# جنف (ج-ن-ف) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D9%81
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AC%D9%86%D9%81

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Ecnef kambur demektir

- Harfler: ج - ن - ف
- Kur'an'da: 2 geçiş · 2 ayet · 2 sîga
- 13 sözlük

## Sîgalar (2)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [جَنَفًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D9%81/siga/%D8%AC%D9%8E%D9%86%D9%8E%D9%81%D9%8B%D8%A7.md) | فَعَلًا | Yanılmak | 1 | 1 | [2:182](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D9%81/ayet/2:182.md) |
| [مُتَجَانِفٍ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D9%81/siga/%D9%85%D9%8F%D8%AA%D9%8E%D8%AC%D9%8E%D8%A7%D9%86%D9%90%D9%81%D9%8D.md) | مُتَفَاعِلٍ | Birbirini yanıltan | 1 | 1 | [5:3](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D9%81/ayet/5:3.md) |

## Mücavir kökler — 39 mücavir (51 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [أثم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AB%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 20 · İsm hurmadan yapılan içkidir
2. [خنق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%86%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 17 · Haneke (Kef) çene demektir
3. [ذكو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 17 · Kestiniz
4. [نطح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B7%D8%AD.md) — 1 ortak ayet · G² 17 · Ve toslanan
5. [وقذ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%82%D8%B0.md) — 1 ortak ayet · G² 17 · Ve vurularak öldürülen
6. [خمص](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%85%D8%B5.md) — 1 ortak ayet · G² 14 · Hames yumuşak toprağa ayak basılınca toprakta meydana gelen…
7. [زلم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%84%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 14 · Kumar oku (Şans aracı, zar gibi) demektir
8. [غفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%81%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 14 · Ğafere, Hefere kelimesi ile akrabadır
9. [رحم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 12 · Rahim, bebeğin doğana kadar geliştiği yerdir
10. [خنزر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%86%D8%B2%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 12 · Domuz
11. [كمل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%85%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 12 · Tam
12. [هلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 12 · Boğazlandı
13. [ردي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 11 · Taş kırmaya yarayan taş veya aletdir
14. [ذبح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D8%A8%D8%AD.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Zebih kesilmiş hayvan demektir
15. [دمم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%85%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Ve kan
16. [يأس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D8%A3%D8%B3.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Hayızdan kesilen kadın demektir
17. [لحم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AD%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Et
18. [تمم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%85%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Çiçeklenmiş ağaç demektir
19. [وصي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Vesat bohça gibi kıymetli şeylerin bulunduğu, kabı asıp…
20. [سبع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Yırtıcı hayvan demektir
21. [نصب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Dikili taş demektir
22. [قسم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B3%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Kasem sad ile gövdesi kopmuş ağacın yerinde duran köküdür
23. [خشي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B4%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Haşy : Ayaktaki kuru ottur
24. [فسق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B3%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Fısk (sin) Ceviz ve benzeri yemişlerin dış kabuğunun…
25. [رضي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B6%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Radiy : Rda (re,dat,ayn) memede biberon, süt
26. [ضرر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B1%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · “Darir” zor, bulanık gören kişi demektir
27. [حرم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B1%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Hiram keçe demektir
28. [أكل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%83%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Ekel pas demektir
29. [دين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%8A%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Dane, inek yavrusuna denir
30. [خوف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%88%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Havf : “Hafe” korkulduğu zaman saklanmak için takınılan…
31. [سلم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · “Süllem” merdiven demektir
32. [نعم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B9%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · "Neam" geviş getiren çift parmaklı hayvanların ortak adıdır
33. [موت](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D8%AA.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Kış uykusundan uyanmış yılana hayy, kış uykusundaki yılana…
34. [أله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
35. [غير](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Ğayr, Ğayr dışında demektir
36. [صلح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%84%D8%AD.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Sarh köşk, serh (sinle) silah demektir
37. [يوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D9%88%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · “Yemm” durgun akan su demektir
38. [بين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Beyn topraktaki yarık demektir
39. [كفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%81%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Hufre, çukur demektir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | جنف |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [ميل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%8A%D9%84.md), [حيف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%8A%D9%81.md), [جور](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%88%D8%B1.md) |
| Zıt Kök | [عدل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AF%D9%84.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Bir tarafa eğilme, simetriden sapma ve göğüs veya bedenin bir yöne çarpıklaşması |
| Çekirdek Özet 2 | Haktan, dengeden ve kuraldan saparak haksızlığa veya günaha meyil gösterme |
| Çekirdek Özet 3 | Adalet ve denge çizgisine göre sapmanın tespit edilerek sulh ile düzeltilmesi ilkesi |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca bilinçli zulüm sanarak kasıtsız ve bilinçsiz eğilim sapmalarını gözden kaçırmak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| جن | Bir şeyin gizlenmesi, örtülmesi, yana çekilerek sınır veya yan oluşturması; [جنب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D8%A8.md) (yan, uzaklaşma), [جنح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D8%AD.md) (yana eğilme, kanat), [جند](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D8%AF.md) (toplanıp kalkan olma), [جنن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D9%86.md) (örtünme, gizlenme) ve [جني](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D9%8A.md) (yana uzanıp meyve devşirme) köklerinde olduğu gibi merkezden kenara, yana veya örtülü alana yönelme. | ف | Kenar, açıklık ve dışa vurma imgesi taşıyan harfin eklenmesiyle, merkezdeki dengenin bir tarafa doğru açıkça eğrilmesi, simetrinin bozulup fiziksel veya ahlaki bir tarafgirliğin dışa yansıması anlamı oluşmuştur. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ج | Değnek, deve; taşıma, yol alma, toplama | Bir yük veya yönelişle yola çıkma, hareket halindeki doğrultu |
| ن | Filiz, balık; süreklilik, canlılık | Hareketin ve yönelişin kesilmeksizin devam etmesi, akış hali |
| ف | Ağız; kenar, söz, açıklık | Yönelişin merkezden uç kenara, sınıra veya dış çizgiye doğru taşması |
| جنف | Yolda ilerleyen bir hareketin kenara doğru bükülüp kayması | Doğrultunun düz çizgiden ayrılarak yan sınıra kayması, simetrik yapının bir kenara doğru eğilerek dengesini yitirmesi hareketini ifade eder. |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Göğüs kafesinin bir yanının içe çöküp diğer yanının dışarıda kalması, bedenin bir tarafa eğrilmesi veya omurganın bir yana çarpılması, kamburluk |
| Cahiliye şiiri kullanımı | A'şâ'ya nispet edilen beyitte devenin ana yoldan sapıp bir yana meylederek yürümesi anlamında geçer: تَجَانَفُ عَنْ جُلِّ اليَمَامَةِ ناقتي / وما عَدَلَتْ عن أهْلِهَا لِسِوائِكا |
| Erken Arapça kullanım | Erken dönem recez şairi Ağleb el-İclî'nin yürüyüşünde salınarak ve bir yana eğilerek çalımlı yürüyen kişiyi nitelemesinde geçer: غِرٍّ جُنافيٍّ جَمِيلِ الزِّيِّ |

Kaynak: Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn ve Asās al-Balāgha.

### Sami etimolojik katman

Sami dilleri ailesinde جنف kökü, temel olarak bir çizginin eğilmesi, sapması ve simetrinin bozulması ekseninde fonetik ve semantik bir gelişme gösterir. Kuzeybatı Sami dillerinde ve İbranicede doğrudan bu harf dizilimi sınırlı olmakla birlikte, kökün ilk iki konsonantı olan جن kök kümesi, İbranice gnn/gnb (örtmek, yana çekilmek, gizlemek) ve Aramice gnph (yana eğilmek, kenara çekilmek) biçimleriyle temas halindedir. Erken Arapça ve Güney Sami katmanında kök, bedensel bir kusuru (göğsün veya sırtın bir yana eğriliğini) bildiren somut bir anatomik terimden ahlaki ve hukuki sapmaya doğru semantik bir genişleme yaşamıştır. İlgili anlam matrisi, fiziksel eğrilik ile kararlarda taraf tutma arasındaki metaforik bağı korur.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, HALOT ve David Cohen Semitik Kökler Sözlüğü.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | جنف | Göğüs kafesinin veya yürüyüşün bir yana çarpılması anlamından yargıda ve iradede tarafgirliğe ve haktan sapmaya geçiş | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Aramice gnp / İbranice gnn-gnb kök ailesi | Kenara sapma, korunma veya örtünme amacıyla ana hattan yana çekilme anlam ortaklığı | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik yönelim | Belirgin bir dış dil ödünçlemesi olmayıp Sami içi anatomik-ahlaki semantik genişlemedir | Muhtemel |

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha ve David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| جنف | Anlamlı | Bir yana eğilmek | Dengeden ve haktan saparak bir tarafa meyil göstermek | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| [جفن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%81%D9%86.md) | Anlamlı | Kuşatmak, örtmek | Göz kapağı, kılıç kını veya geniş yemek tası | Kur'an'da geçer; harf aktarımıyla bir şeyi çevreleyip koruma alanı oluşturma |
| [نجف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AC%D9%81.md) | Anlamlı | Yükselti, sed | Vadide suyun aşamadığı yüksek ve uzun tepe seti | Kur'an'da geçmez; suyun yönünü saptıran doğal engel |
| [نفج](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%AC.md) | Anlamlı | Şişmek, kabarmak | Rüzgârın şiddetle esmesi veya bir şeyin kabararak dışa taşması | Kur'an'da geçmez; hacimce bir yana doğru taşma |
| [فجن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AC%D9%86.md) | Anlamlı | Sert ve kaba olmak | Kaba ve huysuz tabiat, sert nesne | Kur'an'da geçmez; eğrilik ve uyumsuzluk çağrışımı taşır |
| [فنج](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%86%D8%AC.md) | Anlamlı | Geniş adımlarla yürümek | Bacakları açarak yürümek veya kantar topu | Kur'an'da geçmez; ayakların dengeden yana açılması |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| جنف | Merkez | Sapma | Bir tarafa kasıtlı veya kasıtsız açık meyil gösterme | Denge çizgisinden bir tarafa doğru açıkça bükülüp kayma |
| [ميل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%8A%D9%84.md) | Komşu | Sapma | Genel olarak bir yöne eğilim duyma | Hem maddi hem manevi her türlü yöneliş ve meyli içerir |
| [حيف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%8A%D9%81.md) | Komşu | Haksızlık | Yetki sahibinin görevinde tarafgir davranması | Özellikle yargıcın veya yöneticinin hükümde sergilediği haksızlık |
| [جور](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%88%D8%B1.md) | Komşu | Zulüm | Doğru yoldan bilerek ve taammüden sapma | Sınırı çiğneyerek açıkça haktan uzaklaşma ve baskı kurma |
| [عدل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AF%D9%84.md) | Zıt | Denge | İki tarafı eşit tutma, orta yolda durma | Hiçbir tarafa eğilmeksizin hakkı tam merkezde ve dengede tutma |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | جنف | Bir yana meyil ve sapma | Hem bedensel eğrilik hem hükümde veya yönelişte tarafgirlik | Kesin |
| Latince | Declinatio, inclinatio | Bir yana eğilme, sapma | Fiziksel ve ahlaki eğriliği karşılar; bilinçsiz sapmayı da içerir | Güçlü |
| İngilizce | Bias, partiality, slanting | Tarafgirlik, eğrilik | Denge merkezinden bir yana kaymayı ve yanlı davranmayı karşılar | Güçlü |
| Almanca | Schlagseite, Voreingenommenheit | Bir tarafa yatma, yanlılık | Bir geminin yana yatması gibi dengeden sapmayı ve eğilimi ifade eder | Güçlü |
| Fransızca | Enclin, partialité, déviation | Meyil, yanlılık, sapma | Doğru çizgiden bir yöne bükülmeyi ve taraf tutmayı karşılar | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary ve Lane’s Arabic-English Lexicon.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| جَنَفًا | Hukuki tasarrufta haktan sapma, hataen veya tarafgirlikle adaletten ayrılma | Vasiyet edenin farkında olmadan veya duygusal zaafla bir mirasçı lehine sınırı aşması; Bakara [2:182](https://lisan.digital/tr/ayet/2:182.md) |
| مُتَجَانِفٍ | Bilinçli ve kasıtlı olarak günaha meyletme, harama doğru yönelme | Açlık zarureti altında haram eti yerken taşkınlık ve günaha istek duyarak meyil göstermeme hali; Mâide [5:3](https://lisan.digital/tr/ayet/5:3.md) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İrade ve taabbüd sınırları | Zaruret halinde harama yönelişin kulun niyet ve kastıyla ilişkisi | Kalbi günaha açıkça meyletmekten koruma şartı |
| Fıkıh | Miras ve vasiyet hukuku | Vasiyette varislerin aleyhine sınır aşımı yapılması durumunda arabulucunun müdahale hakkı | Kasıtsız veya hataya dayalı haksız paylaştırmanın düzeltilmesi |
| Tefsir | Semantik nüans ayrımı | Vasiyet ayetindeki cenev ile ism kelimeleri arasındaki kasıtlı-kasıtsız sapma farkı | Cenevin hata veya meyil, ismin ise taammüden zulüm olarak tefsir edilmesi |
| Hadis | Ahkâm ve ahlak | Vasiyette veya hükümde haktan sapmayı yasaklayan rivayetler | Tarafgirliğin ve adalet çizgisinden bir yana kaymanın önlenmesi |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Zaruret halleri ve ruhsat | Kalbi meyil | Sınır denetimi | Ruhsat kullanılırken günah işleme arzusuna teslim olunmaması | Kesin |
| İlmi | Yöntem ve veri analizi | Sistematik yanlılık | Hata tespiti | Araştırmacının sonucu kendi beklentisine göre eğriltmesini önleme | Güçlü |
| Siyasi | Kamu yönetimi ve yargı | Tarafgirlik | Denge bozumu | İdarenin veya hâkimin belirli bir zümre lehine kanunu esnetmesi | Güçlü |
| İktisadi | Dağıtım ve miras | Haksız transfer | Mülkiyet ihlali | Mal varlığının mirasçılar arasında sübjektif hislerle orantısız dağıtılması | Kesin |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Asimetrik sapma (bias / skewness) | Bir dağılımın veya ölçümün simetri ekseninden tek bir yöne doğru eğrilik ve yığılma göstermesi | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Bilişsel ve kurumsal tarafgirlik | Karar alıcının nesnel adalet normunu terk edip bilinçli veya bilinçsiz olarak bir gruba imtiyaz tanıması | Kesin |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün yalnızca kasti bir suç veya gaddarca bir zulüm olarak anlaşılması |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Hem kasıtsız hata ve duygusal meyli (vasiyetteki cenev) hem de kasıtlı yönelişi (günaha tecanüf) kapsayan geniş sapma alanı |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Bakara [2:182](https://lisan.digital/tr/ayet/2:182.md)'deki müdahale ruhsatının yalnızca kasti haksızlıklara hasredilerek, iyi niyetle yapılmış fahiş hataların düzeltilmesinin engellenmesi |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Adaletin zıddının sadece çıplak ve kasıtlı bir kötülük olmadığını; masum veya bilinçsiz görünen meyillerin de adaleti sakatlayabileceğini ve bu sapmalara müdahale edilmesi gerektiğini ortaya koyar. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Vasiyet ve miras hukukunu düzenleyen ayetlerde (Bakara [2:182](https://lisan.digital/tr/ayet/2:182.md)) ve haramlar ile zaruret sınırlarını belirleyen fıkhi bağlamlarda (Mâide [5:3](https://lisan.digital/tr/ayet/5:3.md)) belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Vasiyet edenin iradesinin kutsallığı bahanesiyle yapılan apaçık meyil ve haksızlıklara dokunulamayacağı yanılgısını düzeltir; sulh yoluyla dengenin yeniden kurulmasını meşrulaştırır. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Bedenin, göğsün veya omurganın bir tarafa eğrilmesi, simetrisini kaybederek çarpıklaşması ve yürüyüşün yana kayması.
- Soyut anlam: Adalet, hakkaniyet ve kural ekseninden saparak belirli bir yöne, tarafa veya günaha doğru meyil gösterme hali.
- Sistematik karşılık: Bir sistemdeki dengenin tek taraflı bir ağırlık veya kusurla bozulması durumunda, bu sapmanın tespit edilip düzeltici bir dengeleyici unsurla merkezileştirilmesi.
- LaTeX modeli: $$S = x_0 + \delta \quad (\delta \neq 0) \implies \Delta(S) \to x_0$$
- LaTeX açıklaması:

Modelde $x_0$ tarafsızlık, adalet ve simetri merkezini; $\delta$ bu merkezden bir tarafa doğru gerçekleşen meyil, çarpıklık veya sapma miktarını; $S$ sapmış durumu; $\Delta$ ise ortaya çıkan bu tek taraflı meyli fark edip durumu yeniden adalet ve denge merkezine ($x_0$) döndüren düzeltici müdahaleyi veya ıslahı temsil eder.

## Geçtiği ayetler (2 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AC%D9%86%D9%81/occurrences?meal=IK

### [Bakara 2:182](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D9%81/ayet/2:182.md) — جَنَفًا

فَمَنْ خَافَ مِنْ مُوصٍ جَنَفًا أَوْ إِثْمًا فَأَصْلَحَ بَيْنَهُمْ فَلَا إِثْمَ عَلَيْهِ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ

Meal (IK): Bununla birlikte, kim vasiyet edenin haksızlığa meylinden, günaha girmesinden korkup aralarını bulursa; ona da bir günah yoktur. Şüphesiz ki Allah, Gafur’dur. Rahim’dir.

### [Maide 5:3](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D9%81/ayet/5:3.md) — مُتَجَانِفٍ

حُرِّمَتْ عَلَيْكُمُ الْمَيْتَةُ وَالدَّمُ وَلَحْمُ الْخِنْزِيرِ وَمَا أُهِلَّ لِغَيْرِ اللَّهِ بِهِ وَالْمُنْخَنِقَةُ وَالْمَوْقُوذَةُ وَالْمُتَرَدِّيَةُ وَالنَّطِيحَةُ وَمَا أَكَلَ السَّبُعُ إِلَّا مَا ذَكَّيْتُمْ وَمَا ذُبِحَ عَلَى النُّصُبِ وَأَنْ تَسْتَقْسِمُوا بِالْأَزْلَامِ ذَلِكُمْ فِسْقٌ الْيَوْمَ يَئِسَ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ دِينِكُمْ فَلَا تَخْشَوْهُمْ وَاخْشَوْنِ الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَأَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِي وَرَضِيتُ لَكُمُ الْإِسْلَامَ دِينًا فَمَنِ اضْطُرَّ فِي مَخْمَصَةٍ غَيْرَ مُتَجَانِفٍ لِإِثْمٍ فَإِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ

Meal (IK): Ölü, kan, domuz eti, Allah’tan başkası adına boğazlananlar, boğularak, vurularak, yuvarlanarak veya sürüklenerek ölen, yırtıcı hayvan tarafından parçalananlar, canları çıkmadan evvel kestiğiniz müstesna, dikili taşlar üzerine kesilenler ve fal oklarıyla kısmet aramanız size haram kılınmıştır. Bunlar fasıklıktır. Bugün, küfredenler sizin dininizden ümitlerini kesmişlerdir. Öyleyse onlardan korkmayın da Ben’den korkun. Bugün, dininizi kemale erdirdim, üzerinize olan nimetimi tamamladım ve size din olarak İslamiyeti beğendim. Her kim ki açlıktan darda kalırsa günaha kaymaksızın (bunlardan yemeğe mecbur olursa) muhakkak ki, Allah Gafur’dur, Rahim’dir.

## Sözlükler (13)

### ★ Akevler Sözlüğü

Ecnef kambur demektir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D9%81/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الجيم والنون والفاء معهما
ج ن ف، ن ج ف، ن ف ج، ف ج ن، ج ف ن مستعملات
جنف:
الجَنَف: المَيلُ في الكلام، وفي الأمور كُلِّها، تقول: جَنَفَ فلانٌ علينا، وأجنَفَ في حُكمه، وهو شبيهٌ بالحَيفِ، إلا أنَّ الحَيفَ من الحاكِم خاصَّةً، والجَنَفُ عامٌ. ومنه قول اللِّه عز وجلَّ: "فمن خافَ من مُوصٍ جَنَفاً". وقوله جلَّ وعزَّ" "غيرُ مُتجايفٍ لإثمٍ، أي مُتمايلٍ مُتعمدٍ".
نجف:
النَّجَفَةُ تكون في بطن الوادي، شِبهُ جدارٍ ليس بعريضٍ، له طريقٌ مُنقادٌ من بين مستقيم ومُعوجٍّ، لا يعلُوها الماء، وقد تكون في بطن الأرض.
ويقال: النَّجافُ أرضٌ مُستديرةٌ مُشرقةٌ على ما حولها، الواحدةُ نَجَفَةٌ، قال:
رَأَت هَلكاً منجافِ الغَبـي		طِ فكادت تجدُّ لذاكَ الهِجار
أي العِقال.
قال: أراه ظلَّ لها وَلَدٌ ولم يعرف الملك.
قال شُريحٌ: هَلَكٌ، والغبيطُ في بلادِ بني يربوعٍ، وكلُّ موضعٍ يكون على تلك الصِّفةِ حيث كانت فهو غَبيطٌ.
وقد يقال لإبط الكتيب نَجَفَةٌ الكتيب، وهو الموضعُ الذي تُصفِّقُه الرِّياحُ فتنجفه فيصير كأنَّه منجوفٌ.
وقبرٌ مَنجُوفُ، وهو الذي يُحفَرُ في عرضه، وهو غير مَضروحٍ.
وغارٌ منجوف: موسَّعٌ، وأنشد:
يُفضي إلى جَدَثٍ كالغارِ مَجوفِ
وإناءٌ مَنجُوفٌ: واسع الأسفلِ.
ويقال: اللِّجافُ: الباب، والغارُ: يجاف البابِ.
ونِجافُ التَيسِ: جلدٌ يُشدُّ بين بطنه والقضيب، فلا يقدر على السَّفادِ، ويقال: تَيسٌ مَنجُوفٌ.
والنَّجيفُ من السّهام: العريض النَّصل.
قال زائدة: النِّجاف: قَضَفٌ وقُورٌ: قطعٌ من الحزنِ.
نفج:
نفج اليربوع يَنفُجُ، وينفِجُ نُفُوجاً، ويَنتفجُ انتفاجاً، وهو أوحى عدوه.
وأنفجه الصائدُ: أثارهُ من مجثمه ومكمنه.
ويقال للصَّيد وكل شيءٍ ارتفع فقد انتفجَ، حتى يقال: رجلٌ مُنتَفِجُ الجَنبين، ويعيرٌ مُنتفجٌ إذا خرجت خواصرُه.
ورجل نفاجٌ: ذو نفجِ، يقول ما لا يفعلن ويَفنجرُ بما ليس له ولا فيه، وهو ينفجُ نَفجاً.
والنَّفاجَةُ: رقعةٌ للقميص تحت الكُمِّ، وهو تلك المرتَّبةُ. ونَفَجتِ الرِّيحُ: جاءت بَغيةً.
والنَّوافِجُ: مؤخَرات الضُّلوعِ، الواحدُ نافجٌ ونافِجةٌ.
فجن:
الفَيجنُ والفَيجلُ: السَّذابُ.
وقد أَفْجَنَ الرّجلُ إذا أدام على أكل السَّذابِ.
والفَيجنُ: من نبات الربيع يقتاعها الصبيان فيأكلون أصولها.
والفجانة إناء من صُفْرٍ، وجمعها: فَجاجين.
والفِجّان: مقدارٌ لأهل الشام في أراضيهم.
جفن:
الجَفْنُ: ضربٌ من العتب، ويقال: هو نفس الكَرْمِ بلغة اليمن.
ويقال: الجَفْنُ الجَفْنَةُ: قضيب من الكرم.
والجَفْنَةُ التي للطعام، وجمعها الجِفانُ.
والجَفْنُ للسيف والعين، وجمعها جفون، وجَفْنَةُ: قبيلة من اليمن، ملوك بالشام، قال:
أولاد جَفْنَةُ حول قبر أبيهـم		قبر ابن مارية الأعزّ الأجلل

##### Türkçe

باب **الجيم** و**النون** و**الفاء** معهما
**ج ن ف**، **ن ج ف**، **ن ف ج**، **ف ج ن**، **ج ف ن** استعمالdadırlar.

**جنف**:
**الجَنَف**: sözde ve işlerin hepsinde meyletme (yana kayma); dersin ki: falan bize karşı **جَنَفَ** etti; hükmünde **أجنَفَ** etti. O, **الحَيف**e benzer; ancak **الحَيف** özellikle hâkimdendir, **الجَنَف** ise geneldir. Bundan dolayı Allah عز وجلّ’ün sözü: “فمن خاف من مُوصٍ **جَنَفاً**”. Ve جلّ وعزّ’ün sözü: “غيرُ مُتجايفٍ لإثمٍ”، yani kasıtlı olarak meyleden.

**نجف**:
**النَّجَفَة** vadi karnında olur; geniş olmayan bir duvar benzeri; onun, doğru ile eğri arasında uzayıp giden bir yolu vardır; su onun üzerine yükselmez; yerin karnında da olabilir.
Ve denilir: **النَّجاف** etrafındakine nazır, yuvarlak bir arazidir; teki **نَجَفَة**dir. Dedi ki:
رَأَت هَلكاً منجافِ الغَبـي		طِ فكادت تجدُّ لذاكَ الهِجار
Yani **العِقال**.
Dedi ki: Onun için bir çocuk gölgesi gördüğünü sanıyorum; ve meliki tanımadı.
Şüreyh dedi: **هَلَك**; **الغبيط** Benî Yerbû‘ diyarındadır; nerede olursa olsun o sıfatta olan her yer **غَبيط**tur.
Ve **نَجَفَةُ الكتيب** diye de söylenebilir: **إبط الكتيب**; o, rüzgârların çarpıp onu **تنجفه** ettiği yerdir; böylece sanki **منجوف** olmuş gibi olur.
Ve **قبرٌ مَنجُوف**: o, enine kazılan kabirdir; o, **مَضروح** değildir.
Ve **غارٌ منجوف**: genişletilmiş. Ve şu beyit okunmuştur:
يُفضي إلى جَدَثٍ كالغارِ مَجوفِ
Ve **إناءٌ مَنجُوف**: altı geniş olan.
Ve denilir: **اللِّجاف**: kapıdır; **الغار**: kapının **يجاف**’ıdır.
Ve **نِجافُ التَيس**: karnı ile kamışı arasına bağlanan bir deridir; böylece çiftleşmeye güç yetiremez; ve denilir: **تَيسٌ مَنجُوف**.
Ve oklardan **النَّجيف**: geniş temrenli olan.
Zâide dedi: **النِّجاف**: **قَضَفٌ** ve **قُورٌ**; **الحزن**den parçalar.

**نفج**:
**نفج** yerbû‘ **يَنفُجُ** ve **ينفِجُ** **نُفُوجاً**; ve **يَنتفجُ** **انتفاجاً**; bu, onun koşmasının en hızlısıdır.
Ve avcı onu **أنفجه**: onu oturduğu yerden ve gizlendiği yerden kaldırıp harekete geçirdi.
Ve av için ve yükselen her şey için “**انتفج** etti” denilir; hatta “iki yanı kabarmış adam: **رجلٌ مُنتَفِجُ الجَنبين**” denilir; ve yaban eşeği **مُنتفج** (kabarmış) olur, yanları çıktığında.
Ve **رجل نفاج**: **نفج** sahibi; yapmayacağı şeyi söyler ve kendisinde olmayan ve onda bulunmayan şeyle **يَفنجرُ** eder; o, **ينفجُ** **نَفجاً**.
Ve **النَّفاجَة**: gömleğin kol altındaki bir yamadır; o, o katlı kısımdır. Ve rüzgâr **نَفَجتِ**: ansızın geldi.
Ve **النَّوافِج**: kaburgaların arka taraflarıdır; teki **نافج** ve **نافِجة**dir.

**فجن**:
**الفَيجن** ve **الفَيجل**: **السَّذاب**dır.
Ve kişi **أَفْجَنَ** olur; **السَّذاب** yemeye devam ettiğinde.
Ve **الفَيجن**: bahar bitkilerindendir; çocuklar onu koparıp köklerini yerler.
Ve **الفجانة**: sarıdan (bakırdan) bir kaptır; çoğulu: **فَجاجين**.
Ve **الفِجّان**: Şam ehli için arazilerinde bir ölçüdür.

**جفن**:
**الجَفْن**: azarlamanın bir türüdür; ve denilir: Yemen lügatinde bizzat **الكَرْم**’ın kendisidir.
Ve denilir: **الجَفْنُ الجَفْنَةُ**: asmanın bir çubuğudur.
Ve yemek için olan **الجَفْنَة**; çoğulu **الجِفان**dır.
Ve kılıç ve göz için **الجَفْن**; çoğulu **جفون**dur. Ve **جَفْنَةُ**: Yemen’den bir kabiledir; Şam’da meliklerdir. Dedi ki:
أولاد جَفْنَةُ حول قبر أبيهـم		قبر ابن مارية الأعزّ الأجلل

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D9%81/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الجَنَفُ: المَيْلُ، وقد جَنِفَ بالكسر يَجْنَفُ جَنَفاً. ومنه قوله تعالى: "فمَنْ خافَ مِنْ موصٍ جَنَفاً". ويقال: أَجْنَفَ الرجلُ، أي جاء بالجَنَفِ، كما يقال أَلامَ، أي أتى بما يُلامُ عليه؛ وأَخَسَّ أي أتى بخَسيس. وتَجانَفَ لإِثمٍ، أي مالَ. ورجلٌ أَجْنَفُ، أي منحني الظهر.

##### Türkçe

**الجَنَفُ**: meyil (yana eğilme); ve (fiil) **جَنِفَ** (kesre ile) **يَجْنَفُ** **جَنَفاً**.

Bundan (olarak) Yüce Allah’ın sözü: “فمَنْ خافَ مِنْ موصٍ **جَنَفاً**”.

Ve denir: **أَجْنَفَ** adam; yani **الجَنَفِ** ile geldi; nitekim denir: **أَلامَ**; yani kendisi hakkında kınanılan şey ile geldi; ve **أَخَسَّ**; yani değersiz (şey) ile geldi.

Ve **تَجانَفَ** bir günah için; yani meyletti.

Ve bir adam **أَجْنَفُ**; yani sırtı eğik (kambur).

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D9%81/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ج ن ف
جنف ، جفن ، نجف ، نفج ، فجن ، فنج : مستعملة .
جنف : قال الله جلَّ وعزَّ : ( فَمَنْ خَافَ مِن مُّوصٍ جَنَفًا ) ( البقرة : 182 ) .
قال الليث : الجَنَفُ الميل في الكلام ، وفي الأُمور كلِّها ، تقول : جَنَفَ فلانٌ علينا ، وأَجْنَفَ في حُكمه ، وهو شَبيهٌ بالْحَيْف ، إلاَّ أنَّ الحَيف من الحاكم خاصّة ، والجَنَفُ عام .
ومنه قول الله جلَّ وعزَّ : ( غَيْرَ مُتَجَانِفٍ لإِثْمٍ ) ( المائدة : 3 ) أي مُتَمَايل مُتَعَمِّد .
ورجلٌ أَجْنَف : في أَحَدِ شَقَّيْه مَيَلٌ على الآخر .
قلت : أمَّا قوله الحَيْفُ من الحاكم خاصَّة ، فهو خطأ ، والحَيْفُ يكون مِن كل مَنْ حاف ، أي جارَ . ومنه قول بعض الفقهاء :
يُرَدَّ مِنْ حَيْف النَّاحِلِ ما يُرَدُّ من جَنَفِ المُوصِي ، والنّاحِل إذا فَضَّل بعض أولاده على بعض بنُجْل فقد حافَ وليس بحاكم .
وأخبرني المنذريّ عن أبي الهيثم أنه قال : الحِنَفُ : الميْلُ والجَوْر ، جَنِف جَنَفاً .
قال الأغلب :
غِرٌّ جُنَافِيُّ جَميلُ الزِّيِّ
والجُنافِيُّ : الذي يَتَجانَف في مَشْيه اختِيالاً .
وقال شَمِر : يقال : رَجُلٌ جُنافِيُّ بضم الجيم مُخْتال فيه مَيَل ، قال : ولم أسْمع جُنَافِيّ إِلا في بَيْت الأغلب وقَيَّده شَمِر بخَطِّه بضم الجيم .
وقال الفراء : الجَنَفُ الجَوْر .
وقال الزجّاج في قوله : ( فَمَنْ خَافَ مِن مُّوصٍ جَنَفًا ) ( البقرة : 182 ) أي مَيْلاً ، أو إثماً ، أي قَصْدَ الإثم .
وقال أبو سعيد : يقال : لَجَّ في جِنافِ قَبيج ، وجِنابٍ قبيح ، إذا لَجَّ في مجانَبَة أَهلِه .
جفن : أبو عُبيد ، عن الأصمعيّ : الجَفْنَةُ الأصْل من أُصولِ الكَرْم ، وجمعهما الجَفْن ، وهي الحبَلَة .
وقال الليث : الجفْنُ ضَرْبٌ من العِنب ، ويُقال : بل الجَفْنُ الكَرْمُ نفسُه ، بلغة أهل اليمن ، قال : ويقال : الجفْنُ والجفْنَةُ : قَضِيبٌ من الكَرْم .
ثعلب ، عن ابن الأعرابي قال : الجَفْنُ الكَرْمُ ، والْجَفْنُ جَفْنُ الْعَين ، والجَفْنُ جَفْنُ السَّيف الذي يُغْمَدُ فيه ، والْجَفْنَةُ معروفة ، وتجمع جفاناً ، والعدد : الْجَفَنات .
وآلُ جَفْنَةَ ملوكٌ من أهل اليمن كانوا استوطنوا الشام ، وقال حسان يذكرهم :
أولادُ جَفْنَةَ عند قَبْرِ أَبيهمُ
قَبرِ ابنِ مارِيَةَ الكَرِيم المُفْضِلِ
وأراد بقوله : عند قَبْرِ أَبيهم أنهم في مساكن آبائهم ورِباعهم التي ورثوها عنهم .
وقال الأصمعي : الجَفْنُ ظَلْفُ النَّفْس عن الشيء الدّنيّ ، يقال : جَفَنها جَفْنا ، وأنشد :
وَفَّرَ مالَ الله عَمْداً وجَفَنْ
نَفْساً عن الدُّنيا إذ الدُّنيازِيَنْ
وقال أبو سعيد : لا أَعْرِفُ الجَفْنَ بمعنى ظَلْفِ النَّفْس .
ثعلب ، عن ابن الأعرابي قال : التَّجفِين كثرةُ الجِماع .
قال : وقال أعرابي : أَضْوَانِي دَوَامُ التَّجَفِين .
وفي حديث عمر : ( أنه انكسرت قَلوصٌ من نَعَمِ الصَّدقة فَجَفَّنَها ) معنى جَفَّنها ، أي نَحرَها وطَبَخَها ، وأطعَم لَحمَها في الْجِفان ، ودَعَا عليها النَّاس حتى أكلوها .
وقال ابن الأعرابي : الجَفْنُ قِشْرُ العنب الذي فيه الماء ، ويُسَمَّى الْخَمْر ماءَ الْجَفْنِ ، والسَّحابُ جَفْن الماء .
وقال الشاعر يصفُ امرأةً شَبَّه طعْمَ ريقها بالخمر :
تُحسِي الضَّجِيعَ مَاءَ جَفْنٍ شابَه
صَبِيحةَ الْبَارِقِ مَثْلوجٌ ثَلِجْ
قلت : أراد بماء الْجَفْنِ الخمر ، والجَفْنُ : أَصل العِنَب ، شيب أي مُزِجَ بماءٍ بارد .
قال الدينوَرى : ومن الشجر الطيب الريح الجَفْنُ والغَارُ . وقال الأخطل يصف الخمر :
آلَتْ إلى النِّصْف من كَلْفَاءَ أنْزَعَها
عِلْجٌ ولَثَّمها بالْجَفْنِ والغارِ
لَثَّمَها : عَصَبَ فمها بالجَفْن ، قال : والجفن أيضاً جَفْنُ الكَرْمَ .
وقال اللحياني : لُبُّ الخُبْز ما بين جَفْنَيْه ، وجَفْنَا الرَّغيف وَجْهاه من فوقٍ ومن تحت .
ثعلب ، عن ابن الأعرابي : الجَفْنَةُ الكَرْمَة ، والْجَفْنَة الخمر ، والْجَفْنَةُ الرَّجُل الكريم ، قال : وأَجّفَن إذا أكثر الجِماعَ .
ومن أمثالهم : وعند جُفَيْنَةَ الْخَبَرُ اليَقِين .
قال ابن السكيت : ولا تَقُل ( جُهَيْنَة ) وجُفَيْنَةُ : اسمُ رَجُلٍ في المثل .
فجن : قال الليث : الفِجَّانة إناءٌ من صُفْر ، وجمعها فجاجين . قال : والفِجَّانُ مقدارٌ لأهل الشام في أَرَضِيهم .
قلتُ : هو مِقدارٌ للماء إذا قُسمَ بالفِجَّانِ ، وهو معرّب ، ومنهم يقول فِنجان ، والأول أفصحَ .
ثعلب ، عن ابن الأعرابيّ : الفَيْجنُ والفَيْجَلُ : السَّذَاب ، وقد أَفْجَن الرَّجلُ ، إذا أدام على أكْلِ السَّذاب .
نجف : قال الليث : النَّجَفةُ تكون في بَطْنِ الوادي ، شِبه جِدارٍ ليس بعريض ، له طولٌ مُنْقادٌ من بين مُعْوَجَ ومستقيم لا يعلوها الماءُ ، وقد تكون في بطن الأرض .
وقد يقال لإبِطِ الكثِيب نَجفَةٌ ، وهو
الموضِعُ الذي تُصَفِّقُه الرِّياحُ فَتَنْجُفُه ، فيصيرُ كأَنه جُرُفٌ مَنْجُوف .
وقَبْرٌ مَنْجُوف وهو الذي يُحْفَرُ في عُرْضَةٍ ، وهوغير مَضْروح .
وغارٌ منجوف : مُوَسَّع ، وأنشد :
يَفْضِي إلى جَدَثٍ كالغارِ مَنْجوفِ
وإناءٌ مَنْجُوف : واسِعُ الأسْفَل .
ثعلب ، عن ابن الأعرابي : النَّجَفَةُ المُسَنَّاة والنَّجَفُ التَّلّ .
قلت : والنَّجفَةُ هي التي بظاهر الكُوفَة ، وهي كالمُسَنَّاةِ تمنعُ ماءَ السَّيل أن يَعْلُوَ منازل الكُوفة ومقابِرَها .
ثعلب ، عن ابن الأعرابيّ : النِّجَافُ هو الدَّرَوَنْد والنَّجْران .
وقال ابنُ شُميل : النِّجاف الذي يُقال له الدَّوَّارة ، وهو الذي يَسْتَقبِلُ البابَ من أَعْلَى الأُسْكُفَّة .
وقال ابن الأعرابيّ : النِّجافُ أيضاً شِمال الشَّاة الذي يُعَلِّقُ على ضَرْعِها ، وقد أَنْجَفَ الرجل إذا علق على شَاته النِّجاف ، والمِنْجَفُ الزَّبيل ، والنَّجَفُ قُشور الصِّلِّيان ، والنّجْفُ : الحَلَبُ الجَيِّد حتى يُنْفِضَ الضَّرْعَ .
وقال الراجز يصف ناقة غَزِيرَة :
تَصُفُّ أو تُرْمِي على الصِّفوفْ
إذا أَتاها الحالِبُ النَّجوفْ
والنَّجيفُ : النَّصْل الْعريض ، وجمعه نُجُفٌ ، وقال أبو كبير :
نُجُفٌ بَذَلْتُ لها خَوَافِيَ طائرٍ
حَشْرِ القوادم كاللِّفاعِ الأَطْحَلِ
أبو عبيد ، عن الأمويّ : انتَجَفْتُ الشيءَ انتجافاً ، وانتجثتُه انتجاثاً ، إذا استخرجته .
وقال الفراء : نِجافُ الإنسان مَدْرَعَتُه .
وقال الليث : نِجَافُ التَّيْس جِلْدٌ يُشَدُّ بَطنِه والقضِيب ، فلا يقدر على السِّفاد ، ويقال تَيْس مَنْجُوف .
ثعلب عن ابن الأعرابيّ : الْمِنْجَفُ الزَّبِيل ، وهوالمِجْفَنُ والمِسْمَدُ ، والخِرْص والمِنْثَلة .
نفج : قال الليث : نَفَجَت الأَرْنَبُ تَنْفُجُ ، وتَنفِجُ نُفُوجاً وانْتَفَجَت انْتِفاجاً ، وهو أَوحَى عَدْوِها ، وقد أَنْفَجَها الصائد إذا أثارها من مَجْثَمِها .
ورجل مُنْتَفِجُ الجَنْبين ، وبَعيرٌ مُنْتَفِجُ ، إذا خرجت خَواصِرُه . ورجل نَفَّاج ذُو نَفْج ، يقول ما لا يَفعل ، ويَفْتَخِرَ بما ليس له ولا فيه .
أبو عُبيد عن الأصمعيّ : النّافِجَةُ أوّلُ كُلَّ ريحٍ تَبْدأُ بشدة .
وقال ذو الرُّمَّة :
حَفِيفُ نافِحَةٍ عُثْنُونُها حَصِبُ
ويروى : ( نافِجةٍ ) .
قال الأصمعيّ : وأرى فيها بَرْداً .
وقال شَمَر : النّافِجَة من الرياح التي لا تَشْعُر حتى تَنْتَفِجُ عليك ، وانتِفاجُها : خُروجُها عاصِفاً عليك وأنت غافل .
أبو عُبيد ، عن أبي عمرو ، قال : النَّوافج بالجيم مُؤخَّرات الضلوع ، واحدها نافِجٌ ونافِجَةٌ .
وقال الليث : النِّفاجَةُ رُقْعَة للقميص تحت الكُمّ ، وهي تلك المربّعة .
وقال ابن السِّكيت : تُسَمى الدَّخاريص التّنافيج ، لأنها تَنفُجُ الثوب فتوَسِّعه ، ويقال : ما الذي استَنْفَجَ غضبك ؟ أي أَظهره وأَخرجه . وامرأةٌ نُفُجُ الحقيبة ، إذا كانت ضخمةَ الأرداف والمآكم ، وأنشد :
نُفُجُ الحقِيبَةِ بضَّةُ المَتَجرَّدِ
وقال الراجز :
تسمعُ للأعْبُد زَجراً نافجاً
من قِيلهِم أَيا هجَا أَيا هَجا
قال بعضهم : صوتٌ نافجٌ جاف غليظ ، وقيل أراد بالزّجْر النافج : الذي يَنْفُج الإبِلَ حتى تتوسَّع في مَراعيها ولا تَجْتَمع .
وكانت العرب تقول للرّجل إذا وُلدت له بنت : هنيئاً لك النّافجة ، يَعنُون أَنه يزَوِّجها بإِبل تُمْهَرها ، فَينفجُ بها إبِلَهُ أي يُكثِّرها .
ويقال للإبل التي يَرِثُها الدَّجل فيكثر بها إبله : نافِجَةٌ أيضاً .
وفي الحديث : ذِكر فتْنَتَيْن فقال : ( ما الأولى عند الآخرة ، إلاَّ كَنَفْجَةِ أَرْنَب ) يعني في تقليل المُدَّة .
وقال ابن شُمَيْل : نَفْجَةُ الأَرْنَب وثْبته من مَجْثمِه .
ورُوي عن أبي بكر ، أنه كان يَجْلُبُ بعيراً ، فقال : ( أأُنفِجَ أم أُلْبِد ) ؟ ومعنى الإنْفاج ، إبَانَةُ الإناءِ من الضَّرْع عند الحَلب ، والإلباد ، إِلْصَاقُ الإِناء بالضِّرع ، ونَفَجت الفَرُّوجة من بَيْضَتها إذا خَرجت .
وقال ابن الأعرابيّ : النَّفيج ، بالجيم ، الذي يجيء أجنبياً فيدخُل بين القوم ، ويسْمُل بينهم ، ويُصْلح أمرَهم .
وقال أبو العباس : النَّفيجُ : الذي يَعْترض بين القوم لا يُصْلِحُ ولا يُفْسد .
فنج : أبو العباس ، عن ابن الأعرابي : الفُنُجُ : الثُّقلاءَ من الناس .

##### Türkçe

ج ن ف
**جنف** ، **جفن** ، **نجف** ، **نفج** ، **فجن** ، **فنج** : kullanımdadır.

**جنف** : Allah جلَّ وعزَّ şöyle dedi: ( فَمَنْ خَافَ مِن مُّوصٍ **جَنَفًا** ) ( البقرة : 182 ) .
Leys dedi: **الجَنَفُ** sözde meyildir; ve işlerin hepsinde (de böyledir). Dersin ki: falan bize karşı **جَنَفَ** etti; hükmünde **أَجْنَفَ** etti; o, **الْحَيْف**’e benzer; ancak **الحَيف** hâkimden özellikle (olur), **الجَنَفُ** ise geneldir.
Bundan (olarak) Allah جلَّ وعزَّ’ün sözü: ( غَيْرَ مُتَجَانِفٍ لإِثْمٍ ) ( المائدة : 3 ) yani kasıtlı olarak meyleden, kasıtlı (kimse).
Ve **أَجْنَف** bir adam: iki yanından birinde ötekine karşı meyil vardır.
Dedim: Onun “**الحَيْفُ** hâkimden özellikle (olur)” sözüne gelince, o hatadır; **الحَيْفُ** her **حاف** eden kimseden olur; yani zulmetti. Bundan, bazı fakihlerin sözü:
“**النَّاحِل**’in **حَيْف**’inden reddedilen, **المُوصِي**’nin **جَنَف**’inden reddedilen gibidir; **النّاحِل** bazı çocuklarını bazılarına **نُجْل** ile üstün kılarsa, zulmetmiş olur; hâkim değildir.”
Münzirî bana Ebû’l-Heysem’den haber verdi: dedi ki: **الحِنَفُ**: meyil ve zulümdür; **جَنِف** **جَنَفاً**.
Ağleb dedi:
غِرٌّ جُنَافِيُّ جَميلُ الزِّيِّ
Ve **الجُنافِيُّ**: yürüyüşünde kibirlenerek yana meyleden kimsedir.
Şemir dedi: denir ki: **جُنافِيُّ** bir adam—**الجيم**’in dammesiyle—içinde meyil bulunan kibirli; dedi ki: Ağleb’in beyti dışında **جُنَافِيّ** işitmedim; Şemir onu kendi yazısıyla **الجيم**’in dammesiyle kayıtladı.
Ferrâ dedi: **الجَنَفُ** zulümdür.
Zeccâc onun sözü hakkında: ( فَمَنْ خَافَ مِن مُّوصٍ **جَنَفًا** ) ( البقرة : 182 ) yani bir meyil; yahut bir günah; yani günaha yönelme.
Ebû Saîd dedi: denir ki: **لَجَّ في جِنافِ قَبيج** ve **جِنابٍ قبيح**; eğer ailesinden uzak durmada ısrar ederse.

**جفن** : Ebû Ubeyd, Asmaî’den: **الجَفْنَةُ** asmanın köklerinden bir köktür; ikisinin çoğulu **الجَفْن**’dir; o, **الحبَلَة**’dir.
Leys dedi: **الجفْنُ** üzümden bir türdür; ve denir ki: bilakis **الجَفْنُ** asmanın kendisidir; Yemen ehlinin diliyle. Dedi ki: ve denir ki: **الجفْنُ** ve **الجفْنَةُ**: asmadan bir çubuktur.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den dedi: **الجَفْنُ** asmadır; ve **الْجَفْنُ** göz kapağıdır; ve **الجَفْنُ** kılıcın içine sokulduğu kılıftır; ve **الْجَفْنَةُ** bilinir; **جفاناً** olarak çoğul yapılır; sayı (çoğulu): **الْجَفَنات**.
Ve **آلُ جَفْنَةَ** Yemen ehlinden krallardır; Şam’a yerleşmişlerdi; Hassân onları anarak dedi:
أولادُ جَفْنَةَ عند قَبْرِ أَبيهمُ
قَبرِ ابنِ مارِيَةَ الكَرِيم المُفْضِلِ
Ve onun “babalarının kabri yanında” sözüyle kastı: babalarının meskenlerinde ve onlardan miras aldıkları yurtlarındadırlar.
Asmaî dedi: **الجَفْنُ** nefsin aşağı şeyden çekinmesidir; denir ki: onu **جَفَنها** **جَفْنا**; ve okudu:
وَفَّرَ مالَ الله عَمْداً وجَفَنْ
نَفْساً عن الدُّنيا إذ الدُّنيازِيَنْ
Ebû Saîd dedi: **الجَفْنَ**’i nefsin çekinmesi anlamında bilmem.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den dedi: **التَّجفِين** cimanın çokluğudur.
Dedi ki: ve bir bedevî dedi: “Beni **دَوَامُ التَّجَفِين** zayıflattı.”
Ömer’in hadisinde: ( sadaka develerinden bir **قَلوصٌ** kırıldı da onu **فَجَفَّنَها** ) **جَفَّنها**’nın manası: yani onu boğazladı ve pişirdi; etini **الْجِفان** içinde yedirdi; üzerine insanları çağırdı; ta ki onu yediler.
İbnü’l-A‘râbî dedi: **الجَفْنُ** suyu içinde olan üzüm kabuğudur; şaraba **ماءَ الْجَفْنِ** denir; bulut da suyun **جَفْن**’idir.
Şair, bir kadını vasfederek—tükürüğünün tadını şaraba benzetti—dedi:
تُحسِي الضَّجِيعَ مَاءَ جَفْنٍ شابَه
صَبِيحةَ الْبَارِقِ مَثْلوجٌ ثَلِجْ
Dedim: **ماءَ الْجَفْنِ** ile şarabı kastetti; **الجَفْنُ**: üzümün kökü; **شيب** yani soğuk suyla karıştırıldı.
Dîneverî dedi: Güzel kokulu ağaçlardan **الجَفْنُ** ve **الغَارُ** vardır. Ahtal şarabı vasfederek dedi:
آلَتْ إلى النِّصْف من كَلْفَاءَ أنْزَعَها
عِلْجٌ ولَثَّمها بالْجَفْنِ والغارِ
**لَثَّمَها**: ağzını **الجَفْن** ile bağladı; dedi ki: **الجفن** ayrıca asmanın **جَفْنُ**’üdür.
Lihyânî dedi: Ekmeğin içi, iki **جَفْن**’i arasındadır; **جَفْنَا** somunun üstten ve alttan iki yüzüdür.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **الجَفْنَةُ** asmadır; **الْجَفْنَة** şaraptır; **الْجَفْنَةُ** cömert adamdır. Dedi ki: ve **أَجّفَن**: cimaı çoğalttı (demektir).
Atasözlerindendir: “**وعند جُفَيْنَةَ الْخَبَرُ اليَقِين**.”
İbnü’s-Sikkît dedi: ( **جُهَيْنَة** ) deme; **جُفَيْنَةُ** atasözündeki bir adamın adıdır.

**فجن** : Leys dedi: **الفِجَّانة** sarı bakırdan bir kaptır; çoğulu **فجاجين**’dir. Dedi ki: **الفِجَّانُ** Şam ehli için arazilerinde bir ölçüdür.
Dedim: O, su için bir ölçüdür; **بالفِجَّانِ** ile taksim edildiğinde; o, muarrebdir; onlardan kimisi **فِنجان** der; birincisi daha fasihdir.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **الفَيْجنُ** ve **الفَيْجَلُ**: **السَّذَاب**’dır; ve adam **أَفْجَن** etmiştir; eğer **السَّذاب** yemeye devam ederse.

**نجف** : Leys dedi: **النَّجَفةُ** vadinin karnında olur; geniş olmayan, duvar benzeri (bir şey); eğri ile doğru arasından uzayıp giden bir uzunluğu vardır; su onun üstüne çıkmaz; yerin karnında da olabilir.
Ve kum tepesinin koltuğuna da **نَجفَةٌ** denir; o, rüzgârların onu çarpıp **فَتَنْجُفُه** ettiği yerdir; böylece sanki oyulmuş bir yar gibi olur: **جُرُفٌ مَنْجُوف**.
Ve **قَبْرٌ مَنْجُوف**: bir genişlikte kazılan kabirdir; o, **مَضْروح** değildir.
Ve **غارٌ منجوف**: genişletilmiş (mağara); ve okudu:
يَفْضِي إلى جَدَثٍ كالغارِ مَنْجوفِ
Ve **إناءٌ مَنْجُوف**: altı geniş (kap).
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **النَّجَفَةُ** **المُسَنَّاة**’dir; **النَّجَفُ** tepedir.
Dedim: **النَّجفَةُ** Kûfe’nin dış tarafında olan (yerdir); o, **المُسَنَّاة** gibidir; sel suyunun Kûfe’nin evlerinin ve kabirlerinin üstüne çıkmasını engeller.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **النِّجَافُ** **الدَّرَوَنْد** ve **النَّجْران**’dır.
İbn Şümeyl dedi: **النِّجاف** kendisine **الدَّوَّارة** denilen şeydir; o, kapıyı eşiğin üst tarafından karşılayan (parça)dır.
İbnü’l-A‘râbî dedi: **النِّجافُ** ayrıca koyunun sol yanıdır; memesine asılan (şey)dir; adam koyununa **النِّجاف** asarsa **أَنْجَفَ** etmiştir; **المِنْجَفُ** **الزَّبيل**’dir; **النَّجَفُ** **الصِّلِّيان** kabuklarıdır; ve **النّجْفُ**: memeyi silkeleyinceye dek iyi sağım.
Recez şairi, sütü bol bir deveyi vasfederek dedi:
تَصُفُّ أو تُرْمِي على الصِّفوفْ
إذا أَتاها الحالِبُ النَّجوفْ
Ve **النَّجيفُ**: geniş ağızlı ok ucu; çoğulu **نُجُفٌ**’tür. Ebû Kebîr dedi:
نُجُفٌ بَذَلْتُ لها خَوَافِيَ طائرٍ
حَشْرِ القوادم كاللِّفاعِ الأَطْحَلِ
Ebû Ubeyd, Emevî’den: **انتَجَفْتُ** şeyi **انتجافاً** ve **انتجثتُه** **انتجاثاً**; eğer onu çıkardıysam.
Ferrâ dedi: İnsanın **نِجافُ**’ı zırhıdır.
Leys dedi: Tekenin **نِجَافُ**’ı, karnına ve erkeklik organına bağlanan deridir; böylece çiftleşmeye güç yetiremez; ve denir: **تَيْس مَنْجُوف**.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **الْمِنْجَفُ** **الزَّبِيل**’dir; o, **المِجْفَنُ** ve **المِسْمَدُ**’dur; ve **الخِرْص** ve **المِنْثَلة** (de odur).

**نفج** : Leys dedi: Tavşan **نَفَجَت**; **تَنْفُجُ** ve **تَنفِجُ** **نُفُوجاً**; ve **انْتَفَجَت** **انْتِفاجاً**; bu, onun koşuşunun en hızlısıdır. Avcı onu yatış yerinden kaldırırsa onu **أَنْفَجَها** etmiştir.
Ve iki yanı şişkin bir adam; ve **مُنْتَفِجُ** bir deve: eğer böğürleri dışarı çıkarsa. Ve **نَفَّاج** bir adam, **نَفْج** sahibi: yapmadığını söyler; kendisinde olmayanla ve kendisinde bulunmayanla övünür.
Ebû Ubeyd, Asmaî’den: **النّافِجَةُ** şiddetle başlayan her rüzgârın ilkidir.
Zü’r-Rumme dedi:
حَفِيفُ نافِحَةٍ عُثْنُونُها حَصِبُ
Ve ( **نافِجةٍ** ) diye rivayet edilir.
Asmaî dedi: ve ben onda bir soğukluk görüyorum.
Şemer dedi: **النّافِجَة** rüzgârlardandır; sen fark etmezsin, ta ki sana karşı **تَنْتَفِجُ** edinceye dek; onun **انتِفاجُها**’sı: sen gafil iken sana karşı fırtınalı olarak çıkmasıdır.
Ebû Ubeyd, Ebû Amr’dan dedi: **النَّوافج** **الجيم** ile, kaburgaların arka taraflarıdır; teki **نافِجٌ** ve **نافِجَةٌ**’dir.
Leys dedi: **النِّفاجَةُ** gömleğin kol altındaki bir yamadır; o, o kare (parça)dır.
İbnü’s-Sikkît dedi: **الدَّخاريص**’e **التّنافيج** denir; çünkü elbiseyi **تَنفُجُ** eder, onu genişletir. Ve denir: Öfkeni ne **استَنْفَجَ** etti? yani onu ortaya çıkardı ve dışarı çıkardı. Ve **نُفُجُ الحقيبة** bir kadın: eğer kalçaları ve oturakları iri ise. Ve okudu:
نُفُجُ الحقِيبَةِ بضَّةُ المَتَجرَّدِ
Recez şairi dedi:
تسمعُ للأعْبُد زَجراً نافجاً
من قِيلهِم أَيا هجَا أَيا هَجا
Bazıları dedi: **صوتٌ نافجٌ** kuru, kalın (bir ses)tir. Ve denildi ki: **الزّجْر النافج** ile kastı: develeri **يَنْفُج** eden (azarlama)dır; böylece otlaklarında genişlerler ve toplanmazlar.
Araplar, bir adama kız doğduğunda ona derlerdi: “Sana **النّافجة** mübarek olsun”; onunla kastederlerdi ki: onu, mehir olarak deve verilen (biriyle) evlendirir; böylece onunla develerini **فينفجُ** eder; yani çoğaltır.
Ve **الدَّجل**’in miras alıp onunla develerini çoğalttığı develere de **نافِجَةٌ** denir.
Hadiste: iki fitnenin zikri geçti; dedi ki: ( ilkinin, sonrakinin yanında (değeri) ancak bir tavşanın **كَنَفْجَةِ**’si gibidir ) yani müddetin azaltılmasında.
İbn Şümeyl dedi: Tavşanın **نَفْجَةُ**’si, yatış yerinden sıçrayışıdır.
Ebû Bekir’den rivayet edildi: bir deve sürüyordu; dedi ki: ( **أأُنفِجَ** mi yoksa **أُلْبِد** mi? ). **الإنْفاج**’ın manası: sağım sırasında kabı memeden ayırmaktır; **الإلباد** ise kabı memeye yapıştırmaktır. Ve civciv, yumurtasından çıktığında **نَفَجت** eder.
İbnü’l-A‘râbî dedi: **النَّفيج**—**الجيم** ile—yabancı olarak gelip kavmin arasına giren, aralarında dolaşan ve işlerini düzelten kimsedir.
Ebû’l-Abbâs dedi: **النَّفيجُ**: kavmin arasına girip ne ıslah eden ne de bozan kimsedir.

**فنج** : Ebû’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den: **الفُنُجُ**: insanlardan ağır (kimseler)dir.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D9%81/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الجيم والنون وما يثلثهما)
(جنه) الجيم والنون والهاء ليس أصلا، ولا هو عندي من كلام العرب، إلا أنّ ناساً زعموا أن الجَُنَهَ([1]) الخيزُران. وأنشدوا:
في كَفه جُنَهيٌّ ريحه عَبِقٌ *** بكفِّ أَرْوَعَ في عِرْنينِهِ شَمَمُ([2])(جني) الجيم والنون والياء أصلٌ واحد، وهو أَخْذُ الثَّمَرة من شجَرها، ثم يحمل على ذلك، تقول جَنيتُ الثَّمرةَ أجْنِيها، واجْتَنَيْتُها. وثمرٌ جَنِيٌّ، أي أُخِذَ لوَقْته. ومن المحمول عليه: جَنَيْتُ الجنايةَ أجْنِيها.
(جنأ) الجيم والنون والهمزة أصلٌ واحد، وهو العَطْف على الشيء والحُنُوّ عليه. يقال جَنِئَ عليه يَجْنَأُ جَنَأً، إذا احْدَوْدَب، ورجل أدنأ وأجنأ بمعنىً واحد. وتجانَأْتُ على الرّجُل، إذا عطَفْتَ عليه. والتُّرْسُ المُجْنَأُ مِنْ هذا. قال:
* ومُجْنَأٍ أسمَرَ قَرَّاعِ([3]) *
(جنب) الجيم والنون والباء أصلان متقاربان أحدهما: النّاحية، والآخر البُعْد.
فأمّا الناحية فالجَنَاب. يقال هذا من ذلك الجَناب، أي الناحية. وقعَدَ فلانٌ جَنْبَةً، إذا اعتزَل الناسَ. وفي الحديث: "عليكمُ بالجَنْبَةِ فإنه عَفاف".
ومن الباب الجَنْبُ للإنسان وغيره. ومن هذا الجَنْب الذي نُهِي عنه في الحديث: أن يَجْنُبَ الرجل مع فرسه عند الرِّهان فرساً آخَرَ مخافةَ أنْ يُسْبَق فيتحوَّل عليه. والجَنَبُ: أنْ يشتدّ عطش البعير حتَّى تلتصق رئتُهُ بجَنْبه. ويقال جَنِبَ يَجْنَبُ. قال:
* كأنَّهُ مُستَبَانُ الشَّكِّ أو جَنِبُ([4]) *
والمَِجْنَبُ: الخير الكثير، كأنه إلى جَنْب الإنسان. وجَنَبْت الدابّةَ إذا قُدْتَها إلى جنبك. وكَذلك جَنَبْتُ الأسير. وسُمِّي التُّرْسُ مِجْنَباً لأنه إلى جَنْب الإنسان.
وأمَّا البُعْد* فالجَنَابة. قال الشاعر([5]):
فلا تَحْرِمنّي نائلاً عن جَنابةٍ *** فإني امرؤٌ وَسْطَ القِبابِ غريبُ
ويقال إنَّ الجُنُب الذي يُجامِع أهْلَه مشتقٌّ من هذا؛ لأنه يبعدُ عما يقرُب منه غيرُه، من الصَّلاةِ والمسجد وغير ذلك.
ومما شذ عن الباب ريح الجَنُوب. يقال جُنِبَ القَومُ: أصابَتْهم ريحُ الجَنُوب؛ وأجنبوا، إذا دخلوا في الجَنُوب. وقولُهم جَنَّب القومُ، إذا قلّت ألبانُ إبلهم([6]). وهذا عندي ليس من الباب([7]). وإنْ قال قائل إنه من البُعْد، كأنَّ ألبانَها قلَّت فذهبَتْ، كان مذهَباً، وجَنْبٌ قبيلة، والنِّسبة إليها جَنْبِيٌّ. وهو مشتقٌّ مِن بعض ما ذكرناه.
(جنث) الجيم والنون والثاء أصلٌ واحد، وهو الأصل والإحكام. يقال لأصلِ كلِّ شيءٍ جِنْثُه. ثم يُفَرَّع منه، وهو الجُنْثِيّ([8])، وهو الزّراد؛ لأنه يُحكِم عَمَلَ الزّرَد. فأمّا قوله:
أحْكَمَ الجِنْثِيُّ مِنْ عَوْرَاتِها *** كلُّ حِرْباءٍ إذا أُكْرِه صَلّ([9])فإنه أراد الزرّاد، أي أحكم حَرَابِيَّها، وهي المسامير. ومَن نصَبَ الجنثيّ أراد السيف، يجعل الفعل لكلّ حِرباء، ويكون معنى أحكم منَعَ. يقول: هو زَرَدٌ يمنع حِرباؤُهُ السيفَ أن يَعمل فيه. وقال الشاعر في السيف:
ولكنَّها سُوقٌ يكون بِياعُها *** بِجُنْثِيَّةٍ قد أخلصَتْهَا الصَّياقلُ([10])(جنح) الجيم والنون والحاء أصلٌ واحدٌ يدلُّ على المَيْلِ والعُدْوان. ويقال جنح إلى كذا، أي مالَ إليه. وسمِّي الجَناحانِ جَناحَيْنِ لميلهما في الشِّقَّين. والجُنَاح: الإثم، سمّي بذلك لمَيْلِه عن طريق الحقِّ.
وهذا هو الأصل ثمَّ يشتقّ منه، فيقال للطائفة([11]) من الليل جُنْح وجِنْح، كأنَّه شُبِّه بالجَناح، وهو طائفةٌ من جسم الطائر. والجوانح: الأضلاع: لأنها مائلة. وجُنِح البعيرُ إذا انكسرَتْ جَوانحهُ من حِمْلٍ ثقيل. وجَنَحَت الإبل في السيّر: أسرعت. فهذا من الجَنَاح، كأنَّها أعْمَلَت الأجنحة.
(جند) الجيم والنون والدال يدلُّ على التجمّع والنُّصرة. يقال هم جُنده، أي أعوانه ونُصّاره. والأجناد: أجناد الشّام وهي خمسة: دمشق، وحِمْصٌ، وقِنَّسْرِينُ، والأُردُنّ، وفِلَسطين. يقال لكلِّ واحدةٍ من هذه جُنْدٌ. وجَنَدٌ: بلدٌ([12]). والجَنَد: الأرضُ الغليظة فيها حجارةٌ بِيض؛ فهذا محتمل أن يكون من الباب، ويجوز أن يكون من الإبدال، والأصل الجَلَد.
(جنـز) الجيم والنون والزاء كلمةٌ واحدة. قال ابن دُريد: جَنَزْتُ الشَّيءَ أجْنِزُه جَنْزاً، إذا ستَرتَه، ومنه اشتقاق الجَنَازة([13]). فأمَّا الخليل فمذهبُه غيرُ هذا، قال: الجَنازة الميّت، [و] الشيءُ الذي ثقُل على القوم واغتَمُّوا به هو أيضاً جَنَازة. وقال:وما كنت أخْشَى أن أكون جَنَازَةً *** عليكِ ومَنْ يَغْتَرُّ بالحَدَثَانِ([14])قال: وأمّا الجِنَازة فهو خَشَبُ الشَّرْجَع. قال: ويقول العرب: رُمِي بجنازَتِه فمات([15]). قال: وقد جَرَى في أفواه النّاس الجَنَازَة، بفتح الجيم، والنَّحارِير يُنكرونه.
(جنس) الجيم والنون والسين أصلٌ واحد وهو الضَّربُ مِن الشَّيء. قال الخليل: كلُّ ضربٍ جِنْس، وهو من النَّاس والطَّير والأشياء جملة. والجمع أجْنَاس. قال ابن دريد: وكان الأصمعيّ يدفع قولَ العامّة: هذا مُجانِسٌ لهذا. ويقول: ليس بعربيٍّ صحيح. وأنا أقول: إنّ هذا غَلَط على الأصمعيّ؛ لأنه الذي وضع كتاب الأجناس، وهو أوّل من جاء بهذا اللَّقب في اللُّغة.
(جنف) الجيم والنون والفاء أصلٌ واحد وهو المَيْل. يقال جَنِفَ* إذا عَدَل([16]) وجار. قال الله تعالى جَلَّ ثناؤه: ﴿فَمَنْ خَافَ مِنْ مُوصٍ جَنَفَاً﴾ [البقرة 182]. ورجلٌ أجْنَفُ إذا كان في خَلْقهِ مَيَلٌ، ويقال لا يكون ذلك إلاّ في الطُّول والانحناء. ويقال تجانَفَ عن كذا، إذا مال. قال:
تَجَانَفُ عَنْ جُلِّ اليَمَامَةِ ناقتي  *** وما عَدَلَتْ عن أهْلِهَا لِسِوائِكا([17])
---------------------ــ
([1]) وكذا ورد في المجمل، والذي في سائر المعاجم "الجنهي" بلفظ المنسوب. وقد اختلف في ضبط هذا الأخير، فضبطه في القاموس باللفظ "كعرني" أي بضم ففتح. وذكر شارح القاموس أن الذي في نسخ الصحاح الجنهي بضم فتشديد النون مفتوحة. قال: "ووجد في نسخ التهذيب بفتح وتخفيف النون، كعربي، وهو الصواب كذلك، بخط الصغاني".
([2]) البيت للفرزدق يقوله في هشام بن عبد الملك كما في أمالي المرتضى (1: 48) وزهر الآداب
(1: 60) أو الحزين الكناني في عبد الملك بن مروان كما في ديوان الحماسة (2: 284) أو للفرزدق في علي بن الحسين، كما في العمدة (2: 110) وأمالي المرتضى. أو للعين المنقري كما في العمدة، أو لكثير بن كثير السهمي في محمد بن علي بن الحسين، كما في المؤتلف 169. أو لداود بن سلم في قثم بن العباس، كما في العمدة وانظر اللسان (جنه) والحيوان (3: 133).
([3]) لأبي قيس بن الأسلت. وصدره كما في اللسان والمفضليات (2: 85):
* صدق حسام وادق حده *
([4]) البيت لذي الرمة في ديوانه 10 والمجمل (جنب). وصدره:
* وثب المسحج من عانات معقلة *
([5]) هو علقمة بن عبدة الفحل. وقصيدة البيت في ديوانه 131 والمفضليات (2: 90). وانظر اللسان (جنب).
([6]) ومنه قول الجميح في المفضليات (1: 33) واللسان (جنب):
لما رأت إبلي قلت حلوبتها *** وكل عام عليها عام تجنيب
([7]) في الأصل: "الكتاب".
([8]) يقال بضم الجيم وكسرها.
([9]) البيت للبيد في ديوانه 15 طبع 1881 والمجمل واللسان (جنث).
([10]) البيت مع سابق له في اللسان (جنث).
([11]) في الأصل: "للطائفتين".
([12]) الجند، بالتحريك: أحد مخاليف اليمن.
([13]) نص الجمهرة (2: 92): "وزعم قوم أن منه اشتقاق الجنازة. ولا أدري ما صحته".
([14]) البيت لصخر بن عمرو، أخي الخنساء. انظر الشعر وقصته في الأغاني (13: 130- 131). والبيت في اللسان (جنز).
([15]) زاد في اللسان: "لأن الجنازة تصير مرميا فيها. والمراد بالرمي الحمل والوضع".
([16]) أي عدل عن الحق.
([17]) البيت للأعشى في ديوانه 66 واللسان (جنف، سوى) والخزانة (2: 59) والإنصاف 185. ومعظم الروايات: "جو اليمامة".

ـ

##### Türkçe

(باب **الجيم** و**النون** وما يثلثهما)

(**جنه**) **الجيم** ve**النون** ve**الهاء** aslî değildir; benim nezdimde Arapların كلامından da değildir; ancak birtakım kimseler **الجَُنَهَ**’ın ([1]) **الخيزُران** (bambu/kamış) olduğunu iddia ettiler. Ve şu beyti şahit getirdiler:
في كَفه **جُنَهيٌّ** ريحه عَبِقٌ *** بكفِّ أَرْوَعَ في عِرْنينِهِ شَمَمُ([2])

(**جني**) **الجيم** ve**النون** ve**الياء** tek bir asıldır; o da meyveyi ağacından almaktır; sonra bunun üzerine حمل edilir. Dersin ki: **جَنيتُ الثَّمرةَ** onu **أجْنِيها**; ve **اجْتَنَيْتُها**. Ve **ثمرٌ جَنِيٌّ**: yani vaktinde alınmış. Bunun üzerine taşınandan: **جَنَيْتُ الجنايةَ** onu **أجْنِيها**.

(**جنأ**) **الجيم** ve**النون** ve**الهمزة** tek bir asıldır; o da şeye doğru eğilme ve ona şefkatle yönelmedir. Denir ki: **جَنِئَ عليه يَجْنَأُ جَنَأً**; kamburlaştığı zaman. Ve **رجل أدنأ وأجنأ** tek bir mânâdadır. Ve **تجانَأْتُ على الرّجُل**: ona eğilip yöneldiğin zaman. Ve **التُّرْسُ المُجْنَأُ** da bundandır. Dedi ki:
* ومُجْنَأٍ أسمَرَ قَرَّاعِ([3]) *

(**جنب**) **الجيم** ve**النون** ve**الباء** birbirine yakın iki asıldır: birincisi “yan/cihet”, ikincisi “uzaklık”.

Yan/cihet olan ise **الجَنَاب**’dır. Denir ki: bu, şu **الجَناب**’dandır; yani taraf/cihet. Falan kimse **جَنْبَةً** oturdu: insanlardan ayrıldığı zaman. Hadiste: “عليكمُ ب**الجَنْبَةِ** فإنه عَفاف”.

Bu bâbdan: insan ve başkası için **الجَنْبُ**. Ve bundan, hadiste nehyedilen **الجَنْب**: erkeğin, yarış esnasında atıyla birlikte başka bir atı yanına katmasıdır; geçilmekten korkup ona doğru yönelmesi için. Ve **الجَنَبُ**: devenin susuzluğunun şiddetlenip akciğerinin böğrüne yapışmasıdır. Denir ki: **جَنِبَ يَجْنَبُ**. Dedi ki:
* كأنَّهُ مُستَبَانُ الشَّكِّ أو جَنِبُ([4]) *

Ve **المَِجْنَبُ**: çok hayırdır; sanki insanın **جَنْب**’ine (yanına) gibidir. Ve **جَنَبْتُ الدابّةَ**: onu yanına doğru sevk ettiğin zaman. Aynı şekilde **جَنَبْتُ الأسير**. Ve kalkan **مِجْنَباً** diye adlandırıldı; çünkü insanın **جَنْب**’ine (yanına) olur.

Uzaklık ise: **الجَنَابة**. Şair dedi ki ([5]):
فلا تَحْرِمنّي نائلاً عن جَنابةٍ *** فإني امرؤٌ وَسْطَ القِبابِ غريبُ

Ve denir ki: ehliyle cima eden **الجُنُب** bununla iştikaktır; çünkü namaz, mescid ve benzeri şeylerden, başkasının yakın olduğu şeylerden uzaklaşır.

Bâbdan şâz olanlardan: **ريح الجَنُوب**. Denir ki: **جُنِبَ القَومُ**: **ريحُ الجَنُوب** onlara isabet etti; ve **أجنبوا**: **الجَنُوب**’a girdikleri zaman. Ve onların sözü: **جَنَّب القومُ**: develerinin sütleri azaldığı zaman ([6]). Bu, benim nezdimde bâbdan değildir ([7]). Eğer bir söyleyen bunun uzaklıktan olduğunu söylerse—sanki sütleri azaldı da gitti—bu bir mezheptir. Ve **جَنْبٌ** bir kabiledir; ona nisbet **جَنْبِيٌّ**’dir. O, zikrettiklerimizin bazısından مشتقّtır.

(**جنث**) **الجيم** ve**النون** ve**الثاء** tek bir asıldır; o da asıl ve sağlamlaştırmadır. Her şeyin aslına **جِنْثُه** denir. Sonra ondan dallanır; o da **الجُنْثِيّ**’dir ([8]); o da zırhçı demektir; çünkü zırh işini sağlam yapar. Şu sözüne gelince:
أحْكَمَ **الجِنْثِيُّ** مِنْ عَوْرَاتِها *** كلُّ حِرْباءٍ إذا أُكْرِه صَلّ([9])
o, zırhçıyı kastetmiştir; yani onun **حَرَابِيَّها**’sını sağlam yaptı; o da çivilerdir. **الجنثيّ**’yi nasb eden kimse kılıcı kastetmiştir; fiili her bir **حِرباء** için kılar; ve **أحكم**’in mânâsı “menetti” olur. Der ki: o, bir zırhtır; onun **حِرباؤُهُ** kılıcın onda işlemesini men eder. Şair kılıç hakkında dedi ki:
ولكنَّها سُوقٌ يكون بِياعُها *** بِ**جُنْثِيَّةٍ** قد أخلصَتْهَا الصَّياقلُ([10])

(**جنح**) **الجيم** ve**النون** ve**الحاء** tek bir asıldır; meyil ve saldırganlığa delâlet eder. Denir ki: **جنح إلى كذا**: yani ona meyletti. Ve iki kanat, iki tarafta meyletmelerinden dolayı **جَناحَيْنِ** diye adlandırıldı. Ve **الجُنَاح**: günahtır; hak yolundan meyletmesinden dolayı böyle adlandırıldı.

Bu asıldır; sonra ondan iştikak edilir: gecenin bir taifesine **جُنْح** ve **جِنْح** denir; sanki **الجَناح**’a benzetilmiştir; o da kuşun bedeninden bir taifedir. Ve **الجوانح**: kaburgalardır; çünkü meyillidirler. Ve **جُنِح البعيرُ**: ağır bir yükten **جَوانحهُ** kırıldığı zaman. Ve **جَنَحَت الإبل في السيّر**: yürüyüşte hızlandılar. Bu, **الجَنَاح**’tandır; sanki kanatları çalıştırmışlardır.

(**جند**) **الجيم** ve**النون** ve**الدال** toplanmaya ve yardıma delâlet eder. Denir ki: onlar onun **جُنده**’sidir; yani yardımcıları ve destekçileridir. Ve **الأجناد**: Şam’ın **أجناد**’ı; onlar beştir: **دمشق**، **حِمْصٌ**، **قِنَّسْرِينُ**، **الأُردُنّ**، **فِلَسطين**. Bunların her birine **جُنْدٌ** denir. Ve **جَنَدٌ**: bir beldedir ([12]). Ve **الجَنَد**: içinde beyaz taşlar bulunan sert topraktır; bu, bâbdan olması muhtemeldir; ve ibdâlden olması da câizdir; aslı **الجَلَد**’dir.

(**جنـز**) **الجيم** ve**النون** ve**الزاء** tek bir kelimedir. İbn Düreyd dedi: **جَنَزْتُ الشَّيءَ** onu **أجْنِزُه جَنْزاً**: onu örttüğün zaman; ve bundan **الجَنَازة**’nin iştikakı ([13]). Ama Halîl’in mezhebi bunun dışındadır; dedi ki: **الجَنازة** ölüdür; ve kavme ağır gelen ve onunla kederlendikleri şey de **جَنَازة**’dir. Ve dedi ki:
وما كنت أخْشَى أن أكون **جَنَازَةً** *** عليكِ ومَنْ يَغْتَرُّ بالحَدَثَانِ([14])
Dedi ki: **الجِنَازة** ise **خَشَبُ الشَّرْجَع**’dır. Dedi ki: Araplar der: **رُمِي بجنازَتِه فمات** ([15]). Dedi ki: insanların ağızlarında **الجَنَازَة** (جيم’in fethasıyla) cereyan etmiştir; **النَّحارِير** bunu inkâr ederler.

(**جنس**) **الجيم** ve**النون** ve**السين** tek bir asıldır; o da şeyden bir türdür. Halîl dedi: her tür **جِنْس**’tir; o, insanlardan, kuşlardan ve şeylerden topluca olur. Cem‘i **أجْنَاس**. İbn Düreyd dedi: Asmaî, avamın “bu, şuna **مُجانِسٌ**” sözünü reddederdi; ve derdi ki: sahih Arapça değildir. Ben derim ki: bu, Asmaî’ye karşı bir hatadır; çünkü **كتاب الأجناس**’ı vazeden odur; ve dilde bu lakapla ilk gelen odur.

(**جنف**) **الجيم** ve**النون** ve**الفاء** tek bir asıldır; o da meyildir. **جَنِفَ** denir: **عَدَل** ettiği ([16]) ve saptığı zaman. Allah Teâlâ’nın sözü: ﴿فَمَنْ خَافَ مِنْ مُوصٍ **جَنَفَاً**﴾ [البقرة 182]. Ve **رجلٌ أجْنَفُ**: yaratılışında bir meyil olduğu zaman; ve denir ki bu ancak boyda ve eğilmede olur. Ve **تجانَفَ عن كذا** denir: meylettiği zaman. Dedi ki:
تَجَانَفُ عَنْ جُلِّ اليَمَامَةِ ناقتي  *** وما عَدَلَتْ عن أهْلِهَا لِسِوائِكا([17])

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D9%81/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- أصل الجنف ميل في الحكم، فقوله تعالى: ﴿فمن خاف من موص جنفا﴾ [البقرة/182]، أي: ميلا ظاهرا، وعلى هذا: ﴿غير متجانف لإثم﴾ [المائدة/3]، أي: مائل إليه.
جنيت الثمرة واجتنيتها، والجني: المجتنى من الثمر والعسل، وأكثر ما يستعمل الجني فيما كان غضا، قال تعالى: ﴿تساقط عليك رطبا جنيا﴾ [مريم/25]، وقال تعالى: ﴿وجنا الجنتين دان﴾ [الرحمن/54]، وأجنى الشجر: أدرك ثمره، والأرض: كثر جناها، واستعير من ذلك جنى فلان جناية كما استعير اجترم.

##### Türkçe

- **الجنف**’in aslı, hükümde bir meyildir; yüce Allah’ın sözü: ﴿فمن خاف من موص **جنفا**﴾ [البقرة/182], yani: açık bir meyil. Ve bunun üzerine: ﴿غير متجانف لإثم﴾ [المائدة/3], yani: ona meyledici.

**جنيت** meyveyi ve onu **اجتنيتها**; ve **الجني**: meyve ve baldan toplanmış olandır; ve çoğunlukla **الجني**, taze olan şeyde kullanılır. Yüce Allah dedi: ﴿تساقط عليك رطبا **جنيا**﴾ [مريم/25]. Ve yüce Allah dedi: ﴿و**جنا** الجنتين دان﴾ [الرحمن/54]. Ve **أجنى** ağaç: meyvesi olgunlaştı. Ve yer: **جناها** çoğaldı. Ve bundan, **اجترم**’in ödünç alınması gibi, falanın bir **جناية** **جنى**’si (işlemesi) ödünç alındı.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D9%81/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ج ن ف
جنف في الوصية وجنف علينا في الحكم وهو من أهل الحيف والجنف‏.‏
ورجل أجنف‏:‏ متزاور مائل في أحد شقيه وفي خلقه جنف‏.‏
وتجانف لكذا وتجانف عنه‏.‏
قال الله تعالى‏:‏ ‏"‏ غير متجانف لإثم ‏"‏ وقال الأعشى‏:‏ تجانف من أهل اليمامة ناقتـي وما عدلت عن أهلها لسوائكا

##### Türkçe

ج ن ف
Vasiyette **جنف** etti; hükümde bize karşı **جنف** etti; o, **الحيف** ve **الجنف** ehlindendir.

**أجنف** bir adam: iki yanından birinde eğri, meyilli, sapmış; ve onun yaratılışında **جنف** vardır.

**تجانف** etti şu şeye; ve ondan **تجانف** etti.

Allah Teâlâ dedi ki: "Günaha **متجانف** olmayan." Ve **الأعشى** dedi ki:
تجانف من أهل اليمامة ناقتـي
وما عدلت عن أهلها لسوائكا

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D9%81/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الجَنَفُ في الزَّوْرِ: دُخُولُ أَحد شِقَّيْهِ وانْهِضامُه مع اعْتدالِ الآخر. جَنِفَ، بالكسر، يَجْنَفُ جَنَفاً، فهو جَنِفٌ وأَجْنَفُ. والأَنثى جَنْفاء. ورجل أَجْنَفُ: في أَحدِ شِقَّيْه ميل عن الآخر. والجَنَفُ: الـمَيْلُ والجَوْرُ، جَنِفَ جَنَفاً؛ قال الأَغْلب العِجْلِيُّ:غِرٍّ جُنافيٍّ جَمِيلِ الزِّيِّ
الجُنافيّ: الذي يَتَجانَفُ في مِشْيَتِه فيَخْتالُ فيها. وقال شمر: يقال رجل جُنافيٌّ، بضم الجيم، مُخْتال فيه ميْل؛ قال: ولم أَسمع جُنافِيّاً إلاّ في بيت الأَغلب، وقيده شمر بخطه بضم الجيم. وجَنِفَ عليه جَنَفاً وأَجْنَفَ: مالَ عليه في الحكم والخُصومةِ والقول وغيرها، وهو من ذلك. وفي التنزيل العزيز: فمَنْ خافَ من مُوصٍ جَنَفاً أَو إِثماً؛ قال الليث: الجَنَفُ الـمَيْلُ في الكلام وفي الأُمور كلها. تقول: جَنِفَ فلان علينا، بالكسر، وأَجْنَفَ في حكمه، وهو شبيه بالحَيْفِ إلا أَن الحَيفَ من الحاكم خاصّة والجنَف عامّ؛ قال الأَزهري: أَما قوله الحَيْفُ من الحاكم خاصة فخطأٌ؛ الحيف يكون من كل مَنْ حافَ أَي جارَ؛ ومنه قول بعض التابعين: يُرَدُّ من حَيْف النَّاحِل ما يُرَدُّ من جَنَف الـمُوصِي، والناحِلُ إذا نَحَل بعضَ ولدِه دون بعض فقد حافَ، وليس بحاكم. وفي حديث عروة: يُرَدُّ من صدَقةِ الجانِف في مرضه ما يردّ من وصِيَّةِ الـمُجْنِف عند موته. يقال: جَنَفَ وأَجْنَفَ إذا مالَ وجارَ فجمع بين اللغتين، وقيل: الجانِفُ يختصّ بالوصية، والـمُجْنِفُ المائل عن الحق؛ قال الزجاج: فمن خاف من مُوص جَنَفاً أَي ميْلاً أَو إثماً أَي قَصْداً لإثْم؛ وقول أَبي العيال: أَلاَّ دَرَأْتَ الخَصْمَ، حِينَ رَأَيْتَهُم
جَنَفاً عليَّ بأَلْسُنٍ وعُيُونِ
يجوز أَن يكون جَنَفاً هنا جمعَ جانِفٍ كرائحٍ ورَوَحٍ، وأَن يكون على حذف المضاف كأَنه قال: ذوي جَنَف. وجَنِفَ عن طريقه وجَنَفَ وتجانَفَ: عَدَلَ، وتجانف إلى الشيء كذلك. وفي التنزيل: فمن اضْطُرّ في مَخْمصةٍ غيرَ مُتَجَانِفٍ لإِثم، أَي مُتَمايل مُتَعَمّد؛ وقال الأَعشى: تَجَانَفُ عن جوِّ اليَمامَةِ ناقَتي،
وما عَدَلَتْ من أَهلِها لِسَوائِكا
وتجانَفَ لإِثمٍ أَي مال. وفي حديث عمر، وقد أَفْطَر الناسُ في رَمضانَ ثم ظهرت الشمسُ فقال: نَقْضيه
(* قوله «نقضيه» كذا بالأصل، والذي في
النهاية: لا نقضيه، باثبات لا بين السطور بمداد أحمر، وبهامشها ما نصه: وفيه لا تقضيه لا رد لما توهمه السائل كأنه قال أثمنا فقال له لاثم قال نقضيه ا هـ.) ما تَجانَفْنا لإِثم أَي لم نَمِل فيه لارتكاب إثم. وقال أَبو سعيد: يقال لَجَّ في جِنافٍ قبيحٍ وجِناب قبيح إذا لَجَّ في مُجانبةِ أَهله؛ وقول عامر الخَصَفيّ:
هَمُ الـمَوْلى، وإنْ جَنَفُوا عَلَيْنا،
وإنَّا مِنْ لِقائِهِمُ لَزُورُ
قال أَبو عبيدة: الـمَوْلَى ههنا في موضع الـمَوالي أَي بني العَمّ كقوله تعالى: ثم يُخْرِجُكم طِفْلاً؛ قال ابن بري: وقال لبيد: إني امْرُؤٌ مَنَعَتْ أَرُومة عامِرٍ
ضَيْمِي، وقد جَنَفَتْ عليّ خُصومي
ويقال: أَجْنَفَ الرجل أَي جاء بالجَنَف كما يقال أَتى أَي أَتى بما يُلامُ عليه، وأَخَسَّ أَتى بخَسِيس؛ قال أَبو كبير:
ولقد نُقِيمُ، إذا الخُصُومُ تَناقَدُوا،
أَحْلامَهُم صَعَر الخَصِيمِ الـمُجْنِفِ
ويروى: تَناقَدُوا. ورجل أَجْنَفُ أَي مُنْحَني الظهر. وذَكَرٌ أَجْنَفُ: وهو كالسَّدَلِ. وقَدَح أَجْنَفُ: ضَخْمٌ؛ قال عدِيّ بن الرِّقاعِ:ويكرُّ العَبْدانِ بالمِحْلَبِ
الأَجْنَفِ فيها، حتى يَمُجَّ السِّقاء
وجُنَفَى، مقصور على فُعَلَى، بضم الجيم وفتح النون: اسم موضع؛ حكاه يعقوب. وجَنَفاءُ: موضع أَيضاً؛ حكاه سيبويه؛ وأَنشد لزياد بن سَيَّار الفَزاري:
رَحَلْتُ إليكَ مِنْ جَنَفاء، حَتَّى
أَنـَخْتُ حِيالَ بَيْتِك بالمَطالِ
وفي حديث غَزْوَةِ خيبر ذكر جَنْفاء؛ هي بفتح الجيم وسكون النون والمد، ماء من مياه بني فزارة.

##### Türkçe

**الجَنَفُ** **في الزَّوْرِ**: onun iki yanından birinin içine çökmesi ve ezilmesi, ötekinin ise düzgün olmasıyla birlikte. **جَنِفَ** (kesre ile), **يَجْنَفُ** **جَنَفاً**; o hâlde o **جَنِفٌ** ve **أَجْنَفُ**tur. Dişisi **جَنْفاء**dır. Ve **رجل أَجْنَفُ**: onun iki yanından birinde ötekine göre bir meyil vardır.

Ve **الجَنَفُ**: meyil ve haksızlık; **جَنِفَ** **جَنَفاً**. **الأَغْلب العِجْلِيُّ** dedi ki:
غِرٍّ جُنافيٍّ جَمِيلِ الزِّيِّ

**الجُنافيّ**: yürüyüşünde **يَتَجانَفُ** eden, böylece onda salınarak yürüyen kimsedir. Şemmer dedi: “**رجل جُنافيٌّ** denir; cîmin dammesiyle; onda meyil bulunan, salınarak yürüyen.” Dedi: “Ben **جُنافِيّاً**yı ancak A‘leb’in beytinde işittim; Şemmer onu kendi hattıyla cîmin dammesiyle kaydetti.”

Ve **جَنِفَ عليه جَنَفاً** ve **أَجْنَفَ**: hükümde, çekişmede, sözde ve başkalarında ona karşı meyletti; bu ondandır. Ve aziz tenzilde: **فمَنْ خافَ من مُوصٍ جَنَفاً أَو إِثماً**. Leys dedi: **الجَنَفُ** sözde ve bütün işlerde meyildir. Dersin ki: “Falan bize **جَنِفَ** etti” (kesre ile) ve hükmünde **أَجْنَفَ** etti; o, **الحَيْفِ**e benzer; ancak **الحَيفَ** özellikle hâkimdendir, **الجنَف** ise geneldir. Ezherî dedi: “Onun ‘**الحَيْفُ** hâkimden özeldir’ sözü hatadır; **الحيف** her **حافَ** eden, yani haksızlık eden kimseden olur.” Ondandır ki tâbiînden bazısının sözü: “**حَيْف النَّاحِل**den reddedilen, **جَنَف الـمُوصِي**den reddedilen gibidir.” Ve **الناحِلُ** bir evladına diğerini bırakıp bağışta bulunursa haksızlık etmiş olur; hâkim değildir.

Ve Urve hadîsinde: “Hastalığında **الجانِف**in sadakasından reddedilen, ölümünde **وصِيَّةِ الـمُجْنِف**ten reddedilen gibidir.” Denir ki: **جَنَفَ** ve **أَجْنَفَ**; meyletti ve haksızlık ettiğinde; böylece iki lugatı birleştirmiş olur. Ve denildi ki: **الجانِفُ** vasiyete mahsustur; **الـمُجْنِفُ** ise haktan meyledendir. Zeccâc dedi: “**فمن خاف من مُوص جَنَفاً** yani bir meyil; **أَو إثماً** yani bir günaha kast.” Ve Ebû’l-‘Iyâl’in sözü:
أَلاَّ دَرَأْتَ الخَصْمَ، حِينَ رَأَيْتَهُم
جَنَفاً عليَّ بأَلْسُنٍ وعُيُونِ

Burada **جَنَفاً**ın, **جانِفٍ**in çoğulu olması câizdir; **رائحٍ** ve **رَوَحٍ** gibi. Ve muzâfın hazfi üzerine olması da câizdir; sanki “**ذوي جَنَف**” dedi.

Ve **جَنِفَ عن طريقه** ve **جَنَفَ** ve **تجانَفَ**: saptı; ve şeye doğru **تجانف** etmek de böyledir. Ve tenzilde: **فمن اضْطُرّ في مَخْمصةٍ غيرَ مُتَجَانِفٍ لإِثم**; yani kasıtlı olarak meyleden. A‘şâ dedi:
تَجَانَفُ عن جوِّ اليَمامَةِ ناقَتي،
وما عَدَلَتْ من أَهلِها لِسَوائِكا

Ve **تجانَفَ لإِثمٍ**: yani meyletti.

Ve Ömer hadîsinde; insanlar Ramazan’da iftar etmişti, sonra güneş göründü; dedi ki: “**نَقْضيه**
(* Onun “**نقضيه**” sözü asılda böyledir; nihâyede olan: **لا نقضيه**; satırlar arasında kırmızı mürekkeple **لا**nın ispatıyla; ve kenarında metni şöyledir: ‘Ve onda **لا تقضيه**; soranın zannettiğini reddetmek içindir; sanki “günaha girdik mi?” dedi; ona “günah yok” dedi; “**نقضيه**” dedi; h.) ) **ما تَجانَفْنا لإِثم**”; yani bir günahı işlemek için onda meyletmedik.

Ebû Saîd dedi: “**لَجَّ في جِنافٍ قبيحٍ** ve **جِناب قبيح** denir; ehlinden uzak durmada ısrar ettiğinde.” Ve Âmir el-Hasafî’nin sözü:
هَمُ الـمَوْلى، وإنْ جَنَفُوا عَلَيْنا،
وإنَّا مِنْ لِقائِهِمُ لَزُورُ

Ebû Ubeyde dedi: **الـمَوْلَى** burada **الـمَوالي** yerindedir; yani amcaoğulları; Allah’ın sözü gibi: **ثم يُخْرِجُكم طِفْلاً**. İbn Berrî dedi: Lebîd de dedi:
إني امْرُؤٌ مَنَعَتْ أَرُومة عامِرٍ
ضَيْمِي، وقد جَنَفَتْ عليّ خُصومي

Ve denir ki: **أَجْنَفَ الرجل**; yani **الجَنَف** ile geldi; “**أَتى**” denildiği gibi; yani kınandığı şeyi getirdi; ve **أَخَسَّ**: değersiz olanı getirdi. Ebû Kebîr dedi:
ولقد نُقِيمُ، إذا الخُصُومُ تَناقَدُوا،
أَحْلامَهُم صَعَر الخَصِيمِ الـمُجْنِفِ

Ve **تَناقَدُوا** diye de rivayet olunur.

Ve **رجل أَجْنَفُ**: yani sırtı eğri. Ve **ذَكَرٌ أَجْنَفُ**: o, **السَّدَلِ** gibidir. Ve **قَدَح أَجْنَفُ**: iri; Adî b. er-Rikâ‘ dedi:
ويكرُّ العَبْدانِ بالمِحْلَبِ
الأَجْنَفِ فيها، حتى يَمُجَّ السِّقاء

Ve **جُنَفَى**; **فُعَلَى** vezni üzere maksûr; cîmin dammesi ve nûnun fethasıyla: bir yer adıdır; Yakub onu nakletti. Ve **جَنَفاءُ**: bir yer de; Sîbeveyh onu nakletti; ve Ziyâd b. Seyyâr el-Fezârî’den şu beyti okudu:
رَحَلْتُ إليكَ مِنْ جَنَفاء، حَتَّى
أَنـَخْتُ حِيالَ بَيْتِك بالمَطالِ

Ve Hayber gazvesi hadîsinde **جَنْفاء** zikredildi; o, cîmin fethi, nûnun sükûnu ve medd iledir; Benî Fezâre sularından bir sudur.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D9%81/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ج ن ف * * الجَنَفُ * الميل وقد * جَنِفَ * من باب طرِب ومنه قوله تعالى ﴿فمن خاف من مُوصٍ جنفا أو إثما﴾ و * تَجَانَفَ * لإثم مال

##### Türkçe

* ج ن ف * * **الجَنَفُ** * meyil(=eğilme)dir; ve **جَنِفَ** (fiili) **طَرِبَ** bâbındandır. Ondan (olarak) Yüce Allah’ın sözü: {Kim bir vasiyet edenden **جَنَفًا** yahut günah korkarsa…} ve **تَجَانَفَ**: günaha meyletti.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D9%81/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الجنف، محركة، والجنوف، بالضم: الميل والجور والعدول، ومنه قوله تعالى: )فمن خاف من موص جنفا، قال الزجاج: أي ميلا، زاد الراغب: ظاهرا، وقد جنف في وصيته، كفرح، وكذا أجنف، وقال: الجنف: الميل في الكلام، وفي الأمور كلها، تقول: جنف فلان علينا، وأجنف في حكمه، وهو شبيه بالحيف، إلا أن الحيف من الحاكم خاصة، والجنف عام، قال الأزهري: أما قوله: )الحيف من الحاكم خاصة(، فخطأ، الحيف يكون من كل من حاف، أي: جار، ومنه قول بعض التابعين: )يرد من حيف الناحل ما يرد من جنف الموصي( والناحل إذا نحل بعض ولده دون بعض فقد حاف، وليس بحاكم، وفي حديث عروة: )يرد من صدقة الجانف في مرضه ما يرد من وصية المجنف عند موته(، يقال: جنف وأجنف: إذا مال وجار، فجمع بين اللغتين، فهو أجنف، أي: مائل في أحد شقيه متزاور، كما في الأساس، قال جرير يهجوا الفرزدق:
  تعض الملوك الدارعين سيوفنا                      ودفك من نفاخة الكير أجنف أو أجنف مختص بالوصية، وجنف في مطلق الميل عن الحق، قال لبيد رضي الله عنه:
  إني امرؤ منعت أرومة عامـر                      ضيمي وقد جنفت علي خصوم وجنف عن طريقه، كفرح، وضرب، جنفا، وجنوفا، بالضم، وفيه لف ونشر مرتب: إذا عدل عنه، أو الجنف في الزور: دخول أحد شقيه وانهضامه مع اعتدال الآخر، يقال: جنف كفرح، فهو جنف، وأجنف، وهي جنفاء، وخصم مجنف، كمنبر: مائل جائر، وبه فسر قول أبي كبير الهذلي:
  ولقد نقيم إذا الخصوم تنافدواأحلامهم صعر الخصيم المجنف ورواه الجوهري كمحسن، كما سيأتي.

  والأجنف: المنحني الظهر، نقله الجوهري.
 قال شمر: الجنافي، بالضم، هكذا قيده بخطه: المختال فيه ميل، وقال غيره: وهو الذي يتجانف في مشيته فيختال فيها وقال شمر: لم أسمعه إلا في رجز الأغلب العجلي:
  فبصرت بناشيء فتى
  غر جنافي جميل الزي قال أبو سعيد: يقال: لج في جناف قبيح، وجناب قبيح، ككتاب فيهما: أي لج في مجانبة أهله.
 في جنفي خمس لغات، كجمزي، وأربي محركة، وبضم ففتح مقصوران، وعلى الثانية اقتصر الجوهري ويمدان، وعلى الأولى ممدودة اقتصر ابن دريد، الجنفاء، كحمراء، والأربعة الأول ذكرهن الصاغاني: ماء لفزاره، لا موضع، ووهم الجوهري فيه نظر من وجهين: اولا: فقد نقل الجوهري ذلك عن ابن السكيت، ونسبة الوهم إلى الناقل غير سديد، ومثله في كتاب سيبويه، قال: هو موضع وأنشد قول زبان بن سيار الآتي، وثانيا: فإن أصحاب المعاجم في البلدان اتفقوا على أن الجنفاء: موضع بين الربذة وضرية، من ديار محارب على جادة اليمامة إلى المدينة، ويقال له أيضا: ضلع الجنفاء، وأيضا: موضع آخر بين فيد خيبر، وهذا لا يمنع أن يكون هناك ماء لفزارة، فتأمل ذلك، وقال ابن شهاب: كانت بنو فزارة ممن قدم على أهل خيبر ليعينوهم، فراسلهم رسول الله صلى الله عليه وسلم، وسألهم أن يخرجوا عنهم، ولهم من خيبر كذا وكذا، فأبوا، فلما فتح الله خيبر، أتاه من كان هناك من بني فزارة، فقالوا: حظنا والذي وعدتنا، فقال لهم رسول الله صلى الله عليه وسلم: )حظكم ذو الرقيبة(: جبل مطل على خيبر، فقالوا: إذن نقاتلكم، فقال: )موعدكم جنفاء( فلما سمعوا ذلك خرجوا هاربين، وقال زبان بن سيار الفزاري:
  رحلت إليك من جنفاء حتى                      أنخت فناء بيتك بالمطالي وقال ضمرة بن ضمرة:
  كأنهم على جنفاء خشب                      مصرعة أخنعها بفأس وأجنف الرجل: عدل عن الحق، ومال عليه في الحكم والخصومة، وهذا قد تقدم، فذكره ثانيا تكرار. وأجنف فلانا: صادفه جنفا، ككتف، في حكمه.
 وتجانف عن طريقه: تمايل، وتجانف إلى الشيء كذلك، ومنه قوله تعالى: )غير متجانف لإثم(، أي: متمايل متعمد، قال الأعشي:
  تجانف عن جو اليمامة ناقتي                      وما عدلت من أهلها بسوائكا ومما يستدرك عليه: الجنف، محركة: جمع جانف، كرائح وروح، وبه فسر قول أبي العيال الهذلي:
  هلا درأت الخصم حين رأيتهم                      جنفا علي بألسـن وعـيون? ويجوز أن يكون على حذف مضاف، كأنه قال: ذوي جنف، وعليه اقتصر السكري في شرح الديوان.
 وأجنف الرجل: جاء بالجنف، كما يقال: ألام: أي أتي بما يلام عليه، وأخس أتي بخسيس، نقله الجوهري، وبه فسر قول أبي كبير السابق ذكره.
 وذكر أجنف، وهو كالسدل.
 وقدح أجنف: ضخم، قال عدي ابن الرقاع:
  ويكر العبدان بالمحلب الأج                      نف فيها حتى يمج السقاء ويقال: بعير جنفي العنق أي شديده، هكذا وجدت هذا الحرف في هامش كتاب الجوهري، والصواب: خنفي، بالخاء، كما سيأتي.

##### Türkçe

**الجنف** (harekeli), ve **الجنوف** (ötre ile): meyil, haksızlık, sapma; bundan da Yüce Allah’ın sözü: (**فمن خاف من موص جنفا**). **الزجاج** dedi ki: yani meyil. **الراغب** artırdı: açıkça. Ve vasiyetinde meyletti; **كفرح** (vezninde). Ve yine **أجنف** de böyledir. Ve dedi: **الجنف**: sözde meyil; ve işlerin hepsinde. Dersin ki: falan bize karşı meyletti; ve hükmünde meyletti. Ve o, **الحيف**e benzer; ancak **الحيف** yalnız hâkimdendir, **الجنف** ise geneldir. **الأزهري** dedi ki: “(**الحيف من الحاكم خاصة**)” sözüne gelince, bu hatadır; **الحيف**, her **حاف** edenden olur; yani: haksızlık etti. Bundan da bazı tâbiînin sözü: (**يرد من حيف الناحل ما يرد من جنف الموصي**) ve **الناحل** bir evladına diğerini bırakıp bağışlarsa, haksızlık etmiş olur; hâkim değildir. Ve **عروة** hadîsinde: (**يرد من صدقة الجانف في مرضه ما يرد من وصية المجنف عند موته**). Denir: **جنف** ve **أجنف**: meyletti ve haksızlık ettiğinde; böylece iki lugatı birleştirdi. O hâlde o **أجنف**tir; yani: iki yanından birinde meyilli, eğri; **الأساس**’ta olduğu gibi. **جرير** **الفرزدق**’u hicvederek dedi:
  تعض الملوك الدارعين سيوفنا                      ودفك من نفاخة الكير أجنف

Veya **أجنف** vasiyete mahsustur; **جنف** ise hakktan mutlak meyildedir. **لبيد** (Allah ondan razı olsun) dedi:
  إني امرؤ منعت أرومة عامـر                      ضيمي وقد جنفت علي خصوم

Ve yolundan saptı; **كفرح** ve **ضرب** (vezninde); **جنفا** ve **جنوفا** (ötre ile). Ve onda tertipli “laf ve neşr” vardır: ondan saptığında; yahut **الجنف** **الزور**da: iki yanından birinin içeri girmesi ve çökmesi, diğerinin düzgünlüğüyle beraber. Denir: **جنف** **كفرح** (vezninde); o hâlde o **جنف**tir; ve **أجنف**; ve o **جنفاء**dır. Ve **خصم مجنف** **كمنبر** (vezninde): meyilli, haksız. Bununla **أبي كبير الهذلي**’nin sözü tefsir edildi:
  ولقد نقيم إذا الخصوم تنافدواأحلامهم صعر الخصيم المجنف

Ve **الجوهري** onu **كمحسن** (vezninde) rivayet etti; geleceği üzere.

Ve **الأجنف**: sırtı eğik olan; **الجوهري** nakletti.
**شمر** dedi: **الجنافي** (ötre ile), onu hattıyla böyle kaydetti: içinde meyil bulunan mütekebbir. Başkası dedi: o, yürüyüşünde **يتجانف** eden, onda salınarak kibirlenen kimsedir. **شمر** dedi: onu ancak **الأغلب العجلي**’nin recezinde işittim:
  فبصرت بناشيء فتى
  غر جنافي جميل الزي

**أبو سعيد** dedi: denir: çirkin bir **جناف**ta ısrar etti; ve çirkin bir **جناب**ta; ikisi de **ككتاب** (vezninde): yani ehline karşı uzak durmada ısrar etti.

**جنفي** hakkında beş lugat vardır; **كجمزي** ve **أربي** (harekeli); ve ötre ile sonra fetha ile, ikisi de maksûr. **الجوهري** ikinciye iktisar etti; ve ikisi de med edilir. Birinciye (medli olarak) **ابن دريد** iktisar etti. **الجنفاء** **كحمراء** (vezninde): **فزاره** için bir su; yer değil. **الجوهري**’nin onda vehmi iki yönden nazar gerektirir: birincisi: **الجوهري** bunu **ابن السكيت**’ten nakletmiştir; vehmi nakledene nispet etmek sağlam değildir. Bunun benzeri **سيبويه**’nin kitabındadır; dedi ki: o bir yerdir; ve aşağıda gelecek **زبان بن سيار**’ın sözünü şahit getirdi. İkincisi: beldeler hakkında mu‘cem sahipleri **الجنفاء**’nın **الربذة** ile **ضرية** arasında bir yer olduğunda ittifak ettiler; **محارب** diyarından, **اليمامة** yolunda **المدينة**’ye giden cadde üzerindedir. Ona ayrıca: **ضلع الجنفاء** da denir. Ve ayrıca: **فيد** ile **خيبر** arasında başka bir yer. Bu, orada **فزاره** için bir su olmasına engel değildir; bunu düşün. **ابن شهاب** dedi: **بنو فزارة**, **خيبر** ehline yardım etmek üzere onların yanına gelenlerdendi; derken Resûlullah (sallallahu aleyhi ve sellem) onlara mektup gönderdi ve onlardan, onlardan çıkmalarını istedi; ve **خيبر**’den onlar için şöyle şöyle vardı; fakat kabul etmediler. Allah **خيبر**’i fethedince, orada bulunan **بني فزارة**’dan olanlar ona geldi; dediler ki: payımız ve bize vaad ettiğin. Resûlullah (sallallahu aleyhi ve sellem) onlara dedi ki: (**حظكم ذو الرقيبة**) — **خيبر**’e nazır bir dağ. Dediler ki: öyleyse sizinle savaşırız. Dedi ki: (**موعدكم جنفاء**). Bunu işitince kaçıp çıktılar. **زبان بن سيار الفزاري** dedi:
  رحلت إليك من جنفاء حتى                      أنخت فناء بيتك بالمطالي

Ve **ضمرة بن ضمرة** dedi:
  كأنهم على جنفاء خشب                      مصرعة أخنعها بفأس

Ve **أجنف الرجل**: haktan saptı; hükümde ve husumette ona karşı meyletti. Bu geçmişti; onu ikinci defa zikretmesi tekrardır. Ve **أجنف فلانا**: onu, hükmünde **جنفا** ( **ككتف** vezninde) üzere buldu.

Ve **تجانف عن طريقه**: sallanarak meyletti. Ve **تجانف إلى الشيء** de böyledir. Bundan da Yüce Allah’ın sözü: (**غير متجانف لإثم**), yani: kasıtlı olarak meyleden. **الأعشي** dedi:
  تجانف عن جو اليمامة ناقتي                      وما عدلت من أهلها بسوائكا

Ve ona istidrâk edilenlerdendir: **الجنف** (harekeli): **جانف**’in cem‘i; **كرائح وروح** (vezninde). Bununla **أبي العيال الهذلي**’nin sözü tefsir edildi:
  هلا درأت الخصم حين رأيتهم                      جنفا علي بألسـن وعـيون?

Ve muzafın hazfi üzere olması caizdir; sanki dedi ki: **ذوي جنف**. Buna **السكري** divan şerhinde iktisar etti.

Ve **أجنف الرجل**: **الجنف** ile geldi; denildiği gibi: **ألام**: yani kınanacak şeyle geldi; ve **أخس**: değersizle geldi. **الجوهري** nakletti. Ve bununla, daha önce zikredilen **أبي كبير**’in sözü tefsir edildi.

Ve **أجنف** zikredildi; o, **السدل** gibidir.

Ve **قدح أجنف**: iri. **عدي ابن الرقاع** dedi:
  ويكر العبدان بالمحلب الأج                      نف فيها حتى يمج السقاء

Ve denir: **بعير جنفي العنق**; yani boynu pek şiddetli. Bu harfi **الجوهري** kitabının kenarında buldum; doğrusu: **خنفي** ( **الخاء** ile)dir; geleceği üzere.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D9%81/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

جَنَفٌ
1 جَنَفٌ جنف (T, S, Mgh, Msb, K, &c.) and جُنُوفٌ, (K,) the former being inf. n. of جَنِفَ and the latter of جَنَفَ, (TA,) The act of inclining, or declining (T, S, Mgh, K, TA) in speech and in all affairs: (TA:) and declining, or deviating, from the right course; acting wrongfully, unjustly, injuriously, or tyrannically; (T, Msb, * K, TA;) like حَيْفٌ, which some erroneously assert to be the act of a judge only. (T, TA.) You say, جَنِفَ, (T, S, Mgh, Msb,) aor. جَنَفَ , inf. n. جَنَفٌ; (S, Msb;) [and app. جَنَفَ, aor. جَنِفَ , inf. n. جُنُوفٌ;] and ↓ اجنف; (T, Msb, TA;) He inclined or declined [in speech and in any affair]: (T, S, TA:) and he declined, or deviated, from the right course; acted wrongfully, unjustly, injuriously, or tyrannically; (T, Mgh, Msb, TA;) عَلَيْهِ against him. (Mgh.) Hence, in the Kur [ii. 178], فَمَنْ خَافَ مِنْ مُوصٍ جَنَفًا (S, TA,) i. e. [And he who feareth, (or, as is said in the K in art. خوف, knoweth,) from, or on the part of, the testator,] an inclining [to a wrong course], or a declining [from the right course]: (TA:) or a manifest inclining or declining. (Er-Rلghib, TA.) You say, جَنِفَ فِى وَصِيَّتِهِ, aor. جَنَفَ ; [He inclined, &c., in his testament;] and so ↓ اجنف. (K.) And ↓ اجنف signifies He deviated from that which was right. (K.) And فِى حُكْمِهِ ↓ اجنف [He declined from the right course, or acted wrongfully or unjustly, in his judgment]. (TA.) Or ↓ اجنف relates peculiarly to the case of a testament: and جَنِفَ signifies absolutely He declined, or deviated, from that which was right. (K.) And you say, جَنِفَ عَنْ طَرِيقِهِ, aor. جَنَفَ ; and جَنَفَ, aor. جَنِفَ ; inf. n. جَنَفٌ, (K, TA,) which is of the former verb, (TA,) and جُنُوفٌ, (K, TA,) which is of the latter verb; He turned away from his course, or way; deviated therefrom. (TA.) ― -b2- Or [app. a mistake for “and ”] جَنَفٌ signifies Depression (دُخُولٌ and اِنْهِضَامٌ) in one of the two sides of the breast, or chest, (الزَّوْرِ,) with evenness of the other side: (K:) the verb is جَنِفَ: and the part. n. is ↓ جَنِفٌ and ↓ أَجْنَفُ, fem. [of the latter] جَنْفَآءُ. (TA.)

جنَافٌ
3 جنَافٌ جناف [an inf. n. of which the verb (جانف) is not mentioned]. You say, لَجَّ فِى جِنَافٍ قَبِيحٍ He persisted in removing himself to a distance, or estranging himself, from his family; (Aboo-Sa'eed, K;) like جِنَابٍ قَبِيحٍ. (Aboo-Sa'eed, TA.)

اجنف
4 اجنف اجنف He committed an act of inclining [to a wrong course], or declining [from the right course, or acting wrongfully or unjustly or injuriously or tyrannically]; like as you say, أَلَامَ, meaning “he did a thing for which he should be blamed.” (S.) See also 1, in five places. -A2- اجنفهُ He found him to be one who deviated from the right way in his judgment; who acted wrongfully, unjustly, injuriously, or tyrannically, therein. (K.) تجانف فِى مِشْيَتِهِ ?? He carried himself in a proud and self-conceited manner, [affecting an inclining of the body from side to side,] in his gait. (TA.) [And He inclined on one side in his gait: said of one who is lame of one leg: see مَحْرُوقٌ.] ― -b2- تجانف عَنْ طَرِيقِهِ He affected a declining, or deviating, from his course, or way; he purposely declined, or deviated, therefrom; (K, * TA;) syn. تَمَايَلَ. (K.) And in like manner, تجانف اـِلَى الشَّىْءِ [He affected an inclining to the thing; intentionally inclined to it]. (TA.) You say, تجانف لِاـِثْمٍ He inclined to a sin, (S, Mgh,) [or affected an inclining to it, (see the part. n., below,)] intending, or purposing, the commission of an act of disobedience. (Mgh.)

جَنَفَ
جَنَفَ جنف is [an epithet] like دَنَفَ, applying to a sing. and a pl., [being] also an inf. n. [of جَنِفَ, q. v.]: Abu-l-'Iyلl El-Hudhalee says,
أَلَّا دَرَأْتَ الخَصْمَ حِينَ رَأَيْتُهُمْ
جَنَفًا عَلَىَّ بِأَلْسُنٍ وَعُيُونِ
[Wherefore didst not thou repel the adversaries, when thou sawest them inclining, or acting wrongfully, against me with tongues and eyes?]: or, accord. to one reading, جُنُفًا [which is a pl. of ↓ جَانِفٌ]: (Skr p. 128:) [or, as some say,] جَنَفًا is a pl. [or rather quasi-pl. n.] of ↓ جَانِفٌ, like as رَوَحَ is of رَائِحٌ: or it may be for ذَوِي جَنَفٍ. (TA.)

جَنِفٌ
جَنِفٌ جنف : see أَجْنَفُ, in two places: ― -b2- and see also 1, last sentence.

جُنَافِىٌّ
جُنَافِىٌّ جنافى جنافي One who carries himself in a proud and self-conceited manner, (مُخْتَال, [for which Golius, here copied by Freytag, appears to have read مُحْتَال, with the unpointed ح,]) with an inclining [of the body from side to side]: (Sh, K:) or one who affects an inclining [of the body from side to side] (يَتَجَانَفُ) in his gait, and carries himself in a proud and self-conceited manner therein. (TA.)

جَانِفٌ
جَانِفٌ جانف : see أَجْنَفُ; and see also جَنَفٌ, in two places.

أَجْنَفُ
أَجْنَفُ ذ [fem. جَنْفَآءُ] Inclining [to a wrong course], or declining [from the right course], or acting wrongfully or unjustly, [absolutely, as also ↓ جَنِفٌ and ↓ جَانِفٌ and ↓ مِجْنَفٌ, or peculiarly] in his testament. (K.) You say, صَادَفَهُ فِى حُكْمِهِ ↓ جَنِفًا [He found him to be one who deviated from the right way in his judgment; who acted wrongfully, unjustly, injuriously, or tyrannically, therein]. (K.) And ↓ خَصْمٌ مِجْنَفٌ An adversary who inclines [to a wrong course], or declines [from the right course]; (K;) who acts wrongfully, unjustly, injuriously, or tyrannically. (TA.) ― -b2- Inclining; [or pendulous;] applied to a penis. (TA.) ― -b3- Having a bending back; (S, K;) applied to a man. (S.) ― -b4- See also 1, last sentence. ― -b5- Big, or large; applied to a bowl (قَدَح). (TA.)

مِجْنَفٌ
مِجْنَفٌ مجنف : see أَجْنَفُ, in two places.

غَيْرَ مُتَجَانِفٍ لِاـِثْمٍ
غَيْرَ مُتَجَانِفٍ لِاـِثْمٍ غير متجانف لاثم , in the Kur [v. 5], means Not affecting an inclining to sin; intending, or purposing, it. (Msb, TA.)

##### Türkçe

**جَنَفٌ**
1 **جَنَفٌ** جنف (T, S, Mgh, Msb, K, &c.) ve **جُنُوفٌ**, (K,) birincisi **جَنِفَ**’ın mastarı, ikincisi ise **جَنَفَ**’ın mastarı olmak üzere, (TA,) sözde ve bütün işlerde meyletme yahut sapma fiili: (TA:) ve doğru yoldan dönme yahut sapma; haksızlıkla, zulümle, zarar vererek yahut zorbalıkla davranma; (T, Msb, * K, TA;) **حَيْفٌ** gibi; ki bazıları bunu yanlış olarak yalnızca bir hâkimin fiili diye ileri sürer. (T, TA.) Dersin ki, **جَنِفَ**, (T, S, Mgh, Msb,) muzârîsi **جَنَفَ**, mastarı **جَنَفٌ**; (S, Msb;) [ve görünüşe göre **جَنَفَ**, muzârîsi **جَنِفَ**, mastarı **جُنُوفٌ**;] ve ↓ **اجنف**; (T, Msb, TA;) sözde ve herhangi bir işte meyletti yahut saptı: (T, S, TA:) ve doğru yoldan döndü yahut saptı; haksızlıkla, zulümle, zarar vererek yahut zorbalıkla davrandı; (T, Mgh, Msb, TA;) **عَلَيْهِ** ona karşı. (Mgh.) Bundan dolayı, Kur’ân’da [ii. 178], **فَمَنْ خَافَ مِنْ مُوصٍ جَنَفًا** (S, TA,) yani [vasiyet edenden, yahut K’da **خوف** maddesinde söylendiği üzere, vasiyet eden tarafından, korkan (veya bilen) kimse,] yanlış yola bir meyletme yahut doğru yoldan bir sapma: (TA:) yahut açık bir meyletme veya sapma. (Er-Rلghib, TA.) Dersin ki, **جَنِفَ فِى وَصِيَّتِهِ**, muzârîsi **جَنَفَ**; [vasiyetinde meyletti, vb.;] ve aynı şekilde ↓ **اجنف**. (K.) Ve ↓ **اجنف** “doğru olan şeyden saptı” demektir. (K.) Ve **فِى حُكْمِهِ** ↓ **اجنف** [hükmünde doğru yoldan saptı, yahut haksızlıkla veya zulümle davrandı]. (TA.) Yahut ↓ **اجنف** özellikle vasiyet hâline mahsustur: ve **جَنِفَ** mutlak olarak “doğru olandan saptı yahut döndü” demektir. (K.) Ve dersin ki, **جَنِفَ عَنْ طَرِيقِهِ**, muzârîsi **جَنَفَ**; ve **جَنَفَ**, muzârîsi **جَنِفَ**; mastarı **جَنَفٌ**, (K, TA,) ki bu birinci fiilindir, (TA,) ve **جُنُوفٌ**, (K, TA,) ki bu da ikinci fiilindir; yolundan yahut gidişinden döndü; ondan saptı. (TA.) ― -b2- Yahut [görünüşe göre “ve” yerine bir hata olarak] **جَنَفٌ** göğsün yahut sadrın (**الزَّوْرِ**) iki yanından birinde çöküklük (**دُخُولٌ** ve **اِنْهِضَامٌ**), öteki yanın düzgünlüğüyle birlikte, demektir: (K:) fiil **جَنِفَ**’tır: ve ism-i fâil ↓ **جَنِفٌ** ve ↓ **أَجْنَفُ**’tur; [ikincisinin] müennesi **جَنْفَآءُ**. (TA.)

**جنَافٌ**
3 **جنَافٌ** جناف [fiili (**جانف**) zikredilmeyen bir mastar]. Dersin ki, **لَجَّ فِى جِنَافٍ قَبِيحٍ** Ailesinden uzaklaşmada yahut onlardan yabancılaşmada ısrar etti; (Aboo-Sa'eed, K;) **جِنَابٍ قَبِيحٍ** gibi. (Aboo-Sa'eed, TA.)

**اجنف**
4 **اجنف** اجنف Yanlış yola meyletme yahut doğru yoldan sapma [yahut haksızlıkla veya zulümle veya zarar vererek veya zorbalıkla davranma] fiilini işledi; tıpkı “kınanması gereken bir şey yaptı” mânasında **أَلَامَ** dersin gibi. (S.) Ayrıca 1’e, beş yerde, bak. -A2- **اجنفهُ** Onu, hükmünde doğru yoldan sapan; orada haksızlıkla, zulümle, zarar vererek yahut zorbalıkla davranan biri olarak buldu. (K.) **تجانف فِى مِشْيَتِهِ** ?? Yürüyüşünde, [bedeni bir yandan bir yana meylettirir gibi,] kibirli ve kendini beğenmiş bir tarzda yürüdü. (TA.) [Ve yürüyüşünde bir yana meyletti: bir bacağı topal olan kimse hakkında söylenir: **مَحْرُوقٌ**’a bak.] ― -b2- **تجانف عَنْ طَرِيقِهِ** Yolundan yahut gidişinden sapmayı tasladı; kasten ondan saptı yahut döndü; (K, * TA;) eş anlamlısı **تَمَايَلَ**. (K.) Ve aynı şekilde, **تجانف اـِلَى الشَّىْءِ** [şeye meyletmeyi tasladı; ona kasten meyletti]. (TA.) Dersin ki, **تجانف لِاـِثْمٍ** Bir günaha meyletti, (S, Mgh,) [yahut ona meyletmeyi tasladı, (aşağıda ism-i fâile bak,)] bir itaatsizlik fiilini işlemeyi kastederek yahut niyet ederek. (Mgh.)

**جَنَفَ**
**جَنَفَ** جنف, tekile ve çoğula uygulanan, **دَنَفَ** gibi [bir sıfat]tır; [**جَنِفَ**’ın mastarı olarak da] bir mastardır [bk.]: Ebû’l-‘Iyلl el-Huzelî der ki,
أَلَّا دَرَأْتَ الخَصْمَ حِينَ رَأَيْتُهُمْ
جَنَفًا عَلَىَّ بِأَلْسُنٍ وَعُيُونِ
[“Diller ve gözlerle bana karşı meyledip (yahut haksızlık edip) durduklarını gördüğün vakit, düşmanları niçin savmadın?”]: yahut bir kıraate göre **جُنُفًا** [ki bu ↓ **جَانِفٌ**’in çoğuludur]: (Skr p. 128:) [yahut bazılarına göre,] **جَنَفًا**, ↓ **جَانِفٌ**’in bir çoğuludur [yahut daha doğrusu çoğul-isim gibidir]; tıpkı **رَوَحَ**’ın **رَائِحٌ**’in olması gibi: yahut **ذَوِي جَنَفٍ** yerine olabilir. (TA.)

**جَنِفٌ**
**جَنِفٌ** جنف: iki yerde **أَجْنَفُ**’a bak: ― -b2- ve ayrıca 1’e, son cümleye de bak.

**جُنَافِىٌّ**
**جُنَافِىٌّ** جنافى جنافي Bedeni bir yandan bir yana meyilli olarak, kibirli ve kendini beğenmiş tarzda yürüyen kimse, (**مُخْتَال**, [ki burada Freytag tarafından kopyalanan Golius’un, noktasız **ح** ile **مُحْتَال** okumuş göründüğü],) (Sh, K:) yahut yürüyüşünde bedeni bir yandan bir yana meyletmeyi (**يَتَجَانَفُ**) taslayan ve onda kibirli ve kendini beğenmiş tarzda yürüyen kimse. (TA.)

**جَانِفٌ**
**جَانِفٌ** جانف: **أَجْنَفُ**’a bak; ve ayrıca iki yerde **جَنَفٌ**’a da bak.

**أَجْنَفُ**
**أَجْنَفُ** ذ [müennesi **جَنْفَآءُ**] Yanlış yola meyleden yahut doğru yoldan sapan, yahut haksızlıkla veya zulümle davranan; [mutlak olarak, tıpkı ↓ **جَنِفٌ** ve ↓ **جَانِفٌ** ve ↓ **مِجْنَفٌ** gibi; yahut özellikle] vasiyetinde (böyle olan). (K.) Dersin ki, **صَادَفَهُ فِى حُكْمِهِ** ↓ **جَنِفًا** [hükmünde doğru yoldan sapan; orada haksızlıkla, zulümle, zarar vererek yahut zorbalıkla davranan biri olarak onu buldu]. (K.) Ve ↓ **خَصْمٌ مِجْنَفٌ** Yanlış yola meyleden yahut doğru yoldan sapan bir hasım; (K;) haksızlıkla, zulümle, zarar vererek yahut zorbalıkla davranan. (TA.) ― -b2- Meyilli; [yahut sarkık;] bir penise söylenir. (TA.) ― -b3- Eğri sırtlı; (S, K;) bir adama söylenir. (S.) ― -b4- Ayrıca 1’e, son cümleye de bak. ― -b5- Büyük yahut iri; bir kâseye (**قَدَح**) söylenir. (TA.)

**مِجْنَفٌ**
**مِجْنَفٌ** مجنف: iki yerde **أَجْنَفُ**’a bak.

**غَيْرَ مُتَجَانِفٍ لِاـِثْمٍ**
**غَيْرَ مُتَجَانِفٍ لِاـِثْمٍ** غير متجانف لاثم, Kur’ân’da [v. 5], “günaha meyletmeyi taslamayan; onu kastetmeyen yahut ona niyet etmeyen” demektir. (Msb, TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D9%81/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

جَنَفَ
جَنَفَ I ( n. ac. جُنُوْف 27 ) جَنِفَ A ( n. ac. جَنَف 4 )
a.  [ 'An ], Deviated from.

b.  [ Fī ], Acted wrongfully, unjustly, unfairly in.

أَجْنَفَ
أَجْنَفَ IV ,
a.  see I (b) .

b.  [ 'Ala ], Overcharged.

جَنَف
جَنَف 4 ,
a.  Injustice; unfair dealing, extortion.

جَنِف
جَنِف 5 ,  أَجْنَفُ 14 ,
a.  Unjust, unfair.

b.  Hump-backed.

جِنْفَاص
جِنْفَاص ,  جُنْفَيْص G. ,
a.  Canvas.

##### Türkçe

جَنَفَ
جَنَفَ I (mastar: **جُنُوْف** 27) جَنِفَ A (mastar: **جَنَف** 4)
a. [ 'An ], -den sapmış oldu.

b. [ Fī ], -de haksızca, zulmederek, adaletsizce davrandı.

أَجْنَفَ
أَجْنَفَ IV ,
a. I (b)’ye bak.

b. [ 'Ala ], -e fazla ücret bindirdi.

جَنَف
جَنَف 4 ,
a. Haksızlık; adaletsiz muamele, zorla alma.

جَنِف
جَنِف 5 , **أَجْنَفُ** 14 ,
a. Haksız, adaletsiz.

b. Kambur.

جِنْفَاص
جِنْفَاص , **جُنْفَيْص** G. ,
a. Branda.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D9%81/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

جنف
سجَنِفَ - يَجْنَفُ - جَنَف - تَجَانَفَ - يَتَجَانَفُ - مُتَجَانِف
جَنِفَ - يَجْنَفُ + كائن + عن مسار أو أمر: يميل عن الاستقامة: ينحرف عن الاتجاه المباشر الأقرب نحوالهدف أو الغاية، ويتخذ اتجاهاً مائلاً منحرفاً (خاطئاً وغير صواب) للوصول للهدف
جَنِفَ - يَجْنَفُ + كائن + لـِ كائن أو أمر أو مكان: ينحرف عن الاتجاه المباشر الأقرب نحوالهدف أو الغاية، ويتخذ اتجاهاً مائلاً منحرفاً (خاطئاً وغير صواب) تبعاً لتوجيه وأمر الكائن أو الأمر الآخر
﴿فمن اضطر في مخمصة غير متجانف لإثم﴾: غير متعمد الانحراف تبعاً لأثم يأمره بذلك
جَنَف: على وزن " فـَعـَل" اسم فعل " جَنِفَ - يَجْنَفُ ": الميل عن الحق والاسنقامة
جانَفَ - يُجَانِفُ " تبادل فعل " جنف " مع آخر: تعمد الانحراف عن الاتجاه الأقرب للغاية، وذلك عندما يكون الاتجاه الأقرب غير واضح، وهو يجعل المرء ينحرف عنه، فالكائن الذي يريد الانحراف، والاتجاه غير الواضح، كل منهما يحرف الآخر عن الغاية
تَجَانَفَ - يَتَجَانَفُ: على وزن " تفاعل من " جَنِفَ - يَجْنَفُ  ": يتبادل فعل " جَنِفَ - يَجْنَفُ " مع آخر بدافع ذاتي: تعمد الانحراف عن الاتجاه الأقرب للغاية، مسايرة  لآخر يتجه باتجاه منحرف يدفعه إلى ذلك
مُتَجَانِف: اسم فاعل صفة مشبهة من " تَجَانَفَ - يَتَجَانَفُ "
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " انحراف الحركة الذاتية على نفس المستوي نحو الطرف أو الجانب، بعيداً عن وجهتها السابقة الصحيحة" ، وهي:
صَبَأَ - يَصْبَأُ، جَارَ - يَجُوْرُ، زَوِرَ- يَزْوَرُ، جَنِفَ - يَجْنَفُ، حَافَ - يَحِيْفُ، زَاغ َ - يَزيْغُ
جنفا
 	﴿فَمَنْ خَافَ مِنْ مُوصٍ جَنَفًا أَوْ إِثْمًا فَأَصْلَحَ بَيْنَهُمْ فَلَا إِثْمَ عَلَيْهِ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ(182)﴾ البقرة
متجانف
 	﴿حرمت عليكم الميتة والدم ولحم الخنزير وما أهل لغير الله به والمنخنقة والموقوذة والمتردية والنطيحة وما أكل السبع إلا ما ذكيتم وما ذبح على النصب وأن تستقسموا بالأزلام ذلكم فسق اليوم يئس الذين كفروا من دينكم فلا تخشوهم واخشوني اليوم أكملت لكم دينكم وأتممت عليكم نعمتي ورضيت لكم الإسلام دينا فمن اضطر في مخمصة غير متجانف لإثم فإن الله غفور رحيم(3)﴾ المائدة
مختار الصحاح
● [جنف] ج ن ف: الجَنَفُ الميل وقد جَنِفَ من باب طرِب ومنه قوله تعالى ﴿فمن خاف من مُوصٍ جنفا أو إثما﴾ و تَجَانَفَ لإثم مال
الراغب
جنف
- أصل الجنف ميل في الحكم، فقوله تعالى: }فمن خاف من موص جنفا﴿[البقرة/182]، أي: ميلا ظاهرا، وعلى هذا:﴾غير متجانف لإثم{ [المائدة/3]، أي: مائل إليه.
جنيت الثمرة واجتنيتها، والجني: المجتنى من الثمر والعسل، وأكثر ما يستعمل الجني فيما كان غضا، قال تعالى: }تساقط عليك رطبا جنيا﴿[مريم/25]، وقال تعالى:﴾وجنا الجنتين دان{ [الرحمن/54]، وأجنى الشجر: أدرك ثمره، والأرض: كثر جناها، واستعير من ذلك جنى فلان جناية كما استعير اجترم.
ملخص اللسان
1.     جَنِفَ يَجْنَفُ جَنَفاً، الجَنَفُ في الزَّوْرِ: دُخُولُ أَحد شِقَّيْهِ وانْهِضامُه مع   اعْتدالِ الآخر.
2.     ورجل أَجْنَفُ: في أَحدِ شِقَّيْه ميل عن الآخر.
3.     والجَنَفُ: الـمَيْلُ والجَوْرُ،
4.     الجُنافيّ: الذي يَتَجانَفُ في مِشْيَتِه فيَخْتالُ فيها.
5.     وجَنِفَ عليه جَنَفاً وأَجْنَفَ: مالَ عليه في الحكم والخُصومةِ والقول وغيرها،
6.     الجَنَفُ الـمَيْلُ في الكلام وفي الأُمور كلها.
7.      جَنَفَ وأَجْنَفَ إذا مالَ وجارَ ،
8.     والـمُجْنِفُ المائل عن الحق؛
9.      فمن خاف من مُوص   جَنَفاً أَي ميْلاً أَو إثماً أَي قَصْداً لإثْم؛
10.                        وجَنِفَ عن طريقه وجَنَفَ وتجانَفَ:   عَدَلَ،
11.                        فمن اضْطُرّ في مَخْمصةٍ غيرَ مُتَجَانِفٍ لإِثم، أَي مُتَمايل مُتَعَمّد؛
12.                         ما تَجانَفْنا لإِثم أَي لم نَمِل فيه لارتكاب إثم.
13.                        لَجَّ في جِنافٍ قبيحٍ وجِناب قبيح إذا لَجَّ في مُجانبةِ أَهله؛
14.                        ورجل أَجْنَفُ أَي مُنْحَني الظهر.
15.                         وذَكَرٌ   أَجْنَفُ: وهو كالسَّدَلِ.
16.                        وقَدَح أَجْنَفُ: ضَخْمٌ؛
لسان العرب
● - جنف: الجَنَفُ في الزَّوْرِ: دُخُولُ أَحد شِقَّيْهِ وانْهِضامُه مع   اعْتدالِ الآخر. جَنِفَ، بالكسر، يَجْنَفُ جَنَفاً، فهو جَنِفٌ وأَجْنَفُ.   والأَنثى جَنْفاء. ورجل أَجْنَفُ: في أَحدِ شِقَّيْه ميل عن الآخر.   والجَنَفُ: الـمَيْلُ والجَوْرُ، جَنِفَ جَنَفاً؛ قال الأَغْلب   العِجْلِيُّ:غِرٍّ جُنافيٍّ جَمِيلِ الزِّيِّ   الجُنافيّ: الذي يَتَجانَفُ في مِشْيَتِه فيَخْتالُ فيها. وقال شمر:   يقال رجل جُنافيٌّ، بضم الجيم، مُخْتال فيه ميْل؛ قال: ولم أَسمع جُنافِيّاً   إلاّ في بيت الأَغلب، وقيده شمر بخطه بضم الجيم. وجَنِفَ عليه جَنَفاً   وأَجْنَفَ: مالَ عليه في الحكم والخُصومةِ والقول وغيرها، وهو من ذلك. وفي   التنزيل العزيز: فمَنْ خافَ من مُوصٍ جَنَفاً أَو إِثماً؛ قال الليث:   الجَنَفُ الـمَيْلُ في الكلام وفي الأُمور كلها. تقول: جَنِفَ فلان علينا،   بالكسر، وأَجْنَفَ في حكمه، وهو شبيه بالحَيْفِ إلا أَن الحَيفَ من   الحاكم خاصّة والجنَف عامّ؛ قال الأَزهري: أَما قوله الحَيْفُ من الحاكم خاصة   فخطأٌ؛ الحيف يكون من كل مَنْ حافَ أَي جارَ؛ ومنه قول بعض التابعين:   يُرَدُّ من حَيْف النَّاحِل ما يُرَدُّ من جَنَف الـمُوصِي، والناحِلُ إذا   نَحَل بعضَ ولدِه دون بعض فقد حافَ، وليس بحاكم. وفي حديث عروة: يُرَدُّ   من صدَقةِ الجانِف في مرضه ما يردّ من وصِيَّةِ الـمُجْنِف عند موته.   يقال: جَنَفَ وأَجْنَفَ إذا مالَ وجارَ فجمع بين اللغتين، وقيل: الجانِفُ   يختصّ بالوصية، والـمُجْنِفُ المائل عن الحق؛ قال الزجاج: فمن خاف من مُوص   جَنَفاً أَي ميْلاً أَو إثماً أَي قَصْداً لإثْم؛ وقول أَبي العيال:   أَلاَّ دَرَأْتَ الخَصْمَ، حِينَ رَأَيْتَهُم   جَنَفاً عليَّ بأَلْسُنٍ وعُيُونِ   يجوز أَن يكون جَنَفاً هنا جمعَ جانِفٍ كرائحٍ ورَوَحٍ، وأَن يكون على   حذف المضاف كأَنه قال: ذوي جَنَف. وجَنِفَ عن طريقه وجَنَفَ وتجانَفَ:   عَدَلَ، وتجانف إلى الشيء كذلك. وفي التنزيل: فمن اضْطُرّ في مَخْمصةٍ غيرَ   مُتَجَانِفٍ لإِثم، أَي مُتَمايل مُتَعَمّد؛ وقال الأَعشى:   تَجَانَفُ عن جوِّ اليَمامَةِ ناقَتي،   وما عَدَلَتْ من أَهلِها لِسَوائِكا   وتجانَفَ لإِثمٍ أَي مال. وفي حديث عمر، وقد أَفْطَر الناسُ في رَمضانَ   ثم ظهرت الشمسُ فقال: نَقْضيه   (* قوله «نقضيه» كذا بالأصل، والذي في   النهاية: لا نقضيه، باثبات لا بين السطور بمداد أحمر، وبهامشها ما نصه: وفيه   لا تقضيه لا رد لما توهمه السائل كأنه قال أثمنا فقال له لاثم قال نقضيه   ا هـ.) ما تَجانَفْنا لإِثم أَي لم نَمِل فيه لارتكاب إثم. وقال أَبو   سعيد: يقال لَجَّ في جِنافٍ قبيحٍ وجِناب قبيح إذا لَجَّ في مُجانبةِ أَهله؛   وقول عامر الخَصَفيّ:   هَمُ الـمَوْلى، وإنْ جَنَفُوا عَلَيْنا،   وإنَّا مِنْ لِقائِهِمُ لَزُورُ   قال أَبو عبيدة: الـمَوْلَى ههنا في موضع الـمَوالي أَي بني العَمّ   كقوله تعالى: ثم يُخْرِجُكم طِفْلاً؛ قال ابن بري: وقال لبيد:   إني امْرُؤٌ مَنَعَتْ أَرُومة عامِرٍ   ضَيْمِي، وقد جَنَفَتْ عليّ خُصومي   ويقال: أَجْنَفَ الرجل أَي جاء بالجَنَف كما يقال أَتى أَي أَتى بما   يُلامُ عليه، وأَخَسَّ أَتى بخَسِيس؛ قال أَبو كبير:   ولقد نُقِيمُ، إذا الخُصُومُ تَناقَدُوا،   أَحْلامَهُم صَعَر الخَصِيمِ الـمُجْنِفِ   ويروى: تَناقَدُوا. ورجل أَجْنَفُ أَي مُنْحَني الظهر. وذَكَرٌ   أَجْنَفُ: وهو كالسَّدَلِ. وقَدَح أَجْنَفُ: ضَخْمٌ؛ قال عدِيّ بن   الرِّقاعِ:ويكرُّ العَبْدانِ بالمِحْلَبِ   الأَجْنَفِ فيها، حتى يَمُجَّ السِّقاء   وجُنَفَى، مقصور على فُعَلَى، بضم الجيم وفتح النون: اسم موضع؛ حكاه   يعقوب. وجَنَفاءُ: موضع أَيضاً؛ حكاه سيبويه؛ وأَنشد لزياد بن سَيَّار   الفَزاري:   رَحَلْتُ إليكَ مِنْ جَنَفاء، حَتَّى   أَنـَخْتُ حِيالَ بَيْتِك بالمَطالِ   وفي حديث غَزْوَةِ خيبر ذكر جَنْفاء؛ هي بفتح الجيم وسكون النون والمد،   ماء من مياه بني فزارة.
مقاييس اللغة:
(جنف) الجيم والنون والفاء أصلٌ واحد وهو المَيْل. يقال جَنِفَ* إذا عَدَل([16]) وجار. قال الله تعالى جَلَّ ثناؤه: ﴿فَمَنْ خَافَ مِنْ مُوصٍ جَنَفَاً﴾ [البقرة 182]. ورجلٌ أجْنَفُ إذا كان في خَلْقهِ مَيَلٌ، ويقال لا يكون ذلك إلاّ في الطُّول والانحناء. ويقال تجانَفَ عن كذا، إذا مال. قال:
تَجَانَفُ عَنْ جُلِّ اليَمَامَةِ ناقتي  *** وما عَدَلَتْ عن أهْلِهَا لِسِوائِكا([17])
القاموس المحيط:
الجَنَفُ، محرَّكةً، والجُنُوفُ، بالضم المَيْلُ والجَوْزُ. وقد جَنِفَ في وَصِيَّتِه، كفرِحَ، وأجْنَفَ فهو أجْنَفُ، أو أجْنَفَ مُخْتَصٌّ بالوَصِيَّةِ، وجَنِفَ في مُطْلَقِ المَيْلِ عن الحَقِّ، وجَنَِفَ عن طَرِيقِهِ، كفَرِحَ وضَرَبَ جَنَفاً وجُنوفاً، أو الجَنَفُ في الزَّوْرِ دخُولُ أحَدِ شِقَّيْهِ وانْهِضامُهُ مع اعْتِدَالِ الآخَرِ. وخَصْمٌ مِجْنَفٌ، كمِنْبَرٍ مائِلٌ. والأَجْنَفُ المُنْحَني الظَّهْرِ. والجُنافِيُّ، بالضم المُخْتَالُ فيه مَيْلٌ. ولَجَّ في جِنافٍ قَبيحٍ، ككِتابٍ، أي في مُجانَبَةِ أهلِهِ. وكجَمَزَى وأُرَبَى، ويُمَدَّانِ، وكحَمْرَاءَ ماءٌ لِفَزَارةَ لا مَوْضِعٌ، وَوِهمَ الجوهرِيُّ. وأجْنَفَ عَدَلَ عن الحَقِّ، و فلاناً صادَفَهُ جَنِفاً في حُكْمِهِ. وتَجَانَفَ تَمايَلَ.
تاج العروس:
ج ن ف
الْجَنَفُ مُحَرَّكَةً والْجُنُوفُ بِالضَّمِّ : الْمَيْلُ والْجَوْرُ والعُدُولُ ومنه قَوْلُه تعالَى : ( فَمَنْ خافَ مِنْ مُوصٍ جَنَفاً قال الزَّجَّاجُ : أَي مَيْلاً زَادَ الرَّاغِبُ : ظَاهِراً وقد جَنِفَ في وَصِيَّتِهِ كفَرِحَ وكذا أجْنَفَ وقال : الْجَنَفُ : المَيْلُ في الكلامِ وفي الأُمُورِ كُلِّهَا تقول : جَنِفَ فُلانٌ علينا وأجْنَفَ في حُكْمِه وهو شَبِيهٌ بِالْحَيْفِ إِلا أَنَّ الحَيْفَ من الحَاكِمِ خَاصَّةً والجَنَفُ عَامٌّ قال الأًزْهَرِيُّ : أَمَّا قَوْلُهُ : ( الْحَيْفُ مِن الحاكمِ خَاصَّةً ) فَخَطَأٌ الحَيْفُ يكونُ مِن كُلِّ مِن حَافَ أَيْ : جَارَ ومنه قولُ بعضِ التَّابِعين : ( يُرَدُّ مِنْ حَيْفِ النَّاحِل ما يُرَدُّ مِن جَنَفِ المُوصِي ) والنَّاحِل إِذا نَحَلَ بَعْضَ وَلَدِهِ دُونَ بَعْضٍ فَقَدْ حَافَ وليس بحَاكِمٍ وفي حديثِ عُرْوَةَ : ( يُرَدُّ مِنْ صَدَقَةِ الْجَانِفِ في مَرَضِهِ مَا يُرَدُّ مِنْ وَصِيَّةِ المُجْنِفِ عِنْدَ مَوْتِهِ ) يُقَالُ : جَنِفَ وأَجْنَفَ : إِذا مالَ وجَارَ فجَمَع بيْنَ اللُّغَتَيْنِ فهو أَجْنَفُ أَي : مَائِلٌ في أَحَدِ شِقَّيْهِ مُتَزَاوِر كما في الأَساس قال جَرِيرٌ يَهَجُوا الفَرَزْدَقَ :
تَعَضُّ الْمُلُوكَ الدَّارِعِين سُيُوفُنا ... ودَفُّكَ مِنْ نَفَّاخَةِ الْكِيرِ أَجْنَفُ أو أَجْنَفَ مُخْتَصٌّ بالْوَصِيَّةِ وَجَنِفَ في مُطْلَقِ الْمَيْلِ عن الْحَقِّ قال لَبِيدٌ رَضِيَ اللهُ عنه :
إِنِّي امْرُؤٌ مَنَعَتْ أَرُومَةُ عَامِرٍ ... ضَيْمِي وقد جَنِفَتْ عَلَيَّ خُصُومُ وجَنِفَ عَن طَرِيقِهِ كفَرِحَ وضَرَبَ جَنَفاً وجُنُوفاً بِالضَّمِّ وفيه لَفٌّ ونَشْرٌ مُرَتَّبٌ : إِذا عَدَلَ عنه أو الْجَنَفُ في الزَّوْرِ : دُخُولْ أَحْدِ شِقَّيْهِ وانْهِضَامُهُ مع اعْتِدَالِ الآَخِر يُقَال : جَنِفَ كفَرِح فهو جَنِفٌ وأَجْنَفُ وهي جَنْفَاءُ وخَصْمٌ مِجْنَفٌ كمِنْبَرٍ : مَائِلٌ جائرٌ وبه فسِّر قَوْلِ أَبِي كَبِيرِ الهُذَلِيِّ :
" ولَقَدْ نُقِيمُ إِذَا الْخُصُومُ تَنَافَدُواأَحْلاَمَهُمْ صَعَرَ الْخَصِيمِ الْمِجْنَفِ ورَوَاهُ الجَوْهَرِيُّ كمُحْسِنٍ كما سيأْتي
والأَجْنَفُ : الْمُنْحَنِي الظَّهْرِ نَقَلَهُ الجَوْهَرِيُّ
قال شَمِرٌ : الْجُنَافِيُّ بِالضَّمِّ هكذا قَيَّدَهُ بخَطِّه : الْمُخْتَالُ فيه مَيْلٌ وقال غيرهُ : وهُو الذي يَتَجَانَفُ في مِشَيَتِهِ فيَخْتَالُ فيها وقال شَمِر : لم أَسْمَعْهُ إِلاَّ في رَجَزِ الأَغْلَبِ العِجْلِيِّ :
" فبَصُرَتْ بنَاشِيءٍ فَتِىِّ
" غِرٍّ جُنَافِيٍّ جَمِيلِ الزِّيِّ قال أَبو سَعِيدٍ : يُقَالُ : لَجَّ في جِنَافٍ قَبِيحٍ وجَنابٍ قَبِيحٍ ككِتَابٍ فيهما : أَي لَجَّ في مُجَانَبَةِ أَهْلِهِ
في جنفي خمسُ لُغاتٍ كجَمَزي وأُرَبَي مُحَرَّكةً وبِضَمٍّ ففَتْحِ مَقْصُوران وعلَى الثَّانِيةِ اقْتَصَرَ الجَوْهَرِيُّ ويُمَدَّان وعلَى الأُولى مَمْدُودَةً اقْتَصَرَ ابنُ دُرَيْدٍ الجُنْفَاءُ كحَمْرَاءَ والأَرْبَعَةُ الأُول ذَكَرَهُنَّ الصَّاغَانيُّ : مَاءٌ لِفَزَارَهَ لا مَوْضِعٌ ووَهِمَ الجَوْهَرِيُّ فيه نَظَرٌ مِن وَجْهَيْن : اَوَّلاً : فقد نقَلَ الجَوْهَرِيُّ ذلك عن ابنِ السِّكِّيتِ ونِسْبَةُ الوَهْمِ إِلَى النَّاقِلِ غيرُ سَدِيدٍ ومثلُه في كتابِ سِيبَوَيْه قال : هو مَوْضِعٌ وأَنْشَدَ قولَ زَبَّانَ بن سَيَّارٍ الآتِي وثانِياً : فَإِن أَصْحابَ المعاجِمِ في البُلْدَانِ اتَّفَقُوا علَى أَنَّ الجَنَفَاءَ : مَوْضِعٌ بين الرَّبَذَةِ وضَرِيَّةَ مِن دِيَارِ مُحَارِبٍ على جَادَّةِ اليَّمَامَةِ إِلَى المَدِينةِ ويُقَالُ له أَيضاً : ضِلَعُ الجَنَفَاءِ وأَيضاً : مَوْضِع آخَرُ بَيْن فَيْدٍ خَيْبَرَ وهذا لا يَمْنَعُ أَن يكونَ هناك مَاءٌ لِفَزَارَةَ فتَأَمَّلْ ذلك وقال ابنُ شِهَابٍ : كانَتْ بنو فَزَارَةَ مِمَّنْ قَدِمَ علَى أَهلِ خَيْبَرَ ليُعِينُوهم فَرَاسَلَهُم رسولُ اللهِ صلَّى اللهِ عليه وسَلَّم وسَأَلَهم أَنْ يَخْرُجُوا عنهم ولهم مِن خَيْبَرَ كذا وكذا فأَبَوْا فلَمَّا فَتَح اللهُ خَيْبَرَ أَتَاهُ مَن كانَ هُنَاك مِن بَنِي فَزَارَةَ فقالُوا : حَظَّنَا والذي وَعَدْتَنَا فقال لهم رسولُ اللهِ صَلَّى اللهُ عليه وسلَّم : ( حَظُّكُمْ ذُو الرُّقَيْبَةِ ) : جَبَلٌ مُطِلٌ عَلَى خَيْبَرَ فقالُوا : إِذَنْ نُقاتِلُكُم فقال : ( مَوْعِدُكُمْ جَنْفَاءُ ) فلمَّا سَمِعُوا ذلِكَ خَرَجُوا هَارِبَيْن وقال زَبَّانُ بنُ سَيَّارٍ الفَزارِيُّ :
رَحَلْتُ إِلَيْكَ مِنْ جَنَفَاءَ حَتَّى ... أَنَخْتُ فِنَاءَ بَيْتِكَ بِالْمَطَالِي وقال ضَمْرَةُ بنُ ضَمْرَةَ :
كأَنَّهُمُ عَلَى جَنَفَاءَ خُشْبٌ ... مُصَرَّعَةٌ أُخَنِّعُها بفَأْسِ وأَجْنَفَ الرَّجُلُ : عَدَلَ عَن الْحَقِّ ومالَ عليه في الحُكْمِ والخُصُومَة وهذا قد تَقَدَّم فذِكْرُه ثانياً تَكْرارٌ . وأَجْنَفَ فُلاناً : صَادَفَهُ جَنِفاً ككَتِفٍ في حُكْمِهِ
وتَجَانَفَ عن طَرِيقِه : تَمَايَلَ وتَجَانَفَ إِلَى الشَّيْءِ كذلِك ومنه قوْلُه تعالَى : ( غَيْرَ مُتَجَانِفٍ لإِثْمٍ ) أَي : مُتَمَايِلٍ مُتَعَمِّدٍ قال الأَعْشَي :
تَجَانَف عَنْ جَوِّ الْيَمَامَةِ نَاقَتِي ... ومَا عَدَلَتْ مِنْ أَهْلِها بِسِوَائِكَا ومّما يُسْتَدْرَكُ عليه : الجَنَفُ مُحَرَّكةً : جَمْعُ جَانِفٍ كرَائِحٍ ورَوَحٍ وبه فُسِّرِ قَولُ أَبِي العِيَالِ الهُذَلِيِّ : ْ
هَلاَّ دَرَأْتَ الْخَصْمَ حِينَ رَأَيْتَهُمْ ... جَنَفا عَلَيَّ بِأَلْسُنٍ وعُيُونِ ؟ ويجوزُ أَن يكونَ علَى حَذْفِ مُضَافٍ كأَنَّه قال : ذَوِي جَنَفٍ وعليه اقْتَصَرَ السُّكَّرِيُّ في شَرح الديوان
وأَجْنَفَ الرَّجُلُ : جاءَ بالجَنَفِ كما يُقَال : أَلاَمَ : أَي أَتَي بما يُلامُ عليه وأَخَسَّ أَتي بخَسِيسٍ نَقَلَهُ الجَوْهَرِيُّ وبه فُسِّرَ قَوْلُ أَبِي كَبِيرٍ السَّابِقُ ذِكْرُه
وذَكَرٌ أَجْنَفُ وهو كالسَّدَلِ
وقَدَحٌ أَجْنَفُ : ضَخْمٌ قال عَدِيُّ ابنُ الرِّقَاع :
ويَكِرُّ الْعَبْدَانِ بِالْمِحْلَبِ الأَجْ ... نَفِ فيهَا حَتَّى يَمُجَّ السَّقَاءُ ويُقالُ : بَعِيرٌ جِنِفَّي العُنُقِ أَي شَدِيدُه هكذا وجدتُ هذا الحَرْفَ في هَامِش كتاب الجَوْهَرِيُّ والصوابُ : خِنِفَّي بالخاءِ كما سيَأْتي

##### Türkçe

جنف
**سجَنِفَ - يَجْنَفُ - جَنَف - تَجَانَفَ - يَتَجَانَفُ - مُتَجَانِف**
**جَنِفَ - يَجْنَفُ** + bir varlık + bir yol veya işten: doğruluktan meyleder: hedefe veya gayeye doğru en yakın doğrudan yönden sapar ve hedefe ulaşmak için eğik, sapmış (yanlış ve doğru olmayan) bir yön edinir.
**جَنِفَ - يَجْنَفُ** + bir varlık + bir varlığa veya bir işe ya da bir yere: hedefe veya gayeye doğru en yakın doğrudan yönden sapar ve diğer varlığın veya diğer işin yönlendirmesine ve emrine tâbi olarak eğik, sapmış (yanlış ve doğru olmayan) bir yön edinir.
﴿**فمن اضطر في مخمصة غير متجانف لإثم**﴾: kendisine bunu emreden bir günaha tâbi olarak sapmayı kasıtlı olmayan.
**جَنَف**: “**فـَعـَل**” vezninde, fiil ismi “**جَنِفَ - يَجْنَفُ**”: haktan ve doğruluktan meyletme.
**جانَفَ - يُجَانِفُ**: “**جنف**” fiilini bir başkasıyla karşılıklı yapma: gayeye en yakın yönden sapmayı kasıtlı kılma; bu, en yakın yön açık olmadığında olur; o, kişiyi ondan saptırır; böylece sapmak isteyen varlık ile açık olmayan yönün her biri, diğerini gayeden saptırır.
**تَجَانَفَ - يَتَجَانَفُ**: “**جَنِفَ - يَجْنَفُ**”dan “**تفاعل**” vezninde: “**جَنِفَ - يَجْنَفُ**” fiilini bir başkasıyla özsel bir saikle karşılıklı yapar: gayeye en yakın yönden sapmayı kasıtlı kılma; sapmış bir yöne yönelen ve onu buna sevk eden bir başkasına uyma.
**مُتَجَانِف**: “**تَجَانَفَ - يَتَجَانَفُ**”dan, sıfat-ı müşebbehe olan ism-i fâil.
Ve lafız, “önceki doğru yönelişinden uzak olarak, aynı düzlem üzerinde uca veya yana doğru öz hareketin sapması” lafızlar grubuna mensuptur; bunlar:
**صَبَأَ - يَصْبَأُ**، **جَارَ - يَجُوْرُ**، **زَوِرَ- يَزْوَرُ**، **جَنِفَ - يَجْنَفُ**، **حَافَ - يَحِيْفُ**، **زَاغ َ - يَزيْغُ**

جنفا
 	﴿**فَمَنْ خَافَ مِنْ مُوصٍ جَنَفًا أَوْ إِثْمًا فَأَصْلَحَ بَيْنَهُمْ فَلَا إِثْمَ عَلَيْهِ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ(182)**﴾ البقرة

متجانف
 	﴿**حرمت عليكم الميتة والدم ولحم الخنزير وما أهل لغير الله به والمنخنقة والموقوذة والمتردية والنطيحة وما أكل السبع إلا ما ذكيتم وما ذبح على النصب وأن تستقسموا بالأزلام ذلكم فسق اليوم يئس الذين كفروا من دينكم فلا تخشوهم واخشوني اليوم أكملت لكم دينكم وأتممت عليكم نعمتي ورضيت لكم الإسلام دينا فمن اضطر في مخمصة غير متجانف لإثم فإن الله غفور رحيم(3)**﴾ المائدة

مختار الصحاح
● [جنف] ج ن ف: **الجَنَفُ** meyildir; ve **جَنِفَ** (tarib bâbından) olmuştur; ve ondan, yüce sözü: ﴿**فمن خاف من مُوصٍ جنفا أو إثما**﴾; ve **تَجَانَفَ** bir günaha: meyletti.

الراغب
جنف
- **الجنف**in aslı hükümde meyildir; yüce sözü: }**فمن خاف من موص جنفا**﴿[البقرة/182], yani: açık bir meyil; ve bunun üzerine:﴾**غير متجانف لإثم**{ [المائدة/3], yani: ona meyleden.
**جنيت الثمرة واجتنيتها**: meyveyi topladım ve onu topladım; ve **الجني**: meyve ve baldan toplanan şeydir; ve **الجني** daha çok taze olan şeyde kullanılır; yüce söz: }**تساقط عليك رطبا جنيا**﴿[مريم/25]; ve yüce söz:﴾**وجنا الجنتين دان**{ [الرحمن/54]; ve **أجنى الشجر**: meyvesi olgunlaştı; ve (أجنى) yer: toplaması çoğaldı; ve bundan, **جنى فلان جناية** (birinin bir cinayet işlemesi) ödünç alındı; nitekim **اجترم** da ödünç alındı.

ملخص اللسان
1.     **جَنِفَ يَجْنَفُ جَنَفاً**: **الجَنَفُ** **الزَّوْرِ**de: iki yanından birinin içeri girmesi ve diğerinin doğruluğu ile birlikte onun çökmesi.
2.     Ve **رجل أَجْنَفُ**: iki yanından birinde diğerinden meyil vardır.
3.     Ve **الجَنَفُ**: meyil ve haksızlık.
4.     **الجُنافيّ**: yürüyüşünde **يَتَجانَفُ** eden, onda salınarak yürüyen.
5.     Ve **جَنِفَ عليه جَنَفاً** ve **أَجْنَفَ**: hükümde, çekişmede, sözde ve başkalarında ona meyletti.
6.     **الجَنَفُ**: sözde ve bütün işlerde meyildir.
7.     **جَنَفَ** ve **أَجْنَفَ**: meyletti ve haksızlık ettiğinde.
8.     Ve **الـمُجْنِفُ**: haktan meyleden.
9.     **فمن خاف من مُوص جَنَفاً**: yani meyil; **أو إثماً**: yani günaha kast.
10.                        Ve **جَنِفَ عن طريقه** ve **جَنَفَ** ve **تجانَفَ**: saptı.
11.                        **فمن اضْطُرّ في مَخْمصةٍ غيرَ مُتَجَانِفٍ لإِثم**: yani kasıtlı salınan.
12.                         **ما تَجانَفْنا لإِثم**: yani günah işlemek için onda meyletmedik.
13.                        **لَجَّ في جِنافٍ قبيحٍ وجِناب قبيح**: eğer ehline uzak durmada ısrar ederse.
14.                        Ve **رجل أَجْنَفُ**: yani sırtı eğik.
15.                         Ve **ذَكَرٌ أَجْنَفُ**: o, **السَّدَلِ** gibidir.
16.                        Ve **وقَدَح أَجْنَفُ**: iri.

لسان العرب
● - جنف: **الجَنَفُ** **الزَّوْرِ**de: iki yanından birinin içeri girmesi ve diğerinin doğruluğu ile birlikte onun çökmesi. **جَنِفَ** (kesre ile) **يَجْنَفُ** **جَنَفاً**; o hâlde o **جَنِفٌ** ve **أَجْنَفُ**tur. Dişisi **جَنْفاء**. Ve **رجل أَجْنَفُ**: iki yanından birinde diğerinden meyil vardır. Ve **الجَنَفُ**: meyil ve haksızlık; **جَنِفَ جَنَفاً**; **الأَغْلب العِجْلِيُّ** dedi ki:
غِرٍّ جُنافيٍّ جَمِيلِ الزِّيِّ
**الجُنافيّ**: yürüyüşünde **يَتَجانَفُ** eden, onda salınarak yürüyen. Ve Şemr dedi: denir ki **رجل جُنافيٌّ** (cîm damme ile), içinde meyil bulunan salınan; dedi ki: **جُنافِيّاً**yı, ancak Aġleb’in beytinde işittim; ve Şemr onu kendi hattıyla cîm damme ile kaydetti. Ve **جَنِفَ عليه جَنَفاً** ve **أَجْنَفَ**: hükümde, çekişmede, sözde ve başkalarında ona meyletti; ve o, bundandır. Ve aziz tenzilde: **فمَنْ خافَ من مُوصٍ جَنَفاً أَو إِثماً**; Leys dedi: **الجَنَفُ** sözde ve bütün işlerde meyildir. Dersin ki: **جَنِفَ فلان علينا** (kesre ile) ve **أَجْنَفَ** hükmünde; ve o, **الحَيْفِ**e benzer; ancak **الحَيفَ** özellikle hâkimdendir, **الجنَف** ise geneldir. Ezherî dedi: “**الحَيْفُ** hâkimdendir özellikle” sözü ise hatadır; **الحيف** her **حافَ** eden, yani haksızlık eden kimseden olur; ve ondan, tâbiînden bazısının sözü: **يُرَدُّ من حَيْف النَّاحِل ما يُرَدُّ من جَنَف الـمُوصِي**; ve **الناحِلُ** eğer çocuklarından bazısına diğerini bırakıp bağışta bulunursa haksızlık etmiş olur; hâkim değildir. Ve Urve hadîsinde: **يُرَدُّ من صدَقةِ الجانِف في مرضه ما يردّ من وصِيَّةِ الـمُجْنِف عند موته**. Denir ki: **جَنَفَ** ve **أَجْنَفَ**: meyletti ve haksızlık ettiğinde; böylece iki dili birleştirdi. Ve denildi ki: **الجانِفُ** vasiyete mahsustur; ve **الـمُجْنِفُ** haktan meyledendir. Zeccâc dedi: **فمن خاف من مُوص جَنَفاً** yani meyil; **أَو إثماً** yani günaha kast. Ve Ebû’l-İyâl’in sözü:
أَلاَّ دَرَأْتَ الخَصْمَ، حِينَ رَأَيْتَهُم
جَنَفاً عليَّ بأَلْسُنٍ وعُيُونِ
Burada **جَنَفاً**ın, **جانِفٍ**in cem‘i olması câizdir; **رائحٍ** ve **رَوَحٍ** gibi; ve muzâfın hazfi üzerine olması da câizdir; sanki “ذوي **جَنَف**” dedi. Ve **جَنِفَ عن طريقه** ve **جَنَفَ** ve **تجانَفَ**: saptı; ve bir şeye doğru **تجانف** da böyledir. Ve tenzilde: **فمن اضْطُرّ في مَخْمصةٍ غيرَ مُتَجَانِفٍ لإِثم**: yani kasıtlı salınan; ve A‘şâ dedi:
تَجَانَفُ عن جوِّ اليَمامَةِ ناقَتي،
وما عَدَلَتْ من أَهلِها لِسَوائِكا
Ve **تجانَفَ لإِثمٍ**: yani meyletti. Ve Ömer hadîsinde—insanlar Ramazan’da iftar etmişti, sonra güneş göründü—dedi ki: **نَقْضيه**
(* “نقضيه” sözü: asılda böyle; nihâyede ise: **لا نقضيه**; satırlar arasında kırmızı mürekkeple **لا**nın ispatıyla; ve kenarında metni: “Ve onda **لا تقضيه**: soranın vehmettiğini reddetmek içindir; sanki ‘günaha girdik mi?’ dedi; ona ‘günah yok’ dedi; ‘**نقضيه**’ dedi” vb.)
**ما تَجانَفْنا لإِثم**: yani günah işlemek için onda meyletmedik. Ve Ebû Saîd dedi: denir ki **لَجَّ في جِنافٍ قبيحٍ وجِناب قبيح**: eğer ehline uzak durmada ısrar ederse. Ve Âmir el-Hasafî’nin sözü:
هَمُ الـمَوْلى، وإنْ جَنَفُوا عَلَيْنا،
وإنَّا مِنْ لِقائِهِمُ لَزُورُ
Ebû Ubeyde dedi: **الـمَوْلَى** burada **الـمَوالي** yerindedir; yani amcaoğulları; yüce sözü gibi: **ثم يُخْرِجُكم طِفْلاً**. İbn Berrî dedi: ve Lebîd dedi:
إني امْرُؤٌ مَنَعَتْ أَرُومة عامِرٍ
ضَيْمِي، وقد جَنَفَتْ عليّ خُصومي
Ve denir ki: **أَجْنَفَ الرجل**: yani **الجَنَف** ile geldi; nitekim denir: **أَتى**: yani kınanacağı şeyi getirdi; ve **أَخَسَّ**: değersiz olanı getirdi; Ebû Kebîr dedi:
ولقد نُقِيمُ، إذا الخُصُومُ تَناقَدُوا،
أَحْلامَهُم صَعَر الخَصِيمِ الـمُجْنِفِ
Ve “**تَناقَدُوا**” diye rivayet edilir. Ve **رجل أَجْنَفُ**: yani sırtı eğik. Ve **ذَكَرٌ أَجْنَفُ**: o, **السَّدَلِ** gibidir. Ve **وقَدَح أَجْنَفُ**: iri; Adî b. er-Rikâ‘ dedi:
ويكرُّ العَبْدانِ بالمِحْلَبِ
الأَجْنَفِ فيها، حتى يَمُجَّ السِّقاء
Ve **جُنَفَى**—**فُعَلَى** üzere maksûr; cîm damme ve nûn fetha ile—bir yer adıdır; Yakub onu nakletti. Ve **جَنَفاءُ**: bir yer de; Sîbeveyh onu nakletti; ve Ziyâd b. Seyyâr el-Fezârî’den şu beyti okuttu:
رَحَلْتُ إليكَ مِنْ جَنَفاء، حَتَّى
أَنـَخْتُ حِيالَ بَيْتِك بالمَطالِ
Ve Hayber gazvesi hadîsinde **جَنْفاء** zikri geçti; o, cîmin fethası, nûnun sükûnu ve med ile; Benî Fezâre sularından bir sudur.

مقاييس اللغة:
(**جنف**) cîm, nûn ve fâ: tek bir asıldır; o da meyildir. Denir: **جَنِفَ** eğer saptı ve haksızlık ettiyse. Allah Teâlâ’nın sözü: ﴿**فَمَنْ خَافَ مِنْ مُوصٍ جَنَفَاً**﴾ [البقرة 182]. Ve **رجلٌ أجْنَفُ**: eğer yaratılışında meyil varsa; ve denir: bu ancak uzunlukta ve eğilmede olur. Ve denir: **تجانَفَ عن كذا**: eğer meyletti ise. Dedi ki:
تَجَانَفُ عَنْ جُلِّ اليَمَامَةِ ناقتي  *** وما عَدَلَتْ عن أهْلِهَا لِسِوائِكا([17])

القاموس المحيط:
**الجَنَفُ** (harekeli), ve **الجُنُوفُ** (damme ile): meyil ve haksızlıktır. Ve vasiyetinde **جَنِفَ** oldu, **فرِحَ** gibi; ve **أجْنَفَ**; o hâlde o **أجْنَفُ**tur; yahut **أجْنَفَ** vasiyete mahsustur; ve **جَنِفَ** hakkın dışına meylin mutlağındadır. Ve yolundan **جَنَِفَ** oldu, **فَرِحَ** ve **ضَرَبَ** gibi; **جَنَفاً** ve **جُنوفاً** (damme ile). Yahut **الجَنَفُ** **الزَّوْرِ**de: iki yanından birinin içeri girmesi ve diğerinin doğruluğu ile birlikte onun çökmesidir. Ve **خَصْمٌ مِجْنَفٌ**—**مِنْبَرٍ** gibi—meyilli. Ve **الأَجْنَفُ**: sırtı eğik. Ve **الجُنافِيُّ** (damme ile): içinde meyil bulunan salınan. Ve **لَجَّ في جِنافٍ قَبيحٍ**—**كِتابٍ** gibi—yani ehline uzak durmada. Ve **كجَمَزَى وأُرَبَى**; ikisi de medlenir. Ve **كحَمْرَاءَ**: Fezâre’ye ait bir sudur, yer değildir; Cevherî yanılmıştır. Ve **أجْنَفَ**: haktan saptı; ve falanı, hükmünde **جَنِفاً** olarak buldu. Ve **تَجَانَفَ**: salındı.

تاج العروس:
ج ن ف
**الْجَنَفُ** (harekeli) ve **الْجُنُوفُ** (damme ile): meyil, haksızlık ve sapmadır; ve ondan, yüce sözü: ( **فَمَنْ خافَ مِنْ مُوصٍ جَنَفاً** ); Zeccâc dedi: yani meyil; Râgıb ekledi: açık. Ve vasiyetinde **جَنِفَ** oldu, **كفَرِحَ** gibi; ve aynı şekilde **أجْنَفَ**. Ve dedi: **الْجَنَفُ**: sözde ve bütün işlerde meyildir; dersin: **جَنِفَ فُلانٌ علينا** ve **أجْنَفَ** hükmünde; ve o, **بِالْحَيْفِ**e benzer; ancak **الحَيْفَ** özellikle hâkimdendir, **الجَنَفُ** ise geneldir. Ezherî dedi: “(**الْحَيْفُ مِن الحاكمِ خَاصَّةً**)” sözü hatadır; **الحَيْفُ** her **حَافَ** eden, yani haksızlık eden kimseden olur; ve ondan, tâbiînden bazısının sözü: (**يُرَدُّ مِنْ حَيْفِ النَّاحِل ما يُرَدُّ مِن جَنَفِ المُوصِي**) ve **النَّاحِلُ** eğer çocuklarından bazısına diğerini bırakıp bağışta bulunursa haksızlık etmiş olur; hâkim değildir. Ve Urve hadîsinde: (**يُرَدُّ مِنْ صَدَقَةِ الْجَانِفِ في مَرَضِهِ مَا يُرَدُّ مِنْ وَصِيَّةِ المُجْنِفِ عِنْدَ مَوْتِهِ**). Denir: **جَنِفَ** ve **أَجْنَفَ**: eğer meyletti ve haksızlık ettiyse; böylece iki dili birleştirdi. O hâlde o **أَجْنَفُ**tur; yani iki yanından birinde meyilli, eğri; **الأَساس**ta olduğu gibi. Cerîr, Ferazdak’ı hicvederek dedi:
تَعَضُّ الْمُلُوكَ الدَّارِعِين سُيُوفُنا ... ودَفُّكَ مِنْ نَفَّاخَةِ الْكِيرِ أَجْنَفُ
Yahut **أَجْنَفَ** vasiyete mahsustur; ve **جَنِفَ** hakkın dışına meylin mutlağındadır. Lebîd—Allah ondan razı olsun—dedi:
إِنِّي امْرُؤٌ مَنَعَتْ أَرُومَةُ عَامِرٍ ... ضَيْمِي وقد جَنِفَتْ عَلَيَّ خُصُومُ
Ve yolundan **جَنِفَ** oldu, **كفَرِحَ** ve **ضَرَبَ** gibi; **جَنَفاً** ve **جُنُوفاً** (damme ile); ve onda tertipli bir “laf ve neşr” vardır: eğer ondan saptıysa; yahut **الجَنَفُ** **الزَّوْرِ**de: iki yanından birinin içeri girmesi ve diğerinin doğruluğu ile birlikte onun çökmesidir. Denir: **جَنِفَ** **كفَرِح** gibi; o hâlde o **جَنِفٌ** ve **أَجْنَفُ**tur; ve o **جَنْفَاءُ**dur. Ve **خَصْمٌ مِجْنَفٌ**—**كمِنْبَرٍ** gibi—meyilli, haksız. Ve bununla, Ebû Kebîr el-Hüzelî’nin sözü tefsir edildi:
" ولَقَدْ نُقِيمُ إِذَا الْخُصُومُ تَنَافَدُواأَحْلاَمَهُمْ صَعَرَ الْخَصِيمِ الْمِجْنَفِ
Ve Cevherî onu **كمُحْسِنٍ** gibi rivayet etti; ileride geleceği üzere.
Ve **الأَجْنَفُ**: sırtı eğik; Cevherî onu nakletti.
Şemr dedi: **الْجُنَافِيُّ** (damme ile) böyledir; onu kendi hattıyla böyle kaydetti: içinde meyil bulunan salınan. Ve başkası dedi: o, yürüyüşünde **يَتَجَانَفُ** eden, onda salınarak yürüyendir. Ve Şemr dedi: onu ancak Aġleb el-İclî’nin recezinde işittim:
" فبَصُرَتْ بنَاشِيءٍ فَتِىِّ
" غِرٍّ جُنَافِيٍّ جَمِيلِ الزِّيِّ
Ebû Saîd dedi: denir: **لَجَّ في جِنَافٍ قَبِيحٍ وجَنابٍ قَبِيحٍ**—**ككِتَابٍ** gibi ikisinde—yani ehline uzak durmada ısrar etti.
**جنفي**de beş dil vardır: **كجَمَزي وأُرَبَي**; harekeli; ve damme ile sonra fetha ile; ikisi maksûrdur; ve Cevherî ikinciye iktisar etti; ve ikisi medlenir; ve birincide (harekeli olan) memdûd olarak İbn Düreyd iktisar etti. **الجُنْفَاءُ** **كحَمْرَاءَ**; ve ilk dört (şekli) Sâgânî zikretti: Fezâre’ye ait bir sudur, yer değildir; ve Cevherî onda yanılmıştır. (Bunda) iki yönden nazar vardır: birincisi: Cevherî bunu İbnü’s-Sikkît’ten nakletmiştir; ve yanılgıyı nakledene nispet etmek isabetli değildir; ve bunun benzeri Sîbeveyh’in kitabındadır; dedi ki: o bir yerdir; ve aşağıda gelecek Zebbân b. Seyyâr’ın sözünü şahit getirdi. İkincisi: beldân sözlüklerinin sahipleri, **الجَنَفَاءَ**nın, Muhârib diyarından, er-Rabaza ile Darıyye arasında, Yemâme’den Medine’ye giden ana yol üzerinde bir yer olduğunda ittifak ettiler; ve ona ayrıca: **ضِلَعُ الجَنَفَاءِ** denir; ve ayrıca: Feyd ile Hayber arasında başka bir yer. Bu, Fezâre’ye ait bir su bulunmasına engel değildir; bunu düşün. Ve İbn Şihâb dedi: Benî Fezâre, Hayber ehline yardım için gelenlerdendi; Resûlullah—Allah’ın salâtı ve selâmı onun üzerine olsun—onlara mektup gönderdi ve onlardan, Hayber’den kendilerine şu kadar şu kadar olmak üzere, onların yanından çıkmalarını istedi; fakat reddettiler. Allah Hayber’i fethedince, orada Benî Fezâre’den olan kimseler ona geldi ve dediler: payımız ve bize vadettiğin şey; Resûlullah—Allah ona salât ve selâm etsin—onlara dedi ki: (**حَظُّكُمْ ذُو الرُّقَيْبَةِ**)—Hayber’e nazır bir dağdır. Dediler: o hâlde seninle savaşırız. Dedi ki: (**مَوْعِدُكُمْ جَنْفَاءُ**). Bunu işitince kaçıp çıktılar. Ve Zebbân b. Seyyâr el-Fezârî dedi:
رَحَلْتُ إِلَيْكَ مِنْ جَنَفَاءَ حَتَّى ... أَنَخْتُ فِنَاءَ بَيْتِكَ بِالْمَطَالِي
Ve Damra b. Damra dedi:
كأَنَّهُمُ عَلَى جَنَفَاءَ خُشْبٌ ... مُصَرَّعَةٌ أُخَنِّعُها بفَأْسِ
Ve **أَجْنَفَ الرَّجُلُ**: haktan saptı ve hükümde ve çekişmede ona meyletti; bu geçmişti; onu ikinci kez zikretmek tekrardır. Ve **أَجْنَفَ فُلاناً**: onu hükmünde **جَنِفاً** olarak buldu; **كَكَتِفٍ** gibi.
Ve **تَجَانَفَ عن طَرِيقِه**: salındı; ve **تَجَانَفَ إِلَى الشَّيْءِ** de böyledir; ve ondan, yüce sözü: (**غَيْرَ مُتَجَانِفٍ لإِثْمٍ**) yani kasıtlı salınan. A‘şâ dedi:
تَجَانَف عَنْ جَوِّ الْيَمَامَةِ نَاقَتِي ... ومَا عَدَلَتْ مِنْ أَهْلِها بِسِوَائِكَا
Ve üzerine istidrâk edilenlerdendir: **الجَنَفُ** (harekeli): **جَانِفٍ**in cem‘idir; **رَائِحٍ** ve **رَوَحٍ** gibi; ve bununla Ebû’l-İyâl el-Hüzelî’nin sözü tefsir edildi:
هَلاَّ دَرَأْتَ الْخَصْمَ حِينَ رَأَيْتَهُمْ ... جَنَفا عَلَيَّ بِأَلْسُنٍ وعُيُونِ ؟
Ve muzâfın hazfi üzerine olması câizdir; sanki “ذَوِي **جَنَف**” dedi; ve bunun üzerine, divan şerhinde Sükkerî iktisar etti.
Ve **أَجْنَفَ الرَّجُلُ**: **الجَنَفِ** ile geldi; nitekim denir: **أَلاَمَ**: yani kınanacağı şeyi getirdi; ve **أَخَسَّ**: değersiz olanı getirdi; Cevherî onu nakletti; ve bununla, daha önce zikri geçen Ebû Kebîr’in sözü tefsir edildi.
Ve **ذَكَرٌ أَجْنَفُ**: o, **السَّدَلِ** gibidir.
Ve **قَدَحٌ أَجْنَفُ**: iri; Adî b. er-Rikâ‘ dedi:
ويَكِرُّ الْعَبْدَانِ بِالْمِحْلَبِ الأَجْ ... نَفِ فيهَا حَتَّى يَمُجَّ السَّقَاءُ
Ve denir: **بَعِيرٌ جِنِفَّي العُنُقِ**: yani onun boynu şiddetlidir; bu harfi, Cevherî’nin kitabının kenarında böyle buldum; doğrusu: ileride geleceği üzere, **خِنِفَّي** (خ ile)dir.
