# جنز — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D8%B2/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AC%D9%86%D8%B2/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [جنز](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D8%B2.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: جنز

جنزه يجنزه جنزا: ستره. وجنزه جنزا: جمعه، وكذلك جنزه تجنيزا، نقله الصاغاني، ويقولون: جنز الرجل فهو مجنوز، إذا جمع. والجنازة، بالكسر: الميت، ويفتح، قال ابن دريد: زعم قوم أن اشتقاقه من الجنز بمعنى الستر، قال ابن سيده: ولا أدري ما صحته وقد قيل: هو نبطي. أو الجنازة، بالكسر: الإنسان الميت، وبالفتح: السرير أو عكسه، أي بالكسر: السرير، وبالفتح: الميت، أو بالكسر: السرير مع الميت أو الميت بسريره. وقال الفارسي: لا يسمى جنازة حتى يكون عليه ميت، وإلا فهو سرير أو نعش، وأنشد للشماخ:
  إذا أنبض الرامون فيها ترنمت                      ترنم ثكلى أوجعتها الجنـائز قال الليث: وقد جرى في أفواه الناس جنازة، بالفتح، والنحارير ينكرونه. وقال الأصمعي الجنازة، بالكسر: هو الميت نفسه، والعوام يقولون إنه السرير، تقول العرب: تركته جنازة، أي ميتا. وقال النضر: الجنازة هو الرجل، أو السرير مع الرجل. وقال عبد الله بن الحسن: سميت الجنازة، لأن الثياب تجمع والرجل على السرير. قال: وجنزوا، أي جمعوا. وقال ابن شميل: ضرب الرجل حتى ترك جنازة. قال الكميت يذكر النبي صلى الله عليه وسلم حيا وميتا:
  كان ميتا جنازة خير ميت                      غيبته حفـائر الأقـوام الجنازة: كل ما ثقل على قوم واغتموا به، قاله الليث، وأنشد لصخر بن عمرو بن الشريد:

  وما كنت أخشى أن أكون جنازة                      عليك ومن يغتر بالـحـدثـان الجنازة: المريض، نقله الصاغاني. من المجاز: الجنازة: زق الخمر، استعاره بعض مجان العرب له، وهو عمرو بن قعاس فقال:
  وكنت إذا أرى زقا مريضا                      يناح على جنازته بكـيت والجنز، بالفتح: البيت الصغير من الطين، يمانية، قاله ابن دريد. وجنزة: أعظم بلد بأران، وهي بين شروان وأذربيجان، وهو معرب كنجه، قاله الصاغاني. قلت: بينه وبين برذعة ستة عشر فرسخا. جنزة أيضا: ة بأصبهان. من إحداهما، والصواب من الأولى: أبو الفضل إسماعيل الجنزوي، ويقال فيه أيضا، الجنزي، وهو الشروطي المحدث بدمشق. ومنه أيضا الفقيه مسدد بن محمد الجنزي شيخ السلفي. وعمر بن عثمان بن شعيب الجنزي شيخ أبي المظفر السمعاني، مات بمرو، سنة 550. وأمين الملك الحسين بن محمد بن الحسين الجنزي، سمع عبد الوهاب ابن منده. وإبراهيم بن محمد الجنزي، قال الدارقطني: كان يكتب معنا الحديث. وأبو سعيد محمد بن يحيى بن منصور الجنزي نزيل نيسابور تلميذ الغزالي، روى عنه ابن عساكر وابن السمعاني مات سنة 549 فهؤلاء من البلد الذي بأران. وأما التي بأصفهان فمنها: أحمد بن محمد بن أحمد بن أحمد الجنزي الأصبهاني سمع سنن النسائي، عن الدوني، قال ابن نقطة: رأيته بأصفهان. وابنه عبد الوهاب سمع من أصحاب الحداد، وكان ثقة. ويزيد بن عمر بن جنزة، هكذا نص الصاغاني، وصوابه عمرو بن جنزة المدائني الجنزي، محدث بغدادي، روى عن المقدمي، وعنه عباس الدوري. والتجنيز في قول الحسن البصري: وضع الميت على السرير. ذكروا أن النوار لما احتضرت أوصت أن يصلي عليها الحسن، فقيل له في ذلك، فقال: إذا جنزتموها فآذنوني. ومما يستدرك عليه: تقول العرب إذا أخبرت عن موت إنسان: رمي في جنازته؛ لأن الجنازة تصير مرميا فيها. والمراد بالرمي: الحمل والوضع. ويقولون أيضا: طعن في جنازته، أي مات. وجنزرود: من نواحي نيسابور وهي مركبة، قال الصاغاني. قلت: وهي كنجرود. والجنائزي: من يقرأ أمام الموتى، منهم: محمد بن محمد بن المأمون الجنائزي، حدث عن السلفي. وأبو علي الجنائزي. قال الأمير: لم يقع لي اسمه، وروى عن محمد بن إبراهيم البوشنجي. وسعيد بن أحمد بن عبد العزيز الجنائزي، كان يسكن في مكان يقال له مسجد الجنائز، روى عن مسعود بن الفاخور وغيره، قاله الحافظ.

### Türkçe

**جنزه** onu **يجنزه** **جنزا**: onu örttü. Ve **جنزه** **جنزا**: onu topladı; yine bunun gibi **جنزه** **تجنيزا**; bunu الصاغاني nakletti. Ve derler: **جنز** adam, o hâlde o **مجنوز**dur; toplandığı zaman. Ve **الجنازة** (kesre ile): ölü; ve fetha ile de olur. İbn Düreyd dedi: Bir kavim, onun اشتقاقının **الجنز**den, örtme mânâsıyla olduğunu iddia etti. İbn Sîde dedi: Ben onun sıhhatini bilmiyorum; ve denilmiştir ki: o Nabatîdir. Yahut **الجنازة** (kesre ile): ölü insan; ve fetha ile: sedir; yahut bunun tersi; yani kesre ile: sedir, ve fetha ile: ölü; yahut kesre ile: ölü ile birlikte sedir, yahut sediriyle birlikte ölü. Ve el-Fârisî dedi: Üzerinde ölü bulunmadıkça ona **جنازة** denilmez; yoksa o sedirdir yahut tabuttur. Ve eş-Şemmâh’a ait olarak inşad etti:
  Okçular onda atış yaptıkları vakit terennüm etti;                      **الجنـائز** onu acıtmış bir çocuğunu yitirmiş kadının terennümü gibi.

el-Leys dedi: İnsanların ağızlarında fetha ile **جنازة** cereyan etmiştir; ve nüharîrler onu inkâr ederler. Ve el-Asma‘î dedi: **الجنازة** (kesre ile): o, ölünün kendisidir; ve avam onun sedir olduğunu söyler. Araplar der: “Onu **جنازة** bıraktım”; yani ölü olarak. Ve en-Nadr dedi: **الجنازة** o adamdır; yahut adam ile birlikte sedirdir. Ve Abdullah b. el-Hasen dedi: **الجنازة** diye adlandırıldı; çünkü elbiseler toplanır ve adam sedirin üzerindedir. Dedi: Ve **جنزوا**; yani topladılar. Ve İbn Şümeyl dedi: Adam dövüldü, ta ki **جنازة** bıraktı. el-Kümeyt, Peygamber صلى الله عليه وسلم’i diri ve ölü olarak zikrederek dedi:
  O, ölü iken **جنازة** idi; ölülerin en hayırlı ölüsü;                      kavimlerin çukurları onu gizledi.

**الجنازة**: bir kavme ağır gelen ve onunla kederlendikleri her şeydir; bunu el-Leys söyledi. Ve Sahr b. Amr b. eş-Şerîd’e ait olarak inşad etti:

  Ben, senin üzerine bir **جنازة** olmaktan korkmazdım;                      ve kim **الـحـدثـان** ile aldanırsa.

**الجنازة**: hasta; bunu الصاغاني nakletti. Mecazdan: **الجنازة**: şarap tulumu; Arap mecnunlarından bazıları onu bunun için استعاره etti; o da Amr b. Ka‘âs’tır; şöyle dedi:
  Ve ben, hasta bir tulum gördüğümde                      onun **جنازته**si üzerine ağıt yakılırken ağlardım.

Ve **الجنز** (fetha ile): çamurdan küçük ev; Yemenîdir; bunu İbn Düreyd söyledi. Ve **جنزة**: Arrân’da en büyük beldedir; o, Şirvân ile Azerbaycan arasındadır; ve o, **كنجه**’nin muarrebidir; bunu الصاغاني söyledi. Dedim: Onunla Berza‘a arasında on altı fersah vardır. **جنزة** ayrıca: İsfahan’da bir beldedir. Bu ikisinden birinden; ve doğrusu birincidendir: Ebü’l-Fazl İsmâ‘îl **الجنزوي**; ve onda ayrıca **الجنزي** de denilir; o, Dımaşk’ta muhaddis olan eş-Şurûtî’dir. Ve ondan ayrıca fakih Müsedded b. Muhammed **الجنزي**; es-Silefî’nin şeyhidir. Ve Ömer b. Osman b. Şuayb **الجنزي**; Ebü’l-Muzaffer es-Sem‘ânî’nin şeyhidir; Merv’de, 550 senesinde öldü. Ve Emînü’l-mülk el-Hüseyn b. Muhammed b. el-Hüseyn **الجنزي**; Abdülvehhâb İbn Mende’den semâ etti. Ve İbrâhîm b. Muhammed **الجنزي**; ed-Dârakutnî dedi: Bizimle birlikte hadisi yazardı. Ve Ebû Sa‘îd Muhammed b. Yahyâ b. Mansûr **الجنزي**; Nîsâbûr’da ikamet eden, el-Gazzâlî’nin talebesi; ondan İbn Asâkir ve İbn es-Sem‘ânî rivayet etti; 549 senesinde öldü. İşte bunlar Arrân’daki beldeden olanlardır. İsfahan’daki olana gelince: ondan Ahmed b. Muhammed b. Ahmed b. Ahmed **الجنزي** el-İsfahânî; ed-Dûnî’den Nesâî’nin Sünen’ini semâ etti. İbn Nukta dedi: Onu İsfahan’da gördüm. Ve oğlu Abdülvehhâb, el-Haddâd’ın ashabından semâ etti; ve sika idi. Ve Yezîd b. Ömer b. **جنزة**; الصاغاني’nin nassı böyledir; ve doğrusu Amr b. **جنزة** el-Medâinî **الجنزي**’dir; Bağdatlı muhaddis; el-Mukaddemî’den rivayet etti; ve ondan Abbâs ed-Dûrî (rivayet etti). Ve el-Hasen el-Basrî’nin sözünde **التجنيز**: ölüyü sedirin üzerine koymaktır. Zikrettiler ki en-Nevvâr, can çekiştiği vakit, üzerine el-Hasen’in namaz kılmasını vasiyet etti; bunun hakkında ona denildi; o da dedi ki: “Onu **جنزتموها** ettiğiniz vakit bana haber verin.” Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: Araplar, bir insanın ölümü hakkında haber verdiğin zaman derler: “Onun **جنازته**sine atıldı”; çünkü **الجنازة** onun içinde atılmış hâle gelir. Ve atma ile murad: taşıma ve koymadır. Ve ayrıca derler: “Onun **جنازته**sine mızraklandı”; yani öldü. Ve **جنزرود**: Nîsâbûr’un nahiyelerindendir; ve o mürekkebdir; الصاغاني söyledi. Dedim: ve o **كنجرود**’dur. Ve **الجنائزي**: ölülerin önünde okuyan kimse; onlardandır: Muhammed b. Muhammed b. el-Me’mûn **الجنائزي**; es-Silefî’den tahdîs etti. Ve Ebû Ali **الجنائزي**. el-Emîr dedi: Bana onun ismi vâki olmadı; ve Muhammed b. İbrâhîm el-Bûşencî’den rivayet etti. Ve Sa‘îd b. Ahmed b. Abdülazîz **الجنائزي**; **مسجد الجنائز** denilen bir yerde otururdu; Mes‘ûd b. el-Fâhûr ve başkasından rivayet etti; bunu el-Hâfız söyledi.
