقنَّسرينُ والأُردُن وفِلَسطِين يقال لكُلِّ مدينةٍ منها جُنْد . وفي حديث عُمرَ أَنّه خَرجَ إِلى الشّأْم فلقيَه أُمراءُ الأَجنادِ وهي هذه الخمسةُ أَماكن كلُّ واحد منها يُسمَّى جُنْداً أَي المقيمين بها من المسلمين المقاتلين . وكلُّ صِنفٍ مِن الخَلْقِ جُنْدٌ على حِدةٍ والجمع كالجمْع . وفي المثَل إِنَّ جُنُوداً منها العَسَلُ قال شيخنا في هذا المثَل : إِنّه لمعاويةَ رضي اللّه عنه قاله لمَّا سمع أَن الأَشترَ سُقِيَ عَسَلا فيه سمٌّ فماتَ . يُضرَب عند الشَّماتة بما يُصيب العَدوَّ وقاله الميدانيّ والزمخشريّ . ووقع في تاريخ المسعوديِّ إِنَّ للّه جُنْداً في العَسَل . والجَنَدُ بالتَّحْرِيك : الأَرضُ الغلِيظة . وقيل : هي حجَارةٌ تُشبِهُ الطِّينَ . والجَنَدُ : د باليمن بين عَدَنَ وتَعْزَّ وهو أَحَدُ مخاليفها المشهورة نزَلها مُعَاذُ بن جبَلٍ رضي اللّه عنه . والجَنَدُ بنُ شَهْرَانَ : بَطنٌ من المَعَافر منهم شَرَفُ بن محمّد بن الحَكَم ابن أَخي يَحيَى بن الحَكَم المَعَافرِيّ . وجَنْدٌ كنجْمٍ : د . على نَهرِ سَيْحُونَ منه القاضي الشاعر يعقوب ابن فاضلٍ قَدِم خُوارَزْمَ سنة 548 . وخَلاّد بن عبد الرّحمن بن جُنْدَةَ - الصاغانيّ - بالضّمّ عن سعيد بن المُسيّب وغيره وعنه ابن أَخيه القاسم بن الفيّاض بن عبد الرحمن وغيره . والهَيْثَم بن جَنّادٍ ككتّان وعليُّ بن جَنَدٍ محرّكَةً محدِّثون الأَخير يُعرف بالطّائفيّ : عن عمْرْو بن دِينَار . وجُنَادَةُ بالضّم ابن أَبي أُمَيَّةَ الأَزْديّ وابن جَراد الغَيْلاَنيّ الأَسَديّ وابن زيد الحارثيّ وابن سفيان أَخو جابرٍ وابنُ عبد اللّه بن عَلْقَمة بن عبد المطَّلب وابن عوفٍ وابنُ مالكٍ صحَابِيُّون رضي اللّه عنهم . وجُنيْدُ بن عبد الرحمن بن عوف بن خالدٍ العامريّ وحُميدٌ أَخوه صَحابَّيان . وأَجْنَاديْن بفتح الأَلف وفتْح الدّال وكسرها وفي اللّسان وأَجْنَادَيْنُ وأَجْنادانُ مَوضعٌ النُّونُ مُعْرَبةٌ بِالرَّفْع . قال ابن سيده : وأُرى البِناءَ قد حُكِيَ فيهما . والأَخير من الوجهين ذَكره البكريّ في المعجم كأَنّه تثنية أَجناد وبه جزمَ ابن الأَثير وقيَّده ابن إِسحاق . وقال السُّهَيليّ : كذا سمعْت الشيخ الحافظ أَبا بكرٍ يَنطق به وقيَّدناه عن أَبي بكر بن طاهرٍ عن أَبي عَليٍّ الغَسّانيّ بكسر أَوله وفتح الدال : ع مشهورٌ من نواحي دِمَشق الشأْم كانت فيه الوقْعة العظيمةُ بين الرُّوم والمسلمين . وجُنْدَ يَسابُورُ . بالضّمّ موضعٌ آخَرُ ولفظُه في الرّفع والنّصب سواءٌ لعُجمَته وهو كُوَرِ الأَهواز . والجُنيْدُ كزُبيرٍ : لَقَبُ سيِّد الأَقطاب أَبي القاسم سعِيدِ بن عُبَيْدٍ وقيل هو الجُنيْدُ بن محمّد بن الجُنيد الخرَّاز القَوَاريريّ سُلطانُ الطَّائفة الصُّوفيّة وسيِّدُهم صَحبَ سريّاً السَّقَطيَّ والحارِثَ المحاسِبيّ وسمع الحسن بنَ عَرفةَ ؛ وعنه جعفرٌ الخلْدِيّ وتَفقَّه على أَبي ثَورٍ صاحبِ الشافعي وأَفَتى في حَلْقته وكان شيخ وَقْته وفَريدَ عصره حالاً وقالاً . توفِّيَ سنةَ 298 ودُفِنَ عند شيخِه سَرِيّ بالشُّونِيزيّة ببغدادَ . ومما يستدرك عليه : جُنْدٌ مُجنَّدٌ أَي مجموعة . وهذا كما يقال أَلْفٌ مُؤلَّفَةٌ وقَنَاطيرُ مُقَنْطَرةٌ أَي مُضعَّفة . وجَنْد بفتْح فسكون : ناحيةٌ بسَوادِ العِراق بين فَم النِّيل والنُّعمانيّة . والهَيْثم بن محمّد بن جَنّادٍ ككَتّان الجُهنيّ مُحدّث . والجُنَادِيّ : جِنْسٌ من الأَنماط أَو الثِّياب يُسترُ بها الجُدرانُ . وتَجندَ : اتخذَ جُنداً . وجُنادَة بالضّمّ : حَيٌّ . والجُنْد بالضّمّ : جَبلٌ باليمن . وجُنيد بن سميع المُزنيّ ذكرَه العقيليُّ في الصحابة . والقاسم بن فيّاض بن عبد الرحمن ابن جُنْدة صَنعانيٌّ يُعدّ من أَهل اليمن . ومحمّد بن عبد اللّه بن الجُنَيد الجُنيديّ . ومحمّد بن يوسف بن الجُنَيد الجُنيديّ الكَشّيّ الجُرحانيّ . وأَبو محمدٍ حَيْدر بن محمّد بن أَحمد ابن الجُنَيد البُخاريّ . فهؤلاءِ إِلى جَدِّهم الجُنيْد . وأَما عبد اللّه محمدٌ الجُنَيْدي فلأَنه كان يَتكَلَّم كثيراً بكلامِ الجُنيْد . وأَبو نَصْر الجُنَيْدُ بن محمد بن أَحمد بن عيسى الأَسفَراينيّ كان واعظاً مُقيماً بِطُرَيثيثَ . بن أَحمد ابن الجُنَيد البُخاريّ . فهؤلاءِ إِلى جَدِّهم الجُنيْد . وأَما عبد اللّه محمدٌ الجُنَيْدي فلأَنه كان يَتكَلَّم كثيراً بكلامِ الجُنيْد . وأَبو نَصْر الجُنَيْدُ بن محمد بن أَحمد بن عيسى الأَسفَراينيّ كان واعظاً مُقيماً بِطُرَيثيثَ

##### Türkçe

جند
**جَنَدَ** - **يَجْنُدُ** - **جُنْد** - **جُنْدِيّ** - **جُنُوْد**
**جَنَدَ** - **يَجْنُدُ** + bir varlık + bir varlık için: ona boyun eğer ve onun talimatlarını rıza ve teslimiyetle yerine getirir; böylece onu sevk eder, sürer, ona hâkim olur ve onu kendi yardımına kullanır: kendisine hükmedilmeyi ve boyun eğdirilmeyi kabul eder; bir başkasının yardımcılarından ve destekçilerinden ve onu savunanlardan kılınır.

**جُنْد**: “**فـُعـْل**” vezninde, “**جَنَدَ** - **يَجْنُدُ**”dan, mef‘ûl anlamında fiil ismi: üzerlerinde hâkimiyet kurulmuş tâbiler: insan, âlet, şeyler, hayvanlar ve benzeri; her türlü silah sınıflarında sevk ve yardım vasıtalarının türlerinden: yaya askerleri, binekli, hava ve güvenlik ve silahlandırma ve hizmet ve benzeri.

**جُنْدِيّ**: “**جُنْد**”dan nisbet ismi: bir kumandanın yardımına, kendisine boyun eğdirilmiş, üzerinde hâkimiyet kurulmuş, sevk edilmiş ve askere alınmış olan herkes: sevk, koruma ve yardım için kılınmış olan herkes: koruduğu ve yardım ettiği kimseye zarar ve ziyan ulaştırmayı rakipten defetme işini yapan varlık; bunun için beden gücü veya silah olmak üzere gücünün yettiği her şeyi kullanarak.

**جُنُوْد**: “**جُنْدِيّ**”nin çoğulu.

Ve lafız, “rıza ve teslimiyetle birlikte boyun eğme ve zorlamayı ve kulluğu kabul etme” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**عَبَدَ** - **يَعْبُدُ**، **دان** - **يَديْنُ** (lâzım), **رَكَعَ** - **يَرْكَعُ**، **جَنَدَ** - **يَجْنُدُ**، **سَجَدَ** - **يَسْجُدُ**، **أَمِيَ** (**أَمِيَتْ**) - **يَأمَى**(**تَأمَى**) (**أَمُوَ**(**أَمُوَت**) - **يَأْمُو**(**تأمو**))

جند
 	﴿Onlara yardım edemezler; hâlbuki onlar için hazır bulundurulmuş bir **جند**’dür (75)﴾ Yâsîn ﴿Rahmân’dan başka size yardım edecek sizin için bir **جند** olan şu kimdir? Kâfirler ancak bir aldanış içindedir (20)﴾ el-Mülk
 	﴿Ve şüphesiz bizim **جند**’umuz, elbette galip olanlardır (173)﴾ es-Sâffât ﴿Ve ondan sonra kavmine gökten bir **جند** indirmedik; biz indirenler de değildik (28) O, ancak tek bir çığlıktı; bir de baktın ki onlar sönmüşler (29)﴾ Yâsîn
 	﴿De ki: Kim sapıklık içinde ise Rahmân ona bir müddet uzatsın; nihayet kendilerine vaad olunanı görüp ya azabı ya saati (görünce), kim yer bakımından daha kötü ve **جند** bakımından daha zayıf olduğunu bilecekler (75)﴾ Meryem ﴿Orada bir **جند**, hiziplerden yenilmiş (11)﴾ Sâd
 	﴿Denizi sakin bırak; şüphesiz onlar boğdurulmuş bir **جند**’dür (24)﴾ ed-Duhân

جنود
1) Allah’ın **جنود**’u
Ve Allah’ındır göklerin ve yerin **جنود**’u ﴿O, müminlerin kalplerine sekîneti indirdi ki imanlarına iman katsınlar; Allah’ındır göklerin ve yerin **جنود**’u; Allah bilendir, hikmet sahibidir (4)﴾ el-Feth ﴿Ve Allah’ındır göklerin ve yerin **جنود**’u; Allah azîzdir, hakîmdir (7)﴾ el-Feth
Ve Rabbinin **جنود**’unu ancak O bilir ﴿Ve biz ateşin sahiplerini ancak melekler kıldık; onların sayısını da ancak kâfir olanlar için bir fitne kıldık; kendilerine kitap verilenler yakînen bilsin, iman edenler imanlarını artırsın; kendilerine kitap verilenler ve müminler şüpheye düşmesin; kalplerinde hastalık olanlar ve kâfirler “Allah bu misalle ne murad etti?” desin; işte böyle Allah dilediğini saptırır, dilediğini hidayete erdirir; Rabbinin **جنود**’unu ancak O bilir; o da ancak insanlar için bir öğüttür (31)﴾ el-Müddessir

Görmediğiniz **جنود**
Ey iman edenler! Allah’ın üzerinizdeki nimetini hatırlayın; size **جنود** geldiği vakit biz onların üzerine bir rüzgâr ve görmediğiniz **جنود** gönderdik; Allah yaptıklarınızı görendir (9) } el-Ahzâb
 	﴿Sonra Allah, Resulünün üzerine ve müminlerin üzerine sekînetini indirdi; görmediğiniz **جنود** indirdi; kâfir olanları azaplandırdı; işte bu, kâfirlerin cezasıdır (26)﴾ et-Tevbe ﴿Eğer ona yardım etmezseniz, Allah ona yardım etmiştir: kâfir olanlar onu çıkardıkları vakit, iki kişiden ikincisi iken; ikisi mağarada iken, arkadaşına “Üzülme, şüphesiz Allah bizimle beraberdir” diyordu; derken Allah onun üzerine sekînetini indirdi ve onu görmediğiniz **جنود** ile destekledi; kâfir olanların kelimesini alçalttı; Allah’ın kelimesi ise yücedir; Allah azîzdir, hakîmdir (40)﴾ et-Tevbe

**جنود** indirdi (gökten)
﴿Ve ondan sonra kavmine gökten bir **جند** indirmedik; biz indirenler de değildik (28) O, ancak tek bir çığlıktı; bir de baktın ki onlar sönmüşler (29)﴾ Yâsîn ﴿Sonra Allah, Resulünün üzerine ve müminlerin üzerine sekînetini indirdi; görmediğiniz **جنود** indirdi ve kâfir olanları azaplandırdı; işte bu, kâfirlerin cezasıdır (26)﴾ et-Tevbe
 	﴿Ve şüphesiz bizim **جند**’umuz, elbette galip olanlardır (173)﴾ es-Sâffât

2) İblîs’in **جنود**’u
 ﴿Ve İblîs’in **جنود**’u, hepsi (95)﴾ eş-Şuarâ

3) Kâfirlerin **جنود**’u
 ﴿Onlara yardım edemezler; hâlbuki onlar için hazır bulundurulmuş bir **جند**’dür (75)﴾ Yâsîn ﴿Rahmân’dan başka size yardım edecek sizin için bir **جند** olan şu kimdir? Kâfirler ancak bir aldanış içindedir (20)﴾ el-Mülk
 	﴿De ki: Kim sapıklık içinde ise Rahmân ona bir müddet uzatsın; nihayet kendilerine vaad olunanı görüp ya azabı ya saati (görünce), kim yer bakımından daha kötü ve **جند** bakımından daha zayıf olduğunu bilecekler (75)﴾ Meryem ﴿Orada bir **جند**, hiziplerden yenilmiş (11)﴾ Sâd
 	Ey iman edenler! Allah’ın üzerinizdeki nimetini hatırlayın; size **جنود** geldiği vakit biz onların üzerine bir rüzgâr ve görmediğiniz **جنود** gönderdik; Allah yaptıklarınızı görendir (9) } el-Ahzâb ﴿Orada bir **جند**, hiziplerden yenilmiş (11)﴾ Sâd

4) Câlût ve **جنود**’u
 ﴿Tâlût **جنود** ile ayrılınca dedi ki: “Şüphesiz Allah sizi bir nehirle imtihan edicidir; kim ondan içerse benden değildir; kim de onu tatmazsa o bendendir; ancak eliyle bir avuç alan müstesna.” Derken ondan içtiler; içlerinden azı müstesna. O ve onunla beraber iman edenler onu geçince dediler ki: “Bugün Câlût’a ve onun **جنود**’una karşı bize güç yok.” Allah’a kavuşacaklarını zannedenler dedi ki: “Nice az topluluk, Allah’ın izniyle çok topluluğa galip gelmiştir.” Allah sabredenlerle beraberdir (249)﴾ el-Bakara ﴿Câlût’a ve onun **جنود**’una karşı meydana çıktıklarında dediler ki: “Rabbimiz! Üzerimize sabır boşalt, ayaklarımızı sabit kıl ve kâfir kavme karşı bize yardım et” (250)﴾ el-Bakara

5) Tâlût’un **جنود**’u
 ﴿Tâlût **جنود** ile ayrılınca dedi ki: “Şüphesiz Allah sizi bir nehirle imtihan edicidir; kim ondan içerse benden değildir; kim de onu tatmazsa o bendendir; ancak eliyle bir avuç alan müstesna.” Derken ondan içtiler; içlerinden azı müstesna. O ve onunla beraber iman edenler onu geçince dediler ki: “Bugün Câlût’a ve onun **جنود**’una karşı bize güç yok.” Allah’a kavuşacaklarını zannedenler dedi ki: “Nice az topluluk, Allah’ın izniyle çok topluluğa galip gelmiştir.” Allah sabredenlerle beraberdir (249)﴾ el-Bakara

6) Süleyman’ın **جنود**’u
 ﴿Süleyman için cinlerden, insanlardan ve kuşlardan **جنود** toplandı; onlar bölük bölük sevk olunuyorlardı (17)﴾ en-Neml ﴿Nihayet karıncalar vadisine geldiklerinde bir karınca dedi ki: “Ey karıncalar! Meskenlerinize girin; Süleyman ve onun **جنود**’u farkında olmadan sizi kırıp geçirmesin” (18)﴾ en-Neml
 	﴿Onlara dön; elbette onlara, kendilerinin karşı koyamayacağı **جنود** ile geleceğiz; elbette onları oradan zelil olarak çıkaracağız; onlar da küçük düşmüşlerdir (37)﴾ en-Neml

7) Firavun’un **جنود**’u
 ﴿İsrailoğullarını denizden geçirdik; Firavun ve onun **جنود**’u azgınlık ve düşmanlıkla onları takip etti; nihayet boğulma ona yetişince dedi ki: “İsrailoğullarının iman ettiği (Zât)tan başka ilâh olmadığına iman ettim; ben de Müslümanlardanım” (90)﴾ Yûnus ﴿Firavun onları **جنود**’u ile takip etti; derken denizden onları kaplayan şey kapladı (78)﴾ Tâhâ
 	﴿Onu ve onun **جنود**’unu yakaladık; onları denize attık; bak, zalimlerin âkıbeti nasıl oldu (40)﴾ el-Kasas ﴿Onu ve onun **جنود**’unu yakaladık; onları denize attık; o da kınanmış idi (40)﴾ ez-Zâriyât
 	﴿Denizi sakin bırak; şüphesiz onlar boğdurulmuş bir **جند**’dür (24)﴾ ed-Duhân
 	﴿O ve onun **جنود**’u yeryüzünde haksız yere büyüklendi; bize döndürülmeyeceklerini sandılar (39)﴾ el-Kasas
 	﴿Sana **جنود**’un haberi geldi mi? (17)﴾ el-Burûc

8) Firavun ve Hâmân’ın **جنود**’u
 ﴿Onlara yeryüzünde imkân verelim ve Firavun’a, Hâmân’a ve ikisinin **جنود**’una, onlardan sakındıkları şeyi gösterelim (6)﴾ el-Kasas ﴿Firavun ailesi onu aldılar ki kendileri için bir düşman ve bir hüzün olsun; şüphesiz Firavun, Hâmân ve ikisinin **جنود**’u hatalı idiler (8)﴾ el-Kasas

Muhtâr es-Sıhâh
● [**جند**] **ج ن د**: **الجُنْدُ** yardımcılar ve destekçilerdir; falan kimse **جَنَّدَ** **الجُنودَ**’u **تَجْنيدا** (askere alma) ile (askere aldı). Hadiste: ﴿Ruhlar, **جُنُودٌ مُجَنَّدةٌ**’dir﴾.

Râgıb
جند
Orduya, kalınlık sebebiyle **الجند** denir; **الجند**’den, yani içinde taşlar bulunan kalın toprak. Sonra her toplanmış olana **جند** denir; şu örnekte olduğu gibi: (**الأرواح جنود مجندة**) (hadis sahihtir; Buhârî onu Enbiyâ’da: “Ruhlar **جنود مجندة**’dir” babında ta‘lîk olarak; Müslim de Birr ve Sıla’da (2638) numarayla rivayet etmiştir. Bkz.: Fethu’l-Bârî 6/263; Şerhu’s-Sünne 13/57). Yüce Allah dedi ki: ﴿Ve şüphesiz bizim **جند**’umuz, elbette galip olanlardır﴾ [es-Sâffât/173], ﴿Şüphesiz onlar boğdurulmuş bir **جند**’dür﴾ [ed-Duhân/24]. **الجند**’un cem‘i: **أجناد** ve **جنود**. Yüce Allah dedi ki: ﴿Ve İblîs’in **جنود**’u, hepsi﴾ [eş-Şuarâ/95], ﴿Rabbinin **جنود**’unu ancak O bilir﴾ [el-Müddessir/31], ﴿Allah’ın üzerinizdeki nimetini hatırlayın; size **جنود** geldiği vakit biz onların üzerine bir rüzgâr ve görmediğiniz **جنود** gönderdik﴾ [el-Ahzâb/9]. İlk **الجنود** kâfirlerdendir; ikinci **الجنود** ise, görmediğiniz, meleklerdir.

Lisân’ın özeti
1. Ve **الجَنَد**: kalın topraktır.
2. Ve **الجَنَد**: çamura benzeyen taşlardır.
3. **جند مُجَنَّد**: toplanmış.
4. Ve falan kimse **جَنَّدَ** **الجنود**’u.
5. **الجُنْد**: bilinen (şey).
6. Ve **الجُنْد** yardımcılar ve destekçilerdir.
7. Ve **الجُنْد**: ordudur.
8. Kendilerine gelen **الجنود**: onlar Ahzâb’dır; Kureyş, Gatafân ve Benî Kurayza idi; birleştiler ve Peygamber’in savaşına karşı birbirlerine destek oldular.
9. Ve görmedikleri **الجنود**: meleklerdir.
10. Ve **المجندة**: toplanmış (olan).
11. Ve **الجند**: şehirdir.
12. “Sanki ölüm, onun **أَجناده**’inde **البَغَر**’dir” **البَغَر**: develere isabet eden susuzluktur; kanmazlar ve onun yüzünden ölürler.
13. **جُنْداً**: yani orada ikamet eden Müslüman savaşçılar.
14. Ve **الجَنَد**: Yemen’de bir yerdir.
15. **الجَنَد** zikredildi; Yemen’in **مَخاليف**’inden biridir.
16. Ve **جُنَيْد** ve **جَنَّاد** ve **جُنادة**: isimlerdir.
17. Ve **جُنادة**: bir kabiledir.
18. Ve **يوم أَجنادَيْنِ**: Şam’da Ömer günlerinde olan, bilinen bir gündür.

Lisânü’l-ʿArab
● - جند: **الجُنْد**: bilinen (şey). Ve **الجُنْد** yardımcılar ve destekçilerdir. Ve **الجُنْد**: ordudur; cem‘i **أَجناد**. Yüce Allah’ın sözü: “Size **جنود** geldiği vakit biz onların üzerine bir rüzgâr ve görmediğiniz **جنود** gönderdik”; kendilerine gelen **الجنود**: onlar Ahzâb’dır; Kureyş, Gatafân ve Benî Kurayza idi; birleştiler ve Peygamber’in savaşına karşı birbirlerine destek oldular—Allah’ın salâtı ve selâmı onun üzerine olsun—; Allah onların üzerine bir rüzgâr gönderdi; kazanlarını devirdi, çadırlarını söktü ve onları yerlerinden göçürdü; görmedikleri **الجنود** ise meleklerdir. **جند مُجَنَّد**: toplanmış; ve yaratılıştan her sınıf, ayrı ayrı bir **جند**’dur; cem‘i, cem‘ gibidir. Ve falan kimse **جَنَّدَ** **الجنود**’u. Hadiste: “Ruhlar **جنود مُجَنَّدة**’dir; onlardan tanışanlar ülfet eder, tanışmayanlar ihtilaf eder”; **المجندة**: toplanmış (olan). Bu, “**أَلْف** **مؤَلفة**” ve “**قَناطِيرُ مُقَنطَرَةٌ**” yani kat kat yapılmış denmesi gibidir. Manası: ruhların var oluş başlangıcını ve bedenlerden önce oluşunu haber vermektir; yani ilk yaratılışlarında ülfet ve ihtilaf olmak üzere iki kısım üzere yaratıldılar; karşı karşıya geldiklerinde ve yüz yüze geldiklerinde toplanmış askerler gibi. Ruhların karşılaşmasının manası: Allah’ın onları yaratılış başlangıcında saadet, şekâvet ve ahlâk bakımından üzerine kıldığı şeydir. Der ki: İçlerinde ruhlar bulunan bedenler dünyada buluşur; yaratıldıkları şeye göre ülfet eder ve ihtilaf eder. Bu sebeple hayırlının hayırlıyı sevdiğini ve hayırlılara meylettiğini; şerlînin de şerlileri sevdiğini ve onlara meylettiğini görürsün. Ve denir ki: “Bu bir **جند** geldi” ve “Bunlar **جنود** geldi.” Yüce Allah dedi ki: “Orada bir **جند**, hiziplerden yenilmiş”; sıfatı tekil kıldı; çünkü yalnızca **الجند** (*asıl nüshada burada boşluk vardır; düşen kısmın tekil veya واحد olması muhtemeldir) ... Aynı şekilde **الجيش** ve **الحزب**. Ve **الجند**: şehirdir; cem‘i **أَجناد**. Ebû Ubeyde bunu Şam şehirlerine tahsis etti. Şam’ın **أَجناد**’ı beş **كور**dur: **دِمَشْق** ve **حِمْص** ve **قِنَّسْرِين** ve **الأُرْدُنُّ** ve **فِلَسْطِين**; bunların her bir şehrine **جند** denir. Ferazdak dedi ki:
فقلت ما هو إِلا الشام نركبه،
كأَنما الموتُ في أَجناده البَغَر
**البَغَر**: develere isabet eden susuzluktur; kanmazlar ve onun yüzünden ölürler. Ömer’in hadîsinde: Şam’a çıktı; **أُمراء الأَجناد** onu karşıladı; bunlar bu beş yerdir; her biri **جُنْداً** diye adlandırılır; yani orada ikamet eden Müslüman savaşçılar. Sâlim’in hadîsinde: “Evi yeşil bir **بِجُناديٍّ** ile örttük”; Ebû Eyyûb girdi; onu görünce onu inkâr ederek çıktı. Denildi ki: Duvarların örtüldüğü **الأَنماط** veya elbiselerden bir cinstir. Ve **الجَنَد**: kalın topraktır; denildi ki: çamura benzeyen taşlardır. Ve **الجَنَد**: Yemen’de bir yerdir; onun **كور**larının en iyisidir. Sıhâh’ta: ve **جَنَد**—harekeli—Yemen’de bir beldedir. Hadiste **الجَنَد** zikredildi; **الجيم** ve **النون** fethasıyla; Yemen’in **مَخاليف**’inden biridir; denildi ki: orada bilinen bir şehirdir. Ve **جُنَيْد** ve **جَنَّاد** ve **جُنادة**: isimlerdir. Ve **جُنادة** ayrıca: bir kabiledir. Ve **جُنْدَيْسابُورُ**: bir yerdir; yabancılığı sebebiyle ref‘ ve nasbda lafzı aynıdır. Ve **أَجنادانُ** ve **أَجنادَيْنُ**: bir yerdir; **النونُ** ref‘ ile i‘rablıdır. İbn Sîde dedi ki: ve ben, ikisinde de binanın (mebnîliğin) nakledildiğini görüyorum. Ve **يوم أَجنادَيْنِ**: Ömer günlerinde Şam’da olan, bilinen bir gündür; Dımaşk taraflarından meşhur bir yerdir; Müslümanlarla Rumlar arasındaki büyük savaş orada oldu. Hadiste: “O, **يوم أَجْيادِينَ** idi”; bu, hemzenin fethası, **الجيم**’in sükûnu ve altında iki noktalı **الياء** iledir; Mekke’de bir dağdır. İnsanların çoğu onu **النون** ile ve **الدال**’in fethasıyla söyler; bazen de kesrelenir.

Mekâyîsü’l-Luğa:
(**جند**) **الجيم** ve **النون** ve **الدال**, toplanmaya ve yardıma delâlet eder. Denir ki: onlar onun **جُند**’udur; yani onun yardımcıları ve destekçileridir. Ve **الأجناد**: Şam’ın **أجناد**’ıdır; beştir: **دمشق**، **وحِمْصٌ**، **وقِنَّسْرِينُ**، **والأُردُنّ**، **وفِلَسطين**. Bunların her birine **جُنْدٌ** denir. Ve **جَنَدٌ**: bir beldedir([12]). Ve **الجَنَد**: içinde beyaz taşlar bulunan kalın topraktır; bu, babdan olması muhtemeldir; ibdâlden olması da câizdir; asıl **الجَلَد**’dir.

el-Kâmûsü’l-Muhît:
**الجُنْدُ**, zamme ile: ordu, yardımcılar, şehir ve yaratılıştan ayrı bir sınıf. Meselde: “Şüphesiz Allah’ın **جُنُود**’u vardır; onlardan biri baldır.” Ve harekeli olarak: kalın toprak; çamura benzeyen taşlar; Yemen’de **د**; **ابنُ شَهْرانَ** ise **المَعافِر**’den bir batındır. Ve yıldız gibi: **د** Seyhûn üzerindedir. Ve **خَلاَّدُ بنُ جُنْدَةَ**, zamme ile; ve **الهَيْثَمُ بنُ جَنَّادٍ**, **كَكَتَّانٍ** gibi; ve **عَلِيُّ بنُ جَنَدٍ**, harekeli olarak; muhaddislerdir. Ve **جُنادَةُ**: sahâbîlerdir. Ve **جُنَيْدُ بن عبدِ الرحمنِ** ve kardeşi **حُمَيْدٌ**: iki sahâbîdir. Ve **أجْنادَيْنِ**: **ع**. Ve **جُنْدَيْسابورُ**: başka (bir yer). Ve **الجُنَيْدُ**, **كَزُبَيْرٍ** gibi: sûfî taifesinin sultanı Ebü’l-Kâsım Saîd b. Ubeyd’in lakabıdır.

Tâcü’l-ʿArûs:
جند
**الجُنْد** zamme ile: ordu, yardımcılar ve destekçiler; cem‘i **الأَجْنَادُ** ve **الجُنُودُ**; tekili **جُنْدِيٌّ**; **الياء** birlik içindir; **رُوم** ve **رُوميّ** gibi; Misbâh’ta böyle. Ve **الجُنْد**: şehirdir; cem‘i **أَجنادٌ**. Ebû Ubeyde bunu Şam şehirlerine tahsis etti. Şam’ın **أَجناد**’ı beş **كُوَر**dur: **دِمَشق**، **حِمْص**، **قنَّسرينُ**، **الأُردُن**، **فِلَسطِين**; bunların her bir şehrine **جُنْد** denir. Ömer’in hadîsinde: Şam’a çıktı; **أُمراءُ الأَجنادِ** onu karşıladı; bunlar bu beş yerdir; her biri **جُنْداً** diye adlandırılır; yani orada ikamet eden Müslüman savaşçılar. Ve yaratılıştan her sınıf, ayrı ayrı bir **جُنْد**’dur; cem‘i, cem‘ gibidir. Meselde: “Şüphesiz **جُنُود**’dan biri baldır.” Şeyhimiz bu mesel hakkında dedi ki: Bu, Muâviye’ye—Allah ondan razı olsun—aittir; Eşter’in içine zehir konmuş bal içirilip öldüğünü işitince söylemiştir. Düşmana isabet eden şeye sevinme (şemâta) sırasında darb-ı mesel yapılır. Meydânî ve Zemahşerî de bunu söylemiştir. Mes‘ûdî’nin tarihinde: “Şüphesiz Allah’ın balda bir **جُنْد**’u vardır” şeklinde vârid olmuştur. Ve **الجَنَدُ** harekeli olarak: kalın topraktır. Denildi ki: çamura benzeyen taşlardır. Ve **الجَنَدُ**: Yemen’de, Aden ile Ta‘izz arasında **د**’dir; onun meşhur **مخاليف**’inden biridir; Muâz b. Cebel—Allah ondan razı olsun—oraya inmiştir. Ve **الجَنَدُ بنُ شَهْرَانَ**: **المَعَافر**’den bir batındır; onlardan **شَرَفُ بن محمّد بن الحَكَم**—**يَحيَى بن الحَكَم المَعَافرِيّ**’nin kardeşinin oğlu. Ve **جَنْدٌ** yıldız gibi: **د**; Seyhûn nehri üzerindedir; ondan kadı şair Ya‘kûb b. Fâdıl, 548 yılında Hârizm’e gelmiştir. Ve **خَلاّد بن عبد الرّحمن بن جُنْدَةَ**—Sâğânî—zamme ile; Saîd b. el-Müseyyeb ve başkalarından; ondan da kardeşinin oğlu Kâsım b. el-Fayyâd b. Abdirrahmân ve başkaları. Ve **الهَيْثَم بن جَنّادٍ** **كَكتّان** gibi; ve **عليُّ بن جَنَدٍ** harekeli olarak; muhaddislerdir; sonuncusu **بالطّائفيّ** diye bilinir: Amr b. Dînâr’dan. Ve **جُنَادَةُ** zamme ile: **ابن أَبي أُمَيَّةَ الأَزْديّ** ve **ابن جَراد الغَيْلاَنيّ الأَسَديّ** ve **ابن زيد الحارثيّ** ve **ابن سفيان**—Câbir’in kardeşi—ve **ابنُ عبد اللّه بن عَلْقَمة بن عبد المطَّلب** ve **ابن عوفٍ** ve **ابنُ مالكٍ**: sahâbîlerdir—Allah onlardan razı olsun. Ve **جُنيْدُ بن عبد الرحمن بن عوف بن خالدٍ العامريّ** ve kardeşi **حُميدٌ**: iki sahâbîdir. Ve **أَجْنَاديْن**: **الأَلف**in fethası ve **الدّال**in fethası ve kesresiyle; Lisân’da: **أَجْنَادَيْنُ** ve **أَجْنادانُ** bir yerdir; **النُّونُ** ref‘ ile i‘rablıdır. İbn Sîde dedi ki: ve ben, ikisinde de binanın nakledildiğini görüyorum. İki vecihten sonuncusunu Bekrî, Mu‘cem’de zikretti; sanki **أَجناد**ın tesniyesi gibidir. İbnü’l-Esîr bununla kesin hüküm verdi; İbn İshâk da onu kaydetti. Süheylî dedi ki: Şeyh hâfız Ebû Bekir’i böyle telaffuz ederken işittim; Ebû Bekir b. Tâhir’den, Ebû Ali el-Gassânî’den, başının kesresi ve **الدال**in fethasıyla kaydettik: Dımaşk Şam taraflarından meşhur bir **ع**’dır; Rumlarla Müslümanlar arasındaki büyük savaş orada oldu. Ve **جُنْدَ يَسابُورُ** zamme ile: başka bir yerdir; yabancılığı sebebiyle ref‘ ve nasbda lafzı aynıdır; o, Ahvâz’ın **كُوَر**’undandır. Ve **الجُنيْدُ** **كزُبيرٍ** gibi: kutupların efendisi Ebü’l-Kâsım Saîd b. Ubeyd’in lakabıdır; denildi ki o, **الجُنيْدُ بن محمّد بن الجُنيد الخرَّاز القَوَاريريّ**dir; sûfî taifesinin sultanı ve efendileri; Seriyy es-Sakatî ve Hâris el-Muhâsibî ile sohbet etti; Hasan b. Arafe’yi işitti; ondan Ca‘fer el-Huldî rivayet etti; Şâfiî’nin arkadaşı Ebû Sevr üzerine fıkıh öğrendi; halkasında fetva verdi; hâl ve söz bakımından vaktinin şeyhi ve asrının ferîdi idi. 298 yılında vefat etti; Bağdat’ta Şûnîziyye’de şeyhi Seriyy’in yanında defnedildi. Ve ona ilâve olarak: **جُنْدٌ مُجنَّدٌ** yani toplanmış. Bu, “**أَلْفٌ مُؤلَّفَةٌ**” ve “**قَنَاطيرُ مُقَنْطَرةٌ**” yani kat kat yapılmış denmesi gibidir. Ve **جَنْد** fetha ve sükûn ile: Irak sevadında, Fem en-Nîl ile Nu‘mâniyye arasında bir nâhiyedir. Ve **الهَيْثم بن محمّد بن جَنّادٍ** **كَكَتّان** gibi: Cühenî bir muhaddistir. Ve **الجُنَادِيّ**: duvarların örtüldüğü **الأَنماط** veya elbiselerden bir cinstir. Ve **تَجندَ**: bir **جُند** edindi. Ve **جُنادَة** zamme ile: bir kabiledir. Ve **الجُنْد** zamme ile: Yemen’de bir dağdır. Ve **جُنيد بن سميع المُزنيّ**: Ukaylî onu sahâbîler içinde zikretti. Ve **القاسم بن فيّاض بن عبد الرحمن ابن جُنْدة**: San‘ânîdir; Yemen ehlinden sayılır. Ve **ومحمّد بن عبد اللّه بن الجُنَيد الجُنيديّ**. Ve **ومحمّد بن يوسف بن الجُنَيد الجُنيديّ الكَشّيّ الجُرحانيّ**. Ve **وأَبو محمدٍ حَيْدر بن محمّد بن أَحمد ابن الجُنَيد البُخاريّ**. İşte bunlar, dedeleri **الجُنيْد**’e nisbetledir. **وأَما عبد اللّه محمدٌ الجُنَيْدي** ise, çokça **الجُنيْد**’in sözüyle konuştuğu için (bu lakabı aldı). Ve **وأَبو نَصْر الجُنَيْدُ بن محمد بن أَحمد بن عيسى الأَسفَراينيّ**: **بِطُرَيثيثَ**’te ikamet eden bir vâiz idi. **بن أَحمد ابن الجُنَيد البُخاريّ**. İşte bunlar, dedeleri **الجُنيْد**’e nisbetledir. **وأَما عبد اللّه محمدٌ الجُنَيْدي** ise, çokça **الجُنيْد**’in sözüyle konuştuğu için (bu lakabı aldı). Ve **وأَبو نَصْر الجُنَيْدُ بن محمد بن أَحمد بن عيسى الأَسفَراينيّ**: **بِطُرَيثيثَ**’te ikamet eden bir vâiz idi.
