# جهد — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D8%AF/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AC%D9%87%D8%AF/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [جهد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D8%AF.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: جهد

الجَهْدُ والجُهْدُ: الطاقة، تقول: اجْهَد جَهْدَك؛ وقيل: الجَهْد المشقة والجُهْد الطاقة. الليث: الجَهْدُ ما جَهَد الإِنسان من مرض أَو أَمر شاق، فهو مجهود؛ قال: والجُهْد لغة بهذا المعنى. وفي حديث أُمِّ معبد: شاة خَلَّفها الجَهْد عن الغنم؛ قال ابن الأَثير: قد تكرر لفظ الجَهْد والجُهْد في الحديث، وهو بالفتح، المشقة، وقيل: هما لغتان في الوسع والطاقة، فأَما في المشقة والغاية فالفتح لا غير؛ ويريد به في حديث أُم معبد في الشاة الهُزال؛ ومن المضموم حديث الصدقة أَيُّ الصدقة أَفضل، قال: جُهْدُ المُقِلِّ أَيْ قدر ما يحتمله حال القليل المال. وجُهِدَ الرجل إِذا هُزِلَ؛ قال سيبويه: وقالوا طلبتَه جُهْدَك، أَضافوا المصدر وإِن كان في موضع الحال، كما أَدخلوا فيه الأَلف واللام حين قالوا: أَرسَلَها العِراكَ؛ قال: وليس كل مصدر مضافاً كما أَنه ليس كل مصدر تدخله الأَلف واللام.وجَهَدَ يَجْهَدُ جَهْداً واجْتَهَد، كلاهما: جدَّ. وجَهَدَ دابته جَهْداً وأَجْهَدَها: بلغ جَهْدها وحمل عليها في السير فوق طاقتها. الجوهري: جَهَدْته وأَجْهَدْته بمعنى؛ قال الأَعشى:
فجالتْ وجالَ لها أَرْبعٌ،
جَهَدْنا لها مَعَ إِجهادها
وجَهْدٌ جاهد: يريدون المبالغة، كما قالوا: شِعْرٌ شَاعر ولَيْل لائل؛ قال سيبويه: وتقول جَهْدواي أَنك ذاهب؛ تجعل جَهْد
(* قوله «تجعل جهد إلخ»
كذا بالأصل ولم يتكلم على بقية الكلمة.) ظرفاً وترفع أَن به على ما ذهبوا إِليه في قولهم حقاً أَنك ذاهب. وجُهِد الرجل: بلغ جُهْده، وقيل: غُمَّ. وفي خبر قيس بن ذريح: أَنه لما طلق لُبْنَى اشتدّ عليه وجُهِدَ وضَمِنَ. وجَهَد بالرجل: امتحنه عن الخير وغيره.
الأَزهري: الجَهْد بلوغك غاية الأَمر الذي لا تأْلو على الجهد فيه؛ تقول: جَهَدْت جَهْدي واجْتَهَدتُ رأْبي ونفسي حتى بلغت مَجهودي. قال: وجهدت فلاناً إِذا بلغت مشقته وأَجهدته على أَن يفعل كذا وكذا. ابن الكسيت: الجَهْد الغاية. قال الفراء: بلغت به الجَهْد أَي الغاية. وجَهَدَ الرجل في كذا أَي جدَّ فيه وبالغ. وفي حديث الغسل: إِذا جلس بين شعبها الأَربع ثم جَهَدَها أَي دفعها وحفزها؛ وقيل: الجَهْد من أَسماء النكاح. وجَهَده المرض والتعب والحب يَجْهَدُه جَهْداً: هزله. وأَجْهَدَ الشيبُ: كثر وأَسرع؛ قال عدي بن زيد:
لا تؤاتيكَ إِنْ صَحَوْتَ، وإِنْ أَجـ
ـهَدَ في العارِضَيْن منك القَتِيرُ
وأَجْهَدَ فيه الشيب إِجْهاداً إِذا بدا فيه وكثر.
والجُهْدُ: الشيء القليل يعيش به المُقِلُّ على جهد العيش. وفي التنزيل العزيز: والذين لا يجدون إِلاَّ جُهْدَهم؛ على هذا المعنى. وقال الفراء: الجُهْدُ في هذه الآية الطاقة؛ تقول: هذا جهدي أَي طاقتي؛ وقرئ: والذين لا يجدون إِلا جُهدهم وجَهدَهم، بالضم والفتح؛ الجُهْد، بالضم: الطاقة، والجَهْد، بالفتح: من قولك اجْهَد جَهْدك في هذا الأَمر أَي ابلغ غايتك، ولا يقال اجْهَد جُهْدك.
والجَهاد: الأَرض المستوية، وقيل: الغليظة وتوصف به فيقال أَرض جَهاد. ابن شميل: الجَهاد أَظهر الأَرض وأَسواها أَي أَشدّها استواء، نَبَتَتْ أَو لم تَنْبُتْ، ليس قربه جبل ولا أَكمة. والصحراء جَهاد؛ وأَنشد: يَعُودُ ثَرَى الأَرضِ الجَهادَ، ويَنْبُتُ الـ
ـجَهادُ بها، والعُودُ رَيَّانُ أَخضر
أَبو عمرو: الجَماد والجَهاد الأَرض الجدبة التي لا شيء فيها، والجماعة جُهُد وجُمُد؛ قال الكميت:
أَمْرَعَتْ في نداه إِذ قَحَطَ القط
ـرُ، فأَمْسى جَهادُها ممطورا
قال الفراء: أَرض جَهاد وفَضاء وبَراز بمعنى واحد. وفي الحديث: أَنه، عليه الصلاة والسلام، نزل بأَرضٍ جَهادٍ؛ الجَهاد، بالفتح، الأَرض الصلبة، وقيل: هي التي لا نبات بها؛ وقول الطرمَّاح:
ذاك أَمْ حَقْباءُ بَيْدانة،
غَرْبَةُ العَيْنِ جَهادُ السَّنام
جعل الجهاد صفة للأَتان في اللفظ وإِنما هي في الحقيقة للأَرض، أَلا ترى أَنه لو قال غربة العين جهاد لم يجز، لأَن الأَتان لا تكون أَرضاً صلبة ولا أَرضاً غليظة؟ وأَجْهَدَتْ لك الأَرض: برزت. وفلان مُجهِد لك: محتاط. وقد أَجْهَد إِذا احتاط؛ قال:
نازَعْتُها بالهَيْنُمانِ وغَرَّها
قِيلِي: ومَنْ لكِ بالنَّصِيح المُجْهِدِ؟
ويقال: أَجْهَدَ لك الطريقُ وأَجهَدَ لك الحق أَي برز وظهر ووضح. وقال أَبو عمرو بن العلاء: حلف بالله فَأَجْهد وسار فَأَجْهَد، ولا يكون فَجَهَد. وقال أَبو سعيد: أَجْهَدَ لك الأَمر أَي أَمكنك وأَعرض لك. أَبو عمرو: أَجْهَدَ القوم لي أَي أَشرفوا؛ قال الشاعر:
لما رأَيتُ القومَ قد أَجهَدوا،
ثُرْت إِليهم بالحُسامِ الصَّقِيلْ
الأَزهري عن الشعبي قال: الجُهْدُ في الغُنْيَة والجَهْدُ في العمل. ابن عرفة: الجُهد، بضم الجيم، الوُسع والطاقة، والجَهْدُ المبالغة والغاية؛ ومنه قوله عزّ وجل: جَهْد أَيمانهم؛ أَي بالغوا في اليمين واجتهدوا فيها. وفي الحديث: أَعوذ بالله من جَهْد البلاء؛ قيل: إِنها الحالة الشاقة التي تأْتي على الرجل يختار عليها الموت. ويقال: جَهْد البلاء كثرة العيال وقلة الشيء. وفي حديث عثمان: والناس في جيش العسرة مُجْهِدون أَي معسرون. يقال: جُهِدَ الرجل فهو مجهود إِذا وجد مشقة، وجُهِدَ الناس فهم مَجُهودون إِذا أَجدبوا؛ فأَما أَجْهَدَ فهو مُجْهِدٌ، بالكسر، فمعناه ذو جَهْد ومشقة، أَو هو من أَجهَد دابته إِذا حمل عليها في السير فوق طاقتها. ورجل مُجْهِد إِذا كان ذا دابة ضعيفة من التعب، فاستعاره للحال في قلة المال. وأُجْهِد فهو مُجْهَد، بالفتح، أَي أَنه أُوقع في الجهد المشقة. وفي حديث الأَقرع والأَبرص: فوالله لا أُجْهَدُ اليومَ بشيء أَخذته لله، لا أَشُقُّ عليك وأَرُدُّك في شيء تأْخذه من مالي لله عز وجل. والمجهود: المشتهَى من الطعام واللبن؛ قال الشماخ يصف إِبلاً بالغزارة: تَضْحَى، وقد ضَمِنَتْ ضَرَّاتُها غُرَفاً
من ناصِعِ اللون، حُلْوِ الطَّعْمِ، مَجْهودِ
فمن رواه حلو الطعم مجهود أَراد بالمجهود: المشتهى الذي يلح عليه في شربه لطيبه وحلاوته، ومن رواه حلو غير مجهود فمعناه: أَنها غزار لا يجهدها الحلب فينهك لبنها؛ وفي المحكم: معناه غير قليل يجهد حلبه أَو تجهد الناقة عند حلبه؛ وقال الأَصمعي في قوله غير مجهود: أَي أَنه لا يمذق لأَنه كثير. قال الأَصمعي: كل لبن شُدَّ مَذْقُهُ بالماء فهو مجهود. وجَهَدت اللبن فهو مجهود أَي أَخرجت زبده كله. وجَهدْتُ الطعامَ: اشتهيته. والجاهد: الشهوان. وجُهِدَ الطعام وأُجْهِد أَي اشتُهِيَ. وجَهَدْتُ الطعامَ: أَكثرت من أَكله. ومرعى جَهِيد: جَهَدَه المال. وجُهِدَ الرجل فهو مجهود من المشقة. يقال: أَصابهم قحوط من المطر فجُهِدُوا جَهْداً شديداً. وجَهِدَ عيشهم، بالكسر، أَي نكد واشتد.
والاجتهاد والتجاهد: بذل الوسع والمجهود. وفي حديث معاذ: اجْتَهَدَ رَأْيَ الاجْتِهادِ؛ بذل الوسع في طلب الأَمر، وهو افتعال من الجهد الطاقة، والمراد به رد القضية التي تعرض للحاكم من طريق القياس إِلى الكتاب والسنة، ولم يرد الرأْي الذي رآه من قبل نفسه من غير حمل على كتاب أَو سنة.أَبو عمرو: هذه بقلة لا يَجْهَدُها المال أَي لا يكثر منها، وهذا كَلأٌ يَجْهَدُه المال إِذا كان يلح على رعيته. وأَجْهَدوا علينا العداوة: جدُّوا.
وجاهَدَ العدوَّ مُجاهَدة وجِهاداً: قاتله وجاهَد في سبيل الله. وفي الحديث: لا هِجرة بعد الفتح ولكن جِهاد ونِيَّةٌ؛ الجهاد محاربة الأَعداء، وهو المبالغة واستفراغ ما في الوسع والطاقة من قول أَو فعل، والمراد بالنية إِخلاص العمل لله أَي أَنه لم يبق بعد فتح مكة هجرة لأَنها قد صارت دار إِسلام، وإِنما هو الإِخلاص في الجهاد وقتال الكفار. والجهاد: المبالغة واستفراغ الوسع في الحرب أَو اللسان أَو ما أَطاق من شيء. وفي حديث الحسن: لا يَجْهَدُ الرجلُ مالَهُ ثم يقعد يسأَل الناس؛ قال النضر: قوله لا يجهد ماله أَي يعطيه ويفرقه جميعه ههنا وههنا؛ قال الحسن ذلك في قوله عز وجل: يسأَلونك ماذا ينفقون قل العفو.
ابن الأَعرابي: الجَهاض والجَهاد ثمر الأَراك. وبنو جُهادة: حيّ، والله أَعلم.

### Türkçe

**الجَهْدُ** ve **الجُهْدُ**: güç/kuvvet; dersin ki: **اجْهَد جَهْدَك**; ve denildi ki: **الجَهْد** meşakkat, **الجُهْد** güç/kuvvettir. el-Leys: **الجَهْدُ** insanın hastalıktan yahut zor bir işten çektiği şeydir; o hâlde o **مجهود**dur; dedi ki: **الجُهْد** bu mânâ ile bir dildir (bir lehçedir). Ümm Ma‘bed hadîsinde: “koyunlardan **الجَهْد** onu geri bırakmış bir koyun”; İbnü’l-Esîr dedi ki: hadîste **الجَهْد** ve **الجُهْد** lafzı tekrar etmiştir; o, fetha iledir: meşakkat; ve denildi ki: ikisi de genişlik ve güçte iki dildir; fakat meşakkat ve nihayette fetha dışında yoktur; Ümm Ma‘bed hadîsinde koyunda onunla zayıflığı kasteder. Ve damme ile olan, sadaka hadîsidir: “Hangi sadaka daha faziletlidir?” dedi: **جُهْدُ المُقِلِّ**; yani malı az olanın hâlinin taşıyabildiği miktar. Ve **جُهِدَ** adam, zayıfladığı zaman. Sîbeveyh dedi ki: “**طلبتَه جُهْدَك**” dediler; masdarı, hâl yerinde olduğu hâlde izâfe ettiler; nitekim “**أَرسَلَها العِراكَ**” dediklerinde ona **الأَلف واللام**ı soktukları gibi; dedi ki: her masdar izâfeli değildir; nitekim her masdara **الأَلف واللام** girmediği gibi. Ve **جَهَدَ يَجْهَدُ جَهْداً** ve **اجْتَهَد**: ikisi de; ciddiyet gösterdi. Ve **جَهَدَ** binitini **جَهْداً** ve **أَجْهَدَها**: onun **جَهْد**ine ulaştı ve yürüyüşte gücünün üstünde ona yükledi. el-Cevherî: **جَهَدْته** ve **أَجْهَدْته** aynı mânâdadır; el-A‘şâ dedi ki:

فجالتْ وجالَ لها أَرْبعٌ،
جَهَدْنا لها مَعَ إِجهادها

Ve **جَهْدٌ جاهد**: mübalağa isterler; “**شِعْرٌ شَاعر**” ve “**لَيْل لائل**” dedikleri gibi. Sîbeveyh dedi ki: “**جَهْدواي أَنك ذاهب**” dersin; **جَهْد**ü
(* “**تجعل جهد إلخ**” sözü: asılda böyledir ve kelimenin geri kalanına dair konuşmadı.)
zarf yaparsın ve “**أَن**”ı onunla, “**حقاً أَنك ذاهب**” sözlerinde gittikleri şeye göre ref‘ edersin. Ve **جُهِد** adam: **جُهْد**üne ulaştı; ve denildi ki: boğuldu/sıkıldı. Kays b. Zurayh haberinde: Lubnâ’yı boşayınca ona ağır geldi, ve **جُهِدَ** ve **ضَمِنَ**. Ve **جَهَد** adamla: onu hayır ve başkası hakkında imtihan etti.

el-Ezherî: **الجَهْد**; içinde gayret etmekten geri durmadığın işin nihayetine ulaşmandır; dersin ki: **جَهَدْت جَهْدي** ve **اجْتَهَدتُ رأْبي ونفسي** ta ki **مَجهودي**me ulaştım. Dedi ki: birini **جَهَدت**; onun meşakkatinin sonuna vardığın zaman; ve onu **أَجهدته**; falan ve falanı yapmaya zorladığın zaman. İbnü’s-Sikkît: **الجَهْد** nihayettir. el-Ferrâ dedi ki: “Onunla **الجَهْد**e ulaştım” yani nihayete. Ve adam **جَهَدَ** falanda: yani onda ciddiyet gösterdi ve mübalağa etti. Gusül hadîsinde: “Dört şubesinin arasına oturduğunda sonra onu **جَهَدَها**” yani itti ve sevk etti; ve denildi ki: **الجَهْد** nikâhın isimlerindendir. Hastalık, yorgunluk ve sevgi onu **جَهَدَ** eder; **جَهْداً**: onu zayıflattı. Ve **أَجْهَدَ** ak saç: çoğaldı ve hızlandı; ‘Adiyy b. Zeyd dedi ki:

لا تؤاتيكَ إِنْ صَحَوْتَ، وإِنْ أَجـ
ـهَدَ في العارِضَيْن منك القَتِيرُ

Ve ak saç onda **أَجْهَدَ**; **إِجْهاداً**: onda belirdiği ve çoğaldığı zaman.

Ve **الجُهْدُ**: malı az olanın, geçim zorluğu üzere yaşadığı az şey. Aziz tenzilde: “**والذين لا يجدون إِلاَّ جُهْدَهم**”; bu mânâ üzeredir. el-Ferrâ dedi ki: bu âyette **الجُهْدُ** güçtür; dersin ki: “Bu benim **جهدي**m” yani gücümdür; ve şöyle okunmuştur: “**والذين لا يجدون إِلا جُهدهم**” ve “**وجَهدَهم**”, damme ve fetha ile; **الجُهْد** damme ile: güç; **الجَهْد** fetha ile: “**اجْهَد جَهْدك**” sözündendir; yani nihayetine ulaş; ve “**اجْهَد جُهْدك**” denilmez.

Ve **الجَهاد**: düz arazi; ve denildi ki: sert/katı; onunla vasfedilir de “**أَرض جَهاد**” denir. İbn Şümeyl: **الجَهاد** arazinin en açık ve en düz olanıdır; yani en şiddetli düzlüğü; bitmiş olsun yahut bitmemiş olsun; yakınında dağ yoktur, tepe yoktur. Çöl **جَهاد**dır; ve şu beyit okundu:

يَعُودُ ثَرَى الأَرضِ الجَهادَ، ويَنْبُتُ الـ
ـجَهادُ بها، والعُودُ رَيَّانُ أَخضر

Ebû ‘Amr: **الجَماد** ve **الجَهاد**; içinde hiçbir şey olmayan kıraç arazidir; çoğulu **جُهُد** ve **جُمُد**dur; el-Kumeyt dedi ki:

أَمْرَعَتْ في نداه إِذ قَحَطَ القط
ـرُ، فأَمْسى جَهادُها ممطورا

el-Ferrâ dedi ki: “**أَرض جَهاد**” ve “**فَضاء**” ve “**بَراز**” bir mânâdadır. Hadîste: onun, عليه الصلاة والسلام, “**أَرضٍ جَهادٍ**”a indiği; **الجَهاد** fetha ile: sert arazi; ve denildi ki: bitkisi olmayan arazidir. et-Tırimmâh’ın sözü:

ذاك أَمْ حَقْباءُ بَيْدانة،
غَرْبَةُ العَيْنِ جَهادُ السَّنام

**الجهاد**ı lafızda dişi eşeğin sıfatı yaptı; hâlbuki hakikatte o arazinindir; görmez misin ki “**غربة العين جهاد**” deseydi câiz olmazdı; çünkü dişi eşek sert arazi olmaz, kalın/sert arazi olmaz. Ve “Arazi sana **أَجْهَدَتْ**”: açığa çıktı. Ve falan kimse sana **مُجهِد**dir: ihtiyatlıdır. Ve **أَجْهَد** etti: ihtiyatlı davrandı; dedi ki:

نازَعْتُها بالهَيْنُمانِ وغَرَّها
قِيلِي: ومَنْ لكِ بالنَّصِيح المُجْهِدِ؟

Ve denir ki: “Yol sana **أَجْهَدَ**” ve “Hak sana **أَجهَدَ**” yani açığa çıktı, göründü, netleşti. Ebû ‘Amr b. el-‘Alâ dedi ki: Allah’a yemin etti de **فَأَجْهد** etti; yürüdü de **فَأَجْهَد** etti; **فَجَهَد** olmaz. Ebû Sa‘îd dedi ki: “İş sana **أَجْهَدَ**” yani sana mümkün oldu ve sana arz oldu. Ebû ‘Amr: “Kavim bana **أَجْهَدَ** etti” yani göründüler/yükseldiler; şair dedi ki:

لما رأَيتُ القومَ قد أَجهَدوا،
ثُرْت إِليهم بالحُسامِ الصَّقِيلْ

eş-Şa‘bî’den el-Ezherî: **الجُهْدُ** zenginlikte, **الجَهْدُ** iştedir. İbn ‘Arafa: **الجُهد** (cîmin dammesiyle) genişlik ve güç; **الجَهْدُ** mübalağa ve nihayettir; ondan, aziz ve celîl olanın sözü: “**جَهْد أَيمانهم**”; yani yeminde mübalağa ettiler ve onda gayret ettiler. Hadîste: “Belânın **جَهْد**inden Allah’a sığınırım”; denildi ki: o, adama gelip onu ölüm seçmeye sevk eden zor hâldir. Ve denir ki: belânın **جَهْد**i; çoluk çocuğun çokluğu ve şeyin azlığıdır. Osman hadîsinde: “İnsanlar **جيش العسرة**de **مُجْهِدون**” yani darlık içindedirler. Denir ki: adam **جُهِدَ**; o hâlde o **مجهود**dur; meşakkat bulduğu zaman; ve insanlar **جُهِدَ**; o hâlde onlar **مَجُهودون**dur; kıtlık oldukları zaman. Fakat **أَجْهَدَ** ise o **مُجْهِدٌ**dir (kesre ile); mânâsı: **جَهْد** ve meşakkat sahibi; yahut “binitini **أَجهَدَ** etti”dendir; yürüyüşte gücünün üstünde ona yüklediği zaman. Ve adam **مُجْهِد**dir; yorgunluktan zayıf biniti olduğu zaman; onu, mal azlığı hâline ödünç aldı (mecaz yaptı). Ve **أُجْهِد** edildi; o hâlde o **مُجْهَد**dir (fetha ile); yani meşakkat olan **الجهد**e düşürüldü. el-Akra‘ ve el-Ebras hadîsinde: “Vallahi bugün Allah için aldığım bir şeyle **لا أُجْهَدُ**; sana zorluk çıkarmam ve seni, malımdan Allah için aldığın bir şeyde geri çevirmem.”

Ve **المجهود**: yemekten ve sütten arzulanan (iştah çeken) şey; eş-Şemmâh, bollukla develeri vasfederken dedi ki:

تَضْحَى، وقد ضَمِنَتْ ضَرَّاتُها غُرَفاً
من ناصِعِ اللون، حُلْوِ الطَّعْمِ، مَجْهودِ

Kim “**حُلْوِ الطَّعْمِ، مَجْهودِ**” diye rivayet ettiyse, **المجهود** ile kastı: güzelliği ve tatlılığı sebebiyle içilmesinde ısrar edilen arzulanan şeydir. Kim “**حُلْوِ** غير **مجهود**” diye rivayet ettiyse mânâsı: onların bol sütlü olduğudur; sağım onu **يجهد** etmez de sütünü tüketmez. **المحكم**’de: mânâsı, sağımı **يجهد** eden az olmayan; yahut sağımında deve **تجهد** olur. el-Asma‘î “**غير مجهود**” sözünde dedi ki: yani çok olduğu için sulandırılmaz. el-Asma‘î dedi ki: su ile **مَذْق**u şiddetlendirilmiş her süt **مجهود**dur. “Sütü **جَهَدت**” ettim; o hâlde o **مجهود**dur: yani kaymağının hepsini çıkardın. “Yemeği **جَهدْتُ**”: onu arzuladım. Ve **الجاهد**: şehvetli/iştahlı. Ve yemek **جُهِدَ** ve **أُجْهِد**: yani iştah edildi. “Yemeği **جَهَدْتُ**”: ondan çok yedim. Ve **مرعى جَهِيد**: mal onu **جَهَدَ** etti. Ve adam **جُهِدَ**; o hâlde o **مجهود**dur; meşakkatten. Denir ki: yağmurdan kıtlık onlara isabet etti de şiddetli bir **جَهْد** ile **جُهِدُوا**. Ve onların geçimi **جَهِدَ** (kesre ile): yani tatsızlaştı ve şiddetlendi.

Ve **الاجتهاد** ve **التجاهد**: genişliği ve **المجهود**u sarf etmektir. Muâz hadîsinde: “**اجْتَهَدَ رَأْيَ الاجْتِهادِ**”; işin talebinde genişliği sarf etti; o, **الجهد** (güç)ten ifti‘âldir; onunla murad: hâkime arız olan davayı kıyas yoluyla kitaba ve sünnete döndürmektir; kitaba yahut sünnete dayandırmadan, sırf kendi nefsinden gördüğü görüş murad edilmedi. Ebû ‘Amr: “Bu bir ottur; mal onu **لا يَجْهَدُها**” yani ondan çoğaltmaz; ve bu bir ottur; mal onu **يَجْهَدُه**; onu otlatmasında ısrar ettiği zaman. Ve “Bize düşmanlığı **أَجْهَدوا**”: ciddiyet gösterdiler.

Ve düşmanla **جاهَدَ**; **مُجاهَدة** ve **جِهاداً**: onunla savaştı; ve Allah yolunda **جاهَد** etti. Hadîste: “Fetihten sonra hicret yoktur; fakat **جِهاد** ve niyet vardır”; **الجهاد** düşmanlarla savaşmaktır; o, söz yahut fiilden, genişlik ve güçte olanı mübalağa ile tüketmektir; niyet ile murad: ameli Allah için hâlis kılmaktır; yani Mekke’nin fethinden sonra hicret kalmadı; çünkü o İslâm yurdu olmuştur; ancak, cihadda ihlâs ve kâfirlerle savaş vardır. Ve **الجهاد**: savaşta yahut dilde yahut bir şeyden gücünün yettiğinde, genişliği mübalağa ile tüketmektir. Hasan hadîsinde: “Adam malını **لا يَجْهَدُ** etmez, sonra oturup insanlardan ister”; en-Nadr dedi ki: “Malını **لا يجهد**” sözü: onu verir ve onu burada burada tamamen dağıtır; Hasan bunu, aziz ve celîl olanın sözü hakkında söyledi: “Sana neyi infak edeceklerini sorarlar; de ki: **العفو**.”

İbnü’l-A‘râbî: **الجَهاض** ve **الجَهاد**; **الأَراك**ın meyvesidir. Ve Benû **جُهادة**: bir kabiledir; Allah daha iyi bilir.
