# جهبل (ج-ه-ب-ل) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D8%A8%D9%84
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AC%D9%87%D8%A8%D9%84

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ج - ه - ب - ل
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 3 sözlük

## Sözlükler (3)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D8%A8%D9%84/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

الهاء والجيم
جهضم: تَجَهْضَمَ الفَحْلُ على أقرانه، أي: علاهم بكلكله، وبعيرٌ جَهْضَمُ الجَنْبينِ، أي: رَحْبُ الجنبين، وكذلك الرّجل.
والجَهْضَمُ: الضَّخْمُ الهامةِ ، المُسْتديرُ الوَجْهِِ.
سجهر: اسْجهرَّتِ الرِّماحُ، أي: أقبلت إليك. واسجهرّ النّبات، أي: طال. قال:
في كنّ وادٍ مُسْجَهِرٍّ رفرف
هجرس: الهِجْرِسُ: من أولاد الثّعالب، ويُوصَفُ به اللّئيم. ورَمَتْني الأَيّام عن هَجارِسِها، أي: شدائدها، ودواهيها.
جرهس: والجرهاس: الجَسيمُ، قال يصف الأسد:
يُكْنَى وما حُوِّل عن جِرهاسِ
من فَرْسِهِ الأُسْدَ: أبا فِراسِِ
سمهج: السَّمْهَجَةُ: الفَتْلُ الشَّديدُ. حَبْلُ مُسَمْهَجٌ، وهو في الحَلِفِ أيضاً، قال: يَحْلِفُ بَجٌّ خَلِفاً مُسَمْهَجا قلتُ له يا بَجُّ لا تُلَجِّجا ولبنُ سَمْهَجٌ سَمَلَّجٌ: أي: حُلْوٌ دَسِمٌ.
دهرج: الدَّهْرَجةُ: الوَحاءُ في السّير.
جرهد: أجْرَهدَّ القوم: قصدوا القصد. واجرهدَّ الطّريق، أي: اسْتَمّرَّ.
دهنج: الدُّهانجُ: البَعير الضَّخْم ذو السّنامَيْن. قال:
كأنَّ رَعْنَ الآلِ منه في الآلْ
إذا بدا، دُهانِـجٌ ذو أعـدالْ
شبّة أطرافَ الجَبَل في السَّراب بعد لَيْن وسنامَيْن.
والدَّهْنَجُ: حصىً خُضْرٌ يُحكُّ منها الفُصوص، ليس بعربيّة.
هجدم: هِجدَمٌ: لغةٌ في إجدمٌ: في إقدامِك الفرس وزَجْركَهُ: يقال: أوّل من رَكبَ الفَرَسَ ابن آدمَ.
القاتل، حمل على أخيه فزجر فرساً وقال: هجِ الدّم، فلمّا كثر على الالسنة اقتصروا على: هجدم وإجدم.
دهمج: الدَّهْمَجةُ: مَشْيُ الكبير كأنَّه في قيد.
هرجب: الهِرْجابُ من الإِبل : الطّويلة الضَّخمة.
هبرج: الهَبْرجةُ: اختلاطٌ في المَشْي، قال العجّاج:
يَتْبَعْنَ ذيّالاً مُوَشًّى هَبْرَجا
جهرم: الجَهْرَميّةُ: ثيابٌ منسوبة، نحو البسط وما أشبهَهَا، يقال: هي من الكَتّان، قال:
"لا يُشْتَرَي كَتّانه وجَهْرَمُهْ"
جعله اسماً بإخراج ياء النِّسبة.
جرهم: جُرْهُم: حيٌّ من اليَمَن. نزلوا مكّة، وتزوج فيهم إسماعيلُ عليه السّلام، فعصَوُا الله، وأُلحِدوا في الحَرَم فأبادهم الله.
جمهر: الجُمْهُوُر: الرَّمْل الكثيرُ المتراكم الواسع. والجُمْهُورُ: الجماعة من النّاس، وخيلٌ. مُجَمْهَرة، أي: مُجْتمعة.
جهبل: امرأةٌ جَهْبَلةٌ: قبيحةٌ دَميمةُ.
هلبج: الهِلْباجةُ: الثَّقيل من الّناس. ويقال: الأحمق المائق.
لهجم: اللَّهْجَمُ: الطَّريقُ الواضِحُ.
هملج: الهَمْلَجةُ: حسنُ سَيْرِ الدّابّة في سرعة وبخترة. الذّكَرُ والأُنثى نعتهما: هملاج.
وقد هَمْلَجْ: واأَرٌٌْ مُهَمْلَجٌ: مُدَلَّل مُنْقاد قال العجّاج:
"قد قلّدوا أَمْرَهُمُ المُهَمْلَجا"

##### Türkçe

**الهاء** ve **الجيم**
**جهضم**: **تَجَهْضَمَ** aygır akranlarının üzerine; yani: göğsüyle onların üstüne çıktı. Ve iki yanı **جَهْضَمُ** olan deve; yani: iki yanı geniş; erkek de böyledir.
Ve **الجَهْضَمُ**: başı iri, yüzü yuvarlak olan.

**سجهر**: Mızraklar **اسْجهرَّتِ**; yani: sana doğru geldiler. Ve bitki **اسجهرّ**; yani: uzadı. Dedi ki:
Bir vadinin içinde, **مُسْجَهِرٍّ** (olan) bir (şey) dalgalandı

**هجرس**: **الهِجْرِسُ**: tilki yavrularından; ve onunla alçak (kimse) vasfedilir. Ve günler beni onun **هَجارِسِها**’sından attı; yani: onun şiddetlerinden ve belâlarından.

**جرهس**: Ve **الجرهاس**: iri (olan). Aslanı vasfederek dedi ki:
Künye edinir; ve **جِرهاسِ**’ından çevrilmiş değildir
Atlısından aslan: **أبا فِراسِ**

**سمهج**: **السَّمْهَجَةُ**: şiddetli büküm. **حَبْلُ مُسَمْهَجٌ**; ve o, yemin (bahsi)nde de (kullanılır). Dedi ki: **يَحْلِفُ بَجٌّ خَلِفاً مُسَمْهَجا قلتُ له يا بَجُّ لا تُلَجِّجا** Ve **لبنُ سَمْهَجٌ سَمَلَّجٌ**: yani: tatlı, yağlı.

**دهرج**: **الدَّهْرَجةُ**: yürüyüşte sürat.

**جرهد**: Kavim **أجْرَهدَّ**: kastı kastettiler. Ve yol **اجرهدَّ**; yani: devam etti.

**دهنج**: **الدُّهانجُ**: iki hörgüçlü, iri deve. Dedi ki:
Sanki serabın içinde ondan (görünen) serabın burnu,
Göründüğü zaman: yükleri olan iki hörgüçlü bir **دُهانِـجٌ**
Serabda, yumuşaklıktan ve iki hörgüçten sonra dağın uçlarını andırır.
Ve **الدَّهْنَجُ**: ondan yüzük taşları kazınan yeşil çakıl; Arapça değildir.

**هجدم**: **هِجدَمٌ**: **إجدمٌ**’da bir dildir: senin atı ileri sürmende ve onu azarlamanda. Denir ki: ata binen ilk kişi Âdem oğlu.
Katil; kardeşinin üzerine حمل etti, bir atı azarladı ve “**هجِ الدّم**” dedi; diller üzerinde çoğalınca **هجدم** ve **إجدم** ile yetindiler.

**دهمج**: **الدَّهْمَجةُ**: büyüğün yürüyüşü; sanki bağ içinde.

**هرجب**: Develerden **الهِرْجابُ**: uzun, iri olan.

**هبرج**: **الهَبْرجةُ**: yürüyüşte karışıklık. **العجّاج** dedi ki:
Süslü bir kuyruğu olan, **هَبْرَجا** (halinde) olanı izlerler

**جهرم**: **الجَهْرَميّةُ**: nisbetli elbiseler; yaygılar ve benzerleri gibi. Denir ki: o ketendendir. Dedi ki:
"Onun keteni ve **جَهْرَمُهْ** satın alınmaz"
Nisbet **ياء**’sını çıkararak onu isim yaptı.

**جرهم**: **جُرْهُم**: Yemen’den bir kabile. Mekke’ye indiler; İsmail عليه السّلام onların içinde evlendi. Sonra Allah’a isyan ettiler ve Harem’de ilhada saptılar; Allah da onları helâk etti.

**جمهر**: **الجُمْهُوُر**: çok, yığılmış, geniş kum. Ve **الجُمْهُورُ**: insanlardan topluluk; ve atlar. **مُجَمْهَرة**; yani: toplanmış.

**جهبل**: **جَهْبَلةٌ** kadın: çirkin, kötü yüzlü.

**هلبج**: **الهِلْباجةُ**: insanlardan ağır (kimse). Ve denir ki: ahmak, hafifmeşrep.

**لهجم**: **اللَّهْجَمُ**: açık yol.

**هملج**: **الهَمْلَجةُ**: binitin sürat ve salınış içinde yürüyüşünün güzelliği. Erkek ve dişinin sıfatı: **هملاج**.
Ve **هَمْلَجْ**. Ve **مُهَمْلَجٌ** yer: nazlandırılmış, boyun eğmiş. **العجّاج** dedi ki:
"**قد قلّدوا أَمْرَهُمُ المُهَمْلَجا**"

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D8%A8%D9%84/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الجَهْبَلة: المرأَة القبيحة الدَّمِيمة. والجَهْبَل: المُسِنُّ من الوُعُول، وقيل: العظيم منها؛ قال:
يَحْطِم قَرْنَيْ جَبَليٍّ جَهْبَل

##### Türkçe

**الجَهْبَلة**: çirkin, pek çirkin kadın. Ve **الجَهْبَل**: dağ keçilerinden yaşlı olan; ve denildi ki: onlardan iri olan; dedi ki:

İki boynuzunu kırar, dağlı bir **جَبَليّ** **جَهْبَل**.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D8%A8%D9%84/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الجهبل، كجعفر أهمله الجوهري، وقال غيره: هو العظيم الرأس، أو المسن، أو العظيم الرأس من الوعول عن ابن دريد، وأنشد:
  يحطم قرنى جبلي جهبل الجهبلة بهاء: المرأة القبيحة الدميمة، عن الليث. وجهبل بن سيف الكلابي، من بني الجلاح، الذي نعى النبي صلى الله عليه وسلم لأهل حضرموت حديثه عند النسائي. وبنو جهبل: فقهاء الشام جدهم الإمام مجد الدين طاهر بن نصر الله بن جهبل الحلبي الشافعي، توفي بالقدس سنة 596. وولداه الإمام تاج الدين إسماعيل، وأبو القاسم عيسى الحاسب العدل، الأخير حدث عن الحافظ أبي محمد القاسم بن الحافظ أبي القاسم علي بن الحسن بن هبة الله بن عساكر، وعنه الشرف الدمياطي. ومن ولد الإمام تاج الدين: شهاب الدين أبو العباس أحمد بن محيى الدين يحيى بن تاج الدين، حدث. ومنهم أيضا الإمام ناصر الدين بن جهبل، قرأ عليه المصنف صحيح مسلم في ثلاثة أيام، قراءة ضبط وإتقان، وقد تقدمت الإشارة إليه في الخطبة.

##### Türkçe

**الجهبل**; **جعفر** gibi; el-Cevherî onu ihmâl etti. Başkası dedi ki: O, büyük başlıdır; yahut yaşlıdır; yahut İbn Düreyd’den: dağ keçilerinden büyük başlı olandır. Ve inşâd etti:
  “Dağımın iki boynuzunu kırar; **جهبل** **الجهبلة** ile.”
**الجهبلة** (هاء ile): el-Leys’ten; çirkin, pek çirkin kadın.

Ve **جهبل بن سيف الكلابي**, **بني الجلاح**’tandır; o ki, Nebî صلى الله عليه وسلم onu Hadramut ehline vefat etmiş diye haber verdi; hadisi en-Nesâî’nin yanında(dır).

Ve **بنو جهبل**: Şam’ın fakihleridir; dedeleri imam Mecdüddîn Tâhir b. Nasrullah b. Cehbel el-Halebî eş-Şâfiî’dir; Kudüs’te 596 senesinde vefat etti. Ve iki oğlu: imam Tâcüddîn İsmâîl ve Ebü’l-Kâsım Îsâ el-Hâsib el-Adl; sonuncusu, hâfız Ebû Muhammed el-Kâsım b. el-Hâfız Ebü’l-Kâsım Alî b. el-Hasen b. Hibetullah b. Asâkir’den rivayet etti; ondan da eş-Şeref ed-Dimyâtî (rivayet etti).

Ve imam Tâcüddîn’in evlâdından: Şihâbüddîn Ebü’l-Abbâs Ahmed b. Muhyiddîn Yahyâ b. Tâcüddîn; rivayet etti.

Ve onlardan ayrıca imam Nâsırüddîn b. Cehbel; musannif onun yanında Sahîh-i Müslim’i üç günde okudu; ضبط ve itkan kıraatiyle; ona işaret hutbede geçmişti.
