# جني — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D9%8A/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AC%D9%86%D9%8A/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [جني](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D9%8A.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: جني

: ( ي ( *!جَنَى الذَّنْبَ عليه *!يَجْنِيهِ *!جِنايَةً ) ، بالكسْرِ : ( جَرَّهُ إليه ) ؛ ) قالَ أَبو حيَّةَ النُّميري :
وإِنَّ دَماً لو تَعْلَمِينَ جَنَيْتُه
على الحَيِّ *!جاني مِثْلِه غَيْرُ سالمثم ظاهِرُ سِياقِ المصنِّفِ أنَّه حقيقَةٌ .
وصَرَّحَ الرَّاغبُ أَنَّه مُسْتعارٌ من جَنَى الثَّمرَةَ كما اسْتُعِيرَ اجْتَرَم فتأَمَّل .
وفي الحديثِ : ( لا *!يَجْني *!جانٍ إلاَّ على نَفْسِهِ ) ؛ *!الجِنايَةُ الذَّنْبُ والجُرْم وما يَفْعَلُه الإنسانُ ممَّا يُوجِبُ عليه العقاب أَو القصَاص في الدّنْيا والآخِرَةِ ، والمعْنَى أنَّه لا يُطالَبُ *!بجِنايَةِ غيرِهِ مِن أَقارِبِه وأَباعِدِه ، فإذا جَنَى أَحدُهم جِنايَةً لا يُطالَبُ بها الآخَرُ .
وقالَ شَمِرٌ : *!جَنَيْتُ لكَ وعَلَيْك ؛ ومنه قوْلُه :
*!جانِيكَ مَنْ يَجْني عليك وقَدْ
تُعْدِي الصِّحاحَ فتَجْرَبُ الجُرْبُقالَ أَبو عبيدٍ : قوْلُهم جانِيكَ مَنْ يَجْني عليك يُضْرَبُ مَثَلاً للرَّجُلِ يُعاقَبُ بجِنايَةٍ ولا يُؤْخَذُ غيرُه بذَنْبِهِ ، إنَّما *!يَجْنِيك مَنْ *!جِنايَتُه راجِعَة إليك ، وذلكَ أنَّ الإِخْوةَ

*!يَجْنُون على الرجُلِ ، يدلُّ على ذلكَ قوْلُه : وقد تُعْدِي الصِّحاحَ الجُرْبُ .
وقالَ أَبو الهَيْثم في قوْلِهم : جانِيكَ مَنْ يَجْني عليك : يُرادُ به *!الجانِي لكَ الخَيْرَ مَنْ يَجْني عليك الشرَّ ؛ وأَنْشَدَ :
وقد تُعْدِي الصِّحاحَ مَباركُ الجُرْبِ ( و ) جَنَى ( الثَّمَرَةَ ) ونحوَها*!يَجْنيِها جَنىً ، ( *!اجْتَنَاها ) ، أَي تَناوَلَها من شَجَرتِها ، ( *!كتَجَنَّاها ) ؛ ) قالَ الشاعِرُ :
إذا دُعِيَتْ بما في البَيْتِ قالتْ
*!تَجَنَّ من الجِذَالِ وما *!جُنيتُ قالَ أَبو حنيفَةَ : هذا شاعِرٌ نَزَلَ بقوْمٍ فقَرَوْهُ صَمْغاً ولم يَأْتوه به ، ولكنْ دَلُّوه على موْضِعِه وقالوا : اذْهَبْ *!فاجْنِه ، فقالَ هذا البَيْتَ يَذُمُّ به أُمَّ مَثْواهُ ، واسْتعارَهُ أَبو ذُؤَيْبٍ للشَّرَف ؛ فقالَ :
وكِلاهُما قد عاشَ عِيشةَ ما جنى
*!وجَنَى العلاءَ لو انَّ شيئاً يَنْفَعُ ( وهو جانٍ ) لصاحِبِ الجنايَةِ *!وجانِي الثَّمرَةِ ، ( ج *!جُناةٌ ) ، كقاضٍ وقُضاةٍ ، ( *!وجُنَّاءٌ ) ، كرُمَّانٍ ، عن سِيْبَوَيْه ؛ ( *!وأَجْناءٌ .
( قالَ الجَوْهرِيُّ : ( نادِرٌ .
( ومنه المَثَلُ : *!أَجْناؤُها أَبْناؤُها ، أَي الذين *!جَنَوْا على هذه الدّارِ بالهَدْمِ هُم الذين كانوا بَنَوْها ؛ حَكَاهُ أَبو عبيدٍ .
قالَ الجوْهرِيُّ : وأَنَا أَظنُّ أنَّ أصْلَ المَثَل *!جُناتُها بُناتُها ، لأنَّ فاعلاً لا يُجْمَع على أَفْعالٍ ، فأما الأَشْهادُ والأَصْحابُ فإنَّما هما

جَمْع شَهْدٍ وصَحْبٍ ، إلاَّ أن يكونَ هذا من النوادِرِ لأنّه يَجِيءُ في الأمْثالِ ما لا يَجيءُ في غيرِها ، انتَهَى .
وقالَ ابنُ سِيدَه : وأُراهُم لم يُكَسِّرُوا بانياً على أَبْناءٍ *!وجانِياً على *!أَجْناء إلاَّ في هذا المَثَل .
قالَ ابنُ بَرِّي : ليسَ المَثَل كما ظَنَّه الجوْهرِيُّ من قوْلِه *!جُناتُها بُناتُها ، بلِ المَثَلُ كما نَقَل ، لا خِلافَ بينَ أَحدٍ من أَهْلِ اللغَةِ فيه ، قالَ : وقَوْله أنَّ أَشْهاداً وأَصْحاباً جَمْعُ شَهْدٍ وصَحْب سَهْوٌ منه ، لأنَّ فَعْلاً لا يُجْمَع على أَفْعالٍ إلاَّ شاذّاً ، ومذْهَبُ البَصْرِيِّين أنَّ أَشْهاداً وأصْحاباً وأَطْياراً جَمْع شاهِدٍ وصاحِبٍ وطائِرٍ .
قالَ : وهذا المَثَلُ يُضْرَبُ لمَنْ عَمِلَ شيئاً بغيرِ رَوِيَّةٍ فأَخْطَأَ فيه ثم اسْتَدْرَكَه فنَقَضَ ما عَمِلَه ، وأَصْله أنَّ بعضَ مُلُوكِ اليمنِ غزا واسْتَخْلفَ ابْنَتَه فبَنَتْ بمَشُورةِ قوْمٍ بُنْياناً كَرِهَه أَبُوها ، فلمَّا قَدِمَ أَمَرَ المُشِيرِينَ ببِنائِه أَن يَهْدمُوه ، والمعْنَى أنَّ الذين جَنَوْا على هذه الدارِ بالهَدْمِ هُم الذين كانوا بَنَوْها ، فالذي جَنَى ، والمَدينَةُ التي هُدِمَتْ اسْمُها بَراقِشُ ، وقد ذَكَرْناها في فَصْل برقش .
( *!وجَناها له ) ؛ ) كذا في النسخِ وفي بعضٍ : جَنَى مالَهُ ؛ ( *!وجَنَّاهُ إيَّاها ) . ) وقالَ أَبو عبيدٍ : *!جَنَيْتُ فُلاناً *!جَنىً ، أَي جَنَيْتُ له ؛ قالَ :
وَلقد *!جَنَيْتُكَ أَكْمُؤاً او عَساقِلاً
ولقد نَهَيْتُك عن بَناتِ الأَوْبَرِ ( وكلُّ ما *!يُجْنَى ) ، حتى القُطْنُ والكَمْأَةُ ، ( فهو جَنًى *!وجَناةٌ .
( قالَ الراغبُ : وأَكْثَر ما يُسْتَعْمل *!الجنى

فيمَا كانَ غَضّاً ، انتَهَى .
وهو على هذا من بابِ حُقَ وحُقَّة ؛ وقيلَ : *!الجَنَاةُ واحِدَةُ الجَنَى ، وشاهِدُ الجَنَى قوْلُه تعالى : ﴿*!وجنى الجنتين دان﴾ .
ويقالُ : أَتانا *!بجَنَاةٍ طَيِّبةٍ لكلِّ ما *!يُجْتَنَى مِن الشَّجَر .
وفي الحدِيثِ : ( أنَّ عليّاً ، رضِيَ اللَّهُ عنه ، دخَلَ بيتَ المالِ فقالَ يا حَمْراءُ ويا بَيْضاءُ احْمَرِّي وابْيَضِّي وغُرِّي غيْرِي :
هذا *!جَنَايَ وخِيارُه فيهإذ كُلُّ جانٍ يَدُه إلى فِي هْويُرْوَى وهجانه فيه ، وقد تقدَّمَ في النونِ .
وذَكَرَ ابنُ الكَلْبِي أنَّ المَثَلَ لعَمْرو بنِ عَدِيَ اللّخْمِيِّ ابنِ أُخْت جَذِيمَة ، وهو أَوَّل مَنْ قالَهُ ، وأنَّ جَذِيمَةَ نَزَلَ مَنْزلاً وأَمَرَ الناسَ أَن *!يَجْتَنُوا له الكَمْأَة ، فكان بعضُهم يَسْتأْثرُ بخيرِ ما يَجِدُ يَأْكُلُ طَيّبَها ، وعَمْرٌ و يأْتِيه بخيرِ ما يَجِدُ ولا يأْكُلُ شيئاً ، فلمَّا أَتى بها خالَهُ جَذيمَةَ قالَ هذا القَوْلَ ، وأَرادَ عليٌّ ، رضِيَ اللَّهُ عنه بقوْلِه ذلِكَ أنَّه لم يَتَلَطَّخْ بشيءٍ مِن فيءِ المُسْلمين بل وَضَعَه مَواضِعَه .
( *!والجَنَى : الذَّهَبُ ) ، وقد *!جَنَاهُ ، قالَ في صفَةِ ذَهَب :
صَبيحَةِ دِيمَةٍ *!يَجْنِيه جانِي أَي يَجْمَعُه مِن معْدَنِه .
( و ) الجَنَى : ( الوَدَعُ ) كأَنَّه جُنِيَ من البَحْرِ .
( و ) الجَنَى : ( الرُّطَبُ ) ، وأَنْشَدَ الفرَّاءُ :
هُزِّي إليكِ الجِذْعَ *!يُجْنِيكِ الجَنَى

( و ) الجَنَى : ( العَسَلُ ) إذا اشْتِيرَ ، ( ج *!أَجْناءٌ ) ، قالتِ امْرأَةٌ من العَرَبِ :
*!لأَجْناءُ العِضاهِ أَقَلُّ عاراً
من الجُوفانِ يَلْفَحه السَّعيرُ ( و ) مِن المجاز ( *!اجْتَنَيْنا ماءَ مَطَرٍ ) ؛ ) حَكَاه ابنُ الأعْرابيّ قالَ : وهو مِن جيِّدِ كَلامِ العَرَبِ ولم يُفَسِّرْه .
قالَ ابنُ سِيدَه : وعنْدِي أنَّه أَرادَ ( وَرَدْناهُ فَشَرِبْناهُ ) أو سَقَيْناه رِكابَنا ، قالَ : ووَجْهُ اسْتِجادَة ابن الأعْرابيِّ له أنّه مِن فصِيحِ كلامِ العَرَبِ .
( *!وأجْنَى الشَّجرُ ) : ) صارَ له جَنىً *!يُجْنَى فيُؤْكَلُ ، قالَ الشَّاعِرُ :
*!أَجْنَى له باللِّوَى شَرْيٌ وتَنُّومُ وأَجْنَى الثَّمَرُ : أَي ( أَدْرَكَ .
( و ) *!أَجْنَتِ ( الأرْضُ : كَثُرَ *!جَناها ) ، وهو الكَلأُ والكَمْأَةُ .
( وثَمَرٌ *!جَنِيٌّ ) ، كغَنِيَ ؛ كذا في النسخِ ، وفي المُحْكَم : تَمْرٌ جَنِيٌّ ؛ ( *!جُنِيَ من ساعَتِه ) ؛ ) ومنه قوْلُه تعالى ﴿تُساقِطُ عليكِ رُطَباً *!جَنِيّاً﴾ .
وقيلَ : *!الجَنِيُّ الثَّمَرُ *!المُجْتَنى ما دامَ طَرِيّاً .
( *!وتَجَنَّى ) فلانٌ ( عليه ) ذَنْباً : إذا ( ادَّعَى ذَنْباً لم يَفْعَلْه ) ، أَي تَقَوّله عليه وهو بَرِيءٌ ؛ وكَذلِكَ التَّجَرُّمُ .
( *!والجَنِيَّةُ ، كغَنِيَّةٍ : رداءٌ ) مُدَوَّرٌ ( من خَزَ .
( وأَحمدُ بنُ عيسَى ) المُقْرِي يُعْرَفُ : ب ( ابنِ *!جَنِيَّةَ ، مُحدِّثٌ ) ؛ ) صَوابُه بكسْرِ الجيمِ وتَشْديدِ النونِ المَكْسورَةِ والياء الأَخِيْرَة أَيْضاً ، ضَبَطَه الحافِظُ وهو الصَّوابُ ،

وقد أَشَرْنا إليه في النونِ ، وقد رَوَى هذا عن أَبي شَعيبٍ الحرَّانيّ .
( *!وتَجْنَى ) ، كتَسْعَى : ( د ) ، وضَبَطَه الصَّاغانيُّ بخطِّه بكسْرِ النونِ .
( وبالضَّمِّ : *!تُجَنَّى الوَهبانِيَّةُ ) ؛ ) صَوابُه *!تَجَنِّي بفتْحِ التاءِ والجيمِ وتَشْديدِ النونِ المَكْسورَةِ كما ضَبَطَه الحافِظُ ؛ ( مُحدِّثَةٌ مُعَمِّرَةٌ ) رَوَتْ العَوالِي ، وهي مِن طبَقَةِ شُهْدَة بنت الفَرج الكَاتِبَة .
( وقوْلُهُم لعَقَبَةِ الطَّائِفِ *!تُجْنَى لَحْنٌ صَوابُه دُجْنَى ، وقد ذُكِرَ ) في الَّدالِ مع النونِ ، وتقدَّمَ أنَّه بضمِّ الَّدالِ وكسْرِها وبالجيمِ بالحاءِ .
( *!والجوانِي : الجَوانِبُ ) ، كالثَّعالِي والأَرانِي .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
*!جانَى عليه *!مُجاناةً : ادَّعَى عليه *!جِنايَةً .
ويُجْمَعُ جَنَى الثَّمرَ على *!أَجْنِ كعَصَى وأَعْصٍ ؛ وبه رُوِي الحدِيثُ : ( أَهْدِيَ له أَجْنٍ زُغْبٌ ) يُريدُ القِثّاءَ الغَضَّ ، والمَشْهورُ في الرِّوايَةِ أَجْرٍ بالراءِ ، وقد تقدَّمَ .
وأَصْلُ أَجْنٍ *!أَجْنَى كجَبَلٍ وأَجْبُلٍ .
والجَنَى : الكَلأُ ؛ وأَيْضاً : الكَمْأَةُ ؛ وأَيْضاً : العِنَبُ ؛ قالَ :
حبّ الجَنَى من شُرَّعٍ نُزُولِ يُريدُ ما شَرَعَ مِن الكَرْمِ في الماءِ .
*!واجْتَنَى *!كجَنَى .
*!والمُجْتَنَى : مَوْضِعُ الاجْتِناءِ ؛ قالَ الراجزُ يذكُرُ الكَمْأَةَ :
*!جَنَيْتُه من *!مُجْتَنىً عَوِيص *!والجَنِيُّ ، كغَنِيَ : التَّمْرُ إذا صُرِمَ .
*!والجانِي : اللّقَّاحُ ؛ عن ابنِ الأعْرابيِّ .
قالَ الأزْهرِيُّ : يَعْني الذي يُلْقِحُ النّخِيلَ .

والجانِي : الكاسِبُ .
وخالى الجنى : قرْيَةٌ بمِصْرَ قُرْبَ رشيد .
*!وتُجْنى بنُ عُمَر الكُوفيُّ ، بالضمِّ ، شيخٌ لحُسَيْن الجعْفيّ .
وغَيثُ بنُ *!جَنِي بنِ النُّعْمان الهلالي ، بفتْحِ الجيمِ وتَخْفيفِ النونِ المَكْسورَةِ ، عَلَّق عنه السَّلفيُّ قالَ ماتَ سنة 547 .

### Türkçe

( **جَنَى الذَّنْبَ عليه** **يَجْنِيهِ** **جِنايَةً** ) , kesre ile: ( onu kendisine doğru çekti ); ) Ebû Hayye en-Nümeyrî dedi ki:
Ve gerçekten bir kan ki, bilsen, onu ben işledim
mahalle halkına karşı; **جانٍ** onun benzeri, selâmette olmayan.

Sonra musannifin siyakının zâhiri, onun hakikat olduğudur.
Râgıb, onun, **جَنَى الثَّمرَةَ**’den (meyveyi devşirmekten) ödünç alınmış olduğunu açıkça söyledi; nitekim **اجْتَرَم** da ödünç alınmıştır; öyleyse düşün.

Hadiste: ( **يَجْني** **جانٍ** ancak kendi nefsi üzerine ); **الجِنايَةُ** günah ve suçtur ve insanın, kendisine dünyada ve âhirette ceza yahut kısas gerektiren şeylerden yaptığıdır; mânâ: akrabalarından ve uzaklarından başkasının **جِنايَة**siyle talep olunmaz; onlardan biri bir **جِنايَة** işlerse onunla öteki talep olunmaz.

Şemir dedi ki: **جَنَيْتُ** senin için ve aleyhine; ve ondandır onun sözü:
**جانِيكَ** sana karşı işleyendir; ve gerçekten
sağlamlara bulaştırır da uyuz, uyuzlanır.

Ebû Ubeyd dedi ki: “**جانِيكَ** sana karşı işleyendir” sözleri, bir **جِنايَة** ile cezalandırılan ve onun günahıyla başkası alınmayan adam hakkında mesel olarak vurulur; ancak sana **يَجْنِيك** (sana işler) olan, **جِنايَتُه** sana dönen kimsedir; bu da, kardeşlerin

adamın aleyhine **يَجْنُون** (işlerler); buna onun sözü delâlet eder: “ve sağlamlara bulaştırır uyuz.”

Ebû’l-Heysem, onların “**جانِيكَ** sana karşı işleyendir” sözünde dedi ki: bununla murad, sana hayrı işleyen **الجانِي**dir; sana şerri işleyendir; ve inşad etti:
Ve sağlamlara bulaştırır, uyuzun mübâreği.

( ve ) **جَنَى** ( **الثَّمَرَةَ** ) ve benzerini **يَجْنيِها** devşirmek; ( **اجْتَنَاها** ), yani onu ağacından aldı; ( **كتَجَنَّاها** ); ) şair dedi ki:
Evde olanla çağrıldığında dedi ki:
**تَجَنَّ** **الجِذَالِ**’den ve ben **جُنيتُ** etmedim.

Ebû Hanîfe dedi ki: Bu, bir kavme inen bir şairdir; ona zamk ikram ettiler de onu kendisine getirmediler; fakat ona yerini gösterdiler ve “git **فاجْنِه**” dediler; o da bu beyti, onunla konak yerinin anasını yermek için söyledi; Ebû Züeyb onu şeref için istiâre etti; şöyle dedi:
İkisi de, devşirmediği bir yaşayışla yaşadı;
ve yüceliği **جَنَى** etti; eğer bir şey fayda verseydi.

( ve o **جانٍ** ) **الجنايَة** sahibine ve **جانِي الثَّمرَةِ**’dir; (ç. **جُناةٌ**), kâdî ve kudât gibi; ( **وجُنَّاءٌ** ), rummân gibi, Sîbeveyh’ten; ( **وأَجْناءٌ**.

( Cevherî dedi ki: ( nâdirdir.

( Ve ondandır mesel: **أَجْناؤُها أَبْناؤُها**; yani bu evi yıkmakla üzerine **جَنَوْا** edenler, onu bina etmiş olanlardır; Ebû Ubeyd onu hikâye etti.

Cevherî dedi ki: Ben zannediyorum ki meselin aslı **جُناتُها بُناتُها**’dır; çünkü **فاعل** vezni **أَفْعال** üzerine cem‘ olunmaz; ama **الأَشْهادُ** ve **الأَصْحابُ** ise ancak **شَهْد** ve **صَحْب**’un cem‘idir; meğer bu nâdirlerden ola; çünkü mesellerde, başkasında gelmeyen şey gelir; bitti.

İbn Sîde dedi ki: Onları, bu mesel dışında, **بانياً**yı **أَبْناءٍ** üzerine ve **جانِياً**yı **أَجْناء** üzerine kırıp çoğaltmış görmüyorum.

İbn Berrî dedi ki: Mesel, Cevherî’nin zannettiği gibi **جُناتُها بُناتُها** sözünden değildir; bilakis mesel, naklettiği gibidir; dil ehlinin hiçbirinden onda ihtilâf yoktur; dedi ki: ve onun “**أَشْهاداً** ve **أَصْحاباً**, **شَهْد** ve **صَحْب**’un cem‘idir” sözü, ondan bir sehivdir; çünkü **فَعْل** vezni **أَفْعال** üzerine ancak şâz olarak cem‘ olunur; Basralıların mezhebi: **أَشْهاداً** ve **أصْحاباً** ve **أَطْياراً**, **شاهِدٍ** ve **صاحِبٍ** ve **طائِرٍ**in cem‘idir.

Dedi ki: Bu mesel, bir şeyi düşüncesizce yapıp onda hata eden, sonra onu telâfi edip yaptığı şeyi bozan kimse için vurulur; aslı: Yemen krallarından bazısı gazâ etti ve kızını halef bıraktı; o da bir kavmin meşveretiyle, babasının hoşlanmadığı bir bina yaptı; babası gelince, bina etmesini öğütleyenlere onu yıkmalarını emretti; mânâ: bu evi yıkmakla üzerine **جَنَوْا** edenler, onu bina etmiş olanlardır; yıkan kimse; ve yıkılan şehrin adı **بَراقِشُ**’tur; onu **برقش** faslında zikrettik.

( **وجَناها له** ); ) nüshalarda böyledir; bazısında: **جَنَى مالَهُ**; ( **وجَنَّاهُ إيَّاها** ). )

Ebû Ubeyd dedi ki: **جَنَيْتُ** falanı **جَنىً**, yani onun için **جَنَيْتُ**; dedi ki:
Ve gerçekten sana **جَنَيْتُ**; mantarlar yahut **عَساقِلاً**;
ve gerçekten seni **بَناتِ الأَوْبَرِ**’den nehyettim.

( Ve her ne **يُجْنَى** ise ), pamuğa ve mantara kadar, ( o **جَنًى** ve **جَناةٌ**’dır.

( Râgıb dedi ki: **الجنى** en çok, taze olan şeyde kullanılır; bitti.

Ve bu, **حُقَ** ve **حُقَّة** bâbındandır; ve denildi ki: **الجَنَاةُ**, **الجَنَى**’nın bir tanesidir; **الجَنَى**’nın şahidi, yüce Allah’ın sözü: ﴿**وجنى الجنتين دان**﴾.

Ve denilir: ağaçtan **يُجْتَنَى** edilen her şey için: bize hoş bir **بجَنَاةٍ** ile geldi.

Hadiste: ( Ali, Allah ondan razı olsun, beytülmâle girdi de dedi ki: ey kırmızı ve ey beyaz, kızar ve beyazla; benden başkasını aldat:
bu benim **جَنَايَ**’ım ve onun seçkini ondadır;
zira her **جانٍ**in eli ağzınadır )
“ve hicâsı ondadır” diye rivayet olunur; ve o, **النون**’da geçmişti.

İbnü’l-Kelbî zikretti ki mesel, Cezîme’nin kız kardeşinin oğlu olan Amr b. Adî el-Lahmî’nindir; onu ilk söyleyen odur; ve Cezîme bir menzile indi ve insanlara, kendisi için mantar **يَجْتَنُوا** etmelerini emretti; onların bazısı bulduğu en hayırlıyı kendine ayırır, iyisini yerdi; Amr ise bulduğu en hayırlıyı ona getirir, hiçbir şey yemezdi; onu dayısı Cezîme’ye getirince bu sözü söyledi; Ali, Allah ondan razı olsun, bununla şunu murad etti: Müslümanların fey’inden hiçbir şeyle kirlenmedi; bilakis onu yerlerine koydu.

( **والجَنَى : الذَّهَبُ** ), ve onu **جَنَاهُ** etti; altının sıfatında dedi ki:
Bir çisenti sabahı; onu bir **جانِي** **يَجْنِيه**; yani onu madeninden toplar.

( ve ) **الجَنَى**: ( **الوَدَعُ** ); sanki denizden devşirilmiştir.

( ve ) **الجَنَى**: ( **الرُّطَبُ** ); Ferrâ inşad etti:
Salla kendine gövdeyi; **يُجْنِيكِ الجَنَى**.

( و ) **الجَنَى** : ( bal ) eğer satın alınmışsa; ( ج *!**أَجْناءٌ** ) , Araplardan bir kadın dedi ki:
*!Ağaçlıkların **أَجْناءُ**’u daha az ayıptır
içi boş olanlardan; onu alevli ateş yalayıp kavurur. ( و ) mecazdan: ( *!**اجْتَنَيْنا ماءَ مَطَرٍ** ) ; ) bunu İbnü’l-A‘râbî hikâye etti, dedi ki: O, Arapların sözünün iyisindendir; onu açıklamadı.
İbn Sîde dedi ki: Bana göre o, ( **وَرَدْناهُ فَشَرِبْناهُ** )’u yahut bineklerimizi suladık’ı kastetti. Dedi ki: İbnü’l-A‘râbî’nin onu iyi saymasının yönü, onun Arapların fasih sözünden olmasıdır.
( *!**وأجْنَى الشَّجرُ** ) : ) onun için yenilecek şekilde toplanan bir **جَنىً** oldu; şair dedi ki:
*!Ona **أَجْنَى** oldu: kıvrımda **شَرْيٌ** ve **تَنُّومُ**. Ve **أَجْنَى الثَّمَرُ** : yani ( olgunlaştı ).
( و ) *!**أَجْنَتِ** ( **الأرْضُ** : *!**جَناها** çoğaldı ) , o da ottur ve mantardır.
( **وثَمَرٌ جَنِيٌّ** ) , **غَنِيَ** gibi; nüshalarda böyledir. **المُحْكَم**’de: **تَمْرٌ جَنِيٌّ**; ( *!**جُنِيَ من ساعَتِه** ) ; ) ve ondan Yüce Allah’ın sözü: ﴿sana taze *!**جَنِيّاً** hurma döktürür﴾ .
Denildi ki: *!**الجَنِيُّ** taze kaldığı müddetçe toplanmış *!**المُجْتَنى** meyvedir.
( *!**وتَجَنَّى** ) falan kimse ( ona karşı ) bir günah: eğer ( yapmadığı bir günahı iddia ettiyse ); yani ona iftira etti, o ise berîdir; aynı şekilde **التَّجَرُّمُ**.
( *!**والجَنِيَّةُ** , **غَنِيَّةٍ** gibi: bir rida ) yuvarlak ( ipekten ).
( **وأَحمدُ بنُ عيسَى** ) el-Mukrî şöyle bilinir: ( **ابنِ *!جَنِيَّةَ** , bir muhaddis ); ) doğrusu: cîmin kesresiyle, kesreli nûn’un şeddelenmesiyle ve son yâ’nın da kesresiyle; hâfız ضبط etti ve o doğrudur,

nûn maddesinde ona işaret etmiştik; bunu Ebû Şu‘ayb el-Harrânî’den rivayet etmiştir.
( *!**وتَجْنَى** ) , **تَسْعَى** gibi: ( **د** ) , ve Sâgânî onu kendi hattıyla nûn’un kesresiyle ضبط etti.
( ve zamme ile: *!**تُجَنَّى الوَهبانِيَّةُ** ) ; ) doğrusu: hâfızın ضبط ettiği üzere tâ’nın ve cîmin fethasıyla ve kesreli nûn’un şeddelenmesiyle *!**تَجَنِّي**’dir; ( uzun ömürlü bir muhaddise ) yüksek isnadları rivayet etti; o, Şühde bintü’l-Ferec el-Kâtibe tabakasındandır.
( Onların, Tâif’in ‘Akabe’si için sözleri: *!**تُجْنَى لَحْنٌ**; doğrusu **دُجْنَى**’dır; zikredilmiştir ) **الدال**’da nûn ile birlikte; ve daha önce geçti ki o, **الدال**’ın zammı ve kesresiyle ve cîm ile hâ ile (yani)dır.
( *!**والجوانِي** : **الجَوانِبُ** ) , **الثَّعالِي** ve **الأَرانِي** gibi.
Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir:
*!**جانَى** ona karşı *!**مُجاناةً**: ona *!**جِنايَةً** iddia etti.
Ve meyvenin **جَنَى**’sı *!**أَجْنِ** üzerine cem‘ edilir; **عَصَى** ve **أَعْصٍ** gibi; ve bununla hadis rivayet edilmiştir: ( ona **أَجْنٍ** **زُغْبٌ** hediye edildi ) taze hıyarı kasteder; rivayette meşhur olan **أَجْرٍ**’dir râ ile; ve daha önce geçti.
Ve **أَجْنٍ**’ün aslı **أَجْنَى**’dır; **جَبَلٍ** ve **أَجْبُلٍ** gibi.
Ve **الجَنَى**: ottur; ve ayrıca: mantardır; ve ayrıca: üzümdür; dedi ki:
**حبّ الجَنَى**’nın, suya iniş yapan **شُرَّعٍ**’dan (olanı); su içinde asmanın uzattığını kasteder.
*!**واجْتَنَى** *!**كجَنَى**.
*!**والمُجْتَنَى**: toplamanın yeri; recez şairi mantarı anarak dedi ki:
*!Onu *!**مُجْتَنىً** zor bir yerden topladım.
*!**والجَنِيُّ** , **غَنِيَ** gibi: kesildiği zaman hurmadır.
*!**والجانِي**: aşılayıcıdır; İbnü’l-A‘râbî’den.
Ezherî dedi ki: hurma ağaçlarını aşılayan kimseyi kastediyor.

Ve **الجانِي**: kazanan (kimse).
Ve **خالى الجنى**: Mısır’da, Reşîd yakınında bir köydür.
*!**وتُجْنى** b. ‘Umer el-Kûfî, zamme ile; Hüseyin el-Ca‘fî’nin şeyhidir.
Ve Gays b. *!**جَنِي** b. en-Nu‘mân el-Hilâlî; cîmin fethasıyla ve kesreli nûn’un tahfîfiyle; ondan es-Silefî ta‘lîk etti; 547 yılında öldü dedi.
