# جهر (ج-ه-ر) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D8%B1
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AC%D9%87%D8%B1

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Kuru halde olan bir toprağın yağmur aldıktan sonra yeşerip kendisini göstermesine cehr denmiştir

- Harfler: ج - ه - ر
- Kur'an'da: 16 geçiş · 15 ayet · 11 sîga
- 13 sözlük

## Sîgalar (11)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [الْجَهْرَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D8%B1/siga/%D8%A7%D9%84%D9%92%D8%AC%D9%8E%D9%87%D9%92%D8%B1%D9%8E.md) | الْفَعْلَ | Açıkça söylemek | 3 | 3 | [4:148](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D8%B1/ayet/4:148.md) |
| [جَهْرَةً](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D8%B1/siga/%D8%AC%D9%8E%D9%87%D9%92%D8%B1%D9%8E%D8%A9%D9%8B.md) | فَعْلَةً | Açıkça göstermek | 3 | 3 | [2:55](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D8%B1/ayet/2:55.md) |
| [تَجْهَرْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D8%B1/siga/%D8%AA%D9%8E%D8%AC%D9%92%D9%87%D9%8E%D8%B1%D9%92.md) | تَفْعَلْ | Açıkça söyleme; Açıkça söylersin | 2 | 2 | [17:110](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D8%B1/ayet/17:110.md) |
| [اجْهَرُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D8%B1/siga/%D8%A7%D8%AC%D9%92%D9%87%D9%8E%D8%B1%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | افْعَلُوا | Açıkça söyleyin | 1 | 1 | [67:13](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D8%B1/ayet/67:13.md) |
| [الْجَهْرِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D8%B1/siga/%D8%A7%D9%84%D9%92%D8%AC%D9%8E%D9%87%D9%92%D8%B1%D9%90.md) | الْفَعْلِ | Açıkça söylemek | 1 | 1 | [7:205](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D8%B1/ayet/7:205.md) |
| [تَجْهَرُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D8%B1/siga/%D8%AA%D9%8E%D8%AC%D9%92%D9%87%D9%8E%D8%B1%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | تَفْعَلُوا | Açıkça söylemeyin | 1 | 1 | [49:2](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D8%B1/ayet/49:2.md) |
| [جَهَرَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D8%B1/siga/%D8%AC%D9%8E%D9%87%D9%8E%D8%B1%D9%8E.md) | فَعَلَ | Açıkça söyledi | 1 | 1 | [13:10](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D8%B1/ayet/13:10.md) |
| [جِهَارًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D8%B1/siga/%D8%AC%D9%90%D9%87%D9%8E%D8%A7%D8%B1%D9%8B%D8%A7.md) | فِعَالًا | Yüzüne açıkça söylemek | 1 | 1 | [71:8](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D8%B1/ayet/71:8.md) |
| [كَجَهْرِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D8%B1/siga/%D9%83%D9%8E%D8%AC%D9%8E%D9%87%D9%92%D8%B1%D9%90.md) | كَفَعْلِ | Açıkça söylemek gibi | 1 | 1 | [49:2](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D8%B1/ayet/49:2.md) |
| [وَجَهْرًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D8%B1/siga/%D9%88%D9%8E%D8%AC%D9%8E%D9%87%D9%92%D8%B1%D9%8B%D8%A7.md) | وَفَعْلًا | Ve açıkça göstermek | 1 | 1 | [16:75](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D8%B1/ayet/16:75.md) |
| [وَجَهْرَكُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D8%B1/siga/%D9%88%D9%8E%D8%AC%D9%8E%D9%87%D9%92%D8%B1%D9%8E%D9%83%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | وَفَعْلَكُمْ | Ve sizin açıkça söylemeniz | 1 | 1 | [6:3](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D8%B1/ayet/6:3.md) |

## Mücavir kökler — 74 mücavir (101 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [سرر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D8%B1.md) — 5 ortak ayet · G² 31 · Serer üstüne oturulan kanepe türü divandır
2. [قول](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%84.md) — 11 ortak ayet · G² 18 · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
3. [خفي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D9%8A.md) — 3 ortak ayet · G² 17 · Hafy, Sık ağaçlı yerdir
4. [صعق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%B9%D9%82.md) — 2 ortak ayet · G² 14 · Yıldırım demektir
5. [علم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%84%D9%85.md) — 7 ortak ayet · G² 11 · Dağın sivri noktası demektir
6. [خفت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D8%AA.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Heft (hı,te) : Habet(hı) silkilmiş yaprak demektir
7. [سرب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Uzakta su gibi görünen düzlüktür
8. [صوت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%AA.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Çomaktır
9. [ضرع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B1%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Hayvan memesidir
10. [سوي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · Seviye: Engebesiz düz yerdir
11. [أصل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B5%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Bitki kökü demektir
12. [بغت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D8%AA.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Baas aniden ortaya çıkıp saldıran hayvan demektir
13. [حبط](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%A8%D8%B7.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Habte suyu kurumuş kuyu demektir
14. [غدو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%AF%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Ğida, Sabah yemeği, kahvaltı demektir
15. [ظلم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%84%D9%85.md) — 3 ortak ayet · G² 5 · Zalimler
16. [رأي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A3%D9%8A.md) — 3 ortak ayet · G² 4 · Raye bir yere konmuş, oranın özelliğini gösteren işaret…
17. [كتم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%AA%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Su sızdırmayan sağlam tulumdur
18. [موسى](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D8%B3%D9%89.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Musa
19. [رفع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%81%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Raf’, üzerine bir şeylerin konduğu yer, raftır
20. [أله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — 8 ortak ayet · G² 3 · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
21. [عفو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%81%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Affetti
22. [حسن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B3%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Hüsn : Sıra dağların yan yana olan iki büyük dağın en…
23. [غفل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%81%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Ğufl, “Ğefer” örtü demektir
24. [دعو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%B9%D9%88.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Deav : Dua, gel gel anlamına kalkan eller demektir
25. [سلط](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D8%B7.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Salata, doğranmış sebze demektir
26. [شعر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B9%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Şuurunda olurlar
27. [فوق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%88%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Üst
28. [صدر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Okun ön yarısına denir
29. [عجل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AC%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Buzağı demektir
30. [ضرب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B1%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Örnek verdi
31. [أخذ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B0.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · İhaze göl gibi suyun toplandığı yer yani birikintidir veya…
32. [كسب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Kazandı
33. [سمي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Ad verilen
34. [هلك](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D9%83.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Helek, ot bitmeyen tuzlu çorak yerdir
35. [حمد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%85%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Hamd: Cümle kapısı demektir
36. [ليل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Durgun suyda dibe çöken mile “leyl“, akıp denize giden…
37. [سمو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D9%88.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · “Sem” hayvanın sırtı, “ard” da hayvanın karnıdır
38. [حبب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%A8%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Habbe حَبَّ tane demektir (Tahıl tanesi)
39. [نفق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · İki yüzlüler
40. [بعض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B6.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Bu’sus kalça kemiği, buud kalça, türkçedeki but buradan…
41. [بغي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Buğa boğa demektir
42. [صلو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%84%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Namaz
43. [نهر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%87%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Durgun suyda dibe çöken mile “leyl“ akıp denize giden…
44. [ذو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Sahip
45. [رزق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B2%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Üzüm demektir
46. [خوف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%88%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Havf : “Hafe” korkulduğu zaman saklanmak için takınılan…
47. [نظر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Korkuluk demektir
48. [سأل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A3%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · “Sehl” ova demektir
49. [أهل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%87%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Hilal yeni ay demektir
50. [قدر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Kıdr kazandır
51. [دون](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%88%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Dane, inek yavrusuna denir
52. [مثل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AB%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Çamurdan yapılan ve bir şeye benzetilen nesne, heykeldir
53. [سوأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D8%A3.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Sey’e(hemze): “Sivad” kara demektir
54. [نبأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%A8%D8%A3.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Doğurmadan evvel devenin memesinde görülen süttür
55. [كبر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%A8%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Yaşlı adamdır
56. [كثر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%AB%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Kesr(sin ile) kırık demektir
57. [شيأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%8A%D8%A3.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Şey
58. [سمع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · İşiten
59. [سبل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Biribirini kesen yoldur
60. [بين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Beyn topraktaki yarık demektir

Devamı (JSON): https://lisan.digital/api/roots/%D8%AC%D9%87%D8%B1/neighbours?offset=60&limit=50

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | جهر |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [علن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%84%D9%86.md), [ظهر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%87%D8%B1.md), [بدا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AF%D8%A7.md) |
| Zıt Kök | [سرر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D8%B1.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Bir şeyin gizlilik, örtü veya kapalılık halinden çıkarak göze veya kulağa çarpacak derecede açığa çıkması, yükselmesi ve belirginleşmesi |
| Çekirdek Özet 2 | Sesin ve sözün işitilebilir açıklıkta yükseltilmesi ile bir olgunun veya varlığın çıplak gözle, apaçık şekilde müşahede edilmesi |
| Çekirdek Özet 3 | İletişimde ve eylemde aleniyet; gizli niyetlerin, batınî olanın dış dünyaya tam bir açıklıkla yansıması ve sorumluluğun aleniyet üzerinden kurulması |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca sesin desibel olarak yükseltilmesine indirgeyip, görsel açıklık, bizzat çıplak gözle görme ve varoluşsal aleniyet boyutunu göz ardı etmek |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| جه | Bir yöne doğru atılma, kabarma, zorlama ve içte olanı dışa doğru fırlatma; nitekim gayret ve gücü sonuna kadar harcamayı anlatan [جهد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D8%AF.md), bir şeyi tam techiz edip harekete geçirmeyi anlatan [جهز](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D8%B2.md), iç dürtüyle taşkınlık yapmayı anlatan [جهل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D9%84.md) ve yüzün asılarak kabarmasını anlatan [جهم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D9%85.md) köklerinde bu dışa vurum ve kabarma hareketi esastır. | ر | İnsan başı, üstünlük ve süreklilik bildiren ر harfinin eklenmesiyle bu kabarma ve dışa atılma hareketi, doğrudan algı sınırlarının üstüne çıkan, göze ve kulağa çarpan, yüksekte ve açıkta tecelli eden duyusal bir aleniyete dönüşmüştür. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ج | Değnek, deve; taşıma, yol alma, yüklenme ve içten gelen bir hareketle mesafe katetme | Bir yükün, bilginin veya sesin içteki durağan halden çıkarılarak dışarıya doğru taşınması ve iletilmesi hareketini başlatır. |
| ه | Kollarını kaldırmış insan; dikkat çekme, ortaya çıkma, nefes ve dışa yönelim | Taşınan içeriğin birdenbire dikkat çekecek şekilde nefesle, sesle veya görüntüyle açığa vurulması ve fark edilir kılınmasıdır. |
| ر | İnsan başı; baş, ilk, üst, görünür olma ve zirve | Açığa çıkan şeyin algı eşiğinin en üstüne tırmanması, baş hizasında görünür olması ve işitmede veya görmede başat konuma geçmesidir. |
| جهر | İçteki gücün taşınarak dışa vurulması, nefesle dikkat çekecek seviyede yukarı kaldırılması ve en üst algı noktasında açıkça sergilenmesi | Kök, gizli ve örtülü olanın algı organlarının tepe noktasına taşınarak hem görme hem işitme alanında hiçbir perde bırakmaksızın apaçık hale getirilmesini resmeder. |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Kuyunun dibindeki çamur, tortu ve bulanıklığın temizlenerek dipteki suyun apaçık ortaya çıkarılması; kuyunun suyunun açığa vurulması mânasında جَهَرْتُ البِئْرَ denir. Ayrıca örtüsüz, yüksek ve ufku açık geniş tepeye de جَهْراء adı verilir. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem şairi Ebü’n-Necm el-İclî, belirginlik ve göze çarpma mânasında şöyle demiştir: وأرَى البياضَ على النِّساء جَهَارَةً / والعِتْقَُ أعرِفُهُ على الأَدْمَاءِ |
| Erken Arapça kullanım | İbn Manzûr ve Halîl b. Ahmed'in aktardığı kadîm kullanımlarda, sesi gür ve heybetli çıkan kimseye رجل جهير dendiği gibi, ordunun düşmanı sabahın aydınlığında açıktan basmasına جَهَرْنا بني فلان denilmiştir. |

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab.

### Sami etimolojik katman

Arapça kök جهر, genel Sami dilleri dairesinde belirgin biçimde görsel ve işitsel açıklığı, örtünün kalkmasını ve ışığın doğrudan çarpmasını ifade eden bir semantik köke dayanır. İbranicede yer alan *z-h-r* (זהר - parlamak, ışıldamak, uyarılmak) kökü ve Aramice/Süryanicedeki *z-h-r* (ܙܗܪ - aydınlanmak, parıldamak) biçimleri, fonetik olarak /z/ ile /j/ (Arapça ج) denkliği üzerinden incelendiğinde, ışığın ve aleniyetin algıyı kaplaması fikriyle örtüşür. Nitekim Arapçada güneş ışığının göze doğrudan vurmasıyla gündüzün net göremeyen göze veya hayvana *cehrâ* (عَيْن جَهْراء) denmesi, ışığın ve görünürlüğün aşırılığıyla ilgilidir. Kökün Akadca katmanında benzer ses yansımaları belirginleşmese de, Arapça ve Kuzeybatı Sami dillerindeki ortak eğilim, bir şeyin gizlenemeyecek derecede parlaması, açığa vurulması ve duyulur kılınması yönündedir.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, HALOT, Lane’s Lexicon.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Kuyuyu temizleyip suyunu açığa çıkarma ve sesin perdesini yükseltme | Fiziksel tortunun kaldırılmasıyla suyun meydana çıkması somut çekirdeğinden, sözün fısıltıdan arındırılıp alenileşmesine geçilmiştir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice ve Süryanice *z-h-r* (ışıldamak, parlamak, aydınlıkta olmak) | Işığın ve netliğin aşırılığı ile görme/işitme eşiğinin aşılması arasındaki semantik bağ korunmuştur. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Belirgin fark tespit edilmedi | Sami kolu dışındaki Afro-Asyatik katmanlarda doğrudan türemiş formlara rastlanmamıştır. | Veri bulunamadı |

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| جهر | Anlamlı | Açığa çıkmak, sesi veya manzarayı aleni kılmak | Kökün merkez anlamı; gizlilik perdesini kaldırarak gözle görülür veya kulakla işitilir hale getirmektir. | Hedef köktür; Kur'an'da geçer. |
| [جره](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B1%D9%87.md) | Anlamlı | Çekip çıkarmak, sürüklemek, ortaya dökmek | Suyun veya bir nesnenin saklı durduğu yerden zorla çekilip çıkarılmasıdır. | Kur'an'da geçmez; çekirdekteki dışa çıkarma bağı mevcuttur. |
| [هجر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%AC%D8%B1.md) | Anlamlı | Terk etmek, ayrılmak, gün ortası sıcağında durmak | Bağları koparıp görünür biçimde uzaklaşmak veya gün ortasının şiddetli aydınlığında bulunmaktır. | Kur'an'da geçer; zıtlık ve ayrılma yönü taşır. |
| [هرج](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%B1%D8%AC.md) | Anlamlı | Karışıklık, kargaşa, taşkınlık içinde olmak | İnsanların kontrolsüzce birbirine girmesi, ses ve hareket taşkınlığının ortalığı sarmasıdır. | Kur'an'da geçmez; aşırı ses ve hareketle bağlantılıdır. |
| [رجه](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D9%87.md) | Anlamlı | Sarsılmak, çalkalanmak, tereddüt etmek | Bir şeyin yerinde duramayıp dışa doğru salınım ve hareket göstermesidir. | Kur'an'da geçmez; zayıf kullanımlıdır. |
| [رهج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%87%D8%AC.md) | Anlamlı | Toz kaldırmak, duman çıkarmak | Hareketin şiddetiyle tozun havaya yükselip görünür hale gelmesidir. | Kur'an'da geçmez; görünürlük ve yükselme teması ortaktır. |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| جهر | Merkez | Aleniyet, sesin ve görüntünün açığa çıkması | Hem kulağa hem göze hitap eden, algı eşiğini aşarak apaçık ortaya dökülen yüksek aleniyettir. | Duyusal perdenin bütünüyle kalkması durumudur. |
| [علن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%84%D9%86.md) | Komşu | İlan etmek, alenileşmek | Bir bilginin veya durumun kamuya mal edilmesi; sır olmaktan çıkarılıp topluma duyurulmasıdır. | جهر doğrudan duyu organına çarpan fiziki yüksekliği de içerirken [علن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%84%D9%86.md) daha çok sosyo-hukuki aleniyettir. |
| [ظهر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%87%D8%B1.md) | Komşu | Ortaya çıkmak, belirginleşmek | Bir şeyin arka plandan ön plana geçip yüzeyde görünür olması, galip ve baskın hale gelmesidir. | [ظهر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%87%D8%B1.md) varoluşsal ve mekânsal belirişi öne çıkarır; جهر ise ses ve net görsel algıdaki keskinliği vurgular. |
| [بدا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AF%D8%A7.md) | Komşu | Zuhur etmek, dışarıdan fark edilmek | Gizli veya içte olan bir şeyin ilk defa dışarıya aksetmesi, çöl veya açık alana çıkmasıdır. | [بدا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AF%D8%A7.md) ilk belirme anını, جهر ise tam bir açıklık ve işitilirlik/görünürlük düzeyini bildirir. |
| [سرر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D8%B1.md) | Zıt | Gizlemek, fısıldamak, saklamak | İçte tutmak, duyuların erişemeyeceği kapalı bir alanda muhafaza etmek ve yalnızca muhatabına fısıldamaktır. | جهر kavramının doğrudan zıddı olup gerek sözde gerek eylemde kapalılığı ifade eder. |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | جهر | Açığa vurmak, aleni kılmak, sesi yükseltmek | Görme ve işitme duyusunu tam olarak doyuracak ve perde bırakmayacak biçimde ortaya koymak. | Kesin |
| Latince | manifestare, palam facere, proclamare | Açığa çıkarmak, apaçık kılmak, yüksek sesle haykırmak | *manifestare* görme açıklığını, *proclamare* ise işitsel cehri karşılar; Latince iki ayrı kökle karşılayabilir. | Güçlü |
| İngilizce | proclaim, utter loudly, manifest openly | Alenen duyurmak, sesli söylemek, apaçık göstermek | *loudly* ses boyutunu, *manifestly* görsel boyutu verir; Arapçadaki her iki duyuyu birleştiren tekil kök yapısını tam kapsamaz. | Güçlü |
| Almanca | laut aussprechen, offenbaren, kundtun | Seslice söylemek, açığa vurmak, ilan etmek | *laut werden* işitsel tarafı, *offenkundig machen* ise aleniyet boyutunu karşılar. | Güçlü |
| Fransızca | proclamer, manifester ouvertement | Alenen ilan etmek, açıkça sergilemek | İçsel olandan kamusal ve algılanabilir olana geçişi ifade etmekle birlikte kökün somut su temizleme imgesini taşımaz. | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Wörterbuch, Lane’s Lexicon.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| الْجَهْرَ / جَهَرَ | Sözü açıkça, yüksek sesle ve fısıltıyı aşarak söylemek | Sözün aleniyeti ve sesin işitilir kılınması bağlamı (Enbiyâ [21:110](https://lisan.digital/tr/ayet/21:110.md), A‘lâ [87:7](https://lisan.digital/tr/ayet/87:7.md), Ra‘d [13:10](https://lisan.digital/tr/ayet/13:10.md)). |
| جَهْرَةً | Çıplak gözle, arada hiçbir perde ve şüphe olmaksızın bizzat müşahede etmek | İsrâiloğulları'nın Allah'ı gözleriyle açıkça görme talebi bağlamı (Bakara [2:55](https://lisan.digital/tr/ayet/2:55.md), Nisâ [4:153](https://lisan.digital/tr/ayet/4:153.md)). |
| جَهْرَةً | Gündüzün açık aydınlığında, herkesin gözü önünde ve apaçık gerçekleşen felaket/azap | Ansızın gelenin zıddı olarak göz göre göre, fark edilerek gelen azap bağlamı (En‘âm [6:47](https://lisan.digital/tr/ayet/6:47.md)). |
| تَجْهَرْ / تَجْهَرُوا | İletişimde edep, saygı ve ölçü gereği sesi muhatabın makamını aşacak şekilde bağırmamak | Namazda veya Peygamber'e hitapta sesin aşırı yükseltilmesinin yasaklanması bağlamı (İsrâ [17:110](https://lisan.digital/tr/ayet/17:110.md), Hucurât [49:2](https://lisan.digital/tr/ayet/49:2.md)). |
| جِهَارًا | Tebliği hiçbir gizlilik bırakmadan, toplumsal alanda aleniyetle icra etmek | Hz. Nûh'un kavmine karşı yürüttüğü açık ve kitlesel tebliğ yöntemi bağlamı (Nûh [71:8](https://lisan.digital/tr/ayet/71:8.md)). |
| جَهْرًا | İktisadi ve fiili infakı gizlilikten çıkarıp örnek ve teşvik edici olsun diye açıkça yapmak | İnfakın sır ve cehr boyutlarının dengelendiği bağlam (Nahl [16:75](https://lisan.digital/tr/ayet/16:75.md)). |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Rüyetullah ve ilahi ilim | Allah'ın dünyada veya ahirette gözle görülüp görülemeyeceği (*ru'yetüllah cehraten*) ile gizliyi (*sırr*) bildiği gibi açığa vurulanı (*cehr*) da bilmesi tartışması. | Görmede perdesizlik ve ilmin kuşatıcılığında aleniyet-hafâ ayrımı. |
| Fıkıh | Kıraat ve namaz hükümleri | Namazlarda cehrî ve hafî kıraat taksimi; sabah, akşam ve yatsı namazlarında sesin başkalarınca duyulacak düzeyde okunmasının vacip veya sünnet oluşu. | Sesin işitilirlik sınırının hukuki bir kritere (en azından yanındakinin duyabileceği seviyeye) bağlanması. |
| Tefsir | Dua ve zikir adabı | Duada tazarru ve hafiyye ile yakarışın asıl olduğu, aşırı bağırmanın ve ses yükseltmenin haddi aşmak sayılıp sayılmayacağı tartışması. | Aşırı ses yüksekliğinin içtenliği zedeleyen gösterişe dönüşme riski. |
| Hadis | Tebliğ ve ibadet sünneti | Hz. Peygamber'in tebliği önce gizli tutup ardından açık davete (*cehr*) geçmesi; ayrıca sahabi rivayetlerinde gür sesli hatipler için bu kökün kullanımı. | Toplumsal ilanın başlaması ve gür, tesirli hitabet vasfı. |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İbadet ve zikir | İbadetin aleniyeti ve cemaat bilinci | Toplu ibadette ortak şiarı ayakta tutmak ve sesi birleştirmek | Namazda kıraatin açık yapılması ferdî ibadeti kolektif bir tanıklığa ve ortak bir duyuma dönüştürür. | Kesin |
| İlmi | Metodoloji ve epistemoloji | Doğrulanabilir, açık ve ampirik gözlem | Gizli iddiaların kamu denetimine ve objektif delillendirmeye açılması | Bilginin gizemcilikten ve ezoterizmden çıkarılıp herkesçe test edilebilir bir aleniyete kavuşturulmasıdır. | Güçlü |
| Siyasi | Yönetim ve toplumsal sözleşme | Şeffaflık, aleni tebliğ ve kamuoyu denetimi | Kararların kapalı kapılar ardında değil halkın gözü önünde alınması | Baskı ve istibdadın gizlilik üzerinden üremesini engelleyen aleniyet ilkesidir. | Güçlü |
| İktisadi | İnfak ve mali işlemler | Kamusal yardımlaşma ve şeffaf harcama | Teşvik etmek, güven inşa etmek ve hesap verilebilirliği sağlamak | İnfakın hem gizli (*sirren*) hem açık (*cehren*) yapılması, hem nefsi korur hem de topluma örnek olur. | Kesin |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Sinyal-gürültü oranı (SNR) ve eşik aşımı | Bir sinyalin genliğinin arka plan gürültüsünü aşarak algılayıcı tarafından kesin ve bozulmasız olarak tespit edilmesi, kökün ses ve görüntüyü eşik üstüne çıkarma yapısıyla örtüşür. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Kamusal alan teorisi (Public sphere) | Bireysel ve mahrem alanda saklı kalan düşünce ve taleplerin, herkesin erişebildiği ve tartışabildiği müşterek kamusal alanda dile getirilmesi sürecidir. | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü salt bağırmak veya desibel cinsinden yüksek ses çıkarmak olarak anlayıp, kökün görme, ayan beyan olma ve şeffaflık boyutunu gözden kaçırmak. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da kök sadece sese ait değildir; Bakara [2:55](https://lisan.digital/tr/ayet/2:55.md) ve Nisâ [4:153](https://lisan.digital/tr/ayet/4:153.md) ayetlerinde doğrudan gözle müşahedeyi, En‘âm [6:47](https://lisan.digital/tr/ayet/6:47.md) ayetinde ise göz göre göre gelen aleniyeti ifade eder. Dolayısıyla kök, tüm algı pencerelerini açan bir çıplaklık ve belirginlik halidir. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | İlgili ayetlerde geçen cehrî ifadeleri sadece akustik bir eylem sanmak; tebliğdeki, infaktaki ve ilahi tecellideki görsel-varoluşsal aleniyet ilkelerini eksik kavramaya yol açar. |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Varlık ve bilgi hiyerarşisinde gizli (*sırr*) ile açık (*cehr*) arasındaki dengeyi kurar. İnsanın iç dünyası ile dışa vurduğu amellerin Allah katındaki eşit bilinirliğini ortaya koyar ve tebliğ ile ibadetteki ölçüyü tayin eder. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İsrâiloğulları'nın görsel mucize dayatmalarını anlatan kıssalarda (Bakara [2:55](https://lisan.digital/tr/ayet/2:55.md), Nisâ [4:153](https://lisan.digital/tr/ayet/4:153.md)), ibadet ve duada ses dengesini bildiren emirlerde (İsrâ [17:110](https://lisan.digital/tr/ayet/17:110.md), A‘râf [7:205](https://lisan.digital/tr/ayet/7:205.md)) ve Peygamber'e hitap adabını düzenleyen ahkâmda (Hucurât [49:2](https://lisan.digital/tr/ayet/49:2.md)). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Dindarlığın salt gizli ve içsel bir duyguya hapsedilmesi veya tam aksine gösterişçi bir haykırışa dönüştürülmesi ifrat ve tefritini düzeltir; gizli ile açığın her ikisinin de meşru ve dengeli zeminlerini belirler. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Bir kuyunun dip çamurundan arındırılarak suyunun berrakça yüzeye çıkarılması ve sesin fısıltı eşiğini aşarak herkesçe duyulur hale gelmesi.
- Soyut anlam: Bir niyetin, bilginin, hakkın veya hükmün örtü ve şüphe perdelerini yırtarak bütün muhataplarca tartışmasız biçimde kavranacak aleniyete kavuşturulması.
- Sistematik karşılık: Epistemik ve ahlaki şeffaflık; varlığın batın mertebesinden zahir mertebesine tam bir duyusal ve akli açıklıkla intikal etmesi.
- LaTeX modeli: $$\Delta A = \theta(S - S_0) \cdot \left( \frac{\partial I}{\partial t} \right)$$
- LaTeX açıklaması: Bu modelde $S$ bilginin, sesin veya eylemin dışa vurum şiddetini, $S_0$ ise gizlilik, fısıltı veya örtünme eşiğini temsil eder. $\theta(S - S_0)$ Heaviside basamak fonksiyonu olup, ancak eşik aşıldığında ($S > S_0$) aleniyetin meydana çıktığını gösterir. $I$ algılanabilirlik ve vuku derecesini, $\Delta A$ ise açığa çıkan aleniyet miktarını ifade eder. Kök, algı eşiğini aşan ve perdeleri kaldıran bu diferansiyel sıçramayı simgeler.

## Geçtiği ayetler (15 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AC%D9%87%D8%B1/occurrences?meal=IK

### [Bakara 2:55](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D8%B1/ayet/2:55.md) — جَهْرَةً

وَإِذْ قُلْتُمْ يَامُوسَى لَنْ نُؤْمِنَ لَكَ حَتَّى نَرَى اللَّهَ جَهْرَةً فَأَخَذَتْكُمُ الصَّاعِقَةُ وَأَنْتُمْ تَنْظُرُونَ

Meal (IK): Bir de, hani siz: Ey Musa, biz Allah’ı apaşikar görünceye kadar sana inanmayacağız, demiştiniz de, bakıp dururken sizi yıldırım çarpmıştı.

### [Nisa 4:148](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D8%B1/ayet/4:148.md) — الْجَهْرَ

لَا يُحِبُّ اللَّهُ الْجَهْرَ بِالسُّوءِ مِنَ الْقَوْلِ إِلَّا مَنْ ظُلِمَ وَكَانَ اللَّهُ سَمِيعًا عَلِيمًا

Meal (IK): Zulme uğrayanların ki başka; Allah çirkin sözün alenen söylenmesini sevmez. Allah Semi, Alim olandır.

### [Nisa 4:153](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D8%B1/ayet/4:153.md) — جَهْرَةً

يَسْأَلُكَ أَهْلُ الْكِتَابِ أَنْ تُنَزِّلَ عَلَيْهِمْ كِتَابًا مِنَ السَّمَاءِ فَقَدْ سَأَلُوا مُوسَى أَكْبَرَ مِنْ ذَلِكَ فَقَالُوا أَرِنَا اللَّهَ جَهْرَةً فَأَخَذَتْهُمُ الصَّاعِقَةُ بِظُلْمِهِمْ ثُمَّ اتَّخَذُوا الْعِجْلَ مِنْ بَعْدِ مَا جَاءَتْهُمُ الْبَيِّنَاتُ فَعَفَوْنَا عَنْ ذَلِكَ وَآتَيْنَا مُوسَى سُلْطَانًا مُبِينًا

Meal (IK): Kitab ehli senin kendilerine gökten bir kitab indirmeni isterler. Musa’ dan da bundan daha büyüğünü istemişlerdi. Ve; bize Allah’ı apaçık göster, demişlerdi. Zulümlerinden dolayı onları yıldırım çarpmıştı. Kendilerine bunca açık ayetler ve deliller geldikten sonra da buzağıya taptılar. Nihayet Biz, bunu affettik ve Musa’ya apaçık bir hüccet verdik.

### [En'am 6:3](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D8%B1/ayet/6:3.md) — وَجَهْرَكُمْ

وَهُوَ اللَّهُ فِي السَّمَوَاتِ وَفِي الْأَرْضِ يَعْلَمُ سِرَّكُمْ وَجَهْرَكُمْ وَيَعْلَمُ مَا تَكْسِبُونَ

Meal (IK): O; göklerde de, yerde de Allah’tır. Gizlinizi de aşikarınızı da bilir. Ne kazanacağınızı da bilir.

### [En'am 6:47](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D8%B1/ayet/6:47.md) — جَهْرَةً

قُلْ أَرَأَيْتَكُمْ إِنْ أَتَاكُمْ عَذَابُ اللَّهِ بَغْتَةً أَوْ جَهْرَةً هَلْ يُهْلَكُ إِلَّا الْقَوْمُ الظَّالِمُونَ

Meal (IK): De ki: Bana haber verir misiniz; Allah’ın azabı siz ansızın ve açıkça gelirse; zalimler güruhundan başka kimse helake uğratılmış olur mu?

### [Araf 7:205](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D8%B1/ayet/7:205.md) — الْجَهْرِ

وَاذْكُرْ رَبَّكَ فِي نَفْسِكَ تَضَرُّعًا وَخِيفَةً وَدُونَ الْجَهْرِ مِنَ الْقَوْلِ بِالْغُدُوِّ وَالْآصَالِ وَلَا تَكُنْ مِنَ الْغَافِلِينَ

Meal (IK): Rabbına; içinden yalvararak ve korkarak, yüksek olmayan bir sesle sabah akşam zikret. Ve gafillerden olma.

### [Rad 13:10](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D8%B1/ayet/13:10.md) — جَهَرَ

سَوَاءٌ مِنْكُمْ مَنْ أَسَرَّ الْقَوْلَ وَمَنْ جَهَرَ بِهِ وَمَنْ هُوَ مُسْتَخْفٍ بِاللَّيْلِ وَسَارِبٌ بِالنَّهَارِ

Meal (IK): Aranızdan birisi; ister sözü gizlesin, ister açığa vursun, ister geceye bürünerek gizlensin, ister gündüzün ortaya çıksın; hiç fark yoktur.

### [Nahl 16:75](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D8%B1/ayet/16:75.md) — وَجَهْرًا

ضَرَبَ اللَّهُ مَثَلًا عَبْدًا مَمْلُوكًا لَا يَقْدِرُ عَلَى شَيْءٍ وَمَنْ رَزَقْنَاهُ مِنَّا رِزْقًا حَسَنًا فَهُوَ يُنْفِقُ مِنْهُ سِرًّا وَجَهْرًا هَلْ يَسْتَوُونَ الْحَمْدُ لِلَّهِ بَلْ أَكْثَرُهُمْ لَا يَعْلَمُونَ

Meal (IK): Allah, size bir misal verir: Başkasının malı olan ve hiç bir şeye gücü yetmeyen bir köle ile tarafımızdan güzel bir rızka nail olup gizli veya açık infak eden; hiç bir olur mu? Hamd, Allah’a mahsustur. Fakat onların çoğu bilmezler.

### [İsra 17:110](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D8%B1/ayet/17:110.md) — تَجْهَرْ

قُلِ ادْعُوا اللَّهَ أَوِ ادْعُوا الرَّحْمَنَ أَيًّا مَا تَدْعُوا فَلَهُ الْأَسْمَاءُ الْحُسْنَى وَلَا تَجْهَرْ بِصَلَاتِكَ وَلَا تُخَافِتْ بِهَا وَابْتَغِ بَيْنَ ذَلِكَ سَبِيلًا

Meal (IK): De ki: İster Allah deyin, ister Rahman deyin. Hangisini derseniz deyin ; en güzel isimler O’nun içindir. Namazında sesini yükseltme de, gizleme de. İkisi arasında bir yol bul.

### [Taha 20:7](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D8%B1/ayet/20:7.md) — تَجْهَرْ

وَإِنْ تَجْهَرْ بِالْقَوْلِ فَإِنَّهُ يَعْلَمُ السِّرَّ وَأَخْفَى

Meal (IK): İstersen sen sözü açığa vur, şüphesiz ki O; gizliyi de, gizlinin gizlisini de bilir.

### [Enbiya 21:110](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D8%B1/ayet/21:110.md) — الْجَهْرَ

إِنَّهُ يَعْلَمُ الْجَهْرَ مِنَ الْقَوْلِ وَيَعْلَمُ مَا تَكْتُمُونَ

Meal (IK): Doğrusu O, sözün açığa vurulanını da bilir, gizlediklerinizi de bilir.

### [Hucurat 49:2](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D8%B1/ayet/49:2.md) — تَجْهَرُوا · كَجَهْرِ

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَرْفَعُوا أَصْوَاتَكُمْ فَوْقَ صَوْتِ النَّبِيِّ وَلَا تَجْهَرُوا لَهُ بِالْقَوْلِ كَجَهْرِ بَعْضِكُمْ لِبَعْضٍ أَنْ تَحْبَطَ أَعْمَالُكُمْ وَأَنْتُمْ لَا تَشْعُرُونَ

Meal (IK): Ey iman edenler; seslerinizi peygamberin sesinden yüksek çıkarmayın. Birbirinize bağırdığınız gibi peygambere bağırmayın. Yoksa siz farkına varmadan amelleriniz boşa gider.

### [Mülk 67:13](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D8%B1/ayet/67:13.md) — اجْهَرُوا

وَأَسِرُّوا قَوْلَكُمْ أَوِ اجْهَرُوا بِهِ إِنَّهُ عَلِيمٌ بِذَاتِ الصُّدُورِ

Meal (IK): Sözünüzü ister gizleyin, ister açığa vurun; muhakkak ki O, göğüslerin özünü bilendir.

### [Nuh 71:8](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D8%B1/ayet/71:8.md) — جِهَارًا

ثُمَّ إِنِّي دَعَوْتُهُمْ جِهَارًا

Meal (IK): Sonra ben; onları gerçekten açıkça çağırdım.

### [Ala 87:7](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D8%B1/ayet/87:7.md) — الْجَهْرَ

إِلَّا مَا شَاءَ اللَّهُ إِنَّهُ يَعْلَمُ الْجَهْرَ وَمَا يَخْفَى

Meal (IK): Yalnız Allah’ın dilediği başka. Çünkü O, açığı da, gizli olanı da bilir.

## Sözlükler (13)

### ★ Akevler Sözlüğü

Kuru halde olan bir toprağın yağmur aldıktan sonra yeşerip kendisini göstermesine cehr denmiştir. Sonraları hem sesin ortaya çıkması, hem de görünüş anlamlarına gelmiştir ki Türkçede çehre buradan gelir.
Açık yerdir. Sesin fısıltı üstünde çıkması, sert harfleri çıkarmakla olur.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D8%B1/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الهاء والجيم والراء معهما
هج ر، ه ر ج، ج ه ر، ر ه ج، ج ر ه مستعملات
هجر:
في حديث عمر: هاجروا ولا تَهَجَّروا، أي: أخلصوا الهجرةَ لله ولا تَشَبَّهوا بالمهاجرين، كما تقول: يَتَحَلَّمُ، وليس بحليم.
والهَجْرُ، والهاجرُ والهَجيرةُ: نصف النّهار. قال لبيد:
راح القَطينُ بهَجْرٍ بعدما ابتكروا		فما تُواصِلُه سَلْمَى ومـا تَـذَرُ
وأَهْجَرْنا: صِرْنا في الهَجير، وهَجَّر مثله. قال:
وتهجير قذّافٍ باجرام نـفـسـه		على الهَوْل لاحته الهمومُ الأباعدُ

والهَجْرُ والهِجْران: تركُ ما يَلْزَمُك تَعَهُّدُهُ، ومنه آشتُقَّتْ هجرةُ المُهاجرينَ، لأنّهم هَجَروا عشائِرَهُمْ فتقطّعوهم في الله، قال الشاعر:
وأُكْثِرَ هَجْرَ البيتِ حتّى كأنّـنـي		مَلِلْتُ وما بي من مَلالٍ ولا هَجْرِ
وقال تعالى: "إنّ قومي اتخذوا هذا القرآن مهجورا" أي: يهجرونني وإياه. وقال تعالى: "مستكبرين به سامراً تهْجُرون" أي: تَهْجُرون محمّداً. ومن قرأ تُهْجِرون أي: تقولون الهُجْر، أي: قول الخّنا، والإِفحاش في المنطِق، تقول: أَهْجَر إهْجاراً، قال الشماخ:
كما جدةِ الأَعْراقِ قال ابنُ ضَرَّةٍ		عليها كلاماً جار فيهِ وأَهْجَـرا
والهَجْرُ: هَذَيانُ المُبَرْسَمِ ودأبُه وشأنُه، ويُقال: منه "سامراً تَهْجُرون"، أي: تَهذون في النَّوْم، تقول: هَجَرْتُ هَجْراً، والاسمُ: الهِجّيرَى، تقولُ: رأيُته يَهْجُر هَجْراً وهِجْيرَى وإجِّيَرى لغةٌ وإهْجيرَى لغةٌ فيه.
والهِجارُ مُخالفٌ للشّكال تُشَدُّ به يَدُ الفَحْل إلى إحدى رجْلَيْه. يُقال: فَحْلٌ مهجورٌ. قال:
كأنّما شُدَّ هِجَاراً شاكِلا
وهَجَر: بلدٌ.
هرج:
الهَرْجُ: القِتالُ والاختلاطُ. تقولُ: رأيتم يَتَهارَجون، أي: يَتَسافدون. وبات فلانٌ يَهْرِجُها، من ذلك.
جهر:
جَهَرَ بكلامِه وصَلاتِه وقِراءَتِه يَجْهَر جِهاراً، وأَجْهَر بقراءته- لغة.
وجاهرتُهم بالأمر، أي: عالَنْتهم.
وآجتَهَرَ القومُ فلاناً، أي: نظروا إليه عيِاناً جِهاراً.
وكلُّ شيءٍ بدا فقد جَهَرَ.
ورجلٌ جَهيرٌ إذا كان في الجسمِ والمنظر مُجْتَهَراً.
وكلامٌ جَهيرٌ، وصوتٌ جَهيرٌ، أي: عالٍ، والفعل: جَهُر جَهارةً.
قال:
ويَقْصُرُ دونَه الصَّوْتُ الجَهيرُ
وجَهَرْتُ البِئْرَ: أخرجت ما فيها من الحمأة والماء فهي مجهورة، قال:
وإنْ وَرَدْنا آجِناً جَهَرْناه
والجَهَوَر: الجريءُ المُقْدِمُ الماضي. والجَهْوَرُ: الصوتُ العالي.
ونعجةٌ جَهْراء، وكبشٌ أَجْهَرُ، أي: لا يبصران في الشَّمس، ويقال في كل شيء.
والجَوْهر: كلٌّ حَجَرٍ يُستَخْرَجُ منه شيءٌ يُنْتَفَعُ به.
وجَوْهرُ كلٍّ شيءٍ: ما خُلِقَتْ عليه جِبِلَّتُه.
وآجتَهَرْتُ الجيشَ، أي: كثروا في عيني حين رأيتهم، وجَهَر لغة. قال العجاج:
كأنّما زُهاؤُه لمن جَهَرْ
جره:
سَمِعْتُ جَراهِيَة القومِ، وهو كلامُهم وعلانيتُهم دون سرّهم.
رهج:
الرَّهْجُ: الغُبار.

##### Türkçe

باب **الهاء** ve **الجيم** ve **الراء** onlarla birlikte
**هج ر**، **ه ر ج**، **ج ه ر**، **ر ه ج**، **ج ر ه** kullanımdadır

**هجر**:
Ömer’in hadisinde: “Hicret ediniz ve **تَهَجَّروا** etmeyiniz”; yani: hicreti Allah için hâlis kılınız ve muhacirlere benzemeyiniz; nitekim sen dersin: **يَتَحَلَّمُ**, hâlbuki o halîm değildir.

Ve **الهَجْرُ**, ve **الهاجرُ** ve **الهَجيرةُ**: günün yarısıdır (öğle vakti). Lebîd dedi:
Gitti kafile **بهَجْرٍ** ile, erkenden çıktıklarından sonra		artık Selmâ onu ne sürdürür ne de bırakır

Ve **أَهْجَرْنا**: **الهَجير** içinde olduk; ve **هَجَّر** de onun gibidir. Dedi:
Ve kendi nefsinin suçlarıyla bir atıcının **تهجير**i		üzerine dehşet (hâli) belirdi; uzak dertler ona göründü

Ve **الهَجْرُ** ve **الهِجْران**: gözetmen (taahhüt etmen) gereken şeyi terk etmektir; muhacirlerin hicreti de ondan türetilmiştir; çünkü onlar aşiretlerini **هَجَروا**, böylece Allah uğrunda onlardan kopup ayrıldılar. Şair dedi:
Ve evi **هَجْر** etmeyi çoğalttım, öyle ki sanki ben		usandım; hâlbuki bende ne bir usanma var ne de **هَجْرِ**

Yüce Allah dedi: “Şüphesiz kavmim bu Kur’an’ı **مهجورا** edindiler”; yani: beni ve onu terk ederler. Yüce Allah dedi: “Onunla böbürlenerek, gece sohbetçisi olarak **تهْجُرون**”; yani: Muhammed’i terk ediyorsunuz. Ve kim **تُهْجِرون** okursa, yani: **الهُجْر** söylüyorsunuz; yani: çirkin söz söylemek ve konuşmada aşırı çirkinleşmek. Dersin: **أَهْجَر** **إهْجاراً**. Şemmâh dedi:
Soyların yeniliği gibi, İbn Darrâ dedi ki		üzerine, içinde haksızlık ettiği bir söz ve **أَهْجَـرا**

Ve **الهَجْرُ**: mübersamın (zatülcenbin) sayıklaması ve onun âdeti ve hâlidir. Ve ondan “gece sohbetçisi olarak **تَهْجُرون**” denilir; yani: uykuda sayıklıyorsunuz. Dersin: **هَجَرْتُ** **هَجْراً**; isim: **الهِجّيرَى**. Dersin: onu **يَهْجُر** **هَجْراً** ve **هِجْيرَى** (hâlinde) gördüm; ve **إجِّيَرى** bir lehçedir ve **إهْجيرَى** onda bir lehçedir.

Ve **الهِجارُ**, **الشّكال**e muhaliftir; onunla aygırın eli (ön ayağı) iki bacağından birine bağlanır. Denilir: **فَحْلٌ مهجورٌ**. Dedi:
Sanki **هِجَاراً** bağlanmış, **شاكِلا**

Ve **هَجَر**: bir beldedir.

**هرج**:
**الهَرْجُ**: savaş ve karışıklıktır. Dersin: onları **يَتَهارَجون** gördünüz; yani: çiftleşiyorlar. Falan, onu **يَهْرِجُها** olarak geceledi; bu da ondandır.

**جهر**:
**جَهَرَ** sözüyle ve namazıyla ve kıraatiyle; **يَجْهَر** **جِهاراً**. Ve kıraatiyle **أَجْهَر** — bir lehçe.

Ve onlara işte **جاهرتُهم**; yani: onlara açıktan söyledim.

Ve kavim falanı **آجتَهَرَ** etti; yani: ona gözle, açıkça **جِهاراً** baktılar.

Ve her şey ki ortaya çıktı, artık **جَهَرَ** olmuştur.

Ve bir adam **جَهيرٌ**dur; beden ve görünüşte göze çarpan (**مُجْتَهَراً**) olursa.

Ve **كلامٌ جَهيرٌ** ve **صوتٌ جَهيرٌ**; yani: yüksek. Fiil: **جَهُر** **جَهارةً**.

Dedi:
Ve onun altında **الصَّوْتُ الجَهيرُ** kısalır

Ve **جَهَرْتُ البِئْرَ**: içindekini, çamuru ve suyu çıkardım; o da **مجهورة**dır. Dedi:
Ve eğer biz bayat suya varsak, onu **جَهَرْناه**

Ve **الجَهَوَر**: cesur, atılgan, ileri giden kimsedir. Ve **الجَهْوَرُ**: yüksek sestir.

Ve bir koyun **جَهْراء** ve bir koç **أَجْهَرُ**; yani: güneşte görmezler; her şey hakkında da söylenir.

Ve **الجَوْهر**: kendisinden faydalanılan bir şey çıkarılan her taştır.

Ve her şeyin **جَوْهرُ**u: yaratılışının üzerine yaratıldığı tabiatıdır.

Ve orduyu **آجتَهَرْتُ**; yani: onları gördüğümde gözümde çoğaldılar; ve **جَهَر** bir lehçedir. Accâc dedi:
Sanki onun parlaklığı, **جَهَرْ** eden kimse içindir

**جره**:
Kavmin **جَراهِيَة**sini işittim; o, onların sözleri ve sırlarının dışında aleniyetleridir.

**رهج**:
**الرَّهْجُ**: tozdur.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D8%B1/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

رأيته جَهْرَةً، وكلمته جهرة. وجَهَرْتُ البئر واجْتَهَرْتُها، أي نقَّيتها وأخرجتُ ما فيها من الحَمْأة. وهي بئر مجهورة. وقال:
إذا وَرَدنا آجناً جَهَرْنـاه
أو خالياً من أهله عَمَرْناهْ
 قال الأخفش: تقول العرب: جَهَرْتُ الركيَّة، إذا كان ماؤها قد غطَّى الطينَ فنقَّى ذلك حتَّى يَظهَر الماء ويصفو. قال: ومنه قوله تعالى: "حَتَّى نَرى اللهَ جَهْرَةً"، أي عِياناً يكشف ما بيننا وبينه. والأَجْهَرُ: الذي لا يُبصِر في الشَمس. يقال: كبش أَجْهَرُ بيِّن الجَهَرِ، ونعجة جَهْراءُ. قال أبو العِيالي الهُذَلي:
جَهْراءُ لا تألو إذا هي أَظْهَرَتْ		بَصَراً ولا مِنْ عَيْلَةٍ تُغْنينـي
وَجَهَرْنا الأرض: سلكْناها من غير معرِفة. وجَهَرْنا بني فلانٍ، أي صبَّحناهم على غرة. وحكى الفرّاء: جَهَرْتُ السِقاءَ: مَخَضْته. ولبنٌ جَهيرٌ: لم يُمذَقْ بماء. وجَهَرَ بالقول: رفَعَ به صوتَه، وجَهْوَرَ. وهو رجلٌ جَهْوَرِيُّ الصوت، وجهير الصوت تقول منه: جُهُرَ الرجل بالضم. وإجْهارُ الكلام: إعلانه. ورجل مِجْهَرٌ بكسر الميم، إذا كان من عادته أن يَجْهَرَ بكلامه. والمُجاهَرَةُ بالعداوة: المبادأة بها. وجَهَرْتُ الرجل واجْتَهَرْتُهُ، إذا رأيتَه عظيم المَرْآة؛ وكذلك الجيشُ إذا كثروا في عَينِكَ حينَ رأيتَهم. ورجل جَهيرٌ بيّن الجَهارَةِِ، أي ذو منظر. وامرأة جَهيرَةٌ. قال أبو النَجْم:
وأرى البياضَ على النِسائ جَهارَةًوالعتقُ أعرفه علـى الأَدْمـاءِ
وما أحسن جُهْرَ فلان بالضم، أي ما يُجْتَهَرُ من هيئته وحسن منظره. ويقال: كيف جَهْراؤُكُمْ، أي جماعتكم. والحروف المَجْهورَةُ عند النحويّين تسعةَ عشر، يجمعها قولك: ظِلُّ قَوٍّ رَبَض إذْ غَز جندٌ مطيعٌ. وإنَّما سمِّي الحرف مَجْهوراً لأنّه أشبع الاعتمادُ في موضعه ومُنع النَفَس أن يجري معه حتَّى ينقضي الاعتماد بجَرْي الصوت.

##### Türkçe

Onu **جَهْرَةً** gördüm; onunla **جهرة** konuştum. Ve ben kuyuyu **جَهَرْتُ** ve onu **اجْتَهَرْتُها**; yani onu temizledim ve içinde bulunan çamuru çıkardım. O, **مجهورة** bir kuyudur. Ve dedi ki:
Eğer biz bayat suya varırsak onu **جَهَرْنـاه**
yahut ehlinden boş olana, onu imar ederiz

el-Ahfeş dedi ki: Araplar şöyle der: **جَهَرْتُ الركيَّة**; onun suyu çamuru örtmüş ise, su ortaya çıkıp durulana kadar bunu temizledi (demektir). Dedi ki: Ve ondan, Yüce Allah’ın sözü: **"حَتَّى نَرى اللهَ جَهْرَةً"**; yani gözle görerek; bizimle O’nun arasındakini açığa çıkarır. Ve **الأَجْهَرُ**: güneşte görmeyen kimsedir. Denilir: **كبش أَجْهَرُ**; **الجَهَرِ**i açık (belli) olan; ve **نعجة جَهْراءُ**. Ebû’l-ʿIyâlî el-Hüzelî dedi ki:
**جَهْراءُ**; o ortaya koyduğunda görmede gevşeklik etmez,
ve bir yoksulluktan da beni zengin kılmaz

Ve biz yeri **جَهَرْنا**: onu, bir tanışıklık olmaksızın katettik. Ve biz falan oğullarını **جَهَرْنا**; yani onları bir gaflet anında sabahladık. el-Ferrâ rivayet etti: **جَهَرْتُ السِقاءَ**: onu çalkaladım. Ve **لبنٌ جَهيرٌ**: su ile inceltilmemiştir. Ve sözle **جَهَرَ**: onunla sesini yükseltti; ve **جَهْوَرَ**. O, sesi **جَهْوَرِيُّ** olan bir adamdır; ve “sesi **جهير**” (denir); bundan “adam **جُهُرَ** oldu” (ötre ile) dersin. Ve sözün **إجْهارُ**ı: onu ilan etmektir. Ve **مِجْهَرٌ** (mîm kesresiyle) bir adam: konuşmasıyla **يَجْهَرَ** etmesi onun âdeti ise. Ve düşmanlıkla **المُجاهَرَةُ**: onunla işe girişmektir. Ve ben adamı **جَهَرْتُ** ve onu **اجْتَهَرْتُهُ**; onu büyük görünüşlü gördüğün zaman; aynı şekilde ordu da, onları gördüğün vakit gözünde çoğalırsa. Ve **رجل جَهيرٌ**; **الجَهارَةِ**si açık (belli) olan; yani görünüş sahibi. Ve **امرأة جَهيرَةٌ**. Ebû’n-Necm dedi ki:
Kadınlar üzerinde beyazlığı **جَهارَةً** görüyorum;
ve azatlılığı, esmerler üzerinde daha iyi bilirim

Falanın **جُهْرَ**ı (ötre ile) ne güzeldir; yani heyetinden ve güzel görünüşünden **يُجْتَهَرُ** olunan şey ne güzeldir. Ve denilir: Sizin **جَهْراؤُكُمْ** nasıl; yani cemaatiniz. Nahivcilere göre **الحروف المَجْهورَةُ** on dokuzdur; onları, senin “**ظِلُّ قَوٍّ رَبَض إذْ غَز جندٌ مطيعٌ**” demen toplar. Harf ancak **مَجْهوراً** diye adlandırıldı; çünkü dayanak, yerinde doyuruldu ve nefesin onunla birlikte akması engellendi; ta ki dayanak, sesin akmasıyla sona erinceye kadar.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D8%B1/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

باب الهاء والجيم مع الراء
هجر ، هرج ، جهر ، جره ، رهج ، رجه : مستعملات .
هجر : قال الفراء في قول الله جلّ وعزّ : ( مُسْتَكْبِرِينَ بِهِ سَامِراً تَهْجُرُونَ ) ( المؤمنون : 67 ) . قال : الهاء في قوله ) به للبيت العتيق ، يقولون : نحن أهلُه وقُطّانه وإذا كان اللّيل وسَمَرْتُم هَجَرْتم النبيَّ والقرآن ، فهذا من الهَجْر والرَّفْض .
قال : وقرأ ابن عباس : ( تَهْجُرُونَ ( من أَهْجَرْتُ ، وهذا من الهُجْر وهو الفُحْش ، وكانوا يَسُبّون النبي ( صلى الله عليه وسلم ) إذا خَلَوا حولَ البيت ليلاً .
وقال الفرّاء : وإنْ قُرىء ( تَهجرون ) ، فجُعل من قولك : هَجَر الرجُل في منامه إذا هَذَى ، أي أنكم تقولون فيه ما ليس فيه وما لا يضرُّه فهو كالهَذَيان .
ورُوي عن أبي سعيد الخُدْريّ أنه كان يقول لبنيه : إذا طُفْتم بالليل فلا تَلْغَوْا ولا تَهْجُروا .
قال أبو عُبَيد : معناه : لا تَهذُوا ، وهو مِثلُ كلام المُبَرْسَمِ والمَحْموم ، يقال : هَجَرَ يَهجُرُ هَجْراً ، والكلام مَهجور ، ورُوي عن إبراهيم أنه قال في قول الله جلّ وعزّ : ( إِنَّ قَوْمِى اتَّخَذُواْ هَاذَا الْقُرْءاَنَ مَهْجُوراً ) ( الفُرقان : 30 ) : قالوا فيه غيرَ الحقّ ، ألم تر إلى المريض إذا هَجَر قال غير الحقّ ؟
وأما قولُ النبي ( صلى الله عليه وسلم ) ( إني كنت نهيتُكم عن زيارة القبور فزُوروها ولا تقولوا هُجْراً ) فإنّ أبا عُبَيد ذَكر عن الكسائيّ والأصمعيّ أنهما قالا : الهُجْر : الإفحاش في المَنطِق والخَنا .
يقال منه : أَهجرَ الرجلُ يَهجِرُ ، وقال الشّمَّاخ :
كماجِدَةِ الأعراقِ قال ابنُ ضَرَّة
عليها كلاماً جارَ فيه وأهجَرَا
وقال أبو زيد : يقال : أهجرتُ بالرّجل إهجاراً : إذا استهزأتَ به وقلتَ له قولاً قبيحاً ، وهَجَر الرجلُ هَجْراً ، إذا تباعَد ونَأَى ، وهَجَرَ في الصَّوْم هَجْراً وهِجراناً .
ورُوي عن عمر أنه قال : هاجِروا ولا تَهجَّرُوا .
وقال أبو عبيد : يقول : أَخلِصوا الهِجْرةَ ولا تَشبَّهوا بالمهاجرين على غير صِحة منكم ، فهذا هو التَّهجُّر ، وهو كقولك : فلانٌ يتحلّم وليس بحليم ، ويتشجَّع وليس بشجاع : أي أنه يُظهِر ذلك وليس فيه . قلت : وأصل المُهاجَرة عند العرب : خروجُ البدويّ من بادِيتِه إلى المُدُن .
يقال : هاجَر الرجُل ، إذا فَعل ذلك ، وكذلك كلّ مُخْلٍ بمسكنه منتقِل إلى دارِ قومٍ آخرين ؛ لأنهم تَركوا ديارَهم ومساكنَهم التي بها نشؤوا بها لله ولحقوا بدار قوم ليس لهم بها أهلٌ ولا مالٌ حينَ هاجروا إلى المدينة ، وكذلك الذين هاجروا إلى أرض الحَبشة . فكلُّ من فارقَ رِباعَه من بدويّ أو حَضَرّي وسكن بلداً آخر فهو مُهاجر ، والاسم منه الهِجْرة . قال الله جلّ وعزّ : ( وَمَن يُهَاجِرْ فِى سَبِيلِ اللَّهِ يَجِدْ فِى الاَرْضِ مُرَاغَماً كَثِيراً وَسَعَةً ) ( النِّساء : 100 ) وكُلُّ من أقام من البَوادي بمَبادِيهِمْ ومَحاضرهم ولم يلحقوا بالنبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) ولم يتحولوا إلى أمصار المسلمين التي أُحدِثَتْ في الإسلام وإن كانوا مسلمين فإنهم غير مُهاجرين وليس لهم في الفَيْء نصيبٌ ، ويسمَّوْن الأعراب .
أبو عُبَيد عن الأصمعيّ : هجرتُ البعيرَ أهجُره هجْراً ، وهو أن يُشَدّ حبلٌ في رُسْغ رِجْله ثم يُشَدّ إلى حَقْوه .
وقال أبو الهَيْثم : قال نصير : هجَرتُ البَكْرَ ، إذا رَبطْتَ في ذراعِه حَبْلاً إلى حَقْوه وقصْرتَه لئلا يقدر على العَدْو .
قلتُ : والذي حفِظْتُه عن العرب في تفسير الهِجار أن يؤخَذ حبلٌ ويسوَّى له عُروَتان في طَرَفيه بزرَّيْن ، ثم تُشَدّ إحدى العُرْوَتين في رُسْغ رجل الفَرَس وتُزَرّ وكذلك العُروة الأخرى في اليد ، وتُزَرّ ، وسمعتُهم يقولون : هجِّروا خيلَكم ، وقد هجَر فلان فرسه هجْراً .
وقال أبو زيد : يقال لكلّ شيء أفرط في طول أو تَمام وحُسْن : إنه لمُهْجِر . ونَخْلةٌ مُهجرة : إذا أفرطت في الطول ، وأنشد :
يعلى بأعلى السُّحُق المُهاجرِ
منها عِشاشُ الهُدهُد القُراقِر
وسمعتُ العرب تقول في نَعْتِ كلّ شيء جاوزَ حدَّه في تمامه : إنه لمُهجِر ، وناقةٌ مُهجرة : إذا وُصفت بالفَراهة والحُسن ، وإنما سُمي ذلك إهجاراً ؛ لأنّ ناعِتَه يَخرج في نَعتِه عن الحدّ المقارِب المُشاكل
للمنعوت إلى نعت يُفرط فيه ، فكأنه يَهذي ويَهجُر .
وقال أبو عُبَيد : قال أبو زيد وغيره : هِجِّيرَى الرجل : كلامُه ودَأْبُه ، وشأنُه . وقال ذو الرّمّة :
رَمَى فأَخطأَ والأقدارُ غالبة
فانْصَعْنَ والويلُ هِجِّيراهُ والحَرَبُ
وقال الأمويّ : يقال : ما زال ذلك إهْجيراه وهِجِّيراه ودَأَبه ودَيْدَنَه .
ورَوى مالكُ بنُ أنس عن سُمَيّ عن أبي صالح عن أبي هُريرة قال : قال رسولُ الله ( صلى الله عليه وسلم ) ( لو يَعلمُ الناسُ ما في التَّهجير لاستبقوا إليه ؛ وفي حديث آخر : ( المُهجِّرُ إلى الجُمُعة كالمُهْدي بَدنَه ) يذهبُ كثيرٌ من الناس إلى أن التهجير في هذه الأحاديث تَفعيل من الهاجرة وقتَ الزوال ، وهو غَلَط ، والصواب ما رواه أبو داودَ المصاحِفي عن النضر بن شُمَيل أنه قال : التهجير إلى الجُمُعة وغيرها : التَبكير .
قال : سمعتُ الخليلَ بن أحمد يقول ذلك في تفسير هذا الحديث .
قلت : وهذا صحيح ، وهي لغةُ أهل الحجاز ومن جاوَرَهم من قَيْس .
وقال لبيد :
راحَ القطِينُ بِهَجْرٍ بعد ما ابتَكَرُوا
فقَرنَ الهجْر بالابتكار ، والرَّواح عندهم : الذَّهاب والمُضيّ ، يقال ، راحَ القومُ : أي خَفُّوا ومَرُّوا أيّ وقتٍ كان .
ورُوِي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال : ( لو يَعلَم الناسُ ما في التهجير لاستبقوا إليه ) ، أراد به التّبكيرَ إلى جميع الصَّلوات : وهو الذَّهاب إليها في أوَّل أوقاتها . قلتُ : وسائرُ العَرَب تقول : هجّر الرجل : إذا خرج وقتَ الهاجرة رواه أبو عُبيد عن أبي زيد . هَجّر الرجُل : إذا خرج بالهاجرة .
قال : وهي نصفُ النهار ، قال : ويقال أتيتُه بالهجير وبالهَجْر .
ذكر ابن السكيت عن النضر أنه قال : الهاجرة إنما تكون في القَيْظ ، وهي قبل الظُّهر بقليل ، وبعدَها بقليل . قال : والظهيرة : نصفُ النهار في القَيْظ حين تكونُ الشمسُ بحيال رأسِك كأنها لا تريد أن تبرح .
أنشد المنذريّ فيما روى لثعلب عن ابن الأعرابي في ( نوادره ) قال : قال جِعْثِنَة بنُ جَوَّاس الربَعيَّ في ناقته :
هلْ تَذْكرِينَ قَسَمي ونَذْرِي
أزمانَ أنتِ بعُرُوضِ الجَفْرِ
إذْ أنتِ مِضْرَارٌ جوادُ الحُضْرِ
فيُهجِرُون بهجِير الفجْر
قلت : قوله بهجِير الفجر ، أي يُبكِّرون بوقت السّحَر .
وقال الليث : أَهْجَر القومُ : إذا صاروا في ذلك الوقت ، وهَجَّر القومُ : إذا ساروا في وَقْته .
قال : والهِجِّيرَى : اسمٌ من هَجَر إذا هَذَى .
قال : والهَجْر من الهجْران : وهو تَرْكُ ما يَلزَمُك تَعاهُدُه .
قال : والهِجار : مُخالِف للشِّكال تشَدّ به يَدُ الفَحْل إلى إحدى رجليه ، وأنشد :
كأنما شُدَّ هِجَاراً شاكِلا
قلتُ : وهذا الذي ذكره الليث في تفسير الهِجار مُقارِب لما حكيتُه عن العرب سَماعاً وهو صحيح ، إلا أنهُ يَهْجَر بالهجار الفَحْلُ وغيرُه .
وقال أبو عَمْرو : هِجار القَوس : وترُهَا .
وقال أبو سعيد : الهاجرة من حِين تزُولُ الشمس ، والهُوَيْجِرَة بَعدَها بقليل .
والهاجِرِيّ : البَنَّاء . وقال لبيد :
كعَقْر الهاجِرِيّ إذا ابتَناه
بأشياء حُذِينَ على مِثالِ
والهجير : الحَوْض المبنيّ .
وقالت خنساءُ تصف فَرساً :
فَمَالَ في الشَّدِّ حَثيثاً كما
مالَ هَجِيرُ الرجل الأعسَرِ
شبّهتِ الفرسَ حين مال في حُضْره بحَوْض مُلىءَ فانثَلَم ومالَ ماؤه سائلاً .
أبو عبيد عن الأصمعيّ : الهَجِير : ما يَبِس من الحَمْض .
وقال ذو الرمة :
وَلَمْ يَبقَ بالخَلْصاء ممَّا عَنَتْ به
مِن الرُّطب إلاَّ يَبْسُها وهَجِيرُها
أبو عُبيد عن الفرَّاء : ناقة مُهجِرة : فائقة في الشَّحْم والسِّمَن .
قال : ويقال : رمَاه بهَاجراتٍ ومُهجِرات : أي بفضائحَ ، وناقَة هاجِرة فائقة .
قال أبو وَجْزة :
تُبَارِي بأجْوازِ العَقيق غُدَيَّةً
على هاجِرَاتٍ حانَ منها نُزُولها
وقال أبو عُبيد : قال أبو زيد : يقال للنَّخلة الطويلة : ذهبتْ هَجْراً ، أي طُولاً وعِظَماً .
أبو عُبيد ، عن أبي زيد يقال لقيتُ فلاناً عن غُفْر : بعدَ شهْر ونحوِه ، وعن هَجْر بعدَ الحول ونحوه .
وعَدَدَ مُهْتجِر : كثير .
وقال أبو نخيلة :
هذاك إسحاقُ وقَبْضٌ مُهْجِرُ
أبو العباس عن ابن الأعرابي : يقال للخاتَم : الهِجار والزينة ، وأنشد :
وفارساً يَستلِب الهِجارا
قال : يصفة بالحِذْق إذا رَمَى .
قال : والهُجَيرة : تصغير الهَجْرَة : وهي السَّنَة التامّة .
قلتُ : ومنه قولهم : لقيتُه عن هَجْر ، أي بعد حَوْل .
وأنشد ابن الأعرابي :
وغِلْمَتي منهمْ سَحِيرٌ وبَحِرْ
وَأَبِقٌ مِنْ جَذْبِ دَلْوَيْها هَجِرْ
قال : هَجِر : يمشي مُثقلا متقارِبَ الخَطْو كأنّ به هِجاراً لا ينبَسِط ممّا به من الشَّرّ والبَلاء .
وسمعت واحدُ من غير البَحرانِيين يقولون للطعام الّذي يؤكل نصفَ النهَار : الهَجُورِيّ .
هرج : أبو عُبيد ، عن الأصمعيّ : هَرَج الناسُ يَهرِجون هَرْجاً ، من الاختلاط .
وقال الليث : الهَرْج : القِتال والاختلاط فيه ، وأنشد الأصمعيّ قولَ ابن الرُّقيّات :
ليتَ شِعري أَوَّلُ الهَرْج هَذا
أَمْ زَمانٌ من فِتْنَةٍ غير هَرْج ؟
وقال : هَرَج الرجلُ المرأة يَهْرِجُها ، إذا نَكحَهَا ، وقد هَرَجها ليلةً جمعاء .
روى أبو عَوانة عن عاصِم عن أبي وائل عن عبد الله بنِ قيس الأشعريّ قال : ( قيل لعبد الله بنِ مسعود : أتعلم الأيام التي ذَكَر رسول الله ( صلى الله عليه وسلم ) فيها الهَرْج ؟ قال : نعم تكون بين يَدي الساعة ، يُرفَع فيها العِلم ، ويَنزِل الجَهل ، ويكوْن الهَرْج ، فقال أبو موسى : الهَرْج بلسان الحَبَشَة : القَتْل ) .
وقال خالد بن جَنْبة : بابٌ مَهْروج : وهو الذي لا يُسَدّ ، يَدخُله الخَلْق ، وقد هَرَجه الإنسان يَهْرِجُه : أي تركه مفتوحاً ، وهرج القوم يَهرِجُون في الحديث : إذا أفاضوا فيه وأَكثَروا .
وفي الحديث : ( قُدَّام الساعة هَرْج ) : أي قِتال شديد .
أبو عُبيد ، عن الأصمعيّ : هَرَج الفرسُ يهرُجُ هَرْجاً وهو فرس مِهْرَجٌ وهَرَّاج : إذا كان كثير العَدْو ، ومنه قولُ العجّاج :
غَمْرُ الأجارِيّ مِسَحّاً مِهْرَجا
ويقال : هَرِجَ البعيرُ يُهرَج هَرْجا : إذا ما سَدَر من شِدَّة الحَرّ .
وقال شمر : هَرِج البعيرُ من شدّة الحرّ ، وقد أهرجْتَ بعيرَك : إذا وَصَل الحرُّ إلى جَوْفه ، ورجل مُهْرِج : إذا أَصابَ إبِلَه الجَرَب فطَلاها بالقَطِران وَوَصَل حَرُّه إلى جوْفها . وأَنشد في ذلك قوله :
عَلَى نارِ جِنَ يَصْطَلون كأنها
جِمَالٌ طَلاَها بالعَنِيَّة مُهرِجُ
قلتُ : ورأيت بعيراً أجربَ هُنِىءَ بالخَضْخَاض فهَرج هَرَجاً شديداً ثم سَقَط ومَات .
أبو عُبيد ، عن الأصمعيّ : هَرَّجْتُ السَّبُعَ ، إذا صِحتَ به .
وقال رؤبة :
هَرَّجتُ فارتدَّ ارتدادَ الأَكمَهِ
في غائلاتِ الحائرِ المُتَهْتِه
قال شمر : المتَهتِه : الذي تَهته في الباطل : أي رُدِّدَ فيه .
وقال الأصمعيّ : يقال : هَرَّجَ بعيرَه ، إذا حَمَل عليه في السَّير في الهاجرة ، وأنشد :
ورَهِبا من حَنْذِه أن يَهْرَجا
والهِرْج : الضَّعيفُ من كلّ شيء .
وقال أبو وَجْزة :
والكبشُ هِرْجٌ إذا نَبّ العَتُودُ له
زَوزَى بأليَتِه للذُّلِّ واعترفا
جهر : سلمة عن الفرَّاء : جَهَرْتُ السِّقاءَ ، إذا مَخَضْتَه ، والجَهيرُ : اللّبَن الذي أخرِج زُبْدَه ، والثميرُ : الذي لم يخرج زبده وهو التثمير .
أبو عبيد عن الأصمعي : جَهَرْتُ البِئر ، واجتهرْتُها ، إذا نزَحْتها ، وأنشد :
إذا وَرَدْنا آجِناً جَهَرْناه
أو خالياً مِن أَهْلِه عَمرْناه
أراد أنهم من كَثرتهم نزَفوا مياهَ الآبار الآجنة وعَمَروا الرَّكايا التي ليس عليها حاضِر بنزُولهم عليها .
وفي حديث عليّ ح : أنه وصفَ النبي ( صلى الله عليه وسلم ) فقال : لم يكن قصيراً ولا طويلاً ، وهو إلى الطول أقرَبُ ، مَن رآه جَهره ، معنى جَهرَه ، عَظُم في عَيْنَيه ، ومنه قولُ الراجز :
لا تَجْهُريني نَظراً وُردِّي
فقد أُرُدُّ حينَ لا مَرَدِّ
يقول : استعظمتِ مَنَظري فإني مع ما ترين من مَنظري شُجاعٌ أرُدّ الفُرْسان الذين لا يَرُدّهم إلاّ مِثلي .
قال : وكبشٌ أجهَر ، ونعجةٌ جَهْراء ، وهي التي لا تُبْصِر في الشمس .
ومنه قول الهذلي :
جَهْرَاءُ لا تَأْلُو إذا هي أَظْهَرَتْ
بصراً ولا مِن عَيْلة تُغْنِيني
قال : يصف فرساً بقوله : جَهْرَاء .
وقال غيرُه : أراد بالجَهْراء عَنْزاً أو نَعْجَة .
أبو العباس عن ابن الأعرابي قال : الجُهْرة : الحَوْلة ، ورجل أجْهَر وامرأة جَهْراء : في عُيونِهما حَوَل .
أبو عبيد عن الأصمعي : جَهَرْتُ الجَيشَ واجْتَهَرْتُهم : إذا كثروا في عينك ، وكذلك الرجلُ تراه عظيماً في عَينِك .
وقال العجاج يصف جيشاً عَرمْرَما :
كأنما زهاؤُه لمن جَهَرْ
ليْلاً وَرَزُّوَغْرِه إذا وَغَر
زُهاؤه : كثرة عَدَده ، ويقال : رأيتُ جُهْرَ الرَّجل : إذا نظرتَ إلى هيئته وحُسنِ منظَره فراعَكَ حُسنُه .
وقال القطامي :
شَنِئْتُكَ إذ أَبصَرْتُ جُهْرَك سَيِّئاً
وما غَيَّبَ الأقوامُ تابِعَةُ الجُهر
قال : ( ما ) في معنى الذي ، يعني ما غاب عنك من خُبْر الرجل فإنه تابعٌ لمنظره ، والجُهْر يستعمل في السَّيِّء ، وهو القَبيح كما يستعمل في البَهيِّ الحَسَن .
ثعلب عن الأعرابي : رجل حَسَن الجهَارة والجُهْر : إذا كان ذا منظر حَسَن .
وقال أبو النجم :
وأَرَى البياضَ على النَّساء جَهارةً
والعِتْقَ أَعْرِفُهُ على الأدْماء
وقال أبو زيد : يقال : ما في القوم أَحدٌ تَجْهَرَهُ عيني : أي تأخذُه عيني .
قال : وجَهَرْتُ بالقَوْل أَجْهَرُ به ، إذا أعلنْته . ورجلٌ جَهِير الصوتِ : أي عالي الصوت ، وكذلك رجلٌ جَهْوَرِيُّ الصوت : رفيعه . ويقال : جاهرَني فلانٌ جِهاراً ، أي عالنَني مُعَالَنَةً : والجَهْر : العلانية .
وقال الليث : الجَهْوَر : هو الصوت العالي .
قال : والجَوْهر : كلُّ حجرٍ يستخرجَ منه شيء ينتفع به ، وجوهرُ كل شيء ما خُلِقَتْ عليه جبلته .
وجَهَر فلانٌ في كلامِه وقراءته . قال : وأَجْهر بقراءته لغة .
أبو عبيد : جهرتُ الكلام وأجهرته : إذا أَعلنتَه .
والجَهْراء : ما استَوَى من ظَهر الأرض بها شجرٌ ولا إكامٌ ولا رمال إنما هي فضاء ، وكذلك العراء : يقال وطئنَا أَعْرِيةً وَجَهْرَوات وهذا من كلام ابن شميل .
أبو سعيد : جَهيرٌ للمعروف : أي خَلِيقٌ له ، وهُم جهراء للمعروف : أي خُلقاء له ، وقيل ذلك : لأن من اجتَهَره طَمِع في معروفه .
وقال الأخطَل :
جُهراءُ للمعروف حينَ تَراهُمُ
خُلقاء غيرَ تنابلٍ أَشرارِ
ابن السكيت : جُهراء الحي : أفاضلُهم ، وأمر مُجْهِر : أي واضح ، وقد أجهرته أنا إجهاراً وجهرت بكذا أجْهَرُ به جهْراً : أي شَهَرْتُ به فهو مَجْهور به : أي مشهور .
أبو عبيدة : فرُسٌ جَهْورَ : وهو الذي ليس بأجَشّ الصوت ولا أَغنّ .
وقال ابن الأعرابي : أجهَرَ الرجلُ : إذا جاء ببَنِينَ جَهارةٍ وهم الحَسنو القُدود الحَسَنو المنظر ، وأجْهر : جاء بابن أحْوَل .
عمر عن أبيه : الأجهَر : الحَسن المنظر ، الحَسَن الجِسم التامة ، والأجْهَر : الأحول المليحَ الحَوْلة والأجهر : الذي لا يبصر بالنَّهار ، وضدُّه الأعشى .
وفي حديث عمر : إذا رأيناكم جَهَرناكم : أي أَعْجَبنا أجسامُكم : قال والْجُهر : حُسْن المنظر .
ابن الأعرابي : الجَهر : قطعة من الدهر ، والهَجْر : السنة التامة . قال : وحاكم أعرابي رجلاً إلى بعض الحكام فقال : بعت منه عُنجداً مُذْ جَهْرٌ فغاب عني . قال ابن الأعرابي : أي ( مُذْ ) قطعةٌ من الدّهر .
جره : أبو عبيدة عن أبي زيد : سمعت جَراهِيَةَ القوم : يريد كلامهم وعلانِيتهم دون سرِّهم .
قال غيره : يقال جَرَّهْت الأمرَ تَجْرِيهاً إذا أعلنته ، ولقيته جَراهَيةً ، أي ظاهراً ، وأنشد :
ولولا ذَا لَلاَقَيتُ المنايا
جَراهية وما عنها مَحِيدُ
ثعلب عن ابن الأعرابي : الجَرْه : الشَّبهُ الشديد .
رجه : والرَّجْه : التشبث بالإنسان ، وهو التزعزع قال : ويقال : أَرجَهَ الأمرَ عن وقته إذا أخَّره ، وكذلك أَرْجاه ، كأَنّ الهاء مُبدلة من الهمزة .
رهج : قال الليث : الرَّهج : الغبار . وقال غيره : أرهجت السماءُ إرهاجاً : إذا هَمَّتْ بالمطر ، ونَوءٌ مُرهِج : كثير المطر .
وقال مليح الهذلي :
ففي كلِّ دار منكِ للقلب حَسْرَة
يكون لها نَوْءٌ مِن العَيْن مُرْهجُ
والرِّهْجيج : الشَّغِب الضَّعيفُ من الفُصْلان .
وقال الراجز :
فهي تبذُّ الرُّبَعَ الرَّهْجيجا
في المشيْ حتى تَركب الوَسِيجَا
ثعلب عن ابن الأعرابي : أرهَج : إذا أَكثرَ بخُورَ بيته . قال : والرَّهج : الشغب .

##### Türkçe

**هاء** ile **جيم**’in **راء** ile birlikte olduğu باب

**هجر** , **هرج** , **جهر** , **جره** , **رهج** , **رجه** : استعمال edilenlerdir.

**هجر** : el-Ferrâ, Allah جلّ وعزّ’ün sözü hakkında dedi: ( مُسْتَكْبِرِينَ بِهِ سَامِراً تَهْجُرُونَ ) ( المؤمنون : 67 ) . Dedi: onun sözündeki **الهاء** ) **به**’de, Beyt-i Atîk içindir; “biz onun ehliyiz ve sakinleriyiz” derler; gece olunca ve siz sohbet edince, Peygamber’i ve Kur’an’ı **هَجَرْتم** edersiniz; bu, **الهَجْر** ve **الرَّفْض**’dandır.
Dedi: İbn عباس okudu: ( تَهْجُرُونَ ) **أَهْجَرْتُ**’dan; bu da **الهُجْر**’dandır ve o **الفُحْش**’tur; Beyt’in etrafında gece yalnız kaldıklarında Peygamber’e ( صلى الله عليه وسلم ) söverlerdi.
Ve el-Ferrâ dedi: Eğer ( تَهجرون ) okunursa, “adam uykusunda **هَجَر** etti” sözünden kılınır; **هَذَى** ettiğinde; yani onda olmayanı ve ona zarar vermeyeni söylüyorsunuz; o da **الهَذَيان** gibidir.
Ve Ebû Saîd el-Hudrî’den rivayet olundu ki oğullarına şöyle derdi: Gece tavaf ettiğinizde ne **تَلْغَوْا** edin ne de **تَهْجُروا** edin.
Ebû Ubeyd dedi: manası: **لا تَهذُوا**; o, **المُبَرْسَم** ve **المَحْموم**’un sözü gibidir. Denir: **هَجَرَ يَهجُرُ هَجْراً**; söz **مَهجور**’dur. İbrâhîm’den rivayet olundu ki Allah جلّ وعزّ’ün sözü hakkında dedi: ( إِنَّ قَوْمِى اتَّخَذُواْ هَاذَا الْقُرْءاَنَ مَهْجُوراً ) ( الفُرقان : 30 ) : “onda hak olmayanı söylediler; hastaya bakmaz mısın, **هَجَر** edince hak olmayanı söyler?”
Peygamber’in ( صلى الله عليه وسلم ) sözüne gelince: ( إني كنت نهيتُكم عن زيارة القبور فزُوروها ولا تقولوا هُجْراً ) ; Ebû Ubeyd, el-Kisâî ve el-Asmaî’den zikretti ki ikisi şöyle dedi: **الهُجْر**: sözde **الإفحاش** ve **الخَنا**.
Ondan denir: **أَهجرَ** adam **يَهجِرُ**. Ve eş-Şemmâh dedi:
كماجِدَةِ الأعراقِ قال ابنُ ضَرَّة
عليها كلاماً جارَ فيه وأهجَرَا
Ebû Zeyd dedi: denir: **أهجرتُ بالرّجل إهجاراً**: onunla alay ettiğinde ve ona çirkin bir söz söylediğinde. Ve **هَجَر** adam **هَجْراً**: uzaklaştığında ve uzak durduğunda. Ve **هَجَرَ في الصَّوْم هَجْراً وهِجراناً**.
Ve Ömer’den rivayet olundu ki dedi: **هاجِروا** ve **لا تَهجَّرُوا**.
Ebû Ubeyd dedi: “**الهِجْرة**’yi ihlâslı kılın ve sizde bir sıhhat olmaksızın muhacirlere benzemeyin; işte bu **التَّهجُّر**’dür.” Bu, “falanca **يتحلّم** eder ama **حليم** değildir; **يتشجَّع** eder ama **شجاع** değildir” sözün gibidir: yani onu gösterir ama onda yoktur. Dedim: Araplar yanında **المُهاجَرة**’nin aslı: bedevînin çölünden şehirlere çıkmasıdır.
Denir: adam **هاجَر** etti; bunu yaptığında. Aynı şekilde meskenini boşaltıp başka bir kavmin yurduna intikal eden herkes; çünkü onlar Allah için, içinde yetiştikleri diyarlarını ve meskenlerini terk ettiler ve Medine’ye hicret ettiklerinde kendileri için orada ne ehil ne mal bulunan bir kavmin yurduna katıldılar; Habeşistan toprağına hicret edenler de böyledir. Bedevîden veya hadarîden her kim meskenlerini terk edip başka bir beldede oturursa o **مُهاجر**’dir; bunun adı **الهِجْرة**’dir. Allah جلّ وعزّ dedi: ( وَمَن يُهَاجِرْ فِى سَبِيلِ اللَّهِ يَجِدْ فِى الاَرْضِ مُرَاغَماً كَثِيراً وَسَعَةً ) ( النِّساء : 100 ) . Ve çöllerde, kendi çöllerinde ve yerleşik yerlerinde ikamet edip Peygamber’e ( صلى الله عليه وسلم ) katılmayan ve İslâm’da ihdas edilen Müslüman şehirlerine dönüşmeyen herkes—Müslüman olsalar bile—**مُهاجرين** değildir; **الفَيْء**’den onlar için pay yoktur; ve **الأعراب** diye adlandırılırlar.
Ebû Ubeyd, el-Asmaî’den: **هجرتُ البعيرَ أهجُره هجْراً**; o, ayağının bileğine bir ip bağlanıp sonra beline bağlanmasıdır.
Ebû’l-Heysem dedi: Nasîr dedi: **هجَرتُ البَكْرَ**; koluna bir ip bağlayıp beline (bağlayarak) ve onu kısalttığında; koşmaya güç yetiremesin diye.
Dedim: Araplardan **الهِجار**’ın tefsirinde ezberlediğim: bir ip alınır, iki ucunda iki düğme ile iki halka düzgünlenir; sonra halkalardan biri atın ayağının bileğine bağlanır ve düğmelenir; diğer halka da ele (ön ayağa) bağlanır ve düğmelenir. Onların “**هجِّروا خيلَكم**” dediklerini işittim; ve falanca atını **هجْراً** ile **هجَر** etmiştir.
Ebû Zeyd dedi: uzunlukta veya tamlıkta ve güzellikte aşırı giden her şey için denir: o, elbette **مُهْجِر**’dir. Ve **نَخْلةٌ مُهجرة**: boyda aşırı olduğunda. Ve okudu:
يعلى بأعلى السُّحُق المُهاجرِ
منها عِشاشُ الهُدهُد القُراقِر
Arapların, tamlığında haddini aşan her şeyin vasfında “o, elbette **مُهجِر**’dir” dediklerini işittim. Ve **ناقةٌ مُهجرة**: **الفَراهة** ve güzellikle vasfedildiğinde. Buna ancak **إهجاراً** adı verildi; çünkü onu vasfeden, vasıflanan için yakın, benzer sınıra muhalif olarak, onda aşırıya giden bir vasfa çıkar; sanki **يَهذي** eder ve **يَهجُر** eder.
Ebû Ubeyd dedi: Ebû Zeyd ve başkaları dedi: adamın **هِجِّيرَى**’sı: sözü, alışkanlığı ve işi. Zû’r-Rumme dedi:
رَمَى فأَخطأَ والأقدارُ غالبة
فانْصَعْنَ والويلُ هِجِّيراهُ والحَرَبُ
El-Emevî dedi: denir: o, onun **إهْجيراه**’ı ve **هِجِّيراه**’ı ve alışkanlığı ve âdeti olmaya devam etti.
Mâlik b. Enes, Sumeyy’den, Ebû Sâlih’ten, Ebû Hureyre’den rivayet etti: dedi: Resûlullah ( صلى الله عليه وسلم ) dedi: ( لو يَعلمُ الناسُ ما في التَّهجير لاستبقوا إليه ) ; ve başka bir hadiste: ( المُهجِّرُ إلى الجُمُعة كالمُهْدي بَدنَه ) . İnsanların çoğu, bu hadislerdeki **التهجير**’in, zeval vaktindeki **الهاجرة**’den **تفعيل** olduğunu düşünür; bu bir **غَلَط**tır. Doğrusu, Ebû Dâvûd el-Musâhifî’nin en-Nadr b. Şümeyl’den rivayet ettiğidir: **التهجير** cuma’ya ve başkasına: **التَبكير**’dir.
Dedi: Halîl b. Ahmed’i bu hadisin tefsirinde bunu söylerken işittim.
Dedim: Bu doğrudur; bu, Hicaz ehlinin ve onlara komşu Kays’ın dilidir.
Lebîd dedi:
راحَ القطِينُ بِهَجْرٍ بعد ما ابتَكَرُوا
فقَرنَ الهجْر بالابتكار
**الرَّواح** onların yanında: gitmek ve geçip gitmektir; denir: **راحَ القومُ**: yani hafiflediler ve geçtiler; hangi vakit olursa olsun.
Ve Peygamber’den ( صلى الله عليه وسلم ) rivayet olundu ki dedi: ( لو يَعلَم الناسُ ما في التهجير لاستبقوا إليه ) ; bununla, bütün namazlara **التّبكير**’i kastetti: yani ilk vakitlerinde onlara gitmeyi. Dedim: Arapların geri kalanı der ki: adam **هجّر** etti: **الهاجرة** vaktinde çıktığında; Ebû Ubeyd bunu Ebû Zeyd’den rivayet etti. **هَجّر** adam: **بالهاجرة** çıktığında.
Dedi: o, günün yarısıdır. Dedi: ve denir: ona **بالهجير** ile ve **بالهَجْر** ile geldim.
İbn es-Sikkît, en-Nadr’dan zikretti ki dedi: **الهاجرة** ancak **القَيْظ**’da olur; öğleden az önce ve ondan az sonra. Dedi: **الظهيرة**: **القَيْظ**’da günün yarısıdır; güneş başının hizasında olduğunda, sanki yerinden ayrılmak istemez.
el-Münzirî, Sa‘leb’in İbnü’l-A‘râbî’den ( نوادره ) rivayet ettiğini okudu; dedi: Ci‘thine b. Cevvâs er-Rab‘î, devesi hakkında dedi:
هلْ تَذْكرِينَ قَسَمي ونَذْرِي
أزمانَ أنتِ بعُرُوضِ الجَفْرِ
إذْ أنتِ مِضْرَارٌ جوادُ الحُضْرِ
فيُهجِرُون بهجِير الفجْر
Dedim: onun sözü **بهجِير الفجر**: yani seher vaktinde erkenden çıkarırlar.
el-Leys dedi: kavim **أَهْجَر** etti: o vakte girdiklerinde. Ve kavim **هَجَّر** etti: onun vaktinde yürüdüklerinde.
Dedi: **الهِجِّيرَى**: **هَجَر**’dan bir isimdir; **هَذَى** ettiğinde.
Dedi: **الهَجْر** , **الهجْران**’dandır: o, üzerine düşen şeyi gözetmeyi terk etmendir.
Dedi: **الهِجار**: **الشِّكال**’e muhaliftir; onunla aygırın eli (ön ayağı) iki bacağından birine bağlanır. Ve okudu:
كأنما شُدَّ هِجَاراً شاكِلا
Dedim: el-Leys’in **الهِجار**’ı tefsirde zikrettiği, Araplardan işiterek naklettiğime yakındır ve doğrudur; ancak **الهِجار** ile aygır ve başkası **يَهْجَر** edilir.
Ebû Amr dedi: yayın **هِجار**’ı: kirişi.
Ebû Saîd dedi: **الهاجرة** güneşin zevalinden itibaren olur; **الهُوَيْجِرَة** ondan az sonradır.
Ve **الهاجِرِيّ**: duvarcıdır. Lebîd dedi:
كعَقْر الهاجِرِيّ إذا ابتَناه
بأشياء حُذِينَ على مِثالِ
Ve **الهجير**: yapılmış havuzdur.
Hansa, bir atı vasfederek dedi:
فَمَالَ في الشَّدِّ حَثيثاً كما
مالَ هَجِيرُ الرجل الأعسَرِ
Atı, koşusunda yana meyledince, doldurulmuş bir havuza benzetti; o havuz yarılıp suyu akarak meyleder.
Ebû Ubeyd, el-Asmaî’den: **الهَجِير**: **الحَمْض**’dan kuruyan şeydir.
Zû’r-Rumme dedi:
وَلَمْ يَبقَ بالخَلْصاء ممَّا عَنَتْ به
مِن الرُّطب إلاَّ يَبْسُها وهَجِيرُها
Ebû Ubeyd, el-Ferrâ’dan: **ناقة مُهجِرة**: yağ ve semizlikte üstün.
Dedi: ve denir: onu **بهَاجراتٍ ومُهجِرات** ile attı: yani rezilliklerle. Ve **ناقَة هاجِرة**: üstün.
Ebû Vecze dedi:
تُبَارِي بأجْوازِ العَقيق غُدَيَّةً
على هاجِرَاتٍ حانَ منها نُزُولها
Ebû Ubeyd dedi: Ebû Zeyd dedi: uzun hurma ağacına denir: **ذهبتْ هَجْراً**; yani uzunluk ve büyüklükçe.
Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den: denir: falancayı **عن غُفْر** gördüm: bir ay ve benzeri sonra; ve **عن هَجْر**: bir yıl ve benzeri sonra.
Ve **عَدَدَ مُهْتجِر**: çok.
Ebû Nuhayle dedi:
هذاك إسحاقُ وقَبْضٌ مُهْجِرُ
Ebû’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den: yüzüğe denir: **الهِجار** ve süs. Ve okudu:
وفارساً يَستلِب الهِجارا
Dedi: onu, attığında maharetle vasfeder.
Dedi: ve **الهُجَيرة**: **الهَجْرَة**’nin küçültmesi; o, tam yıldır.
Dedim: bundan onların sözü: onu **عن هَجْر** gördüm; yani bir yıl sonra.
İbnü’l-A‘râbî okudu:
وغِلْمَتي منهمْ سَحِيرٌ وبَحِرْ
وَأَبِقٌ مِنْ جَذْبِ دَلْوَيْها هَجِرْ
Dedi: **هَجِر**: ağırlaşmış, adımı yakın yürür; sanki onda bir **هِجار** var da, onda bulunan şer ve beladan dolayı açılıp yayılmaz.
Ve Bahreynlilerden olmayan birinden işittim: gün ortasında yenilen yemeğe **الهَجُورِيّ** derler.

**هرج** : Ebû Ubeyd, el-Asmaî’den: insanlar **هَرَج** etti, **يَهرِجون هَرْجاً**: karışıklıktan.
el-Leys dedi: **الهَرْج**: savaş ve onun içindeki karışıklıktır. el-Asmaî, İbnü’r-Ruqayyât’ın sözünü okudu:
ليتَ شِعري أَوَّلُ الهَرْج هَذا
أَمْ زَمانٌ من فِتْنَةٍ غير هَرْج ؟
Ve dedi: adam kadını **هَرَج** eder, **يَهْرِجُها**: onu nikâhladığında; ve onu bütün bir gece **هَرَج** etmiştir.
Ebû Avâne, Âsım’dan, Ebû Vâil’den, Abdullah b. Kays el-Eş‘arî’den rivayet etti; dedi: ( Abdullah b. Mes‘ûd’a denildi: Resûlullah’ın ( صلى الله عليه وسلم ) içinde **الهَرْج**’i zikrettiği günleri biliyor musun? Dedi: evet, kıyametin önünde olur; onda ilim kaldırılır, cehalet iner, ve **الهَرْج** olur. Ebû Mûsâ dedi: **الهَرْج** Habeş diliyle: **القَتْل**’dir ) .
Hâlid b. Cenbe dedi: **بابٌ مَهْروج**: o, kapatılmayan kapıdır; halk girer. Ve insan onu **هَرَجه** eder, **يَهْرِجُه**: yani onu açık bırakır. Ve kavim, sözde **يَهرِجُون**: onda taşkınlık edip çokça konuştuklarında.
Hadiste: ( قُدَّام الساعة هَرْج ) : yani şiddetli savaş.
Ebû Ubeyd, el-Asmaî’den: at **هَرَج** eder, **يهرُجُ هَرْجاً**; ve o, **فرس مِهْرَجٌ** ve **هَرَّاج**’dır: çok koşucu olduğunda. Bundan el-Acçâc’ın sözü:
غَمْرُ الأجارِيّ مِسَحّاً مِهْرَجا
Ve denir: deve **هَرِجَ** eder, **يُهرَج هَرْجاً**: şiddetli sıcaktan sersemlediğinde.
Şemmer dedi: deve şiddetli sıcaktan **هَرِج** eder; ve sen deveni **أهرجْتَ** etmiş olursun: sıcak onun karnına ulaştığında. Ve **رجل مُهْرِج**: develerine uyuz isabet edip onları katranla sıvadığında ve onun sıcağı içlerine ulaştığında. Bunun hakkında şu sözü okudu:
عَلَى نارِ جِنَ يَصْطَلون كأنها
جِمَالٌ طَلاَها بالعَنِيَّة مُهرِجُ
Dedim: uyuzlu bir deve gördüm; **بالخَضْخَاض** ile tedavi edildi; şiddetli **هَرَجاً** ile **هَرج** etti, sonra düştü ve öldü.
Ebû Ubeyd, el-Asmaî’den: **هَرَّجْتُ السَّبُعَ**: ona bağırdığında.
Ru’be dedi:
هَرَّجتُ فارتدَّ ارتدادَ الأَكمَهِ
في غائلاتِ الحائرِ المُتَهْتِه
Şemmer dedi: **المُتَهتِه**: bâtılda **تَهته** eden; yani onda tekrar tekrar döndürülendir.
el-Asmaî dedi: denir: devesini **هَرَّجَ** etti: **الهاجرة**’de yürüyüşte ona yüklenip zorladığında. Ve okudu:
ورَهِبا من حَنْذِه أن يَهْرَجا
Ve **الهِرْج**: her şeyin zayıfı.
Ebû Vecze dedi:
والكبشُ هِرْجٌ إذا نَبّ العَتُودُ له
زَوزَى بأليَتِه للذُّلِّ واعترفا

**جهر** : Seleme, el-Ferrâ’dan: **جَهَرْتُ السِّقاءَ**: onu çalkaladığında; ve **الجَهيرُ**: kaymağı çıkarılmış süt; ve **الثميرُ**: kaymağı çıkarılmamış olan; o da **التثمير**’dir.
Ebû Ubeyd, el-Asmaî’den: **جَهَرْتُ البِئر** ve **اجتهرْتُها**: onu boşalttığında. Ve okudu:
إذا وَرَدْنا آجِناً جَهَرْناه
أو خالياً مِن أَهْلِه عَمرْناه
Onların çokluklarından, kokmuş kuyuların sularını tükettiklerini ve üzerinde yerleşik kimse olmayan kuyuları, üzerlerine konmakla imar ettiklerini kastetti.
Ali’nin hadîsinde: Peygamber’i ( صلى الله عليه وسلم ) vasfetti; dedi: kısa değildi, uzun da değildi; uzunluğa daha yakındı; onu gören, onu **جَهره** ederdi; **جَهرَه**’nin manası: onun gözünde büyürdü. Bundan râcizin sözü:
لا تَجْهُريني نَظراً وُردِّي
فقد أُرُدُّ حينَ لا مَرَدِّ
Der ki: bakışımı büyük gördün; gördüğün görünüşüme rağmen ben yiğidim; ancak benim gibisinin geri çevireceği süvarileri geri çeviririm.
Dedi: ve **كبشٌ أجهَر** ve **نعجةٌ جَهْراء**: güneşte görmeyen (koyun).
Bundan Huzelî’nin sözü:
جَهْرَاءُ لا تَأْلُو إذا هي أَظْهَرَتْ
بصراً ولا مِن عَيْلة تُغْنِيني
Dedi: “**جَهْرَاء**” sözüyle bir atı vasfeder.
Başkası dedi: **الجَهْراء** ile bir keçi veya koyun kastetti.
Ebû’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den dedi: **الجُهْرة**: şaşılıktır; ve **رجل أجْهَر** ve **امرأة جَهْراء**: gözlerinde şaşılık olan.
Ebû Ubeyd, el-Asmaî’den: **جَهَرْتُ الجَيشَ** ve **اجْتَهَرْتُهم**: gözünde çoğaldıklarında; aynı şekilde adamı gözünde büyük görürsün.
el-Acçâc, büyük bir orduyu vasfederek dedi:
كأنما زهاؤُه لمن جَهَرْ
ليْلاً وَرَزُّوَغْرِه إذا وَغَر
**زُهاؤه**: sayısının çokluğudur. Ve denir: adamın **جُهْرَ**’ünü gördüm: heyetine ve görünüşünün güzelliğine baktığında, güzelliği seni ürküttüğünde.
el-Kutâmî dedi:
شَنِئْتُكَ إذ أَبصَرْتُ جُهْرَك سَيِّئاً
وما غَيَّبَ الأقوامُ تابِعَةُ الجُهر
Dedi: **ما** “الذي” manasındadır; yani adamın haberinden senden gizli kalan şey, onun görünüşüne tâbidir. Ve **الجُهْر** kötüde de kullanılır; o, çirkin olandır; parlak güzelde kullanıldığı gibi.
Sa‘leb, A‘râbî’den: **رجل حَسَن الجهَارة والجُهْر**: güzel görünümlü olduğunda.
Ebû’n-Necm dedi:
وأَرَى البياضَ على النَّساء جَهارةً
والعِتْقَ أَعْرِفُهُ على الأدْماء
Ebû Zeyd dedi: denir: kavimde, gözümün onu **تَجْهَرَهُ** ettiği kimse yok: yani gözüm onu alır.
Dedi: ve sözle **جَهَرْتُ** , onunla **أَجْهَرُ**: onu açıkladığında. Ve **رجلٌ جَهِير الصوتِ**: yani yüksek sesli; aynı şekilde **رجلٌ جَهْوَرِيُّ الصوت**: onun yükseği. Ve denir: falanca bana **جاهرَني جِهاراً**: yani bana alenen karşı çıktı; **الجَهْر**: aleniyettir.
el-Leys dedi: **الجَهْوَر**: yüksek sestir.
Dedi: ve **الجَوْهر**: kendisinden faydalanılan bir şey çıkarılan her taştır; her şeyin **جوهرُ**’i, yaratıldığı tabiatıdır.
Ve falanca, sözünde ve kıraatinde **جَهَر** etti. Dedi: kıraatinde **أَجْهر** etti de bir dildir.
Ebû Ubeyd: **جهرتُ** sözü ve **أجهرته**: onu açıkladığında.
Ve **الجَهْراء**: yerin sırtından, üzerinde ağaç, tepe, kum olmayan düz olan şeydir; ancak o bir boşluktur. Aynı şekilde **العراء**. Denir: **وطئنَا أَعْرِيةً وَجَهْرَوات**; bu, İbn Şümeyl’in sözündendir.
Ebû Saîd: **جَهيرٌ للمعروف**: yani ona layık. Ve onlar **جهراء للمعروف**: yani ona layık kimseler. Buna ancak şu sebeple denildi: onu **اجتَهَره** eden, onun iyiliğine tamah eder.
el-Ahtal dedi:
جُهراءُ للمعروف حينَ تَراهُمُ
خُلقاء غيرَ تنابلٍ أَشرارِ
İbn es-Sikkît: mahallenin **جُهراء**’sı: onların faziletlileridir. Ve **أمر مُجْهِر**: yani açık. Ve ben onu **إجهاراً** ile **أجهرته** ettim. Ve bununla **جهرت** ederim, onunla **أجْهَرُ** **جهْراً**: yani onunla ün saldım; o da onunla **مَجْهور به**’dir: yani meşhur.
Ebû Ubeyde: **فرُسٌ جَهْورَ**: o, sesi ne **أجَشّ** ne de **أَغنّ** olandır.
İbnü’l-A‘râbî dedi: adam **أجهَرَ** etti: **بَنِينَ جَهارةٍ** ile geldiğinde; onlar, boyları güzel, görünüşleri güzel olanlardır. Ve **أجْهَر**: şaşı bir oğulla geldi.
Ömer, babasından: **الأجهَر**: güzel görünüşlü, güzel cisimli, tam yapılıdır. Ve **الأجْهَر**: hoş şaşılıktaki şaşıdır. Ve **الأجهر**: gündüz görmeyendir; zıddı **الأعشى**’dır.
Ömer’in hadîsinde: “Sizi gördüğümüzde sizi **جَهَرناكم** ettik”: yani cisimleriniz bizi hayran bıraktı. Dedi: ve **الْجُهر**: görünüş güzelliğidir.
İbnü’l-A‘râbî: **الجَهر**: dehrden bir parçadır; ve **الهَجْر**: tam yıldır. Dedi: bir bedevî, bir adamı bazı hâkimlere götürerek davalaştı; dedi: “ondan bir **عُنجداً** sattım, **مُذْ جَهْرٌ**; sonra benden kayboldu.” İbnü’l-A‘râbî dedi: yani **( مُذْ )** dehrden bir parça.

**جره** : Ebû Ubeyde, Ebû Zeyd’den: kavmin **جَراهِيَةَ**’sini işittim; onların sözünü ve gizlileri değil alenilerini kasteder.
Başkası dedi: denir: işi **جَرَّهْتُ** , **تَجْرِيهاً**: onu açıkladığında. Ve onu **جَراهَيةً** gördüm: yani açıkça. Ve okudu:
ولولا ذَا لَلاَقَيتُ المنايا
جَراهية وما عنها مَحِيدُ
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **الجَرْه**: şiddetli benzerliktir.

**رجه** : ve **الرَّجْه**: insana yapışıp tutunmadır; o, sarsılmadır. Dedi: ve denir: işi vaktinden **أَرجَهَ** etti: onu geciktirdiğinde; aynı şekilde **أَرْجاه**; sanki **الهاء** hemzeden بدل edilmiştir.

**رهج** : el-Leys dedi: **الرَّهج**: tozdur. Başkası dedi: gök **أرهجت** eder, **إرهاجاً**: yağmura niyetlendiğinde. Ve **نَوءٌ مُرهِج**: çok yağmurlu.
Melîh el-Huzelî dedi:
ففي كلِّ دار منكِ للقلب حَسْرَة
يكون لها نَوْءٌ مِن العَيْن مُرْهجُ
Ve **الرِّهْجيج**: sütten kesilmemiş develerin zayıf şamatacısıdır.
Râciz dedi:
فهي تبذُّ الرُّبَعَ الرَّهْجيجا
في المشيْ حتى تَركب الوَسِيجَا
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **أرهَج**: evinin buhurunu çoğalttığında. Dedi: ve **الرَّهج**: şamatadır.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D8%B1/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الجيم والهاء وما يثلثهما)
(جهو) الجيم والهاء والحرف المعتل يدلُّ على انكشافِ الشَّيء. يقال أجْهَتِ السّماءُ، أقلَعَتْ. ويقال خِباءٌ مُجْهٍ لا سِتْر عَليه. وجهِيَ البيتُ يَجْهَى، إذا خَرِبَ؛ وهُوَ جاهٍ. ويقال إن الجَهْوَةَ السَّهُ مكشوفةً.
(جهد) الجيم والهاء والدال أصلُهُ المشقَّة، ثم يُحمَل عليه ما يقارِبُه. يقال جَهَدْتُ نفسي وأجْهَدت والجُهْد الطَّاقَة. قال الله تعالى: ﴿والَّذِينَ لاَ يَجِدُونَ إلاَّ جُهْدَهُمْ﴾ [التوبة 79]. ويقال إنّ المجهود اللبن الذي أُخرِجَ زُبْده، ولا يكاد ذلك [يكونُ] إلاّ بمشقّةٍ ونَصَب. قال الشمّاخ:
تُضْحِ وقد ضَمِنَتْ ضَرّاتُها غُرَقاً *** مِنْ طَيِّبِ الطَّعْمِ حُلْوٍ غَيْرِ مَجْهُودِ([1])ومما يقارب البابَ الجَهادُ، وهي الأرض الصُّلبة. وفلانٌ يَجْهَد الطّعامَ، إذا حَمَل عليه بالأكل الكثير الشديد. والجاهد: الشَّهْوان. ومَرْعىً جَهِيدٌ: جَهَدَهُ المالُ لِطِيبه فأكَلَه.
(جهر) الجيم والهاء والراء أصلٌ واحد، وهو إعلان الشَّيء وكَشْفُه وعُلُوّه. يقال جَهَرْتُ بالكلام أعلنتُ به. ورجلٌ جَهِير الصَّوت، أي عالِيهِ. قال:
أخاطِبُ جَهْراً إذْ لهُنَّ تَخَافُت*** وشَتَّانَ بينَ الجهْرِ والمَنْطِق الخَفْتِ([2])ومن هذا الباب: جَهَرت الشّيءَ، إذا كان في عينك عظيماً. وجَهَرْت الرّجُل كذلك. قال:
* كأنَّما زُهاؤُه لِمَنْ جَهَرْ([3]) *
فأمّا العَيْن الجَهراءُ، فهي ([4]) التي لا تُبْصِر في الشمس. ويقال رأيْت جُهْرَ فلانٍ، أي هَيْئَتَه([5]). قال:
* وما غيَّبَ الأقوامُ تابِعةَ الجُهْرِ([6]) *
أي لن يقدِرُوا أن يغيّبوا من خُبْره وما كان تابعَ جُهْرِه([7]). ويقال جَهِيرٌ بَيِّنُ الجَهارة، إذا كان ذا منظرٍ. قال أبو النجم:
وأرَى البياضَ على النِّساء جَهَارَةً *** والعِتْقَُ أعرِفُهُ على الأَدْمَاءِ([8])
ويقال جَهَرْنا بني فلانٍ، أي صبَّحناهم على غِرَّة. وهو من الباب، أي أتيناهم صباحاً؛ والصبّاح جَهْر. ويقال للجماعة الجَهْراءَ. ويقال إنّ الجَهْراء الرّابية العريضة.
(جهز) الجيم والهاء والزاء أصلٌ واحد، وهو شيءٌ يُعْتَقَدُ ([9]) ويُحوَى، نحو الجَِهَاز، وهو متاع البيت. وجهَّزتُ فلاناً تكلفّتُ جَِهازَ سفرِه. فأما قولهم للبعير إذا شَرَد: "ضرَبَ في جَِهازه" فهو مثلٌ، أي إنّه حَمل جَِهازه ومرّ. قال أبو عبيدة: في أمثال العرب: "ضَرَب فلانٌ في جهازه" يضرب هذا في الهِجران والتَّباعُد. والأصل ما ذكرناه.
 (جهش) الجيم والهاء والشين أصلٌ واحد، وهو التهيُّؤ للبكاء. يقال جَهَش يَجْهَش وأجْهَش يُجْهِش، إذا تهيَّأ للبكاء. قال:
قامت تشكَّى إليَّ النَّفْسُ مُجْهِشَةً *** وقد حَمَلْتُكِ سبعاً بعد سبعِينا([10])(جهض) الجيم والهاء والضاد أصلٌ واحد، وهو زَوَالُ الشَّيء عن مكانه بسُرعة. يقال أجْهَضْنا فلاناً عن الشّيء، إذا نَحَّيناه عنه وغلَبْناه عليه. وأَجْهَضَتِ النّاقة إذا ألقَتْ ولدَها، فهي مُجْهِضٌ. وأمّا قولهم للحديد القلب: إنّه لَجاهضٌ وفيه جُهوضة وجَهَاضة، فهو من هذا، أي كأنَّ قلبَه من حِدّته يزُولُ من مكانه.
(جهف) الجيم والهاء والفاء ليس أصلاً([11])، إنَّما هو من باب الإبدال. يقال اجتهفتُ الشّيءَ إذا أخَذْتَه بشِدّة. والأصل اجتحفْت([12]). وقد مضى ذكره.
(جهل) الجيم والهاء واللام أصلان: أحدهما خِلاف العِلْم، والآخر الخِفّة وخِلاف الطُّمَأْنِينة.
فالأوّل الجَهْل نقيض العِلْم. ويقال للمفازة التي لا عَلَمَ بها مَجْهَلٌ.
والثاني قولهم للخشبة التي يحرك بها الجَمْرُ مِجْهَل([13])*. ويقال استجهلت الرِّيحُ الغُصْنَ، إذا حرّكَتْه فاضطَرَب. ومنه قول النابغة:
دعاك الهَوَى واستجهلَتْك المنازلُ *** وكيف تَصَابِي المرءِ والشَّيبُ شاملُ([14])وهو من الباب، لأنّ معناه استخفّتْك واستفزّتْك. والمَجْهَلة: الأمر الذي يحملك([15]) على الجهل.
(جهم) الجيم والهاء والميم يدلُّ على خلاف البَشاشة والطَّلاقة. يقال رجلٌ جهمُ الوجهِ أي كريهُهُ. ومن ذلك جَهْمة الليل وجُهْمتُه، وهي ما بين أوّلهِ إلى رُبُعه. ويقال جَهَمْتُ الرّجل وتجهَّمْتُه، إذا استَقْبَلتَه بوجه جَهْم. قال:
فلا تَجْهَمِينا أُمَّ عَمْرٍو فإنَّنا *** بِنَا داءُ ظَبْيٍ لم تَخُنْهُ عوامِله([16])ومن ذلك قوله:
* وبلدةٍ تَجَهَّمُ الجَهُوما([17]) *
فإنّ معناه تَستَقبِلُه بما يكره. ومن الباب الجَهَام: السَّحاب الذي أراق ماءَه، وذلك أنّ خَيْرَه يقلُّ فلا يُسْتَشْرَف له. ويقال الجَهُوم العاجز؛ وهو قريب.
(جهن) الجيم والهاء والنون كلمةٌ واحدة. قالوا جارية جُهانَةٌ، أي شابّة. قالوا: ومنه اشتقاق جُهَيْنة.
--------------ـــــ
([1]) في الأصل "تضحى" تحريف. على أن الرواية الجيدة: "تصبح". والغرق: جمع غرقة، بالضم، وهو القليل من اللبن خاصة. وفي الأصل: "غرفاً" تحريف. ويروى: "عرقاً" وهو بالتحريك: اللبن. والبيت في الديوان 23 واللسان (جهد، عرق، غرق)، وسيأتي في (عرق، غرق). وقبل البيت:
إن تمس في عرفط صلع جماجمه *** من الأسالق عاري الشوك مجرود.
 ([2]) البيت في اللسان (خفت).
([3]) البيت للعجاج، كما في الحيوان (3: 127). وهو في ديوانه 16 واللسان (جهر، وغر) وديوان المعاني (2: 71) والمخصص (6: 202).
 ([4])في الأصل: "وهي".
([5]) في الأصل: "جهرة فلان أي هيبته"، صوابه في المجمل واللسان.
([6]) للقطامي. وصدره كما في ديوانه 76 واللسان ( جهر):
* شنئتك إذ أبصرت جهرك سيئاً *
([7]) وكذا ورد هذا التفسير في المجمل. وضبط البيت في اللسان برفع" الأقوام" و" تابعة". وقال في تفسيره: "ما" بمعنى الذي. يقول: ما غاب عنك من خبر الرجل فإنه تابع لمنظره. وأنث تابعة في البيت للمبالغة.
([8]) البيت في المجمل واللسان (جهر).
([9]) الاعتقاد هنا بمعنى الشراء والاقتناء.
([10]) البيت للبيد في ديوانه 46 طبع 1881 واللسان (جهش).
([11]) لم تذكر المادة في اللسان والجمهرة. وذكرها في القاموس.
([12]) في الأصل: "جحفت"، والوجه ما أثبت.
([13]) يقال مجهل ومجهلة، بكسر الميم فيهما، وجهيل وجهيلة.
([14]) ديوان النابغة 58 واللسان (جهل).
([15]) في الأصل: "يجهلك"، والصواب في المجمل.
([16]) لعمرو بن الفضفاض الجهني، كما في اللسان (جهم) برواية: "ولا تجهمينا". وسيأتي في (ظبي): "ولا تجهمينا". وأنشده في اللسان (ظبي) غير منسوب، برواية المقاييس. وعوامل الظبي: قوائمه.
([17]) بعده كما في اللسان (جهم):
* زجرتُ فيها عيهلا رَسوما *

ـ

##### Türkçe

(باب **الجيم** ve **الهاء** ve ikisini üçleyen şey)
(**جهو**) **الجيم** ve **الهاء** ve illetli harf, şeyin açığa çıkmasına delâlet eder. Denir: **أجْهَتِ السّماءُ**; (yani) açıldı. Ve denir: **خِباءٌ مُجْهٍ**; üzerinde örtü yoktur. **وجهِيَ البيتُ يَجْهَى**; harap olduğunda; ve o **جاهٍ**dir. Ve denir ki **الجَهْوَةَ** ok ucu açıktır.

(**جهد**) **الجيم** ve **الهاء** ve **الدال** aslı meşakkattir; sonra ona yakın olan şeye hamledilir. Denir: **جَهَدْتُ نفسي** ve **أجْهَدت**; ve **الجُهْد** tâkattir. Allah Teâlâ dedi: ﴿والَّذِينَ لاَ يَجِدُونَ إلاَّ **جُهْدَهُمْ**﴾ [التوبة 79]. Ve denir ki **المجهود**; kaymağı çıkarılmış süttür; ve bu neredeyse ancak bir meşakkat ve yorgunlukla olur. **الشمّاخ** dedi:
تُضْحِ وقد ضَمِنَتْ ضَرّاتُها غُرَقاً *** مِنْ طَيِّبِ الطَّعْمِ حُلْوٍ غَيْرِ مَجْهُودِ([1])
Ve bâba yakın olan şeylerden: **الجَهادُ**; ve o sert arazidir. Ve falan **يَجْهَد الطّعامَ**; çok şiddetli çok yemeyle ona yüklendiğinde. Ve **الجاهد**: şehvetli olandır. Ve **مَرْعىً جَهِيدٌ**: mal onu, hoşluğundan dolayı yordu da onu yedi.

(**جهر**) **الجيم** ve **الهاء** ve **الراء** tek bir asıldır; o da şeyin ilânı ve açığa çıkarılması ve yükselmesidir. Denir: **جَهَرْتُ بالكلام**; onu ilân ettim. Ve bir adam **جَهِير الصَّوت**; yani sesi yüksek olan. Dedi:
أخاطِبُ جَهْراً إذْ لهُنَّ تَخَافُت*** وشَتَّانَ بينَ الجهْرِ والمَنْطِق الخَفْتِ([2])
Ve bu bâbdandır: **جَهَرت الشّيءَ**; gözünde büyük olduğunda. Ve **جَهَرْت الرّجُل** de böyledir. Dedi:
* كأنَّما زُهاؤُه لِمَنْ جَهَرْ([3]) *
Artık **العَيْن الجَهراءُ** ise, o ([4]) güneşte görmeyen (göz)dür. Ve denir: **رأيْت جُهْرَ فلانٍ**; yani onun heyeti([5]). Dedi:
* وما غيَّبَ الأقوامُ تابِعةَ الجُهْرِ([6]) *
Yani onun haberinden ve **جُهْرِه**ne tâbi olan şeyden hiçbirini gizleyemeyeceklerdir([7]). Ve denir: **جَهِيرٌ**; **بَيِّنُ الجَهارة**; görünüş sahibi olduğunda. **أبو النجم** dedi:
وأرَى البياضَ على النِّساء جَهَارَةً *** والعِتْقَُ أعرِفُهُ على الأَدْمَاءِ([8])
Ve denir: **جَهَرْنا بني فلانٍ**; yani onları gaflet üzere sabahladık. Ve o bâbdandır; yani onlara sabahleyin geldik; ve sabahlama **جَهْر**dir. Ve topluluğa **الجَهْراءَ** denir. Ve denir ki **الجَهْراء** geniş tepedir.

(**جهز**) **الجيم** ve **الهاء** ve **الزاء** tek bir asıldır; o da inanılan ([9]) ve toplanan bir şeydir; **الجَِهَاز** gibi; ve o ev eşyasıdır. Ve **جهَّزتُ فلاناً**; onun yolculuk teçhizatını üstlendim. Ama onların, deveye kaçtığında söyledikleri: "**ضرَبَ في جَِهازه**" bir meseldir; yani teçhizatını yükledi ve geçti. **أبو عبيدة** dedi: Arapların mesellerinde: "**ضَرَب فلانٌ في جهازه**"; bu, terk etme ve uzaklaşma hakkında söylenir. Asıl, zikrettiğimizdir.

(**جهش**) **الجيم** ve **الهاء** ve **الشين** tek bir asıldır; o da ağlamaya hazırlanmadır. Denir: **جَهَش يَجْهَش** ve **أجْهَش يُجْهِش**; ağlamaya hazırlandığında. Dedi:
قامت تشكَّى إليَّ النَّفْسُ مُجْهِشَةً *** وقد حَمَلْتُكِ سبعاً بعد سبعِينا([10])

(**جهض**) **الجيم** ve **الهاء** ve **الضاد** tek bir asıldır; o da şeyin yerinden süratle yok olmasıdır. Denir: **أجْهَضْنا فلاناً عن الشّيء**; onu ondan uzaklaştırdığımızda ve ona karşı onu yendiğimizde. Ve **أَجْهَضَتِ النّاقة**; yavrusunu attığında; o hâlde o **مُجْهِضٌ**dür. Ama onların, sert yürekli için söyledikleri: onun **لَجاهضٌ** olduğu ve onda **جُهوضة** ve **جَهَاضة** bulunduğu; bu da bundandır; yani sanki kalbi, keskinliğinden dolayı yerinden kayıp gider.

(**جهف**) **الجيم** ve **الهاء** ve **الفاء** asıl değildir([11]); ancak ibdâl bâbındandır. Denir: **اجتهفتُ الشّيءَ**; onu şiddetle aldığımda. Asıl **اجتحفْت**tir([12]). Onun zikri geçti.

(**جهل**) **الجيم** ve **الهاء** ve **اللام** iki asıldır: biri ilmin zıddı, diğeri hafiflik ve sükûnetin zıddı.
Birincisi: **الجَهْل** ilmin zıddıdır. Ve üzerinde alâmet bulunmayan çöl için **مَجْهَلٌ** denir.
İkincisi: onların, koru hareket ettirilen tahta için söyledikleri **مِجْهَل**([13])*. Ve denir: **استجهلت الرِّيحُ الغُصْنَ**; onu hareket ettirip çalkaladığında. Ve ondan **النابغة**’nin sözü:
دعاك الهَوَى واستجهلَتْك المنازلُ *** وكيف تَصَابِي المرءِ والشَّيبُ شاملُ([14])
Ve o bâbdandır; çünkü mânâsı: seni hafife aldı ve seni kışkırttı. Ve **المَجْهَلة**: seni([15]) cehle sevk eden iştir.

(**جهم**) **الجيم** ve **الهاء** ve **الميم** güler yüzlülük ve açıklığın zıddına delâlet eder. Denir: **رجلٌ جهمُ الوجهِ**; yani çirkini. Ve ondan: **جَهْمة الليل** ve **جُهْمتُه**; ve o, başından dörtte birine kadar olan kısımdır. Ve denir: **جَهَمْتُ الرّجل** ve **تجهَّمْتُه**; onu asık bir yüzle karşıladığımda. Dedi:
فلا تَجْهَمِينا أُمَّ عَمْرٍو فإنَّنا *** بِنَا داءُ ظَبْيٍ لم تَخُنْهُ عوامِله([16])
Ve ondan onun sözü:
* وبلدةٍ تَجَهَّمُ الجَهُوما([17]) *
Artık mânâsı: onu hoşlanmadığı şeyle karşılar. Ve bâbdandır: **الجَهَام**; suyunu boşaltmış buluttur; bu, hayrının azalması sebebiyledir; artık ona göz dikilmez. Ve denir: **الجَهُوم** âcizdir; ve o yakındır.

(**جهن**) **الجيم** ve **الهاء** ve **النون** tek bir kelimedir. Dediler: **جارية جُهانَةٌ**; yani genç. Dediler: ve ondan **جُهَيْنة**’nin iştikakı.

--------------ـــــ
([1]) Asılda "تضحى" tahriftir. Şu var ki iyi rivayet: "تصبح". Ve **الغرق**: **غرقة**’nın çoğuludur; (غ) ötre ile; ve o, özellikle sütün azıdır. Asılda: "غرفاً" tahriftir. Rivayet edilir: "عرقاً"; ve o, hareke ile: süttür. Beyit divanda 23 ve **اللسان**’da (**جهد**، **عرق**، **غرق**)tadır; ve (**عرق**، **غرق**)ta gelecektir. Beyitten önce:
إن تمس في عرفط صلع جماجمه *** من الأسالق عاري الشوك مجرود.
([2]) Beyit **اللسان**’da (**خفت**)tedir.
([3]) Beyit **العجاج**’ındır; **الحيوان**’da (3: 127) olduğu gibi. Ve o, onun divanında 16 ve **اللسان**’da (**جهر**، **وغر**) ve **ديوان المعاني**’de (2: 71) ve **المخصص**’ta (6: 202)dir.
([4]) Asılda: "وهي".
([5]) Asılda: "**جهرة فلان أي هيبته**"; doğrusu **المجمل** ve **اللسان**’dadır.
([6]) **القطامي**’nindir. Ve sadrı, onun divanında 76 ve **اللسان**’da (**جهر**) olduğu gibi:
* شنئتك إذ أبصرت جهرك سيئاً *
([7]) Bu tefsir **المجمل**’de de böyle vârid olmuştur. Ve **اللسان**’da beyit, "**الأقوام**" ve "**تابِعة**"nın ref‘iyle ضبط edilmiştir. Ve tefsirinde dedi: "**ما**" "**الذي**" mânâsınadır. Der ki: adamın haberinden sana gizli kalan şey, onun görünüşüne tâbidir. Ve mübalağa için beyitte "**تابِعة**"yı müennes yaptı.
([8]) Beyit **المجمل** ve **اللسان**’da (**جهر**)tedir.
([9]) Burada **الاعتقاد** satın alma ve edinme mânâsınadır.
([10]) Beyit **لبيد**’indir; onun divanında 46 (1881 baskısı) ve **اللسان**’da (**جهش**)tedir.
([11]) Madde **اللسان** ve **الجمهرة**’de zikredilmedi. Onu **القاموس**’ta zikretti.
([12]) Asılda: "جحفت"; vech, ispat ettiğimizdir.
([13]) **مجهل** ve **مجهلة** denir; ikisinde de **الميم**’in kesriyle; ve **جهيل** ve **جهيلة**.
([14]) **ديوان النابغة** 58 ve **اللسان**’da (**جهل**)tedir.
([15]) Asılda: "يجهلك"; doğrusu **المجمل**’dedir.
([16]) **عمرو بن الفضفاض الجهني**’nindir; **اللسان**’da (**جهم**) "ولا تجهمينا" rivayetiyle olduğu gibi. Ve (**ظبي**)de gelecektir: "ولا تجهمينا". Ve onu **اللسان**’da (**ظبي**) nisbet etmeksizin, **المقاييس** rivayetiyle inşâd etti. Ve **عوامل الظبي**: onun ayaklarıdır.
([17]) Ondan sonra, **اللسان**’da (**جهم**) olduğu gibi:
* زجرتُ فيها عيهلا رَسوما *

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D8%B1/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- يقال لظهور الشيء بإفراط حاسة البصر أو حاسة السمع.
أما البصر فنحو: رأيته جهارا، قال الله تعالى: ﴿لن نؤمن لك حتى نرى الله جهرة﴾ [البقرة/55]، ﴿أرنا الله جهرة﴾ [النساء/153]، ومنه: جهر (راجع: كتاب الأفعال 2/300، والبصائر 1/404) البئر واجتهرها: إذا أظهر ماءها.
وقيل: ما في القوم أحد يجهر عيني (في المجمل: وجهرت الشيء: إذا كان عظيما في عينك).
والجوهر: فوعل منه، وهو ما إذا بطل بطل محموله، وسمي بذلك لظهوره للحاسة.
وأما السمع، فمنه قوله تعالى: ﴿سواء منكم من أسر القول ومن جهر به﴾ [الرعد/10]، وقال عز وجل: ﴿وإن تجهر بالقول فإنه يعلم السر وأخفى﴾ [طه/7]، ﴿إنه يعلم الجهر من القول ويعلم ما تكتمون﴾ [الأنبياء/110]، ﴿وأسروا قولكم أو اجهروا به﴾ [الملك/13]، ﴿ولا تجهروا بصلاتك ولا تخافت بها﴾ [الإسراء/110]، وقال: ﴿ولا تجهروا له بالقول كجهر بعضكم لبعض﴾ [الحجرات/2]، وقيلك كلام جوهري، وجهير، ورجل جهير يقال لرفيع الصوت، ولمن يجهر لحسنه.

##### Türkçe

- Bir şeyin aşırı derecede görünmesine, görme duyusu veya işitme duyusu (ile) denir.
Görmeye gelince, şu gibi: Onu **جهارا** gördüm; Allah Teâlâ dedi ki: ﴿Sana asla inanmayacağız, ta ki Allah’ı **جهرة** görelim﴾ [البقرة/55]، ﴿Bize Allah’ı **جهرة** göster﴾ [النساء/153]، ve ondan: **جهر** (bak: كتاب الأفعال 2/300، والبصائر 1/404) kuyuya ve onu **اجتهرها**: suyunu ortaya çıkardığı zaman.
Ve denildi: Kavimde **يجهر عيني** (olan) hiç kimse yoktur (المجمل’de: **وجهرت الشيء**: senin gözünde büyük olduğu zaman).
Ve **الجوهر**: ondan **فوعل** veznidir; o, (öyle bir şey)dir ki, bâtıl olursa, taşınanı bâtıl olur; duyulara görünmesinden dolayı bununla adlandırıldı.
İşitmeye gelince, ondan O’nun تعالى sözü: ﴿Sizden sözü gizleyen ile onu **جهر** eden eşittir﴾ [الرعد/10]، ve عز وجل dedi: ﴿Eğer sözü **تجهر** edersen, şüphesiz o, sırrı ve daha gizlisini bilir﴾ [طه/7]، ﴿Şüphesiz o, sözden **الجهر** olanı bilir ve gizlediğinizi bilir﴾ [الأنبياء/110]، ﴿Sözünüzü gizleyin yahut onu **اجهروا** edin﴾ [الملك/13]، ﴿Namazında **تجهر** etme ve onunla **تخافت** etme﴾ [الإسراء/110]، ve dedi: ﴿Ona sözle **تجهروا** etmeyin; bazınızın bazınıza **جهر** etmesi gibi﴾ [الحجرات/2]، ve sana: **كلام جوهري** ve **جهير** (denilir); ve **رجل جهير**: yüksek sesli olana ve güzelliğinden dolayı (sesini) **يجهر** edene denilir.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D8%B1/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ج ه ر
جهر الشيء إذا ظهر وأجهرته أنا وأجهر فلان ما في صدره ورأيته جهرة أي عياناً‏.‏
وجهـر بكذا‏:‏ أعلنه‏.‏
وقد جهر بكلامه وقراءته‏:‏ رفع بهما صوته‏.‏
وجهر صوته جهارة وهو جهير الصوت وصوت جهوري ورج جهور وجهوري‏.‏
وجهور الحديث بعدما هينمه أي أظهره بعد مـا أسـره‏.‏
وخطيـب مجهـر بخطبتـه‏.‏
وجاهرتهـم بالأمـر جهـاراً أي عالنتهـم به علاناً ورأيته فجهرته واجتهرته‏.‏
واستجهرته‏:‏ رأيته عظيم المرآة‏.‏
قال‏:‏ إن سراجـاً لكريـم مفخره تحلـى بـه العين إذا ما تجهره وجهرني فلان‏:‏ راعني بجماله وهيئته‏.‏
وجهرت الجيش واجتهرتهم‏:‏ كثروا في عيني وجيش شنئتك إذ أبصرت جهرك سيئاً وما غيـب الأقـوام تابعـة الجهـر أي مغيباتهم ومخابرهم تابعة لهيئتهم‏.‏
وما أحسن جهره وأسوأ جهره‏.‏
وفلان جهير بين الجهارة إذا كان ذا جهرة ومنظر تجتهره الأعين‏.‏
قال أعرابي في الرشيد‏:‏ جهير الرواء جهير الكلام جهير العطاس جهير النغم ويخطو على الأين خطو الظليم ويعلو الرجـال بخلـق عمـم وفلان مشتهر مجتهر‏.‏
وهو جهير للخير‏:‏ خليق وهم هراء للمعروف‏.‏
قال الأخطل‏:‏ جهـراء للمعـروف حيـن تراهـم حلماء غير تنابـل أشـرار ورجـل أجهـر وامـرأة جهـراء‏:‏ تسـدر عينهمـا في الشمس‏.‏
وأرض جهراء‏:‏ عراء لا يسترها شيء‏.‏
وتقول‏:‏ جهرت لنا جهراء ووطئنا أعرية جهراوات‏.‏
وفلان عفيف السريرة والجهيرة‏.‏
قال‏:‏ لا يتبع الجارات ريبة طرفه ويتابع الإحسان للجيران عـف السريرة والجهيرة مثلها فإذا اشتضيم أراك فسق طعان وجهرنا بني فلان صبحناهم‏.‏

##### Türkçe

ج ه ر
**جهر** şey’i, ortaya çıktığı zaman (denir); ben onu **أجهرته** (yaptım); falan, göğsündekini **أجهر** (etti); ve onu **جهرة** yani gözle görür gibi, açıkça gördüm.
Ve **جهـر** bununla: onu açıkladı.
Ve gerçekten o, sözüyle ve kıraatiyle **جهر** etti: ikisiyle sesini yükseltti.
Ve sesini **جهر** etti, **جهارة** (olarak); o, sesçe **جهير**dir; ve **جهوري** bir ses; ve **رج** **جهور** ve **جهوري**.
Ve **جهور** hadisi, onu gizledikten sonra: onu, onu gizledikten sonra ortaya çıkardı.
Ve hutbesiyle **مجهـر** bir hatip.
Ve onlarla işi **جهـاراً** olarak **جاهرتهـم**: yani onu onlara alenen açıkladım; ve onu gördüm de onu **فجهرته** ve **اجتهرته**.
Ve onu **استجهرته**: onu, görünüşü büyük olarak gördüm.
Dedi: Şüphesiz bir kandil, şerefi kerim olan için (vardır); göz, onu **تجهره** ettiği zaman onunla süslenir. Ve falan beni **جهرني**: güzelliği ve heyetiyle beni ürküttü.
Ve orduyu **جهرت** ettim ve onları **اجتهرتهم**: gözümde çoğaldılar. Ve senin nefret ettiğin bir ordu; senin **جهرك**’ini kötü gördüğümde; ve kavimlerin gizledikleri, **الجهـر**’in tâbisidir: yani onların gizledikleri ve iç yüzleri, heyetlerine tâbidir.
Ve onun **جهره**’i ne güzeldir; ve onun **جهره**’i ne kötüdür.
Ve falan, **الجهارة** içinde **جهير**dir; eğer **جهرة** sahibi ve gözlerin **تجتهره** ettiği bir görünüş sahibi ise.
Bir bedevî, Reşîd hakkında dedi: Görünüşçe **جهير**, sözce **جهير**, aksırıkça **جهير**, nağmece **جهير**; ve ağır yürüyüş üzerinde devekuşunun adımı gibi adım atar; ve erkeklerin üzerine, büyük bir yaratılışla yükselir. Ve falan **مشتهر مجتهر**’dir.
Ve o, hayır için **جهير**dir: layıktır; ve onlar, mâruf için **هراء**dır.
Ahtal dedi: Onları gördüğün zaman mâruf için **جهـراء**; halîmler, tembel olmayan kötüler. Ve **أجهـر** bir erkek ve **جهـراء** bir kadın: ikisinin gözleri güneşte kamaşır.
Ve **جهراء** bir yer: çıplak; onu hiçbir şey örtmez.
Ve dersin: bize **جهراء** olarak **جهرت** etti; ve **جهراوات** çıplaklıkları çiğnedik.
Ve falan, iç âlemde ve dışta iffetlidir.
Dedi: Komşu kadınlara şüpheyle bakışı tâbi olmaz; ve komşulara iyiliği tâbi olur; içte iffetli, dışta da onun gibidir; artık zulme uğratılırsa, sana günahkâr bir saldırganı gösterir. Ve biz, falan oğullarına **جهرنا**: onlara sabahladık.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D8%B1/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الجَهْرَةُ: ما ظَهَرَ. ورآه جَهْرَةً: لم يكن بينهما سِترٌ؛ ورأَيته جَهْرَةً وكلمتُه جَهْرَةً. وفي التنزيل العزيز: أَرِنا الله جَهْرَةً؛ أَي غيرَ مُسْتَتِر عَنَّا بشيء. وقوله عز وجل: حتى نَرى اللهَ جَهْرَةً؛ قال ابن عرفة: أَي غير محتَجب عنا، وقيل: أَي عياناً يكشف ما بيننا وبينه. يقال: جَهَرْتُ الشيء إِذا كشفته. وجَهَرْتُه واجْتَهَرْته أَي رأَيته بلا حجاب بيني وبينه. وقوله تعالى: بَغْتَةً أَو جَهْرَةً؛ هو أَن يأْتيهم وهم يَرَوْنَهُ. والجَهْرُ: العلانية. وفي حديث عمر: أَنه كان مِجْهَراً أَي صاحبَ جَهْرٍ ورَفْع لصوته.
يقال: جَهَرَ بالقول إِذ رفع به صوته، فهو جَهِيرٌ، وأَجْهَرَ، فهو مُجْهِرٌ إِذا عرف بشدّة الصوت وجَهَرَ الشيءُ: عَلَنَ وبَدا؛ وجَهَرَ بكلامه ودعائه وصوته وصلاته وقراءته يَجْهَرُ جَهْراً وجِهاراً، وأَجْهَرَ بقراءته لغة. وأَجْهَرَ وجَهْوَرَ: أَعلن به وأَظهره، ويُعَدَّيانِ بغير حرف، فيقال: جَهَرَ الكلامَ وأَجْهَرَهُ أَعلنه. وقال بعضهم: جَهَرَ أَعْلى الصوْتَ. وأَجْهَرَ: أَعْلَنَ. وكلُّ إِعْلانٍ: جَهْرٌ. وجَهَرتُ بالقول أَجْهَرُ به إِذا أَعْلَنْتَهُ. ورجلٌ جَهيرُ الصوتِ أَي عالي الصوت، وكذلك رجل جَهْوَرِيُّ الصوت رفيعُه. والجَهْوَرِيُّ: هو الصوت العالي. وفرسٌ جَهْوَرٌ: وهو الذي بأَجَشِّ الصوتِ ولا أَغَنَّ. وإِجْهارُ الكلام: إِعْلانُه. وفي الحديث: فإِذا امرأَةٌ جَهِيرَةٌ؛ أَي عالية الصوت، ويجوز أَن يكون من حُسْنِ المَنْظَرِ. وفي حديث العباس: أَنه نادى بصوتٍ له جَهْوَرِيٍّ أَي شديدٍ عالٍ، والواو زائدة، وهو منسوب إِلى جَهْوَرَ بصوته. وصوتٌ جَهِيرٌ وكلامٌ جَهِيرٌ، كلاهما: عالِنٌ عال؛ قال:
ويَقْصُر دونَه الصوتُ الجَهِيرُ
وقد جَهُر الرجل، بالضم، جَهَارَةً وكذلك المُجْهَرُ والجَهْورِيُّ. والحروفُ المَجْهُورَةُ: ضد المهموسة: وهي تسعة عشر حرفاً؛ قال سيبويه: معنى الجَهْرِ في الحروف أَنها حروف أُشْبِعَ الاعتمادُ في موضعها حتى منع النَّفَس أَن يجري معه حتى ينقضي الاعتماد ويجري الصوت، غير أَن الميم والنون من جملة المجهورة وقد يعتمد لها في الفم والخياشيم فيصير فيها غنة فهذه صفة المجهورة ويجمعها قولك: «ظِلُّ قَوٍّ رَبَض إِذْ غَزَا جُنْدٌ مُطيع». وقال أَبو حنيفة: قد بالغوا في تَجْهِير صوت القَوْس؛ قال ابن سيده: فلا أَدري أَسمعه من العرب أَو رواه عن شيوخه أَم هو إِدْلال منه وتَزَيُّدٌ، فإِنه ذو زوائد في كثير من كلامه.
وجَاهَرَهُمْ بالأَمر مُجاهَرَةً وجِهاراً: عالَنَهُمْ. ويقال: جاهَرَني فلانٌ جِهاراً أَي علانية. وفي الحديث: كلُّ أُمّتي مُعافىً إِلاَّ المُجاهِرينَ؛ قال: هم الذين جاهروا بمعاصيهم وأَظهروها وكشفوا ما ستر الله عليهم منها فيتحدثون به. يقال: جَهَرَ وأَجْهَرَ وجاهَرَ؛ ومنه الحديث: وإِن من الإِجهار كذا وكذا، وفي رواية: من الجِهار؛ وهما بمعنى المجاهرة؛ ومنه الحديث: لا غِيبَةَ لفاسِقٍ ولا مُجاهِرٍ.
ولقيه نَهاراً جِهاراً، بكسر الجيم وفتحها وأَبى ابن الأَعرابي فتحها. واجْتَهَرَ القوم فلاناً: نظروا إِليه جِهاراً.
وجَهَرَ الجَيشَ والقومَ يَجْهَرُهُمْ جَهْراً واجتهرهم: كثروا في عينه؛ قال يصف عسكراً:
كأَنَّما زُهاؤُهُ لِمَنْ جَهَرْ
لَيْلٌ، ورِزُّ وَغْرِه إِذا وَغَرْ
وكذلك الرجل تراه عظيماً في عينك. وما في الحيّ أَحد تَجْهَرُه عيني أَي تأْخذه عيني. وفي حديث عمر، رضي
الله عنه: إِذا رأَيناكم جَهَرْناكم أَي أَعجبنا أَجسامكم. والجُهْرُ: حُسْنُ المَنْظَرِ. ووجهٌ جَهيرٌ: ظاهرُ الوَضاءة. وفي حديث علي، عليه السلام: أََنه وصف النبي، صلى الله عليه وسلم، فقال: لم يكن قصيراً ولا طويلاً وهو إِلى الطول أَقربُ، مَنْ رآه جَهَرَهُ؛ معنى جهره أَي عظم في عينه. الجوهري: جَهَرْتُ الرجلَ واجْتَهَرْتُه إِذا رأَيته عظيم المَرْآة. وما أَحْسَنَ جُهْرَ فلان، بالضم، أَي ما يُجْتَهَرُ من هيئته وحسن مَنْظَره. ويقال: كيف جَهْراؤكُمْ أَي جماعتكم؛ وقول الراجز: لا تَجْهَرِيني نَظَراً وَرُدِّي،
فقد أَرُدُّ حِينَ لا مَرَدِّ
وقد أَرُدُّ، والجِيادُ تُرْدِي،
نِعْمَ المِجَشُّ ساعةَ التَّنَدِّي
يقول: إِن استعظمتِ منظري فإِني مع ما ترين من منظري شجاع أَردّ الفرسان الذين لا يردهم إِلاَّ مثلي. ورجل جَهِيرٌ: بَيِّنُ الجُهُورةِ والجَهَارَة ذو مَنْظر. ابن الأَعرابي: رجل حَسَنُ الجَهارَةِ والجُهْر إِذا كان ذا منظر؛ قال أَبو النجم:
وأَرَى البياضَ على النِّساءِ جَهارَةً،
والْعِتْقُ أَعْرِفُه على الأَدْماءِ
والأُنثى جَهِيرَةٌ والاسم من كل ذلك الجُهْرُ؛ قال القَطامِي: شَنِئْتُك إِذْ أَبْصَرْتُ جُهْرَكَ سَيّئاً،
وما غَيَّبَ الأَقْوامُ تابِعَةُ الجُهْر
قال: ما بمعنى الذي: يقول: ما غاب عنك من خُبْرِ الرجل فإِنه تابع لمنظره، وأََنت تابعة في البيت للمبالغة. وجَهَرتُ الرجل إِذا رأَيت هيئته وحسن منظره. وجُهْرُ الرجل: هيئته وحسن منظره. وجَهَرَني الشيء واجْتَهَرَني: راعني جماله. وقال اللحياني: كنتُ إِذا رأَيتُ فلاناً جَهَرْتُه واجْتَهَرْتُه أَي راعك.
ابن الأَعرابي: أَجْهَرَ الرجلُ جاء ببنين ذوي جَهارَةٍ وهم الحَسَنُو القُدُود الحَسَنُو المَنْظَرَ. وأَجْهَرَ: جاء بابن أَحْوَلَ. أَبو عمرو: الأَجْهَرُ الحسنُ المَنظَرِ الحَسنُ الجسمِ التامُّهُ. والأَجْهَرُ: الأَحولُ المليح الحَوَلَةِ. والأَجْهَرُ: الذي لا يبصر بالنهار، وضده الأَعشى. وجَهْراءُ القوم: جماعتهم. وقيل لأَعرابي: أَبَنُو جَعْفَرٍ أَشرفُ أَم بنو أَبي بكر بن كلاب؟ فقال: أَما خَواصَّ رجال فبنو أَبي بكر، وأَما جَهْرَاءِ الحيِّ فبنو جعفر؛ نصب خواص على حذف الوسيط أَي في خواص رجال وكذلك جَهْراء، وقيل: نصبهما على التفسير. وجَهَرْتُ فلاناً بما ليس عنده: وهو أَن يختلف ما ظننت به من الخُلُقِ أَو المال أَو في مَنْظَرِه.والجَهْراء: الرابية السَّهْلَةُ العريضة. وقال أَبو حنيفة: الجَهْراء الرابية المِحْلالُ ليست بشديدة الإِشراف وليست برملة ولا قُفٍّ. والجَهْراء: ما استوى من ظهر الأَرض ليس بها شجر ولا آكام ولا رمال إِنما هي فضاء، وكذلك العَراءُ. يقال: وَطِئْنا أَعْرِيةً وجَهْراواتٍ؛ قال: وهذا من كلام ابن شميل.
وفلان جَهِير للمعروفِ أَي خليقٌ له. وهمُ جُهرَاءُ للمعروف أَي خُلَقَاءُ له، وقيل ذلك لأَن من اجْتَهَره طَمِعَ في معروفه؛ قال الأَخطل:جُهَراءُ للمعروف حينَ تَراهُمُ،
خُلَقاءُ غَيْرُ تَنابِلٍ أَشْرارِ
وأَمر مُجْهَر أَي واضح بَيِّنٌ. وقد أَجْهَرته أَنا إِجْهاراً أَي شهَّرْته، فهو مَجْهور به مَشْهور. والمَجْهُورة من الآبار: المعمورة، عَذْبَةً كانت أَو مِلحة. وجَهَر البئرَ يَجْهَرُها جهراً واجْتَهَرَها: نزحها؛ وأَنشد:
إِذا ورَدْنا آجِناً جَهَرْناهْ،
أَو خالياً من أَهْلِهِ عَمَرْناهْ
أَي من كثرتنا نَزَفْنا البئَار وعَمَرْنا الخرابَ. وحَفَر البئرَ حتى جَهَر أَي بَلَغ الماءَ، وقيل: جَهَرها أَخرج ما فيها من الحَمْأَةِ والماء. الجوهري: جَهَرْتُ البئر واجْتَهَرْتُها أَي نَقَّيْتُها وأَخرجتُ ما فيها من الحمأَة، قال الأَخفش: تقول العرب جَهَرْتُ الرَّكِيَّةَ إِذا كان ماؤُها قد غُطِّيَ بالطِّين فَنُقِّي ذلك حتى يظهر الماء ويصفو. وفي حديث عائشة، وَوَصَفَتْ أَباها، رضي الله عنهما، فقالت: اجْتَهَرَ دَفْنَ الرَّواء؛ الاجْتِهارُ: الاستخراج، تريد أَنه كَسَحَها. يقال: جَهَرْتُ البئرَ واجْتَهَرْتها إِذا كَسَحْتها إِذا كانت مُنْدَفِنَةً؛ يقال: ركيةٌ دَفينٌ ورَكايا دُفُنٌ، والرَّواءُ: الماءُ الكثير، وهذا مثل ضربته عائشة، رضي الله عنها، لإِحكامه الأَمر بعد انتشاره، شبهته برجل أَتى على آبار مندفنة وقد اندفن ماؤُها، فنزحها وكسحها وأَخرج ما فيها من الدفن حتى نبع الماء. وفي حديث خيبر: وَجَدَ الناسُ بها بَصَلاً وثُوماً فَجَهَرُوه؛ أَي استخرجوه وأَكلوه. وجَهَرْتُ البئر إِذا كانت مندفنة فأَخرجت ما فيها. والمَجْهُورُ: الماء الذي كان سُدْماً فاستسقى منه حتى طاب؛ قال أَوسُ بنُ حَجَرٍ:
قد حَلأَتْ ناقَتِي بَرْدٌ وصِيحَ بها
عن ماءِ بَصْوَةَ يوماً، وهْوَ مَجْهُورُ
وحَفَرُوا بئراً فَأَجْهَرُوا: لم يصيبوا خيراً.
والعينُ الجَهْراءُ: كالجاحظَة؛ رجل أَجْهَرُ وامرأَة جَهْراءُ. والأَجْهَرُ من الرجال: الذي لا يبصر في الشمس، جَهِرَ جَهَراً، وجَهَرَتْهُ الشمسُ: أَسْدَرَتْ بَصَرَهُ. وكبشٌ أَجْهَرُ ونَعْجَةٌ جَهْراءُ: وهي التي لا تبصر في الشمس؛ قال أَبو العيال الهذليُّ يصف مَنيحَةً منحه إِياها بَدْرُ بنُ عَمَّارٍ الهُذَليُّ:
جَهْراءُ لا تأْلو إِذا هي أَظْهَرَتْ
بَصَراً، ولا مِنْ عَيْلَةٍ تُغْنيني
ها نص ابن سيده وأَورده الأَزهري عن الأَصمعي وما عزاه لأَحد وقال: قال يصف فرساً يعني الجَهْراءَ؛ وقال أَبو منصور: أُرى هذا البيت لبعض الهُذَلِيين يصف نعجة؛ قال ابن سيده: وعمَّ به بعضهم. وقال اللحياني: كُلُّ ضعيف البصر في الشمس أَجْهَرُ؛ وقيل: الأَجهر بالنهار والأَعشى بالليل. والجُهْرَةُ: الحَوَلَةُ، والأَجْهَرُ: الأَحْوَلُ. رجلٌ أَجْهَرُ وامرأَة جَهْراءُ، والاسم الجُهْرَةُ؛ أَنشد ثعلب للطرماح:
على جُهْرَةٍ في العينِ وهو خَدوجُ
والمُتَجاهر: الذي يريك أَنه أَجْهَرُ؛ وأَنشد ثعلب:
كالنَّاظِر المُْتَجاهر
وفرس أَجْهَرُ: غَشَّتْ غُرَّتُه وَجْهَه. والجَهْوَرُ: الجَريءُ المُقْدِمُ الماضي.
وجَهَرْنا الأَرض إِذا سلكناها من غير معرفة. وجَهَرْنا بني فلان أَي صَبَّحْناهُم على غِرَّةٍ. وحكي الفرّاء: جَهَرْتُ السِّقَاءَ إِذا مَخَضْته.
ولَبَنٌ جَهِيرٌ: لم يُمْذَقْ بماء. والجَهِيرُ: اللبن الذي أُخرج زُبْدُه، والثَّمِيرُ: الذي لم يخرج زبده، وهو التَّثْمِير. ورجل مِجْهَرٌ، بكسر الميم، إِذا كان من عادته أَن يَجْهَر بكلامه. والمُجاهَرَةُ بالعداوة: المُبادَأَةَ بها.
ابن الأَعرابي: الجَهْرُ قِطْعَةٌ من الدهرِ، والجَهْرُ السَّنَةُ التامَّةُ؛ قال: وحاكم أَعرابي رجلاً إِلى القاضي فقال: بِعْتُ منه غُنْجُداً مُذْ جَهْرٍ فغاب عني؛ قال ابن الأَعرابي: مُذْ قِطْعَةٍ من الدهر. والجَوْهَرُ: معروف، الواحدةُ جَوْهَرَةٌ.
والجَوْهَرُ: كل حجر يستخرج منه شيء ينتفع به.
وجَوْهَرُ كُلِّ شيء: ما خُلِقَتْ عليه جِبِلَّتُه؛ قال ابن سيده: وله تحديد لا يليق بهذا الكتاب، وقيل: الجوهر فارسي معرّب.
وقد سمَّت أَجْهَرَ وجَهِيراً وجَهْرانَ وجَوْهَراً.

##### Türkçe

**الجَهْرَةُ**: ortaya çıkan şey. Ve onu **جَهْرَةً** gördü: ikisinin arasında bir örtü yoktu;
ve onu **جَهْرَةً** gördüm ve onunla **جَهْرَةً** konuştum. Aziz tenzilde: “Bize Allah’ı **جَهْرَةً** göster”; yani bize karşı bir şeyle örtülü olmayan. Ve O’nun, azze ve celle, sözü: “ta ki Allah’ı **جَهْرَةً** görelim”; İbn ‘Arefe dedi: yani bize karşı gizlenmiş olmayan; ve denildi: yani gözle görerek, bizimle O’nun arasındakini açığa çıkararak. Denir: “Şeyi **جَهَرْتُ**” onu açığa çıkardığım zaman. Ve “Onu **جَهَرْتُ** ve **اجْتَهَرْته**”: yani benimle onun arasında perde olmaksızın onu gördüm. Ve Yüce’nin sözü: “ansızın yahut **جَهْرَةً**”; o, onlara gelmesidir, hâlbuki onlar onu görürler. Ve **الجَهْرُ**: aleniyet. Ömer’in hadisinde: onun **مِجْهَراً** olduğu; yani **جَهْرٍ** ve sesini yükseltmenin sahibi.

Denir: “Sözde **جَهَرَ**” onu sesiyle yükselttiği zaman; o hâlde o **جَهِيرٌ**dür. Ve **أَجْهَرَ**; o hâlde o **مُجْهِرٌ**dür; sesin şiddetiyle bilindiği zaman. Ve “Şey **جَهَرَ**”: alenileşti ve belirdi; ve konuşmasıyla, duasıyla, sesiyle, namazıyla ve kıraatiyle **جَهَرَ**; **جَهْراً** ve **جِهاراً** olarak **يَجْهَرُ**; ve kıraatinde **أَجْهَرَ** bir lehçedir. Ve **أَجْهَرَ** ve **جَهْوَرَ**: onunla ilan etti ve onu ortaya çıkardı; ve ikisi harfsiz geçişli kılınır; denir: “Sözü **جَهَرَ** ve onu **أَجْهَرَهُ**”: onu ilan etti. Bazıları dedi: **جَهَرَ** sesi yükseltti. Ve **أَجْهَرَ**: ilan etti. Her ilan: **جَهْرٌ**dür. Ve “Sözle **جَهَرتُ**; onunla **أَجْهَرُ**”: onu ilan ettiğim zaman. Ve “Sesçe **جَهيرُ** bir adam”: yani sesi yüksek; aynı şekilde “Sesçe **جَهْوَرِيُّ** bir adam”: onun sesi yüksek. Ve **الجَهْوَرِيُّ**: o, yüksek sestir. Ve **جَهْوَرٌ** bir at: o, sesi kaba olan ve genizli olmayan kimsedir. Ve **إِجْهارُ** söz: onun ilanıdır. Hadiste: “Bir de bakarsın bir kadın **جَهِيرَةٌ**”; yani sesi yüksek; ve güzel görünüşten olması da caizdir. Abbas’ın hadisinde: onun, kendisine ait **جَهْوَرِيٍّ** bir sesle nida ettiği; yani şiddetli, yüksek; **الواو** ziyadedir; ve bu, sesiyle **جَهْوَرَ**’a nispet edilmiştir. Ve **جَهِيرٌ** bir ses ve **جَهِيرٌ** bir söz; ikisi de: yüksek, yüce; dedi ki:
ويَقْصُر دونَه الصوتُ الجَهِيرُ

Ve adam **جَهُر** etti, **بالضم**; **جَهَارَةً**; aynı şekilde **المُجْهَرُ** ve **الجَهْورِيُّ**. Ve **الحروفُ المَجْهُورَةُ**: **المهموسة**’nin zıddı: onlar on dokuz harftir; Sîbeveyh dedi: harflerde **الجَهْرِ**’in manası, onların, mahreçlerinde dayanmanın doyurulmasıdır; ta ki dayanma bitinceye ve ses akıncaya kadar nefesin onunla birlikte akmasını engeller; ancak **الميم** ve **النون** meçhûreler cümlesindendir; ve onlara ağızda ve burun deliklerinde dayanılır da onda bir genizlilik olur; işte bu, meçhûrenin sıfatıdır; ve onları senin şu sözün toplar: «ظِلُّ قَوٍّ رَبَض إِذْ غَزَا جُنْدٌ مُطيع». Ebû Hanîfe dedi: yay sesini **تَجْهِير** etmede mübalağa ettiler; İbn Sîde dedi: bilmiyorum, onu Araplardan mı işitti, yahut şeyhlerinden mi rivayet etti, yoksa bu, ondan bir kendini beğendirme ve artırmadır; çünkü onun, sözünün çoğunda ziyadeleri vardır.

Ve “İşle onları **جَاهَرَهُمْ**; **مُجاهَرَةً** ve **جِهاراً**”: onlara alenen yaptı. Ve denir: “Falan bana **جِهاراً** **جاهَرَني**”: yani alenen. Hadiste: “Ümmetimin hepsi afiyettedir, ancak **المُجاهِرينَ** hariç”; dedi: onlar, günahlarını alenen yapan, onları ortaya çıkaran ve Allah’ın onlardan üzerlerine örttüğünü açığa çıkaran kimselerdir; sonra onunla konuşurlar. Denir: **جَهَرَ** ve **أَجْهَرَ** ve **جاهَرَ**; ondan hadistir: “Ve şüphesiz **الإِجهار**dan şudur şudur”; bir rivayette: “**الجِهار**dan”; ikisi de **المجاهرة** manasındadır; ondan hadistir: “Fâsık için de **مُجاهِر** için de gıybet yoktur.”

Onunla gündüz vakti **جِهاراً** karşılaştı; **الجيم**’in kesri ve fethiyle; İbnü’l-A‘râbî onun fethini reddetti. Ve kavim falanı **اجْتَهَرَ** etti: ona **جِهاراً** baktılar.

Orduyu ve kavmi **جَهَرَ**; onları **جَهْراً** **يَجْهَرُهُمْ**; ve onları **اجتهرهم**: onun gözünde çoğaldılar; bir askeri tasvir ederek dedi ki:
كأَنَّما زُهاؤُهُ لِمَنْ جَهَرْ
لَيْلٌ، ورِزُّ وَغْرِه إِذا وَغَرْ
Aynı şekilde, adamı gözünde büyük görürsün. Ve mahallede gözümün onu **تَجْهَرُه** ettiği kimse yok; yani gözüm onu alır. Ömer’in hadisinde, Allah ondan razı olsun: “Sizi gördüğümüzde sizi **جَهَرْناكم**”; yani cisimleriniz bizi hayran bıraktı. Ve **الجُهْرُ**: güzel görünüş. Ve **جَهيرٌ** bir yüz: parlaklığın açık olanı. Ali’nin hadisinde, عليه السلام: onun, Peygamber’i, صلى الله عليه وسلم, vasfettiği; dedi ki: kısa değildi, uzun da değildi; ve uzunluğa daha yakındı; onu gören onu **جَهَرَهُ**; **جهره**’nin manası: yani onun gözünde büyüdü. Cevherî: “Adamı **جَهَرْتُ** ve onu **اجْتَهَرْتُ**”: onu büyük görünüşlü gördüğüm zaman. Ve “Falanın **جُهْرَ**’ü ne güzeldir”, **بالضم**; yani onun heyetinden ve güzel görünüşünden **يُجْتَهَرُ** olan ne güzeldir. Ve denir: “Sizin **جَهْراؤكُمْ** nasıl?” yani cemaatiniz; ve râcizin sözü:
لا تَجْهَرِيني نَظَراً وَرُدِّي،
فقد أَرُدُّ حِينَ لا مَرَدِّ
وقد أَرُدُّ، والجِيادُ تُرْدِي،
نِعْمَ المِجَشُّ ساعةَ التَّنَدِّي
Diyor ki: eğer görünüşümü büyük gördüysen, gördüğün görünüşümle beraber ben, ancak benim gibisinin geri çevireceği süvarileri geri çeviren cesurum. Ve **جَهِيرٌ** bir adam: **الجُهُورةِ**’si açık olan; ve **الجَهَارَة** görünüş sahibi olandır. İbnü’l-A‘râbî: görünüş sahibi olduğu zaman “**الجَهارَةِ**’si ve **الجُهْر**’ü güzel bir adam”; Ebû’n-Necm dedi ki:
وأَرَى البياضَ على النِّساءِ جَهارَةً،
والْعِتْقُ أَعْرِفُه على الأَدْماءِ
Ve dişi **جَهِيرَةٌ**dir; bütün bunlardan isim **الجُهْرُ**’dür; **القَطامِي** dedi ki:
شَنِئْتُك إِذْ أَبْصَرْتُ جُهْرَكَ سَيّئاً،
وما غَيَّبَ الأَقْوامُ تابِعَةُ الجُهْر
Dedi: **ما** “الذي” manasındadır: diyor ki, adamın haberinden senden gizli kalan şey, onun görünüşüne tâbidir; ve **أََنت** beyitte mübalağa için tâbidir. Ve adamı **جَهَرتُ**: onun heyetini ve güzel görünüşünü gördüğüm zaman. Adamın **جُهْرُ**’ü: onun heyeti ve güzel görünüşü. Ve şey beni **جَهَرَني** ve beni **اجْتَهَرَني**: güzelliği beni ürküttü. Lihyânî dedi: ben, falanı gördüğümde onu **جَهَرْتُه** ve onu **اجْتَهَرْتُه**; yani seni ürkütür.

İbnü’l-A‘râbî: adam **أَجْهَرَ** etti: **جَهارَةٍ** sahibi oğullarla geldi; onlar, boyları güzel, görünüşleri güzel olanlardır. Ve **أَجْهَرَ**: şaşı bir oğulla geldi. Ebû ‘Amr: **الأَجْهَرُ** güzel görünüşlü, güzel cisimli, tam olan kimsedir. Ve **الأَجْهَرُ**: şaşılığı hoş olan şaşıdır. Ve **الأَجْهَرُ**: gündüz görmeyen kimsedir; zıddı **الأَعشى**’dır. Ve **جَهْراءُ** kavim: onların cemaatidir. Ve bir bedevîye denildi: “Ca‘fer oğulları mı daha şerefli, yoksa Kilâb’ın Ebû Bekir b. Kilâb oğulları mı?” Dedi ki: “Seçkin erkekler bakımından Ebû Bekir oğulları; fakat mahallenin **جَهْرَاءِ**’sı bakımından Ca‘fer oğulları”; **خواص**’ı, aracı düşürerek nasbetti; yani “erkeklerin seçkinlerinde”; aynı şekilde **جَهْراء**; ve denildi: ikisini de tefsir üzere nasbetti. Ve “Falanı onda olmayan şeyle **جَهَرْتُ**”: o, ahlâk yahut mal yahut görünüş bakımından onun hakkında zannettiğim şeyin farklı çıkmasıdır. Ve **الجَهْراء**: geniş, kolay tepeciktir. Ebû Hanîfe dedi: **الجَهْراء**; çokça çözülen tepeciktir; şiddetli bir yükselti değildir; kumluk da değildir, sert taşlık da değildir. Ve **الجَهْراء**: yer yüzünün düz olanı; onda ağaç yoktur, tümsekler yoktur, kumlar yoktur; ancak o bir boşluktur; aynı şekilde **العَراءُ**. Denir: “**أَعْرِيةً** ve **جَهْراواتٍ** çiğnedik”; dedi: bu, İbn Şümeyl’in sözündendir.

Ve falan, iyilik için **جَهِير**’dir; yani ona layıktır. Ve onlar, iyilik için **جُهرَاءُ**’dır; yani ona yaratılıştan elverişlidirler; ve denildi: bu, onu **اجْتَهَره** edenin onun iyiliğine tamah etmesindendir; **الأَخطل** dedi:
جُهَراءُ للمعروف حينَ تَراهُمُ،
خُلَقاءُ غَيْرُ تَنابِلٍ أَشْرارِ
Ve **مُجْهَر** bir iş: yani açık, belli. Ve ben onu **إِجْهاراً** **أَجْهَرته**: yani onu şöhretlendirdim; o hâlde o, onunla **مَجْهور** ve **مَشْهور**dur. Ve kuyulardan **المَجْهُورة**: mamur olanlardır; tatlı da olsa tuzlu da olsa. Ve kuyuyu **جَهَر** eder; onu **جهراً** **يَجْهَرُها**; ve onu **اجْتَهَرَها**: suyunu çekti; ve şu beyit okundu:
إِذا ورَدْنا آجِناً جَهَرْناهْ،
أَو خالياً من أَهْلِهِ عَمَرْناهْ
Yani çokluğumuzdan kuyuları tükettik ve harabeyi imar ettik. Ve kuyuyu kazdı, ta ki **جَهَر** etti; yani suya ulaştı; ve denildi: onu **جَهَرها**: içindeki çamuru ve suyu çıkardı. Cevherî: “Kuyuyu **جَهَرْتُ** ve onu **اجْتَهَرْتُ**”: yani onu temizledim ve içindeki çamuru çıkardım. Ahfeş dedi: Araplar “**الرَّكِيَّةَ**’yi **جَهَرْتُ**” der; onun suyu çamurla örtülmüş olduğu zaman; sonra bu temizlenir, ta ki su ortaya çıkar ve durulur. Âişe’nin hadisinde, babasını vasfederken, Allah ikisinden de razı olsun, dedi ki: “**دَفْنَ الرَّواء**’u **اجْتَهَرَ** etti”; **الاجْتِهارُ**: çıkarma; onun, onu süpürdüğünü kasteder. Denir: “Kuyuyu **جَهَرْتُ** ve onu **اجْتَهَرْتها**”: onu süpürdüğüm zaman; o, gömülü olduğu zaman; denir: **ركيةٌ دَفينٌ** ve **رَكايا دُفُنٌ**; ve **الرَّواءُ**: çok sudur; bu, Âişe’nin, Allah ondan razı olsun, işin dağılmasından sonra onu sağlamlaştırmasına dair vurduğu bir misaldir; onu, gömülü kuyulara gelen, suları gömülmüş olan bir adama benzetti; sonra onları çekti, süpürdü ve içlerindeki gömüyü çıkardı, ta ki su fışkırdı. Hayber hadisinde: insanlar orada soğan ve sarımsak buldular da onu **فَجَهَرُوه**; yani onu çıkardılar ve yediler. Kuyuyu **جَهَرْتُ**: o gömülü olduğu zaman, içindekini çıkardığımda. Ve **المَجْهُورُ**: su; o, tıkanık idi de ondan su çekildi, ta ki hoş oldu; **أَوسُ بنُ حَجَرٍ** dedi:
قد حَلأَتْ ناقَتِي بَرْدٌ وصِيحَ بها
عن ماءِ بَصْوَةَ يوماً، وهْوَ مَجْهُورُ
Ve bir kuyu kazdılar da **فَأَجْهَرُوا**: bir hayır bulmadılar.

Ve **العينُ الجَهْراءُ**: **الجاحظَة** gibi; **أَجْهَرُ** bir adam ve **جَهْراءُ** bir kadın. Ve erkeklerden **الأَجْهَرُ**: güneşte görmeyen kimsedir; **جَهِرَ** eder, **جَهَراً**; ve güneş onu **جَهَرَتْهُ**: onun görmesini sersemletti. Ve **أَجْهَرُ** bir koç ve **جَهْراءُ** bir koyun: o, güneşte görmeyendir; Ebû’l-‘Iyâl el-Hüzelî, kendisine **بَدْرُ بنُ عَمَّارٍ الهُذَليُّ**’nin verdiği bir bağışı tasvir ederek dedi ki:
جَهْراءُ لا تأْلو إِذا هي أَظْهَرَتْ
بَصَراً، ولا مِنْ عَيْلَةٍ تُغْنيني
Bu, İbn Sîde’nin nassıdır; Ezherî onu Asma‘î’den nakletti; onu kimseye nispet etmedi ve dedi: bir atı tasvir ederken dedi; yani **الجَهْراءَ**. Ebû Mansûr dedi: bu beytin, bir koyunu tasvir eden Hüzelîlerden birine ait olduğunu görüyorum. İbn Sîde dedi: bazıları onu genelleştirdi. Lihyânî dedi: güneşte görmesi zayıf olanın hepsi **أَجْهَرُ**dür; ve denildi: **الأَجهر** gündüz, **الأَعشى** gece. Ve **الجُهْرَةُ**: şaşılık; ve **الأَجْهَرُ**: şaşı. **أَجْهَرُ** bir adam ve **جَهْراءُ** bir kadın; isim **الجُهْرَةُ**’dir; Sâ‘leb, Tırmâh’tan şu beyti okudu:
على جُهْرَةٍ في العينِ وهو خَدوجُ
Ve **المُتَجاهر**: sana, kendisinin **أَجْهَرُ** olduğunu gösteren kimsedir; Sâ‘leb okudu:
كالنَّاظِر المُْتَجاهر
Ve **أَجْهَرُ** bir at: alnındaki akı yüzünü kaplamıştır. Ve **الجَهْوَرُ**: cesur, atılgan, ileri giden.

Yeri **جَهَرْنا** ettik: onu, bilmeden katettiğimiz zaman. Ve “Falan oğullarını **جَهَرْنا**”: yani onları gafil avlayarak sabahladık. Ferrâ’dan nakledildi: “Tulumu **جَهَرْتُ**”: onu çalkaladığım zaman.

Ve **جَهِيرٌ** süt: suyla sulandırılmamış. Ve **الجَهِيرُ**: kaymağı çıkarılmış süt; ve **الثَّمِيرُ**: kaymağı çıkarılmamış olan; o da **التَّثْمِير**’dir.

Ve **مِجْهَرٌ** bir adam, **بكسر الميم**: konuşmasında **يَجْهَر** etmesi âdeti olduğu zaman. Ve düşmanlıkla **المُجاهَرَةُ**: onunla işe başlama.

İbnü’l-A‘râbî: **الجَهْرُ** zamanın bir parçasıdır; ve **الجَهْرُ** tam senedir; dedi ki: bir bedevî bir adamı kadıya götürerek dava etti de dedi: “Ondan bir **غُنْجُداً**’yı **مُذْ جَهْرٍ** satın aldım da benden kayboldu”; İbnü’l-A‘râbî dedi: “zamanın bir parçasından beri”.

Ve **الجَوْهَرُ**: bilinen şeydir; bir tanesi **جَوْهَرَةٌ**’dir.
Ve **الجَوْهَرُ**: kendisinden faydalanılan bir şey çıkarılan her taştır.
Ve her şeyin **جَوْهَرُ**’ü: onun üzerine yaratıldığı tabiatıdır; İbn Sîde dedi: bunun, bu kitaba yakışmayan bir sınırı vardır; ve denildi: **الجوهر** Farsçadır, Arapçalaştırılmıştır.
Ve **أَجْهَرَ** ve **جَهِيراً** ve **جَهْرانَ** ve **جَوْهَراً** diye adlandırmışlardır.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D8%B1/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ج ه ر * رآه * جَهْرَةً * وكلّمه جهرة وقال الأخفش في قوله تعالى ﴿حتى نرى الله جهرة﴾ أي عيانا يكشف مابيننا وبينه و * الأَجْهَرُ * الذي لا يُبصر في الشمس و * جَهَر * بالقول رفع به صوته وبابه قطع و * جَهْوَرَ * أيضا ورجل * جَهْورِيُّ * الصوت و * جَهِيرُ * الصوت وإجْهارُ الكلام إعلانه و * المُجَاهَرةُ * بالعداوة المبادأة بها و * الجَوْهَرُ * معّرب الواحدة * جَوهَرةٌ

##### Türkçe

* ج ه ر * **رآه** **جَهْرَةً**: onu açıkça gördü. Ve onunla açıkça konuştu. el-Ahfeş, Yüce Allah’ın sözü hakkında şöyle dedi: ﴿حتى نرى الله جهرة﴾ yani gözle görerek; bizimle O’nun arasındakini açığa çıkarır. Ve **الأَجْهَرُ**: güneşte görmeyen kimse. Ve **جَهَر** بالقول: onunla sesini yükseltti; babı **قطع**’dır. Ve **جَهْوَرَ** da (böyledir). Ve (bir) adam: **جَهْورِيُّ** الصوت: sesi gür olan. Ve **جَهِيرُ** الصوت: sesi gür olan. Ve **إجْهارُ** الكلام: onu ilan etmektir. Ve **المُجَاهَرةُ** بالعداوة: onunla (düşmanlıkla) işe başlamak. Ve **الجَوْهَرُ**: mu‘arrebdir; bir tanesi **جَوهَرةٌ**’dir.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D8%B1/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الجهرة: ما ظهر، ورآه جهرضة، لم يكن بيهما ستر. ورأيته جهرة، وكلمته جهرة. وفي الكتاب العزيز  أرنا الله جهرة أي عيانا غير مستتر عنا بشيء. وقوله عز وجل:  حتى نرى الله جهرة  قال ابن عرفة: أي غير محتجب عنا، وقيل: أي عيانا يكشف ما بيننا وبينه.
 وجهر، كمنع: علن وبدا. وفي المفردات للراغب: أصل الجهر ظهور الشيء بإفراط، إما بحاسة البصر، كرأيته جهارا، وإما بحاسة السمع، نحو:  وإن تجهر بالقول  الآية. جهر الكلام، وجهر به يتعدى بحرف وبغيره: أعلن به، اقتصر الجوهري على الثاني، وذكر الصغاني المعدي بنفسه وفسره بقوله: أعلنه كأجهر وجهور، فهو جهير ومجهر، وكذا بدعائه وصلاته وقراءته، يجهر جهرا وجهارا، وأجهر بقراءته لغة. وجهرت بالقول أجهر به، إذا أعلنته. وهو مجهر ومجهار كمنبر وميزان إذا كان من عادته ذلك، أي أن يجهر بكلامه.
 قال بعضهم: جهر الصوت: أعلاه. وأجهر: أعلن. وكل إعلان جهر.
 جهر الجيش والقوم يجهرهم جهرا استكثرهم: كاجتهرهم. قال يصف عسكرا:
  كأنما زهاؤه لمن جـهـر                      ليل ورز وغره إذا وغر. جهر الأرض: سلكها من غير معرفة.
 جهر الرجل: رآه بلا حجاب بينه وبينه، أو جهره نظر إليه. وما في الحي أحد تجهره عيني، أي تأخذه.
 في حديث علي رضي الله عنه أنه وصف النبي صلى الله عليه وسلم فقال:  لم يكن قصيرا ولا طويلا، وهو إلى الطول أقرب، من رآه جهره  ، أي عظم في عينيءه.
 جهره الشيء: راعه جماله وهيئته، كاجتهره، فيهما. قال اللحياني: وكنت إذا رأيت رجلا جهرته واجتهرته، أي راعني. وقال غيره: واجتهرني الشيء: راعني جماله، كجهرني.
 جهر السقاء: مخضه واستخرج زبده. حكاه الفراء. جهر القوم القوم: صبحتهم على غرة، أي غفلة. جهر البئر يجهرها جهرا: نقاها وأخرج ما فيها من الحمأة. وكذا في الصحاح، ونقله عن الأخفش. أو جهرها: نزحها وأنشد الجوهري للراجز:
  إذا وردنا آجنا جهـرنـاه                      أو خاليا من أهله عمرناه. قال الصغاني: هو إنشاد مختل وقع في كتب المتقدمين، والرواية:
  إذا وردن آجنا جهـرنـه                      أو خاليا من أهله عمرنه.
  لا يلبث الخف الذي قلبنـه                      بالبلد النازح أن يجتبنـه. كاجتهرها، أو حفر البئر حتى جهر، أي بلغ الماء. وفي حديث عائشة: ووصفت أباها رضي الله عنهما فقالت:  اجتهر دفن الرواء  ، تريد أنه كسحها، يقال: جهرت البئر واجتهرتها، إذا كسحتها إذا كانت مندفنة، يقال: ركايا دفن، والرواء: الماء الكثير، وهذا مثل ضربته عائشة رضي الله عنها لإحكامه الأمر بعد انتشاره، شبهته برجل أتى على آبار مندفنة، وقد اندفن ماؤها فنزحها وكسحها، وأخرج ما فيها من الدفن حتى نبع الماء.

  جهر الشيء: كشفه عيانا. جهرت الشمس المسافر: أسدرت عينه ومنه: الأجهر من الرجال: الذي لا يبصر في الشمس. جهر فلانا: عظمه، أو رآه عظيما في عينه. وفي حديث عمر رضي الله عنه:  إذا رأيناكم جهرناكم  . جهر الشيء: حزره وخمنه. وجهرت العين: كفرح: لم تبصر في الشمس، كذا جهر الرجل جهرا. جهر الرجل، ككرم: فخم بين عيني الرائي. جهر الصوت: ارتفع وعلا وكذا الرجل، جهارة. وكلام جهر، ككتف، ومجهر كمكرم، وجهوري: شديد عال، وكذلك الرجل يوصف به يقال: رجل جهير ومجهر، أي كمكرم، إذا عرف بشدة الصوت. وأجهر وجهور: أعلن به. ورجل جهوري الصوت: رفيعه. والجهوري: هو الصوت العالي. وفي الحديث:  فإذا امرأة جهيرة أي عالية الصوت. وفي حديث العباس:  أنه نادى بصوت له جهوري، أي شديد عال، والواو زائدة. وصوت جهير، وكلام جهير: كلاهما عالن عال، قال:
  فيقصر دونه الصوت الجهير فاقتصار المصنف على الكلام دون الرجل قصور والمجهورة من الآبار: المعمورة عذبة كانت أو ملحة. المجهورة من الحروف عند النحويين، ما جمع في قولهم: ظل قو ربض إذ غزا جند مطيع، وهي تسعة عشر حرفا، وبضدها المهموسة، ويجمعها قولك: سكت فحثه شخص، قال سيبويه: معنى الجهر في الحروف أنها حروف أشبع الاعتماد في موضعها، حتى منع النفس أن يجري معه، حتى ينقص الاعتماد ويجري الصوت، غير أن الميم والنون من جملة المجهورة، وقد يعتمد لها في الفم والخياشيم فيصير فيها غنة، فهذه صفة المجهورة، ونقله الجوهري وشرح التسهيل.
 يقال: رجل جهر، ككتف، وجهير، كأمير، بين الجهورة، بالضم، والجهارة، بالفتح: ذو منظر،. قال أبو النجم:
  وأرى البياض على النساء جهارة                      والعتق أعرفه علـى الأدمـاء. والجهر، بالضم: هيئة الرجل وحسن منظره. قال ابن الأعرابي: رجل حسن الجهارة والجهر، إذا كامن ذا منظر، وقال القطامي:
  شنتك إذ أبصرت جهرك سـيئا                      وما غيب الأقوام تابعة الجهر. قال: ما بمعنى الذي، يقول: ما غاب عنك من خبر الرجل فإنه تابع لمنظره، وأنث تابعة في البيت، للمبالغة. والجهر بفتح فسكون: الرابية السهلة الغليظة، هكذا في سائر النسخ، وفي التكملة: العريضة بدل الغليظة. الجهر: السنة التامة.
 عن ابن الأعرابي: الجهر قطعة من الدهر، قال: وحاكم أعرابي رجلا إلى القاضي، فقال  بعت منه عنجدا مذ جهر فغاب عني. قال: أي مذ قطعة من الدهر. والجهير: الجميل، ذو منظر حسن يجهر من رآه. الجهير: الخليق للمعروف، ج جهراء، يقال: هم جهراء للمعروف، أي خلقاء له، وقيل ذلك لأن من اجتهره طمع في معروفه. قال الأخطل:
  جهراء للمعروف حين تراهم                      خلقاء غير تنابـل أشـرار. الجهير من اللبن: ما لم يمذق بماء، حكاه الفراء. وقال غيره: الجهير: الذي أخرج زبده، والثمير: الذي لم يخرج زبده. والأجهر من الرجال: الحسن المنظر، والحسن الجسم التامة، قاله أبو عمرو.
 الأجهر: الأحول المليح الجهرة، أي الحولة، عنه أيضا. الأجهر: من لا يبصر في الشمس. قال اللحياني: كل ضعيف البصر في الشمس أجهر. وقيل: الأجهر بالنهار، والأعشى بالليل.

  الأجهر: فرس غشيت غرته وجهه. والاسم الجهرة. والجهراء: أنثى الكل، يقال: رجل أجهر وامرأة جهراء، في المعاني التي تقدمت وكذلك حصان أجهر وفرس جهراء.
 الجهراء: ما استوى من ظهر الأرض لا شجر بها ولا آكام رمال، إنما فضاء وكذلك العراء، وجمعها أعرية وجهراوات يقال: وطئنا أعرية وجهراوات. قال الأزهري: وهذا من كلام ابن شميل. وقال أبو حنيفة: الجهراء: الرابية المحلال، ليست بشديدة الإشراف وليست برملة ولا قف. جهراء القوم: الجماعة الخاصة: الجهراء العين الجاحظة، أو كالجاحظة، رجل أجهر وامرأة جهراء. الجهراء من الحي: أفاضلهم وقيل لأعرابي: أبنو جعفر أشرف أم بنو أبي بكر بن كلاب? فقال: أما خواص رجال فبنو أبي بكر، وأما جهراء الحي فبنو جعفر. قال الأزهري: نصب خواص على حذف الوسيط، أي في خواص رجال.
 والجوهر: كل حجر يستخرج منه شيء ينتفع به. وهو فارسي معرب، كما صرح به الأكثرون. وقال الراغب في المفردات: الجهر: ظهور الشيء بإفراط حاسة البصر أو حاسة السمع قال: ومنه الجوهر فوعل لظهوره للحاسة.
 الجوهر من الشيء: ما وضعت وفي بعض الأصول: خلقت عليه جبلته. قال ابن سيده: وله تحديد لا يليق بهذا الكتاب. قلت: ولعله يعني الجوهر المقابل للعرض الذي اصطلح عليه المتكلمون حتى جزم جماعة أنه حقيقة عرفية.
 الجوهر: المقدم الجري، هكذا في سائر النسخ، والصواب أنه الجهور، بتقديم الهاء على الواو. يقال: رجل جهور، إذا كان جريئا مقدما ماضيا.
 عن ابن الأعرابي: يقال أجهر الرجل، إذا جاء بابن أحول، أو جاء ببنين ذوي جهارة، بالفتح، وهم الحسنو القدود والخدود، ونص النوادر بعد القدود والحسنو المنظر، وهو الأوفق بكلامهم، ولا أدري من أين أخذ المصنف الخدود. والجهار بالكسر والمجاهرة: المغالبة، وقد جاهرهم بالأمر مجاهرة وجهارا: غالبهم. ولقيه نهارا جهارا، بكسر الجيم، ويفتح وأبى ابن الأعرابي فتحها. وجهور، كجعفر: ع، قال سلمى بن المقعد الهذلي، والبيت مخروم:
  لولا اتقاء الله حـين ادخـلـتـم                      لكم ضرط بين الكحيل وجهور. جهور: اسم جماعة، ومنهم: بنو جهور ملوك الطوائف في قرطبة ووزراؤها، ينتسبون إلى كلب بن وبرة بن ثعلب بن حلوان، وقد ترجمهم الفتح بن خاقان في القلائد والمطمح. وآل جهور: قبيلة من بني يافع باليمن. والجيهر، والجيهور: الذباب الذي يفسد اللحم، نقله الصغاني وفرس جهور الصوت، كصبور. وهو الذي ليس بأجثن ولا أغن، ثم يشتد صوته حتى يتباعد. والجمع جهثر. واجتهرته: رأيته عظيم المرآة كجهرته. اجتهرته: رأيته بلا حجاب بيننا. وهو في الصحاح: جهرت الرجل واجتهرته، إذا رأيته عظيم المرآة. والمصنف فرق في الكلام، فذكر أولا جهر الرجل: رآه بلا حجاب، وذكر هنا الرباعي، فلو قال عند ذكر الثلاثي: كاجتهره لكان أخصر. وجهار، ككتاب: صنم كان لهوازن، القبيلة المشهورة. ويوجد هنا في بعض النسخ زيادة، وهي قوله: وجهراوات الصحراء، وفي بعضها: جهراوات صحراء: بظاهر شيراز، وغيره لحن، وقد ذكر الزمخشري جهراوات الصحراء وصاحب اللسان، وتقدمت الإشارة إليه، فلا أدري ما سبب اللحن فيه، فليتأمل.
 ومما يستدرك عليه:

  المجاهر بالمعاصي: المظهر لها بالتحدث بها، ومنه الحديث:  كل أمتي معافى إلا المجاهرين  . يقال: جهر، وأجهر، وجاهر. وفي حديث آخر:  لا غيبة لفاسق ولا مجاهر  . واجتهر القوم فلانا: نظروا إليه جهارا. ووجه جهير: حسن الوضاءة. وأمر مجهر: واضح بين. وقد أجهرته أنا إجهارا، أي شهرته، فهو مجهور به: مشهور. وفي حديث خيبر: وجد الناس بها بصلا وثوما فجهروه  ، أي استخرجوه وأكلوه. والمجهور: الماء الذي كان سدما فاستقى منه حتى طاب. وحفروا بئرا فأجهروا: لم يصيبوا خيرا. وكبش أجهر، ونعجة جهراء، وهي التي لا تبصر في الشمس. قال أبو العيال الهذلي يصف منيحة منحه إياها بدر بن عمار الهذلي:
  جهراء لا تألو إذا هي أظهرت                      بصرا ولا من عيلة تغنينـي. هذا نص ابن سيده، وأورده الأزهري عن الأصمعي، وما عزاه لأحد، وقال: قال يصف فرسا، يعني البيت لبعض الهذليين يصف نعجة.
 قال ابن سيده: وعم به بعضهم. والجهرة: الحولة، أنشد ثعلب للطرماح:
  على جهرة في العين وهو خدوج. والمتجاهر: الذي يريك أنه أجهر، وأنشد ثعلب:
  كالناظر المتجاهر. والمجاهرة بالعداوة: المبادأة بها. وأجهر بقراءته: جهر بها.وجهور الحديث بعد ما هيمنه، أي أظهره بعد ما أسره. وفلان مشتهر مجتهر. وهو عفيف السريرة والجهيرة. وقد سموا أجهر، وجهران، وجهيرا وجهورا. وفخر الدولة أبو نصر محمد بن محمد بن جهير كأمير وبنوه وزراء الدولة العباسية. وأبو سعيد طغتدي بن خطلج الجهيري ، نسب إليهم بالولاء، حدث، روى عنه السمعاني ببغداد. وأبو حفص جهير بن يزيد العبدي، بصري، روى عن بان سيرين. وجهور بن سفيان بن الحارث الأزدي أبو الحارث الجرموزي، بصري، عن أبيه، تابعيان.
 وأجهور، بالضم: قريتان بمصر، ينسب إليهما الورد الأحمر، ومن إحداهما خاتمة المحدثين: النور علي بن محمد بن الزين المالكي، وقد روى لنا عنه شيوخ مشايخ مشايخنا. وفي قوانين الديوان لابن الجيعان: ججهور بالجيمين، والمشهور الأول. وممن نسب إلى بيع الجوهر أبو محمد الحسن بن علي بن محمد بن علي بن الحسن الشيرازي البغدادي، الحافظ المكثر، روى عنه أبو بكر الخطيب، وأبو بكر الأنصاري، ومنهم: شيخنا المفيد المعمر أبو العباس أحمد بن الحسن بن محمد بن عبد الكريم الجوهري الخالدي، حضرت في دروسه وأجازني، ولد سنة 1096، وتوفي سنة 1182.

##### Türkçe

**الجهرة**: ortaya çıkan şeydir; onu **جهرضة** olarak gördü: ikisi arasında bir örtü yoktu. Onu **جهرة** gördüm; onunla **جهرة** konuştum. Aziz Kitap’ta: **أرنا الله جهرة** yani gözle görülür olarak, bize karşı hiçbir şeyle örtülü olmaksızın. Yüce ve aziz olanın sözü: **حتى نرى الله جهرة**; İbn ‘Arefe dedi ki: yani bize karşı gizlenmiş olmaksızın; ve denildi ki: yani gözle görülür olarak, bizimle O’nun arasındakini açığa çıkarır.

**وجهر**، **كمنع**: alenî oldu ve belirdi. Râgıb’ın **المفردات**’ında: **الجهر**’in aslı, şeyin aşırılıkla ortaya çıkmasıdır; ya görme duyusuyla, “onu **جهارا** gördüm” gibi; ya da işitme duyusuyla, şu: **وإن تجهر بالقول** âyeti gibi. **جهر الكلام** ve **جهر به** harfle de harfsiz de geçişli olur: onunla ilan etti; Cevherî ikinciyle yetindi; Sığânî ise bizzat geçişli olanı zikretti ve şu sözüyle açıkladı: “Onu ilan etti”; **كأجهر وجهور**; o halde o **جهير** ve **مجهر**’dir; aynı şekilde duasıyla, namazıyla ve kıraatiyle; **جهرا** ve **جهارا** olarak cehr eder; ve kıraatinde **أجهر** etti, bir lehçedir. “Sözle **وجهرت**; onunla **أجهر** ederim”, onu ilan ettiğinde. Ve o, bunu âdet edinen ise **مجهر** ve **مجهار** ( **كمنبر وميزان** gibi)dir; yani sözüyle cehr etmesidir.

Bazıları dedi ki: **جهر الصوت**: onu yükseltti. Ve **أجهر**: ilan etti. Her ilan **جهر**’dir.

**جهر الجيش والقوم يجهرهم جهرا**: onları çok buldu; **كاجتهرهم** gibi. Bir orduyu vasfederken dedi ki:
كأنما زهاؤه لمن جـهـر                      ليل ورز وغره إذا وغر.
**جهر الأرض**: onu, bilmeden katetti.

**جهر الرجل**: onu, kendisiyle onun arasında bir perde olmaksızın gördü; yahut **جهره**: ona baktı. “Mahallede gözümün **تجهره** ettiği kimse yok”, yani onu yakaladığı.

Ali رضي الله عنه hadîsinde: Peygamber صلى الله عليه وسلم’i vasfetti de dedi ki: “Ne kısa idi ne uzun; uzunluğa daha yakındı; onu gören onu **جهره** ederdi”; yani gözünde büyürdü.

**جهره الشيء**: onun güzelliği ve heyeti onu ürküttü; **كاجتهره** gibi; ikisinde de. Lihyânî dedi ki: “Bir adamı gördüğümde onu **جهرته** ve **اجتهرته** ederdim”; yani beni ürkütürdü. Başkası dedi ki: “Şey beni **واجتهرني** etti”: güzelliği beni ürküttü; **كجهرني** gibi.

**جهر السقاء**: onu çalkaladı ve kaymağını çıkardı. Ferrâ’ rivayet etti. **جهر القوم القوم**: onları bir gaflet anında sabahladı; yani dalgınlık. **جهر البئر يجهرها جهرا**: onu temizledi ve içindeki çamuru çıkardı. **الصحاح**’ta da böyledir; onu Ahfeş’ten nakletti. Yahut **جهرها**: suyunu çekti; Cevherî recez söyleyen için şu beyti nakletti:
إذا وردنا آجنا جهـرنـاه                      أو خاليا من أهله عمرناه.
Sığânî dedi ki: Bu, eskilerin kitaplarında vuku bulan bozuk bir rivayettir; rivayet şöyledir:
إذا وردن آجنا جهـرنـه                      أو خاليا من أهله عمرنه.
لا يلبث الخف الذي قلبنـه                      بالبلد النازح أن يجتبنـه.
**كاجتهرها** gibi; yahut kuyuyu, **جهر** edinceye kadar kazdı; yani suya ulaştı. Âişe hadîsinde: babasını رضي الله عنهما vasfetti de dedi ki: **اجتهر دفن الرواء**; onunla, onu süpürdüğünü kasteder; “Kuyuyu **جهرت** ettim ve onu **اجتهرتها** ettim”, gömülü iken onu süpürdüğünde denir. “**ركايا دفن**” denir; **الرواء**: çok su. Bu, Âişe رضي الله عنها’nın, işin yayılmasından sonra onu sağlamlaştırmasına dair vurduğu bir misaldir: onu, gömülü kuyulara gelen, suları gömülmüş olan bir adama benzetti; onları çekti ve süpürdü; içlerindeki gömüyü çıkarıncaya kadar; ta ki su fışkırdı.

**جهر الشيء**: onu gözle görülür biçimde açığa çıkardı. **جهرت الشمس المسافر**: gözünü perdeledi; bundan: erkeklerden **الأجهر**: güneşte görmeyen kimsedir. **جهر فلانا**: onu büyüttü; yahut onu gözünde büyük gördü. Ömer رضي الله عنه hadîsinde: **إذا رأيناكم جهرناكم**. **جهر الشيء**: onu takdir etti ve tahmin etti. **وجهرت العين**، **كفرح**: güneşte görmedi; aynı şekilde **جهر الرجل جهرا**. **جهر الرجل**، **ككرم**: bakanın iki gözü arasında heybetli oldu. **جهر الصوت**: yükseldi ve yüceldi; aynı şekilde adam da, **جهارة** olarak. Ve **كلام جهر**، **ككتف**; ve **مجهر** **كمكرم**; ve **جهوري**: şiddetli, yüksek; aynı şekilde adam da bununla vasfedilir; “**رجل جهير ومجهر**” denir; yani **كمكرم**; sesi şiddetli olmakla tanınırsa. Ve **أجهر وجهور**: onunla ilan etti. Ve “**رجل جهوري الصوت**”: sesinin yükseği. Ve **الجهوري**: yüksek sestir. Hadîste: **فإذا امرأة جهيرة** yani sesi yüksek. Abbas hadîsinde: **أنه نادى بصوت له جهوري** yani şiddetli, yüksek; **الواو** ziyadedir. Ve **صوت جهير** ve **كلام جهير**: ikisi de yüksek, yüksek. Dedi ki:
فيقصر دونه الصوت الجهير
Musannifin, adamı bırakıp sadece sözle yetinmesi kusurdur. Kuyulardan **المجهورة**: mamur olanlardır; tatlı da olsa tuzlu da. Nahivcilere göre harflerden **المجهورة**: onların “**ظل قو ربض إذ غزا جند مطيع**” sözünde toplananıdır; onlar on dokuz harftir. Ve zıddı **المهموسة**’dir; onu da “**سكت فحثه شخص**” sözünle toplarsın. Sîbeveyh dedi ki: Harflerde **الجهر**’in manası, mahrecinde dayanmanın doyurulmasıdır; ta ki nefsi onunla birlikte akmaktan men eder; ta ki dayanma eksilir ve ses akar; ancak **الميم** ve **النون** **المجهورة** cümlesindendir; onlara ağızda ve burun deliklerinde dayanılır da onda bir geniz sesi olur; işte bu, **المجهورة**’nin sıfatıdır. Cevherî onu nakletti; ve **شرح التسهيل**.

Denir ki: “**رجل جهر**” (**ككتف** gibi) ve “**جهير**” (**كأمير** gibi), **بين الجهورة** (zammesiyle) ve **الجهارة** (fethasıyla): görünüş sahibi. Ebû’n-Necm dedi ki:
وأرى البياض على النساء جهارة                      والعتق أعرفه علـى الأدمـاء.
Ve **الجهر** (zammesiyle): adamın heyeti ve görünüşünün güzelliği. İbnü’l-A‘râbî dedi ki: “**رجل حسن الجهارة والجهر**”, yani görünüş sahibi olursa. Katamî dedi ki:
شنتك إذ أبصرت جهرك سـيئا                      وما غيب الأقوام تابعة الجهر.
Dedi ki: **ما** “الذي” manasındadır; der ki: adamın haberinden senden gizli kalan şey, onun görünüşüne tâbidir. Beyitte **تابعة**’yi mübalağa için müennes getirdi. Ve **الجهر** (fetha sonra sükûn ile): kolay, kalın tepeciktir; bütün nüshalarda böyledir; **التكملة**’de “kalın” yerine “geniş” vardır. **الجهر**: tam senedir.

İbnü’l-A‘râbî’den: **الجهر** zamanın bir parçasıdır. Dedi ki: Bir bedevî bir adamı kadıya götürüp muhakeme etti de dedi ki: “Ondan bir oğlak sattım, **مذ جهر**; sonra benden kayboldu.” Dedi ki: yani zamanın bir parçasından beri. Ve **الجهير**: güzel, görünüşü güzel olan; onu gören onu **يجهر** eder. **الجهير**: iyiliğe elverişli olan; çoğulu **جهراء**. Denir ki: “Onlar iyilik için **جهراء**’dır”; yani ona yaratılışça elverişlidirler. Ve denildi ki: Bu, onu **اجتهره** edenin onun iyiliğini ummasındandır. Ahtal dedi ki:
جهراء للمعروف حين تراهم                      خلقاء غير تنابـل أشـرار.
Sütten **الجهير**: suyla inceltilmemiş olandır; Ferrâ’ rivayet etti. Başkası dedi ki: **الجهير**: kaymağı çıkarılmış olandır; **الثمير**: kaymağı çıkarılmamış olandır. Erkeklerden **الأجهر**: görünüşü güzel olan ve bedeni güzel, tam olan; Ebû ‘Amr söyledi.

**الأجهر**: **الجهرة**’si güzel olan şaşı; yani şaşılık; yine ondan. **الأجهر**: güneşte görmeyen kimsedir. Lihyânî dedi ki: Güneşte her zayıf görüşlü **أجهر**’dir. Ve denildi ki: **الأجهر** gündüzleyin, **الأعشى** geceleyin.

**الأجهر**: alnı (akı) yüzünü kaplamış at. Adı **الجهرة**’dir. **الجهراء**: köpeğin dişisi; “**رجل أجهر** ve **امرأة جهراء**” denir, daha önce geçen mânâlarda; aynı şekilde **حصان أجهر** ve **فرس جهراء**.

**الجهراء**: yerin sırtından düz olan; onda ne ağaç ne de kum tepeleri vardır; ancak boşluk (açıklık)tır; aynı şekilde **العراء**; çoğulu **أعرية** ve **جهراوات**’tır; “**وطئنا أعرية وجهراوات**” denir. Ezherî dedi: Bu, İbn Şümeyl’in sözündendir. Ebû Hanîfe dedi: **الجهراء**: çıplak tepe; şiddetli bir yükselti değildir, ne kumluktur ne de **قف**’tur. **جهراء القوم**: seçkin topluluk. **الجهراء**: dışarı fırlamış göz, yahut dışarı fırlamış gibi; **رجل أجهر** ve **امرأة جهراء**. **الجهراء من الحي**: onların faziletlileri. Bir bedevîye denildi ki: “**أبنو جعفر** mı daha şerefli, yoksa **بنو أبي بكر بن كلاب** mı?” Dedi ki: “Erkeklerin hasları bakımından **بنو أبي بكر**; mahallenin **جهراء**’sı bakımından ise **بنو جعفر**.” Ezherî dedi: **خواص**’ı, aracı (vasıtayı) hazf ederek nasbetti; yani “**في خواص رجال**” (erkeklerin hasları içinde).

**الجوهر**: kendisinden faydalanılan bir şey çıkarılan her taş. Farsçadır, Arapçalaştırılmıştır; çoğunluğun açıkça belirttiği gibi. Râgıb, **المفردات**’ta dedi: **الجهر**: bir şeyin, görme duyusunun yahut işitme duyusunun aşırılığıyla ortaya çıkmasıdır. Dedi ki: Bundan **الجوهر**; duyulara görünür oluşu sebebiyle **فوعل** veznindedir.

Bir şeyin **الجوهر**’i: üzerine konulduğu (yaratıldığı) şeydir; bazı asıllarda: tabiatı üzerine yaratıldığı. İbn Sîde dedi: Bunun, bu kitaba yakışmayan bir sınırı (tanımı) vardır. Dedim: Galiba kelâmcıların ıstılah ettiği, arazın karşısındaki **الجوهر**’i kastediyor; öyle ki bir topluluk bunun örfî bir hakikat olduğuna kesin hükmetti.

**الجوهر**: öne atılan, koşucu; diğer nüshalarda böyle. Doğrusu bunun **الجهور** olmasıdır; **الهاء**’nın **الواو**’dan önce getirilmesiyle. “**رجل جهور**” denir; cesur, öne atılan, atılgan olduğu zaman.

İbnü’l-A‘râbî’den: “Adam **أجهر** etti” denir; şaşı bir oğul getirdiği zaman, yahut **جهارة** (fetha ile) sahibi oğullar getirdiği zaman; onlar boy-posu ve yanakları güzel olanlardır. **النوادر**’in metni, **القدود**’dan sonra “görünüşü güzel olanlar”dır; bu, onların sözüne daha uygundur. Müellifin **الخدود**’u nereden aldığını bilmiyorum. **الجهار** (kesra ile) ve **المجاهرة**: üstün gelme (mügalebe)dir; “işte onlara **مجاهرة** ve **جهارا** ile **جاهر** etti” (üstün geldi) denir. “Onunla gündüz vakti **جهارا** karşılaştı” denir; **الجيم**’in kesrasıyladır; fetha da yapılır; İbnü’l-A‘râbî fethasını reddetti. **جهور** (Ca‘fer gibi): bir yer adıdır; Selmâ b. el-Mukaddı‘ el-Hüzelî dedi; beyit kırpıktır:

  لولا اتقاء الله حـين ادخـلـتـم                      لكم ضرط بين الكحيل وجهور

**جهور**: bir cemaat adıdır; onlardan: Kurtuba’da **ملوك الطوائف** ve vezirleri olan **بنو جهور**; **كلب بن وبرة بن ثعلب بن حلوان**’a nisbet edilirler; Fetḥ b. Ḫâḳān onları **القلائد** ve **المطمح**’ta tercüme etti. **آل جهور**: Yemen’de **بني يافع**’dan bir kabile. **الجيهر** ve **الجيهور**: eti bozan sinek; bunu Sığânî nakletti. Ve “**فرس جهور الصوت**” (Sabûr gibi): sesi gür olan at; o, ne **أجثن**’dir ne de **أغن**; sonra sesi şiddetlenir de uzaklaşır. Çoğulu **جهثر**. “Onu **اجتهرته**”: onu, **جهرته** gibi, görünüşü büyük olarak gördüm. “Onu **اجتهرته**”: aramızda perde olmaksızın onu gördüm. **الصحاح**’ta: “Adamı **جهرت** ve onu **اجتهرته**” denir; onu görünüşü büyük gördüğün zaman. Müellif sözde ayırdı; önce “**جهر الرجل**: onu perdesiz gördü”yü zikretti; burada ise rubâîyi zikretti; eğer sülâsîyi zikrederken “**كاجتهره**” deseydi daha kısa olurdu. **جهار** (Kitâb gibi): meşhur kabile **هوازن**’in bir putu idi. Burada bazı nüshalarda bir ziyade vardır; o da şu sözüdür: “**وجهراوات الصحراء**”; bazılarında: “**جهراوات صحراء**: Şîrâz’ın dış tarafında”; başkası lahn (yanlış)tır. Zemahşerî **جهراوات الصحراء**’ı ve **صاحب اللسان** da zikretti; ona işaret daha önce geçti; onda lahnın sebebi nedir bilmiyorum; düşünülsün.

Ve ona istidrâk edilenlerdendir:

**المجاهر بالمعاصي**: onları, onlarla konuşarak açığa vuran; bundan hadis: “Bütün ümmetim affedilmiştir, ancak **المجاهرين** hariç.” “**جهر** etti, **أجهر** etti, **جاهر** etti” denir. Başka bir hadiste: “Fâsık için de **مجاهر** için de gıybet yoktur.” “Kavim falanı **اجتهر** etti”: ona **جهارا** baktılar. **وجه جهير**: parlaklığı güzel. **وأمر مجهر**: apaçık, belli. “Ben onu **أجهرته** **إجهارا** ile”: yani onu şöhretlendirdim; o da **مجهور به**’dir: meşhur. Hayber hadîsinde: İnsanlar orada soğan ve sarımsak buldular da onu **فجهروه**; yani onu çıkardılar ve yediler. **المجهور**: bulanık iken ondan su çekilip de temizleninceye kadar (çekilen) su. “Bir kuyu kazdılar da **فأجهروا**”: hayır (su) bulmadılar. **كبش أجهر** ve **نعجة جهراء**: güneşte görmeyen (koyun). Ebû’l-‘Iyâl el-Hüzelî, Bedr b. ‘Ammâr el-Hüzelî’nin kendisine bağışladığı bir sağmalığı vasfederek dedi:

  جهراء لا تألو إذا هي أظهرت                      بصرا ولا من عيلة تغنينـي

Bu, İbn Sîde’nin metnidir; Ezherî onu Asma‘î’den rivayet etti ve kimseye nisbet etmedi; “Bir atı vasfederek dedi” dedi; yani beyit, bir koyunu vasfeden Hüzelîlerden birinindir.

İbn Sîde dedi: Bazıları onunla genelleştirdi. **الجهرة**: şaşılık; Sa‘leb, Tırmâḥ için şu beyti okudu:

  على جهرة في العين وهو خدوج

**المتجاهر**: sana, **أجهر** olduğunu gösteren kimsedir; Sa‘leb okudu:

  كالناظر المتجاهر

Düşmanlıkta **المجاهرة**: onunla başlamaktır. “Kıraatinde **أجهر** etti”: onunla **جهر** etti. “Hadisi, onu gizledikten sonra **جهور** etti”: yani onu gizledikten sonra onu açığa vurdu. “Falan **مشتهر مجتهر**.” O, iç dünyası ve **الجهيرة** bakımından iffetlidir. Ve **أجهر** diye, **جهران** diye, **جهيرا** ve **جهورا** diye adlandırdılar. **فخر الدولة أبو نصر محمد بن محمد بن جهير** (Emîr gibi) ve oğulları Abbâsî devletinin vezirleridir. **أبو سعيد طغتدي بن خطلج الجهيري**: velâ yoluyla onlara nisbet edildi; hadis rivayet etti; Sem‘ânî Bağdat’ta ondan rivayet etti. **أبو حفص جهير بن يزيد العبدي**: Basralı; **بان سيرين**’den rivayet etti. **جهور بن سفيان بن الحارث الأزدي أبو الحارث الجرموزي**: Basralı; babasından; ikisi de tâbiîdir.

**أجهور** (damme ile): Mısır’da iki köy; kırmızı gül onlara nisbet edilir; ikisinden birinden muhaddislerin hâtemi: **النور علي بن محمد بن الزين المالكي**; şeyhlerimizin şeyhlerinin şeyhlerinden şeyhler bize ondan rivayet etti. İbnü’l-Cey‘ân’ın **قوانين الديوان**’unda: **ججهور** iki **الجيم** ile; meşhur olan birincisidir. **بيع الجوهر**’e nisbet edilenlerden: **أبو محمد الحسن بن علي بن محمد بن علي بن الحسن الشيرازي البغدادي**; çok rivayet eden hâfız; ondan Ebû Bekr el-Ḫaṭîb ve Ebû Bekr el-Enṣârî rivayet etti. Onlardan: uzun ömürlü, faydalı şeyhimiz **أبو العباس أحمد بن الحسن بن محمد بن عبد الكريم الجوهري الخالدي**; derslerinde hazır bulundum ve bana icâzet verdi; 1096 yılında doğdu, 1182 yılında vefat etti.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D8%B1/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

جَهَرَ
1 جَهَرَ جهر , (A, Msb, K,) aor. جَهَرَ , (Msb, K,) inf. n. جَهْرٌ and جِهَارٌ, (Er-Rلghib, TA,) It (a thing, A, Msb) was, or became, plain, apparent, conspicuous, open, or public; syn. ظَهَرَ, (A, Msb,) and بَدَا, (TA,) and عَلَنَ: (K:) or the radical signification is, it (a thing) was, or became, exceedingly plain to be perceived, either by the sense of sight or by that of hearing. (Er-Rلghib, TA.) [Accord. to some, when relating to what is visible, it is tropical; and when relating to what is audible, proper: but if so, it seems to be so much used in the former sense as to be, in that sense, conventionally regarded as proper. See also جَهْرَةٌ.] -A2- جَهُرَ, aor. جَهُرَ , [inf. n., app., جَهَارَةٌ and جُهُورَةٌ,] He (a man, TA) was, or became, great, or bulky, (K, TA,) [and therefore a conspicuous object,] before the eyes of the beholder. (TA.) [And He was, or became, pleasing, or goodly, in aspect: see جَهَارَةٌ, below.] ― -b2- Also, (A, Msb, K,) inf. n. جَهَارَةٌ, (A, Msb,) It (the voice) rose [so as to be plainly heard]; was, or became, high, or loud. (A, Msb, * K.) ― -b3- Also, (S,) inf. n. جَهَارَةٌ, (TA,) He, (a man) was, or became, high, or loud, of voice. (S, TA.) -A3- جِبِر aor. جَهَرَ , (Msb,) inf. n. جَهَرٌ, (S, Msb,) He (a man) was unable to see in the sun. (S, Msb, TA.) And in like manner said of the eye. (K.) -A4- جَهَرَهُ, (Msb, TA,) inf. n. جَهْرٌ; (TA;) and جَهَرَ بِهِ; (A, Msb;) and ↓ اجهرهُ, (A, Msb, TA,) [and بِهِ ↓ اجهر;] and ↓ جَهْوَرَهُ; (TA;) He made it plain, apparent, conspicuous, open, or public. (A, Msb, TA.) ― -b2- جَهَرَ الكَلَامَ, and جَهَرَبِهِ; (K;) and ↓ اجهرهُ, inf. n. اـِجْهَارٌ; (S;) and بِهِ ↓ اجهر; (K;) and ↓ جَهْوَرَ; (TA;) and جَهَرَ بِالقَوْلِ, and بِدُعَائِهِ, and بِصَلَاتِهِ, (TA,) and بِقِرَآءَتِهِ, (Sgh, Msb, TA,) aor. جَهَرَ , inf. n. جَهْرٌ and جِهَارٌ; (TA;) and بقرءآته ↓ اجهر; (Sgh, Msb, TA;) He uttered the speech, and the saying, and his supplication, and his prayer, and his recitation, with a plain, or an open, voice; openly; publicly: (S, Msb, K, TA:) or جَهَرَ بِكَلَامِهِ, (A,) and بِالقَوْلِ, and ↓ جَهْوَرَ; (S;) and بِقِرَآءَتِهِ; (A;) he uttered his speech, and the saying, and his recitation, with a raised, or loud, voice; aloud: (S, A:) and جَهَرَ الصَّوْتَ he raised the voice [so as to make it plainly heard]. (K.) ― -b3- جَهَرَ بِالمَعَاصِى, and ↓ اجهر, and ↓ جاهر, he made known the acts of disobedience that he had committed, by talking of them: he who does so is termed بِالمُعَاصِى ↓ مُجَاهِرٌ, and simply مُجَاهِرٌ. (TA.) And مَا فِى صَدْرِهِ ↓ اجهر He revealed what was in his bosom. (A.) And الحَدِيثَ بَعْدَ مَا هَيْنَمَهُ ↓ جَهْوَرَ He revealed the story after he had concealed it. (A.) And ↓ اجهر الأَمْرَ He made the case, or affair, notorious. (TA.) ― -b4- Also جَهَرَهُ He discovered it (K, TA) ocularly. (TA.) ― -b5- He saw him (a man) without any veil (K, TA) intervening; (TA;) as also ↓ اجتهرهُ: (K:) or he looked towards him, or regarded him. (K.) You say, مَا فِى الحَىِّ أَحَدٌ تَجْهَرَهُ عَيْنِى There is not in the tribe any one whom my eye regards as worthy of notice or respect by reason of his greatness therein; syn. تَأْخُذُهُ. (TA.) And القَوْمُ فُلَانًا ↓ اجتهر The people looked towards such a one without any veil intervening between them and him. (TA.) ― -b6- He treated him, or regarded him, with reverence, veneration, respect, or honour: (K:) or (TA) he regarded him as great in his eyes: (K, TA:) he saw him to be great in aspect, or appearance; (S;) as also ↓ اجتهرهُ (S, K) and ↓ استجرهُ: (A:) he was pleased with his beauty, and his form, or appearance, or state of apparel or the like; as also ↓ اجتهرهُ: (Lh, * K:) or he pleased him by his beauty and form or appearance &c.: (A:) or it pleased him by its beauty; as also ↓ اجتهرهُ. (TA.) ― -b7- He saw it (an army, S, A, K, and a people, TA) to be numerous in his eyes; as also ↓ اجتهرهُ. (S A, K.) -A5- جَهَرَ البِئْرَ, (S, K,) aor. جَهَرَ , inf. n. جَهْرٌ, (TA,) He cleared out the well, (S, K,) and took forth from it the black fetid mud that it contained; as also ↓ اجترها: (S:) or both signify he entirely, or nearly, exhausted the well of its water: (K:) or the former, he reached the water of the well, (K, TA,) in digging: or so جَهَرَ alone: (TA:) and accord. to Akh, جَهَرْتُ الرَّكِيَّةَ signifies I cleared out the mud that the water covered in the well, so that the water appeared and became clear. (S.) 'ءïsheh said, describing her father, دُفُنَ الرَّوَآءِ ↓ اجتهر, lit., He cleared out the filled-up wells of abundant water so as to make the water well forth; alluding to his rectifying affairs that had become disordered. (TA from a trad.) -A6- جَهَرْنَاهُمْ We came to them in the morning, at the time called الصَّبَاح, (S, A, K, TA,) when they were inadvertent. (S, K, TA.) ― -b2- جَهَرَ الأَرْضَ He traversed the land (S, K) without knowledge. (S.) -A7- جَهَرَ السِّقَآءَ He shook the milk-skin to make butter, (Fr, S, K,) and took forth its butter. (Fr, TA.) -A8- جَهَرَتِ الشَّمْسُ المُسَافِرَ The sun dazzled the eye, and confused the sight, of the traveller; syn. أَسْدَرَتْ عَيْنَهُ. (K.)

جاهر
3 جاهر جاهر : see 1. ― -b2- [Its inf. n.] مُجَاهَرَةٌ signifies The fighting [with any one] face to face: and the showing open enmity, or hostility, with any one: and the reading, or reciting, a thing aloud: and the speaking loudly. (KL.) You say, جاهر بِالعَدَاوَةِ, (Msb,) inf. n. مُجَاهَرَةٌ (S, Msb) and جِهَارٌ, (Msb,) He showed open enmity or hostility, with another. (S, * Msb.) And جَاهَرْتُهُمْ بِالأَمْرِ I acted openly with them in the affair, or case; syn. عَالَنْتُهُمْ بِهِ. (JK.) [And جاهرهُ He treated him openly with enmity &c.] ― -b3- جَاهَرَهُمْ بِالأَمْرِ, (TA,) inf. n. مُجَاهَرَةٌ and جِهَارٌ, (K,) [is explained as signifying] He vied with them, or strove to overcome or surpass them, in the affair, or case. (K, * TA.) [But غالبهم, in the TA, and المُغَالَبَةُ, in the K, are here evidently mistranscriptions for عَالَنَهُمْ and المُعَالَنَةُ.]

4 أَجْهَرَ see 1, in eight places. ― -b2- اجهر also signifies He begat sons goodly in stature (IAar, K) and in aspect, (IAar, TA,) or in cheeks: (K:) or, a squint-eyed son. (IAar, K.)

6 تَجَاْهَرَ [تَجَاهُرٌ signifies The showing oneself openly: and acting openly, or being open in one's conduct or converse, with others. You say,] تَجَاهَرُوا بِالعَدَاوَةِ They showed open enmity, or hostility, one with another; syn. تَبَادَوْابِهَا. (S in art. بدو.) -A2- [And تجاهر He feigned himself unable to see in the sun: see the part. n., below.]

8 اـِجْتَهَرَ see 1, in eight places.

استجهرهُ
10 استجهرهُ استجهره استجهرة : see 1. ― -b2- Also He took it forth. (TA from a trad.)

جَهْوَرَ
Q. Q. 1 جَهْوَرَ جهور : see 1, in four places.

جَهْرًا
جَهْرًا جهر جهرا : see جَهْرَةٌ, in two places.

جُهْرٌ
جُهْرٌ جهر : see جَهَارَةٌ, in six places.

جَهِرٌ
جَهِرٌ جهر : see جَهِيرٌ, in two places.

جَهْرَةٌ
جَهْرَةٌ جهر جهره جهرة A thing that is plain, apparent, conspicuous, open, or public. (K.) You say, رَآهُ جَهْرَةً (S, A, &c.) He saw him, or it, [plainly,] without the intervention of any veil: (TA:) and ↓ رآه جِهَارًا [signifies the same: or] he saw him, or it, with exceeding plainness: (Er-Rلghib, TA:) or the former signifies he saw him, or it, with his eyes, ocularly, or before his eyes, (S, A, Bd in ii. 52, Msb,) without anything intervening: (S:) so in the Kur. [ii. 52], حَتَّى نَرَى اللّٰهَ جَهْرَةً: (S, Bd:) and [some say that] جَهْرَةً is here originally an inf. n. of جَهَرْتُ in جَهَرْتُ بِالقِرَآءَةِ, [like ↓ جَهْرًا,] and metaphorically used in the sense of مُعَايَنَةً: it is in the accus. case as an inf. n.: or it is thus used as a denotative of state relating to the agent or the object: and some read ↓ جَهَرَةً, as an inf. n. like غَلَبَة, or as pl. of جَاهِرٌ, and as such it is a denotative of state: (Bd:) or جَهْرَةً is here from جَهَرْتُ الرَّكِيَّةَ: (Akh, S:) accord. to Ibn-' Arafeh, it here signifies unconcealed from us: (TA:) and in the Kur. iv. 152, ocularly; not concealed from us by anything. (K, * TA.) ― -b2- You say also, كَلَّمَهُ جَهْرَةً [and ↓ جَهْرًا He spoke to him plainly, with an open voice, aloud, or publicly]. (S, TA.) ― -b3- And ↓ لَقِيَهُ نَهَارًا جِهَارًا and ↓ جَهَارًا [He met him in the daytime, openly, or publicly]. (K.)

جُهْرَةٌ
جُهْرَةٌ جهر جهره جهرة [A blaze covering the face of a horse: or the quality of having such a blaze:] a subst. from أَجْهَرُ applied to a horse. (TA.) ― -b2- A cast in the eye. (AA, TA. [See also أَجْهَرُ.])

جَهَرَةً
جَهَرَةً جهر جهره جهرة : see جَهْرَةٌ.

جَهَارًا
جَهَارًا جهار جهارا and جِهَارًا: see جَهْرَةٌ, in three places.

جَهْوَرٌ
جَهْوَرٌ جهور : see جَهِيرٌ. ― -b2- Also, and ↓ مُجْتَهَرٌ, An army seen to be numerous. (A.) ― -b3- And the former, Bold; daring: in the K, erroneously, ↓ جَوْهَرٌ. (TA.)

جَهِيرٌ
جَهِيرٌ جهير (in the TA, here, ↓ جَهِرٌ, but in another place, جَهِيرٌ,) High, loud, or vehement, speech; (Msb, K, TA;) as also ↓ مُجْهَرٌ and ↓ جَهْوَرِىٌّ: (K:) and so applied to the voice; (Msb, TA;) as also ↓ جَهْوَرِىٌّ. (A, TA.) Also, and ↓ مُجْهَرٌ (TA) and ↓ جَهْوَرِىٌّ (A, TA) and ↓ جَهْوَرٌ (A) and جَهِيرُ الصَّوْتِ (S, A) and الصَّوْتِ ↓ جَهْوَرِىُّ, (S,) A man having a high, loud, or strong voice. (S, A, TA.) ― -b2- A man (S, A) of pleasing, or goodly, aspect; (S, A, K;) as also ↓ جَهِرٌ: (K:) fem. of the former with ة: (S:) beautiful: (K:) of goodly aspect, who pleases the beholder by his beauty: and a face of goodly, or beautiful, fairness: (TA:) and ↓ أَجْهَرُ a man (TA) of goodly aspect, (K, TA,) and of goodly and perfect body. (AA, K, TA.) ― -b3- Also, (K,) or جَهِيرٌ لِلْخَيْرِ and لِلْمَعْرُوفِ, (A,) Adapted to, or constituted for, goodness: (A, K:) because he who beholds him desires his beneficence: (TA:) pl. جُهَرَآءُ. (A, K.) -A2- Also Milk not mixed with water: (Fr, S, K:) or from which the butter has been taken forth. (TA.)

جُهَارَةٌ
جُهَارَةٌ جهار جهاره جهارة [an inf. n. (see جَهُرَ)] Pleasingness, or goodliness, of aspect; (S, A, K;) as also ↓ جُهُورَةٌ (K) and ↓ جُهْرٌ: (TA:) [and a quality pleasing to behold: for] Abu-n-Nejm says,
وَأَرَى البَيَاضَ عَلَى النِّسَآءِ جَهَارَةً
[And I regard fairness in women as a quality pleasing to behold]: (S:) and ↓ جُهْرٌ signifies the form, or appearance, or the like, and goodliness of aspect, of a man: (K:) or what pleases by its beauty, of the form or appearance or the like, of a man, and and goodliness of aspect: (S:) [and simply aspect, or outward appearance.] You say, بَنُونَ ذَوُو جَهَارةٍ Sons goodly in stature and in aspect: (IAar, TA:) or in stature and in cheeks: (K:) but the former is the more agreeable with authority. (TA.) And فُلَانٍ ↓ مَا أَحْسَنَ جُهْرَ How goodly is the form, or appearance, or the like, and the beauty of aspect, of such a one! (S, A: *) [or simply, the aspect; for] you say also, ↓ مَا أَسْوَأَ جُهْرَهُ [How evil is his aspect!]. (A.) And رَجُلٌ حَسَنُ الجَهَارَةِ and ↓ الجُهْرِ A man goodly in aspect. (TA.) And فَعَرَفْتُ سِرَّهُ ↓ رَأَيْتُ جُهْرَهُ [I saw his aspect, and so knew his mind]. (A.)

جُهُورَةٌ
جُهُورَةٌ جهور جهوره جهورة : see the next preceding paragraph.

فُلَانٌ عَفِيفُ السَّرِيرَةِ وَ الجَهِيرَةِ
فُلَانٌ عَفِيفُ السَّرِيرَةِ وَ الجَهِيرَةِ فلان عفيف السريرة و الجهيره فلان عفيف السريرة و الجهيرة [Such a one is chaste in secret conduct and in public behaviour]. (A.)

جَهْوَرِىٌّ
جَهْوَرِىٌّ جهورى جهوري : see جَهِيرٌ, in four places.

جَوْهَرٌ
جَوْهَرٌ جوهر a word of well-known meaning, (Msb,) [a coll. gen. n., Jewels; precious stones; gems; pearls: any kind of jewel, precious stone, or gem: and also applied (as in the T, M, Mgh, Msb, and K, voce تِبْرٌ, q. v.,) to native ore:] any stone from which is extracted, or elicited, anything by which one may profit: (K:) n. un. with ة: (S:) [pl. جَوَاهِرُ:] it is of the measure فَوْعَلُ, (Msb,) and is from الجَهْرُ signifying a thing's “ becoming exceedingly plain to be perceived by the sense of sight: ” (Er-Rلghib, TA:) or it is of Persian origin, (TA,) arabicized, (S, TA,) [from گَوْهَرْ,] accord. to most persons. (TA.) ― -b2- جَوْهَرُ سَيْفٍ The diversified wavy marks, streaks, or grain, of a sword; syn. فِرِنْدٌ. (T and K voce فِرِنْدٌ.] ― -b3- جَوْهَرُ شَىْءٍ [The essence of a thing; or that whereby a thing is what it is; the substance of a thing: the constituent of a thing; the material part thereof;] that upon which the natural con- stitution of a thing is as it were based; or of which its natural constitution is made to be; [or, as IbrD thinks to be meant in the K, the collective parts and materials of a thing, of which its natural constitution is moulded;] expl. by مَاوُضِعَتْ عَلَيْهِ جِبِلَّتُهُ, (K,) or, as in some Lexicons, [as the JK and the Msb,] مَا خُلِقَتْ عَلَيْهِ جِبِلَّتُهُ [which is virtually the same]: (TA:) الجَوْهَرُ and الذَّاتُ and المَاهِيَّةُ and الحَقِيقَةُ are all syn. terms; and the first has other significations; but in the classical language it signifies الأَصْلُ, i. e., أَصْلُ المُرَكَّبَاتِ [the original of compound things]; and not what subsists by itself. (Kull.) ― -b4- [Hence, الجَوْهَرُ الفَرْدُ (assumed tropical:) The indivisible atom.] ― -b5- In the conventional language of scholastic theology, جَوْهَرٌ signifies (tropical:) Substance, as opposed to accident; in which sense, some assert the word to be so much used as to be, in this sense, conventionally regarded as proper. (TA.) -A2- See also جَهْوَرٌ.

جَوْهَرِىٌّ
جَوْهَرِىٌّ جوهر جوهرى جوهري جوهريي A jeweller; a seller of جَوْهَر [or جَوَاهِر]. (TA.) ― -b2- [In scholastic theology, (assumed tropical:) Of, or relating to, substance, as opposed to accident.]

أَجْهَرُ
أَجْهَرُ ذ : see جَهِيرٌ. ― -b2- Also A man having the eyeball, or globe of the eye, prominent and apparent, or large and prominent; syn. جَاحِظٌ: or resembling such as is termed جاحظ: fem. جَهْرَآءُ. (TA.) And this latter, An eye having the ball, or globe, prominent and apparent, or large and prominent; syn. جَاحِظَةٌ: (K:) or resembling what is thus termed. (TA.) ― -b3- Having a pretty cast in the eye: (AA, K:) fem. as above. (K.) ― -b4- That cannot see in the sun; (S, A, Msb, K;) applied to a man, (A, Msb,) and to a ram: (S:) fem. as above: (S, A, Msb, K:) or weak-sighted in the sun: (Lh, TA:) or that cannot see in the daytime; أَعْشَى signifying “ that cannot see in the night: ” (TA:) and the fem., a woman who closes her eyes in the sun. (A.) ― -b5- A horse having a blaze that covers his face: fem. as above. (K.) ― -b6- Also the fem., Open, bare, land, not concealed by anything: (A:) or plain land, in which are no trees nor hills (K, TA) nor sands: (TA:) pl. جَهْرَاوَاتٌ. (A, TA.) ― -b7- And A company (S, K) consisting of the distinguished part (TA) of a people: (S:) the more, or most, excellent persons of a tribe. (K.) You say, [with reference to distinguished persons,] كَيْفَ جَهْرَاؤُكُمْ How is your company? (S.)

مُجْهَرٌ
مُجْهَرٌ مجهر . see مَجْهُورٌ: and see also جَهِيرٌ, in two places.

مِجْهَرٌ
مِجْهَرٌ مجهر (S, K) and ↓ مِجْهَارٌ (K) A man accustomed to speak with a plain, or an open, voice; openly; or publicly. (S, K.)

مِجْهَارٌ
مِجْهَارٌ مجهار : see what next precedes.

مَجْهُورٌ بِهِ
مَجْهُورٌ بِهِ مجهور به مجهور بة Notorious; applied to a thing: (TA:) and so ↓ مُجْتَهَرٌ applied to a man: (A, TA:) and ↓ مُجْهَرٌ plain, apparent, or conspicuous; applied to a thing. (TA.) ― -b2- الحُرُوفُ المَجْهُورَةُ [The letters that are pronounced with the voice, and not with the breath only; the vocal letters;] the letters (nineteen in number, S) that are comprised in the saying ظِلُّ قَوٍّ رَبَضٌ اـِذْ غَزَا جُنْدُ مُطِيعٌ: (S, K:) opposed to المَهْمُوسَةُ: (TA:) so called [accord. to some] because there is a full stress in the place where any one of them occurs, and the breath is prevented from passing with it until the stress is ended with the passage of the voice. (Sb, S.) -A2- مَآءٌ مَجْهُورٌ Water which, having been buried in the earth, has been drawn until it has become sweet. (TA.) ― -b2- مَجْهُورَةٌ A well (بِئْرٌ) cleared out, and cleansed from the black fetid mud which it had contained. (S.) ― -b3- And Wells frequented [and in use], (K,) whether their water be sweet or salt. (TA.)

مُجَاهِرٌ
مُجَاهِرٌ مجاهر مجهر : see, above, جَهَرَ بِالمَعَاصِى.

مُجْتَهَرٌ
مُجْتَهَرٌ مجتهر : see مَجْهُورٌ: and see also جَهْوَرٌ.

مُتَجَاهِرٌ
مُتَجَاهِرٌ متجاهر Feigning himself أَجْهَر; as in the saying, cited by Th,
كَالنَّاظِرِ المُتَجَاهِرِ
[Like the looker that feigns himself unable to see in the sun]. (TA.)

##### Türkçe

**جَهَرَ**
1 **جَهَرَ** جهر, (A, Msb, K,) muzâri‘ı **جَهَرَ**, (Msb, K,) mastarı **جَهْرٌ** ve **جِهَارٌ**, (Er-Râghib, TA,) O (bir şey, A, Msb) açık, belirgin, göze çarpan, açıkta yahut alenî oldu veya oldu hâle geldi; eşanlamlısı **ظَهَرَ**, (A, Msb,) ve **بَدَا**, (TA,) ve **عَلَنَ**: (K:) yahut kök anlam şudur: o (bir şey) gerek görme duyusuyla gerek işitme duyusuyla idrak edilmeye son derece açık oldu veya oldu hâle geldi. (Er-Râghib, TA.) [Bazılarına göre, görünen şeye nispetle kullanıldığında mecazdır; işitilene nispetle kullanıldığında hakikîdir: fakat böyle ise, birincide o kadar çok kullanılmış görünür ki, o anlamda örfî olarak hakikî sayılmıştır. Ayrıca bk. **جَهْرَةٌ**.] -A2- **جَهُرَ**, muzâri‘ı **جَهُرَ**, [mastarı, görünüşe göre, **جَهَارَةٌ** ve **جُهُورَةٌ**,] O (bir adam, TA) büyük yahut iri oldu veya oldu hâle geldi, (K, TA,) [dolayısıyla bakanın gözleri önünde göze çarpan bir nesne oldu]. (TA.) [Ve o, görünüşçe hoş yahut güzel oldu veya oldu hâle geldi: aşağıda **جَهَارَةٌ**’ye bk.] ― -b2- Ayrıca, (A, Msb, K,) mastarı **جَهَارَةٌ**, (A, Msb,) O (ses) yükseldi [öyle ki açıkça işitilir oldu]; yüksek yahut gür oldu veya oldu hâle geldi. (A, Msb, * K.) ― -b3- Ayrıca, (S,) mastarı **جَهَارَةٌ**, (TA,) O (bir adam) sesçe yüksek yahut gür oldu veya oldu hâle geldi. (S, TA.) -A3- **جِبِر** muzâri‘ı **جَهَرَ**, (Msb,) mastarı **جَهَرٌ**, (S, Msb,) O (bir adam) güneşte göremez oldu. (S, Msb, TA.) Ve aynı şekilde göz hakkında da söylenir. (K.) -A4- **جَهَرَهُ**, (Msb, TA,) mastarı **جَهْرٌ**; (TA;) ve **جَهَرَ بِهِ**; (A, Msb;) ve ↓ **اجهرهُ**, (A, Msb, TA,) [ve بِهِ ↓ **اجهر**;] ve ↓ **جَهْوَرَهُ**; (TA;) Onu açık, belirgin, göze çarpan, açıkta yahut alenî kıldı. (A, Msb, TA.) ― -b2- **جَهَرَ الكَلَامَ**, ve **جَهَرَبِهِ**; (K;) ve ↓ **اجهرهُ**, mastarı **اـِجْهَارٌ**; (S;) ve بِهِ ↓ **اجهر**; (K;) ve ↓ **جَهْوَرَ**; (TA;) ve **جَهَرَ بِالقَوْلِ**, ve **بِدُعَائِهِ**, ve **بِصَلَاتِهِ**, (TA,) ve **بِقِرَآءَتِهِ**, (Sgh, Msb, TA,) muzâri‘ı **جَهَرَ**, mastarı **جَهْرٌ** ve **جِهَارٌ**; (TA;) ve بقرءآته ↓ **اجهر**; (Sgh, Msb, TA;) O, sözü, ve söyleneni, ve duasını, ve namazını, ve kıraatini, açık yahut açıkta bir sesle; açıktan; alenen söyledi: (S, Msb, K, TA:) yahut **جَهَرَ بِكَلَامِهِ**, (A,) ve **بِالقَوْلِ**, ve ↓ **جَهْوَرَ**; (S;) ve **بِقِرَآءَتِهِ**; (A;) o, sözünü, ve söyleneni, ve kıraatini, yükseltilmiş yahut gür bir sesle; yüksek sesle söyledi: (S, A:) ve **جَهَرَ الصَّوْتَ** o, sesi yükseltti [öyle ki açıkça işitilir kıldı]. (K.) ― -b3- **جَهَرَ بِالمَعَاصِى**, ve ↓ **اجهر**, ve ↓ **جاهر**, o, işlediği itaatsizlik fiillerini onlardan söz ederek bilinir kıldı: bunu yapan kimseye **بِالمُعَاصِى** ↓ **مُجَاهِرٌ**, ve yalın olarak **مُجَاهِرٌ** denir. (TA.) Ve مَا فِى صَدْرِهِ ↓ **اجهر** O, bağrında olanı açığa vurdu. (A.) Ve الحَدِيثَ بَعْدَ مَا هَيْنَمَهُ ↓ **جَهْوَرَ** O, onu gizledikten sonra hikâyeyi açığa vurdu. (A.) Ve ↓ **اجهر الأَمْرَ** O, davayı yahut işi şöhretli kıldı. (TA.) ― -b4- Ayrıca **جَهَرَهُ** O, onu (K, TA) gözle (ocularly) keşfetti. (TA.) ― -b5- O, onu (bir adamı) araya giren hiçbir perde olmaksızın gördü; (K, TA;) bunun gibi ↓ **اجتهرهُ**: (K:) yahut ona doğru baktı, yahut onu gözetti. (K.) Şöyle dersin: مَا فِى الحَىِّ أَحَدٌ تَجْهَرَهُ عَيْنِى Kabilede, büyüklüğü sebebiyle gözümün dikkate yahut saygıya layık gördüğü kimse yoktur; eşanlamlısı **تَأْخُذُهُ**. (TA.) Ve القَوْمُ فُلَانًا ↓ **اجتهر** Halk, kendileriyle onun arasında hiçbir perde araya girmeksizin falana baktı. (TA.) ― -b6- O, ona hürmet, tazim, saygı yahut ikram ile muamele etti yahut onu öyle gördü: (K:) yahut (TA) onu gözünde büyük gördü: (K, TA:) onu görünüşte yahut surette büyük gördü; (S;) bunun gibi ↓ **اجتهرهُ** (S, K) ve ↓ **استجرهُ**: (A:) onun güzelliğinden, ve suretinden yahut görünüşünden yahut giyim hâlinden ve benzerinden hoşlandı; bunun gibi ↓ **اجتهرهُ**: (Lh, * K:) yahut onu güzelliği ve sureti yahut görünüşü vb. ile hoşnut etti: (A:) yahut onu güzelliği ile hoş etti; bunun gibi ↓ **اجتهرهُ**. (TA.) ― -b7- O, onu (bir orduyu, S, A, K, ve bir kavmi, TA) gözünde çok sayılı gördü; bunun gibi ↓ **اجتهرهُ**. (S A, K.) -A5- **جَهَرَ البِئْرَ**, (S, K,) muzâri‘ı **جَهَرَ**, mastarı **جَهْرٌ**, (TA,) O, kuyuyu temizledi, (S, K,) ve içindeki kara pis kokulu çamuru çıkardı; bunun gibi ↓ **اجترها**: (S:) yahut ikisi de, kuyunun suyunu tamamen yahut neredeyse tamamen tüketti anlamına gelir: (K:) yahut birincisi, kazmada kuyunun suyuna ulaştı, (K, TA,) yahut yalnız **جَهَرَ** böyle: (TA:) ve Akh’a göre, **جَهَرْتُ الرَّكِيَّةَ** “kuyuda suyun örttüğü çamuru temizledim; öyle ki su göründü ve berraklaştı” demektir. (S.) ‘Âişe, babasını vasfederek, دُفُنَ الرَّوَآءِ ↓ **اجتهر** dedi; lafzen: “bol su kuyularının dolmuş olanlarını temizledi ki su fışkırsın”; bozulmuş hâle gelmiş işleri düzeltmesine işaret ederek. (TA bir rivayetten.) -A6- **جَهَرْنَاهُمْ** Biz onlara sabah vakti denilen **الصَّبَاح** zamanında, (S, A, K, TA,) onlar gaflette iken geldik. (S, K, TA.) ― -b2- **جَهَرَ الأَرْضَ** O, araziyi (S, K) bilgisizce katetti. (S.) -A7- **جَهَرَ السِّقَآءَ** O, tereyağı yapmak için süt tulumunu çalkaladı, (Fr, S, K,) ve onun tereyağını çıkardı. (Fr, TA.) -A8- **جَهَرَتِ الشَّمْسُ المُسَافِرَ** Güneş, yolcunun gözünü kamaştırdı ve görüşünü karıştırdı; eşanlamlısı **أَسْدَرَتْ عَيْنَهُ**. (K.)

**جاهر**
3 **جاهر** جاهر : bk. 1. ― -b2- [Onun mastarı] **مُجَاهَرَةٌ** şu anlamlara gelir: [biriyle] yüz yüze savaşmak; biriyle açık düşmanlık yahut husumet göstermek; bir şeyi yüksek sesle okumak yahut tilavet etmek; yüksek sesle konuşmak. (KL.) Şöyle dersin: **جاهر بِالعَدَاوَةِ**, (Msb,) mastarı **مُجَاهَرَةٌ** (S, Msb) ve **جِهَارٌ**, (Msb,) O, bir başkasıyla açık düşmanlık yahut husumet gösterdi. (S, * Msb.) Ve **جَاهَرْتُهُمْ بِالأَمْرِ** Ben, işte yahut davada onlarla açıktan davrandım; eşanlamlısı **عَالَنْتُهُمْ بِهِ**. (JK.) [Ve **جاهرهُ** O, ona düşmanlık vb. ile açıktan muamele etti.] ― -b3- **جَاهَرَهُمْ بِالأَمْرِ**, (TA,) mastarı **مُجَاهَرَةٌ** ve **جِهَارٌ**, (K,) [şu anlamla açıklanır:] O, işte yahut davada onlarla yarıştı, yahut onları yenmeye yahut geçmeye çalıştı. (K, * TA.) [Fakat TA’daki غالبهم ve K’daki **المُغَالَبَةُ** burada açıkça **عَالَنَهُمْ** ve **المُعَالَنَةُ** için yanlış yazımlardır.]

4 **أَجْهَرَ** bk. 1, sekiz yerde. ― -b2- **اجهر** ayrıca şu anlama gelir: O, boyca ve görünüşçe güzel oğullar doğurdu (IAar, K) ve görünüşçe, (IAar, TA,) yahut yanaklarda: (K:) yahut şaşı bir oğul. (IAar, K.)

6 **تَجَاْهَرَ** [**تَجَاهُرٌ** şu anlama gelir: kendini açıktan göstermek; başkalarıyla muamelede yahut konuşmada açıktan davranmak yahut açık olmak. Şöyle dersin:] **تَجَاهَرُوا بِالعَدَاوَةِ** Onlar birbirlerine açık düşmanlık yahut husumet gösterdiler; eşanlamlısı **تَبَادَوْابِهَا**. (S, madde **بدو**’da.) -A2- [Ve **تجاهر** O, güneşte göremezmiş gibi yaptı: aşağıda ism-i fâile bk.]

8 **اـِجْتَهَرَ** bk. 1, sekiz yerde.

**استجهرهُ**
10 **استجهرهُ** استجهره استجهرة : bk. 1. ― -b2- Ayrıca: O, onu çıkardı. (TA bir rivayetten.)

**جَهْوَرَ**
Q. Q. 1 **جَهْوَرَ** جهور : bk. 1, dört yerde.

**جَهْرًا**
**جَهْرًا** جهر جهرا : bk. **جَهْرَةٌ**, iki yerde.

**جُهْرٌ**
**جُهْرٌ** جهر : bk. **جَهَارَةٌ**, altı yerde.

**جَهِرٌ**
**جَهِرٌ** جهر : bk. **جَهِيرٌ**, iki yerde.

**جَهْرَةٌ**
**جَهْرَةٌ** جهر جهره جهرة Açık, belirgin, göze çarpan, açıkta yahut alenî bir şey. (K.) Şöyle dersin: **رَآهُ جَهْرَةً** (S, A, &c.) O, onu [açıkça] araya giren hiçbir perde olmaksızın gördü: (TA:) ve ↓ رآه **جِهَارًا** [aynı anlama gelir: yahut] onu son derece açıklıkla gördü: (Er-Râghib, TA:) yahut birincisi, onu gözleriyle, gözle (ocularly), yahut gözlerinin önünde gördü demektir, (S, A, Bd ii. 52, Msb,) araya giren hiçbir şey olmaksızın: (S:) böylece Kur’ân’da [ii. 52], **حَتَّى نَرَى اللّٰهَ جَهْرَةً**: (S, Bd:) ve [bazıları der ki] **جَهْرَةً** burada aslında **جَهَرْتُ**’un **جَهَرْتُ بِالقِرَآءَةِ** içindeki mastarıdır, [↓ **جَهْرًا** gibi,] ve mecazen **مُعَايَنَةً** anlamında kullanılmıştır: mansubdur, mastar olarak: yahut bu şekilde, fail yahut mef‘ûle ilişkin hâl bildireni olarak kullanılmıştır: ve bazıları ↓ **جَهَرَةً** okur; **غَلَبَة** gibi bir mastar olarak, yahut **جَاهِرٌ**’in çoğulu olarak; ve bu hâlde hâl bildirendir: (Bd:) yahut **جَهْرَةً** burada **جَهَرْتُ الرَّكِيَّةَ**’dendir: (Akh, S:) İbn-‘Arafeh’e göre, burada “bizden gizlenmemiş” demektir: (TA:) ve Kur’ân’da iv. 152’de, gözle (ocularly); bizi herhangi bir şeyin gizlemediği şekilde. (K, * TA.) ― -b2- Şöyle de dersin: **كَلَّمَهُ جَهْرَةً** [ve ↓ **جَهْرًا** O, ona açıkça, açık bir sesle, yüksek sesle yahut alenen konuştu]. (S, TA.) ― -b3- Ve ↓ **لَقِيَهُ نَهَارًا جِهَارًا** ve ↓ **جَهَارًا** [O, ona gündüz vakti, açıktan yahut alenen rastladı]. (K.)

**جُهْرَةٌ**
**جُهْرَةٌ** جهر جهره جهرة [Atın yüzünü kaplayan bir akıtma: yahut böyle bir akıtması olma niteliği:] ata nispetle kullanılan **أَجْهَرُ**’dan bir isim. (TA.) ― -b2- Gözde bir kayma. (AA, TA. [Ayrıca bk. **أَجْهَرُ**.])

**جَهَرَةً**
**جَهَرَةً** جهر جهره جهرة : bk. **جَهْرَةٌ**.

**جَهَارًا**
**جَهَارًا** جهار جهارا ve **جِهَارًا**: bk. **جَهْرَةٌ**, üç yerde.

**جَهْوَرٌ**
**جَهْوَرٌ** جهور : bk. **جَهِيرٌ**. ― -b2- Ayrıca, ve ↓ **مُجْتَهَرٌ**, Gözde çok sayılı görünen bir ordu. (A.) ― -b3- Ve birincisi: Cesur; atılgan: K’da yanlış olarak ↓ **جَوْهَرٌ**. (TA.)

**جَهِيرٌ**
**جَهِيرٌ** جهير (TA’da burada ↓ **جَهِرٌ**, fakat başka bir yerde **جَهِيرٌ**,) Yüksek, gür yahut şiddetli söz; (Msb, K, TA;) bunun gibi ↓ **مُجْهَرٌ** ve ↓ **جَهْوَرِىٌّ**: (K:) ve ses için de kullanılır; (Msb, TA;) bunun gibi ↓ **جَهْوَرِىٌّ**. (A, TA.) Ayrıca, ve ↓ **مُجْهَرٌ** (TA) ve ↓ **جَهْوَرِىٌّ** (A, TA) ve ↓ **جَهْوَرٌ** (A) ve **جَهِيرُ الصَّوْتِ** (S, A) ve الصَّوْتِ ↓ **جَهْوَرِىُّ**, (S,) Yüksek, gür yahut güçlü sesli bir adam. (S, A, TA.) ― -b2- Hoş yahut güzel görünüşlü bir adam; (S, A) (S, A, K;) bunun gibi ↓ **جَهِرٌ**: (K:) birincinin müennesi ة iledir: (S:) güzel: (K:) güzelliğiyle bakana hoş gelen güzel görünüşlü: ve güzel yahut güzel bir beyazlıkta bir yüz: (TA:) ve ↓ **أَجْهَرُ** güzel görünüşlü, (K, TA,) ve güzel ve kusursuz bedenli bir adam. (AA, K, TA.) ― -b3- Ayrıca, (K,) yahut **جَهِيرٌ لِلْخَيْرِ** ve **لِلْمَعْرُوفِ**, (A,) hayra elverişli yahut hayır için yaratılışlı: (A, K:) çünkü onu gören, onun iyiliğini arzu eder: (TA:) çoğulu **جُهَرَآءُ**. (A, K.) -A2- Ayrıca suyla karıştırılmamış süt: (Fr, S, K:) yahut tereyağı çıkarılmış olan. (TA.)

**جُهَارَةٌ**
**جُهَارَةٌ** جهار جهاره جهارة [bir mastar (bk. **جَهُرَ**)] Görünüşte hoşluk yahut güzellik; (S, A, K;) bunun gibi ↓ **جُهُورَةٌ** (K) ve ↓ **جُهْرٌ**: (TA:) [ve görülmesi hoş bir nitelik: zira] Ebû’n-Nejm şöyle der:
وَأَرَى البَيَاضَ عَلَى النِّسَآءِ جَهَارَةً
[Ve kadınlarda beyazlığı, görülmesi hoş bir nitelik sayarım]: (S:) ve ↓ **جُهْرٌ** bir adamın sureti yahut görünüşü ve benzeri, ve görünüş güzelliği demektir: (K:) yahut bir adamın suret yahut görünüş ve benzerinden güzelliğiyle hoş gelen şey, ve görünüş güzelliği: (S:) [ve yalın olarak görünüş, yahut dış görünüş.] Şöyle dersin: بَنُونَ ذَوُو **جَهَارةٍ** Boyca ve görünüşçe güzel oğullar: (IAar, TA:) yahut boyca ve yanaklarda: (K:) fakat birincisi rivayetle daha uyumludur. (TA.) Ve فُلَانٍ ↓ مَا أَحْسَنَ **جُهْرَ** Böyle birinin sureti yahut görünüşü ve benzeri, ve görünüş güzelliği ne kadar güzeldir! (S, A: *) [yahut sadece görünüş; zira] şöyle de dersin: ↓ مَا أَسْوَأَ **جُهْرَهُ** [Onun görünüşü ne kadar kötüdür!]. (A.) Ve رَجُلٌ حَسَنُ **الجَهَارَةِ** ve ↓ **الجُهْرِ** Görünüşü güzel bir adam. (TA.) Ve فَعَرَفْتُ سِرَّهُ ↓ رَأَيْتُ **جُهْرَهُ** [Onun görünüşünü gördüm; böylece içini bildim]. (A.)

**جُهُورَةٌ**
**جُهُورَةٌ** جهور جهوره جهورة : bk. bir önceki paragraf.

**فُلَانٌ عَفِيفُ السَّرِيرَةِ وَ الجَهِيرَةِ**
**فُلَانٌ عَفِيفُ السَّرِيرَةِ وَ الجَهِيرَةِ** فلان عفيف السريرة و الجهيره فلان عفيف السريرة و الجهيرة [Böyle biri gizli hâlinde de alenî davranışında da iffetlidir]. (A.)

**جَهْوَرِىٌّ**
**جَهْوَرِىٌّ** جهورى جهوري : bk. **جَهِيرٌ**, dört yerde.

**جَوْهَرٌ**
**جَوْهَرٌ** جوهر iyi bilinen anlamlı bir kelime, (Msb,) [cem‘î cins isim: mücevherler; kıymetli taşlar; değerli taşlar; inciler: her tür mücevher, kıymetli taş yahut değerli taş: ve ayrıca (T, M, Mgh, Msb, ve K’da, **تِبْرٌ** maddesinde, bk.) yerli maden cevheri için de kullanılır:] kendisinden, ondan faydalanılacak bir şey çıkarılan yahut elde edilen her taş: (K:) tekili ة iledir: (S:) [çoğulu **جَوَاهِرُ**:] vezni **فَوْعَلُ**’dür, (Msb,) ve **الجَهْرُ**’dan türemiştir; “bir şeyin görme duyusuyla idrak edilmeye son derece açık hâle gelmesi” anlamındadır: (Er-Râghib, TA:) yahut Farsça asıllıdır, (TA,) Arapçalaştırılmıştır, (S, TA,) [گَوْهَرْ’ten,] çoğu kimseye göre. (TA.) ― -b2- **جَوْهَرُ سَيْفٍ** Kılıcın çeşit çeşit dalgalı izleri, çizgileri yahut damarı; eşanlamlısı **فِرِنْدٌ**. (T ve K, **فِرِنْدٌ** maddesinde.] ― -b3- **جَوْهَرُ شَىْءٍ** [Bir şeyin özü; yahut bir şeyi o şey yapan şey; bir şeyin cevheri: bir şeyin bileşeni; onun maddî kısmı;] bir şeyin tabii terkibinin sanki üzerine bina edildiği şey; yahut tabii terkibinin kendisinden yapıldığı şey; [yahut İbrD’nin K’da murad edildiğini düşündüğü üzere, bir şeyin tabii terkibinin kalıplandığı toplu parçalar ve maddeler;] **مَاوُضِعَتْ عَلَيْهِ جِبِلَّتُهُ** ile açıklanır, (K,) yahut bazı sözlüklerde [JK ve Msb gibi] **مَا خُلِقَتْ عَلَيْهِ جِبِلَّتُهُ** [ki bu gerçekte aynıdır]: (TA:) **الجَوْهَرُ** ve **الذَّاتُ** ve **المَاهِيَّةُ** ve **الحَقِيقَةُ** hepsi eşanlamlı terimlerdir; ve birincinin başka anlamları da vardır; fakat klasik dilde **الأَصْلُ**, yani **أَصْلُ المُرَكَّبَاتِ** [bileşik şeylerin aslı] demektir; kendi başına kaim olan şey demek değildir. (Kull.) ― -b4- [Bundan, **الجَوْهَرُ الفَرْدُ** (mecaz sayılan:) Bölünmez atom.] ― -b5- Kelâmcıların örfî dilinde, **جَوْهَرٌ** (mecaz:) arazın karşıtı olarak cevher (substance) demektir; bu anlamda, bazıları kelimenin o kadar çok kullanıldığını ileri sürer ki, bu anlamda örfî olarak hakikî sayılmıştır. (TA.) -A2- Ayrıca bk. **جَهْوَرٌ**.

**جَوْهَرِىٌّ**
**جَوْهَرِىٌّ** جوهر جوهرى جوهري جوهريي Bir kuyumcu; **جَوْهَر** [yahut **جَوَاهِر**] satıcısı. (TA.) ― -b2- [Kelâm ilminde, (mecaz sayılan:) arazın karşıtı olarak cevhere dair, cevherî.]

**أَجْهَرُ**
**أَجْهَرُ** ذ : bk. **جَهِيرٌ**. ― -b2- Ayrıca: Göz bebeği yahut göz küresi çıkık ve belirgin, yahut büyük ve çıkık olan bir adam; eşanlamlısı **جَاحِظٌ**: yahut **جاحظ** denilene benzeyen: müennesi **جَهْرَآءُ**. (TA.) Ve bu sonuncusu: Göz küresi çıkık ve belirgin, yahut büyük ve çıkık olan bir göz; eşanlamlısı **جَاحِظَةٌ**: (K:) yahut böyle denilene benzeyen. (TA.) ― -b3- Gözde güzel bir kayması olan: (AA, K:) müennesi yukarıdaki gibidir. (K.) ― -b4- Güneşte göremeyen; (S, A, Msb, K;) bir adama, (A, Msb,) ve bir koça uygulanır: (S:) müennesi yukarıdaki gibidir: (S, A, Msb, K:) yahut güneşte zayıf gören: (Lh, TA:) yahut gündüz göremeyen; **أَعْشَى** “gecede göremeyen” demektir: (TA:) ve müennesi, güneşte gözlerini kapayan bir kadın. (A.) ― -b5- Yüzünü kaplayan bir akıtması olan bir at: müennesi yukarıdaki gibidir. (K.) ― -b6- Ayrıca müennesi: Hiçbir şeyle örtülmemiş açık, çıplak arazi: (A:) yahut ağaçsız, tepeler (K, TA) ve kumlar bulunmayan düz arazi: (TA:) çoğulu **جَهْرَاوَاتٌ**. (A, TA.) ― -b7- Ve bir kavmin seçkin kısmından oluşan bir topluluk: (S, K) (TA) bir kavmin seçkinleri: (S:) bir kabilenin daha seçkin, yahut en seçkin kişileri. (K.) Şöyle dersin, [seçkin kimselere dair:] كَيْفَ جَهْرَاؤُكُمْ Topluluğunuz nasıldır? (S.)

**مُجْهَرٌ**
**مُجْهَرٌ** مجهر . bk. **مَجْهُورٌ**: ve ayrıca bk. **جَهِيرٌ**, iki yerde.

**مِجْهَرٌ**
**مِجْهَرٌ** مجهر (S, K) ve ↓ **مِجْهَارٌ** (K) Açık yahut açıkta bir sesle konuşmaya alışkın bir adam; açıktan; yahut alenen. (S, K.)

**مِجْهَارٌ**
**مِجْهَارٌ** مجهار : bk. bir önceki.

**مَجْهُورٌ بِهِ**
**مَجْهُورٌ بِهِ** مجهور به مجهور بة Şöhretli; bir şeye uygulanır: (TA:) ve böylece ↓ **مُجْتَهَرٌ** bir adama uygulanır: (A, TA:) ve ↓ **مُجْهَرٌ** açık, belirgin yahut göze çarpan; bir şeye uygulanır. (TA.) ― -b2- **الحُرُوفُ المَجْهُورَةُ** [Sadece nefesle değil sesle telaffuz edilen harfler; sesli harfler;] (on dokuz sayıda, S) şu sözde toplanmış olan harfler: **ظِلُّ قَوٍّ رَبَضٌ اـِذْ غَزَا جُنْدُ مُطِيعٌ**: (S, K:) karşıtı **المَهْمُوسَةُ**: (TA:) [bazılarına göre] böyle adlandırılmıştır; çünkü bunlardan herhangi biri bulunduğu yerde tam bir baskı vardır ve baskı, sesin geçişiyle sona erinceye kadar nefes onunla birlikte geçmekten alıkonur. (Sb, S.) -A2- **مَآءٌ مَجْهُورٌ** Toprağa gömülmüş olup çekile çekile tatlılaşmış su. (TA.) ― -b2- **مَجْهُورَةٌ** Kara pis kokulu çamurdan temizlenmiş ve arındırılmış bir kuyu (**بِئْرٌ**). (S.) ― -b3- Ve suyu tatlı da olsa tuzlu da olsa, gidilip gelinen [kullanılan] kuyular. (K,) (TA.)

**مُجَاهِرٌ**
**مُجَاهِرٌ** مجاهر مجهر : yukarıda, **جَهَرَ بِالمَعَاصِى**’de bk.

**مُجْتَهَرٌ**
**مُجْتَهَرٌ** مجتهر : bk. **مَجْهُورٌ**: ve ayrıca bk. **جَهْوَرٌ**.

**مُتَجَاهِرٌ**
**مُتَجَاهِرٌ** متجاهر Kendini **أَجْهَر** gibi gösteren; Th’nin naklettiği sözde olduğu gibi:
كَالنَّاظِرِ المُتَجَاهِرِ
[Güneşte göremezmiş gibi yapan bakıcı gibi]. (TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D8%B1/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

جَهَرَ
جَهَرَ A ( n. ac. جَهْر 1 ,  جِهَاْر 23 ),
a.  Was, became known; was divulged, made public.

b.  [ acc. or Bi ], Made known, public, divulged; uttered aloud, publicly.

c.  Saw, noticed, noted, remarked.

d.  Cleared out ( well ).

جَهِرَ
جَهِرَ A ( n. ac. جَهَر 4 ),
a.  Was dazzled, blinded.

جَهُرَ
جَهُرَ U ( n. ac. جَهَاْرَة 22t ,  جُهُوْرَة 27t ),
a.  Was big, great, conspicuous, prominent.

b.  Was sonorous, loud.

جَاْهَرَ
جَاْهَرَ III ,
a.  Did, uttered publicly, openly.

أَجْهَرَ
أَجْهَرَ IV ,
a.  Made known, published, divulged.

b.  Made conspicuous.

تَجَاْهَرَ
تَجَاْهَرَ VI ,
a.  Showed himself openly; was open, frank with.

جَهْر
جَهْر 1 ,  جَهْرَة 1t ,
a.  Publicity, notoriety.

b.  [ acc. Alif ], Publicly, openly.

جَهِر
جَهِر 5 ,
a.  Sonorous, loud, high ( voice ).

أَجْهَرُ
أَجْهَرُ 14 ,
a.  Weak-sighted.

b.  Dazzled.

جَهَاْر
جَهَاْر 22 ,  جِهَاْر 23 [ acc.
a.  Alif ], Publicly, openly.

جِهَاْرَة
جِهَاْرَة 23t ,
a.  Sonorous voice.

b.  Good looks.

جَهِيْر
جَهِيْر 25 , ( pl. جُهَرَآءُ 43 ),
a.  Handsome, striking.

b.  Sonorous, loud.

مِجْهَاْر
مِجْهَاْر 45 ,
a.  Out-spoken.

جَهڤرَ
N. P. جَهڤرَ I ,
a.  Public, notorious.

b.  Vocal ( letter ); vowel.

أَجْهَرَ
N.P. أَجْهَرَ IV ,
a.  Spoken aloud.

جَوْهَر
جَوْهَر
a.  see under جوه

##### Türkçe

**جَهَرَ**
**جَهَرَ** A ( n. ac. **جَهْر** 1 ,  **جِهَاْر** 23 ),
a. Bilindi; ifşa edildi, alenî kılındı.

b. [ acc. veya Bi ], Bilinir kıldı, alenî kıldı, ifşa etti; yüksek sesle, alenen söyledi.

c. Gördü, fark etti, not etti, belirtti.

d. (kuyuyu) temizledi.

**جَهِرَ**
**جَهِرَ** A ( n. ac. **جَهَر** 4 ),
a. Gözleri kamaştı, kör oldu.

**جَهُرَ**
**جَهُرَ** U ( n. ac. **جَهَاْرَة** 22t ,  **جُهُوْرَة** 27t ),
a. Büyük, ulu, belirgin, göze çarpan oldu.

b. Gür sesli, yüksek sesli oldu.

**جَاْهَرَ**
**جَاْهَرَ** III ,
a. Alenen, açıkça yaptı, söyledi.

**أَجْهَرَ**
**أَجْهَرَ** IV ,
a. Bilinir kıldı, yayımladı, ifşa etti.

b. Belirgin kıldı.

**تَجَاْهَرَ**
**تَجَاْهَرَ** VI ,
a. Kendini açıkça gösterdi; -e karşı açık, dürüst oldu.

**جَهْر**
**جَهْر** 1 ,  **جَهْرَة** 1t ,
a. Aleniyet, şöhret.

b. [ acc. **ألف** ], Alenen, açıkça.

**جَهِر**
**جَهِر** 5 ,
a. Gür sesli, yüksek (ses).

**أَجْهَرُ**
**أَجْهَرُ** 14 ,
a. Zayıf görüşlü.

b. Kamaşmış.

**جَهَاْر**
**جَهَاْر** 22 ,  **جِهَاْر** 23 [ acc.
a. **ألف** ], Alenen, açıkça.

**جِهَاْرَة**
**جِهَاْرَة** 23t ,
a. Gür ses.

b. İyi görünüş.

**جَهِيْر**
**جَهِيْر** 25 , ( pl. **جُهَرَآءُ** 43 ),
a. Yakışıklı, çarpıcı.

b. Gür sesli, yüksek sesli.

**مِجْهَاْر**
**مِجْهَاْر** 45 ,
a. Açık sözlü.

**جَهڤرَ**
N. P. **جَهڤرَ** I ,
a. Alenî, meşhur.

b. Sesli (harf); ünlü.

**أَجْهَرَ**
N.P. **أَجْهَرَ** IV ,
a. Yüksek sesle söylenen.

**جَوْهَر**
**جَوْهَر**
a. **جوه** maddesi altında bak.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D8%B1/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

جهر
جَهَرَ - يَجْهَرُ - جَهْر - جَهْراً - جَهَار - جَهَاراً - جَهْرَة - جَهْرَة ً

جَهَرَ - يَجْهَرُ + كائن + أمراً أو شيئاً، أو بـ أمر أو فعل أو شيء: يظهره ويعلنه ويكشفه ويبديه بعد خفاء: يجعل أثره بيناً يمكن تحسسه والشعور به بيسر بعد خفاء وكتم: في منبه سمعي أو بصري، يرفع شدة الصوت أو الضوء بحيث يصبح الصوت أوالضوء عالي الشدة يمكن استقباله بسهولة بالسمع أو البصر
﴿وإن تجهر بالقول فإنه يعلم السر وأخفى﴾
جَهَرَ - يَجْهَرُ + كائن + بـ أمر أو فعل أو شيء + لـِ كائن: يظهره ويعلنه ويكشفه ويبديه لـِ أجل نفع أو أمر الكائن
﴿ولا تجهروا له بالقول كجهر بعضكم لبعض﴾
جَهْر- الجهر: على وزن " فـَعـْل" اسم فعل " جَهَرَ - يَجْهَرُ " الإبداء والإظهار والإعلان: وهو كذلك ما يكون بفعل "جَهَرَ - يَجْهَرُ ": ارتفاع شدة الصوت أو الضياء
جَهْراً: حال من " جَهْر": بشكل فيه إبداء وإظهار وعلانية
جَهَار: على وزن " فـَعال": اسم فعل مبالغة من " جَهَرَ - يَجْهَرُ ": الإبداء والإظهار والإعلان الشديد
جَهَاراً: حال من " جَهَار"
جَهْرَة:على وزن "فـَعـْـلَة": اسم فعل بمعنى مفعول للمرة من " جَهَرَ - يَجْهَرُ ": الإبداء والظهور بعد الخفاء لشيء معلوم في حال خاص
جَهْرَةً: حال من " جَهْرَة ": بطريقة فيها إظهار وإبداء بعد الخفاء
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " إخراج  المستور أو المخبوء من مكمنه ونشره وعرضه ليرى بيسر وسهولة"، وهي:
سَفَحَ - يَسْفَحُ، سَفَك - يَسْفِكُ، نَشَرَ - يَنْشُرُ، فَضَحَ - يَفْضَحُ، عَرَضَ - يَعْرِضً، جَهَرَ - يَجْهَرُ
جهر - يجهر - اجهروا
 	﴿وأسروا قولكم أو اجهروا به إنه عليم بذات الصدور(13)﴾ الملك ﴿سواء منكم من أسر القول ومن جهر به ومن هو مستخف بالليل وسارب بالنهار(10)﴾ الرعد ﴿وإن تجهر بالقول فإنه يعلم السر وأخفى (7)﴾ طه
 	﴿ياأيها الذين آمنوا لا ترفعوا أصواتكم فوق صوت النبي ولا تجهروا له بالقول كجهر بعضكم لبعض أن تحبط أعمالكم وأنتم لا تشعرون(2)﴾ الحجرات ﴿قل ادعوا الله أو ادعوا الرحمان أيا ما تدعوا فله الأسماء الحسنى ولا تجهر بصلاتك ولا تخافت بها وابتغ بين ذلك سبيلا(110)﴾ الإسراء
الجهر
 	﴿وهو الله في السماوات وفي الأرض يعلم سركم وجهركم ويعلم ما تكسبون(3)﴾ الأنعام ﴿إنه يعلم الجهر من القول ويعلم ما تكتمون (110)﴾ الأنبياء ﴿إلا ما شاء الله إنه يعلم الجهر وما يخفى(7)﴾ الأعلى
 	﴿لا يحب الله الجهر بالسوء من القول إلا من ظلم وكان الله سميعا عليما(148)﴾ النساء ﴿واذكر ربك في نفسك تضرعا وخيفة ودون الجهر من القول بالغدو والآصال ولا تكن من الغافلين(205)﴾ الأعراف
جهرا
 	﴿ضرب الله مثلا عبدا مملوكا لا يقدر على شيء ومن رزقناه منا رزقا حسنا فهو ينفق منه سرا وجهرا هل يستوون الحمد لله بل أكثرهم لا يعلمون(75)﴾ النحل
جهارا
 	﴿ثم إني دعوتهم جهارا (8)﴾ نوح
جهرة
 	﴿وإذ قلتم ياموسى لن نؤمن لك حتى نرى الله جهرة فأخذتكم الصاعقة وأنتم تنظرون(55)﴾ البقرة ﴿يسألك أهل الكتاب أن تنزل عليهم كتابا من السماء فقد سألوا موسى أكبر من ذلك فقالوا أرنا الله جهرة فأخذتهم الصاعقة بظلمهم ثم اتخذوا العجل من بعد ما جاءتهم البينات فعفونا عن ذلك وآتينا موسى سلطانا مبينا(153)﴾ النساء
 	﴿قل أرأيتكم إن أتاكم عذاب الله بغتة أو جهرة هل يهلك إلا القوم الظالمون(47)﴾ الأنعام
مختار الصحاح
● [جهر] ج ه ر: رآه جَهْرَةً وكلّمه جهرة وقال الأخفش في قوله تعالى ﴿حتى نرى الله جهرة﴾ أي عيانا يكشف مابيننا وبينه و الأَجْهَرُ الذي لا يُبصر في الشمس و جَهَر بالقول رفع به صوته وبابه قطع و جَهْوَرَ أيضا ورجل جَهْورِيُّ الصوت و جَهِيرُ الصوت وإجْهارُ الكلام إعلانه و المُجَاهَرةُ بالعداوة المبادأة بها و الجَوْهَرُ معّرب الواحدة جَوهَرةٌ
الراغب
جهر
- يقال لظهور الشيء بإفراط حاسة البصر أو حاسة السمع.
أما البصر فنحو: رأيته جهارا، قال الله تعالى: }لن نؤمن لك حتى نرى الله جهرة﴿[البقرة/55]،﴾أرنا الله جهرة{ [النساء/153]، ومنه: جهر (راجع: كتاب الأفعال 2/300، والبصائر 1/404) البئر واجتهرها: إذا أظهر ماءها.
وقيل: ما في القوم أحد يجهر عيني (في المجمل: وجهرت الشيء: إذا كان عظيما في عينك).
والجوهر: فوعل منه، وهو ما إذا بطل بطل محموله، وسمي بذلك لظهوره للحاسة.
وأما السمع، فمنه قوله تعالى: }سواء منكم من أسر القول ومن جهر به﴿[الرعد/10]، وقال عز وجل:﴾وإن تجهر بالقول فإنه يعلم السر وأخفى﴿[طه/7]،﴾إنه يعلم الجهر من القول ويعلم ما تكتمون﴿[الأنبياء/110]،﴾وأسروا قولكم أو اجهروا به﴿[الملك/13]،﴾ولا تجهروا بصلاتك ولا تخافت بها﴿[الإسراء/110]، وقال:﴾ولا تجهروا له بالقول كجهر بعضكم لبعض{ [الحجرات/2]، وقيلك كلام جوهري، وجهير، ورجل جهير يقال لرفيع الصوت، ولمن يجهر لحسنه.
ملخص السان
1.     جَهَرَ بكلامه وصوته وصلاته وقراءته يَجْهَرُ جَهْراً وجِهاراً، الجَهْرَةُ: ما ظَهَرَ.
2.      ورآه جَهْرَةً: لم يكن بينهما سِترٌ؛
3.     أَرِنا الله  جَهْرَةً؛ أَي غيرَ مُسْتَتِر عَنَّا بشيء.
4.     حتى نَرى اللهَ  جَهْرَةً: أَي غير محتَجب عنا،
5.     جَهَرْتُ الشيء إِذا كشفته.
6.     وجَهَرْتُه واجْتَهَرْته أَي  رأَيته بلا حجاب بيني وبينه.
7.     بَغْتَةً أَو جَهْرَةً؛ هو أَن  يأْتيهم وهم يَرَوْنَهُ.
8.     والجَهْرُ: العلانية.
9.     أَنه كان  مِجْهَراً أَي صاحبَ جَهْرٍ ورَفْع لصوته
10.                        جَهَرَ بالقول إِذ رفع به صوته،
11.                        مُجْهِرٌ إِذا عرف بشدّة الصوت
12.                         وجَهَرَ الشيءُ: عَلَنَ وبَدا؛
13.                        وأَجْهَرَ وجَهْوَرَ: أَعلن به وأَظهره،
14.                        جَهَرَ أَعْلى  الصوْتَ.
15.                        ورجلٌ جَهيرُ الصوتِ أَي عالي الصوت،
16.                         رجل جَهْوَرِيُّ الصوت رفيعُه.
17.                        والجَهْوَرِيُّ: هو الصوت العالي.
18.                        ووجهٌ جَهيرٌ: ظاهرُ الوَضاءة.
19.                          وأَمر مُجْهَر أَي واضح بَيِّنٌ.
20.                        وقد أَجْهَرته أَنا إِجْهاراً أَي  شهَّرْته،
21.                         والعينُ الجَهْراءُ: الجاحظَة؛
22.                        والجَوْهَرُ: معروف،
23.                        والجَوْهَرُ: كل حجر يستخرج منه شيء ينتفع به.
24.                       وجَوْهَرُ كُلِّ شيء: ما خُلِقَتْ عليه جِبِلَّتُه؛
25.                        وفرسٌ  جَهْوَرٌ: وهو الذي بأَجَشِّ الصوتِ ولا أَغَنَّ.
26.                        فإِذا امرأَةٌ جَهِيرَةٌ؛ أَي عالية الصوت،
27.                        أَنه نادى بصوتٍ له  جَهْوَرِيٍّ أَي شديدٍ عالٍ،
28.                        والحروفُ المَجْهُورَةُ: ضد المهموسة: وهي تسعة عشر حرفاً؛
29.                        كلُّ أُمّتي مُعافىً إِلاَّ  المُجاهِرينَ: هم الذين جاهروا بمعاصيهم وأَظهروها وكشفوا ما ستر الله  عليهم منها فيتحدثون به.
30.                        واجْتَهَرَ القوم فلاناً: نظروا إِليه جِهاراً.
31.                        وجَهَرَ الجَيشَ والقومَ يَجْهَرُهُمْ جَهْراً واجتهرهم: كثروا في عينه؛
32.                        وما في الحيّ أَحد تَجْهَرُه عيني أَي  تأْخذه عيني.
33.                        إِذا رأَيناكم جَهَرْناكم أَي أَعجبنا أَجسامكم.
34.                        والجُهْرُ:  حُسْنُ المَنْظَرِ.
35.                        جهره أَي عظم في  عينه.
36.                        جَهَرْتُ الرجلَ واجْتَهَرْتُه إِذا رأَيته عظيم المَرْآة.
37.                        كيف جَهْراؤكُمْ أَي جماعتكم؛
38.                        وجَهَرَني الشيء  واجْتَهَرَني: راعني جماله. وقال
39.                         أَجْهَرَ الرجلُ جاء ببنين ذوي جَهارَةٍ وهم الحَسَنُو  القُدُود الحَسَنُو المَنْظَرَ.
40.                         وأَجْهَرَ: جاء بابن أَحْوَلَ.
41.                        والأَجْهَرُ:  الأَحولُ المليح الحَوَلَةِ.
42.                        والأَجْهَرُ: الذي لا يبصر بالنهار،
43.                        وجَهْراءُ القوم: جماعتهم.
44.                        وجَهَرْتُ فلاناً بما ليس  عنده: وهو أَن يختلف ما ظننت به من الخُلُقِ أَو المال أَو في  مَنْظَرِه.
45.                        والجَهْراء: الرابية السَّهْلَةُ العريضة.
46.                        الجَهْراء  الرابية المِحْلالُ ليست بشديدة الإِشراف وليست برملة ولا قُفٍّ.
47.                          والجَهْراء: ما استوى من ظهر الأَرض ليس بها شجر ولا آكام ولا رمال إِنما هي  فضاء،
48.                        وفلان جَهِير للمعروفِ أَي خليقٌ له.
49.                        والمَجْهُورة من الآبار: المعمورة،  عَذْبَةً كانت أَو مِلحة.
50.                        وجَهَر البئرَ يَجْهَرُها جهراً واجْتَهَرَها: نزحها؛
51.                        وحَفَر البئرَ حتى  جَهَر أَي بَلَغ الماءَ،
52.                        جَهَرها أَخرج ما فيها من الحَمْأَةِ  والماء.
53.                         جَهَرْتُ البئر واجْتَهَرْتُها أَي نَقَّيْتُها وأَخرجتُ ما  فيها من الحمأَة،
54.                        الاجْتِهارُ: الاستخراج،
55.                        وَجَدَ الناسُ بها بَصَلاً وثُوماً فَجَهَرُوه؛  أَي استخرجوه وأَكلوه.
56.                        والمَجْهُورُ: الماء الذي كان سُدْماً فاستسقى منه حتى طاب؛
57.                        وحَفَرُوا بئراً فَأَجْهَرُوا: لم يصيبوا خيراً.
58.                        والأَجْهَرُ من الرجال: الذي لا يبصر في الشمس،
59.                        وجَهَرَتْهُ  الشمسُ: أَسْدَرَتْ بَصَرَهُ. و
60.                        كبشٌ أَجْهَرُ ونَعْجَةٌ جَهْراءُ: وهي التي  لا تبصر في الشمس؛
61.                        والجُهْرَةُ: الحَوَلَةُ،
62.                        وفرس أَجْهَرُ: غَشَّتْ غُرَّتُه وَجْهَه.
63.                        والجَهْوَرُ: الجَريءُ  المُقْدِمُ الماضي.
64.                        وجَهَرْنا الأَرض إِذا سلكناها من غير معرفة.
65.                        وجَهَرْنا بني فلان أَي  صَبَّحْناهُم على غِرَّةٍ.
66.                        ولَبَنٌ جَهِيرٌ: لم يُمْذَقْ بماء.
67.                         والجَهِيرُ: اللبن الذي أُخرج  زُبْدُه،
68.                        والمُجاهَرَةُ بالعداوة: المُبادَأَةَ بها.
69.                        الجَهْرُ قِطْعَةٌ من الدهرِ،
70.                        والجَهْرُ السَّنَةُ  التامَّةُ؛
لسان العرب
● - جهر: الجَهْرَةُ: ما ظَهَرَ. ورآه جَهْرَةً: لم يكن بينهما سِترٌ؛  ورأَيته جَهْرَةً وكلمتُه جَهْرَةً. وفي التنزيل العزيز: أَرِنا الله  جَهْرَةً؛ أَي غيرَ مُسْتَتِر عَنَّا بشيء. وقوله عز وجل: حتى نَرى اللهَ  جَهْرَةً؛ قال ابن عرفة: أَي غير محتَجب عنا، وقيل: أَي عياناً يكشف ما بيننا  وبينه. يقال: جَهَرْتُ الشيء إِذا كشفته. وجَهَرْتُه واجْتَهَرْته أَي  رأَيته بلا حجاب بيني وبينه. وقوله تعالى: بَغْتَةً أَو جَهْرَةً؛ هو أَن  يأْتيهم وهم يَرَوْنَهُ. والجَهْرُ: العلانية. وفي حديث عمر: أَنه كان  مِجْهَراً أَي صاحبَ جَهْرٍ ورَفْع لصوته.  يقال: جَهَرَ بالقول إِذ رفع به صوته، فهو جَهِيرٌ، وأَجْهَرَ، فهو  مُجْهِرٌ إِذا عرف بشدّة الصوت وجَهَرَ الشيءُ: عَلَنَ وبَدا؛ وجَهَرَ بكلامه  ودعائه وصوته وصلاته وقراءته يَجْهَرُ جَهْراً وجِهاراً، وأَجْهَرَ  بقراءته لغة. وأَجْهَرَ وجَهْوَرَ: أَعلن به وأَظهره، ويُعَدَّيانِ بغير حرف،  فيقال: جَهَرَ الكلامَ وأَجْهَرَهُ أَعلنه. وقال بعضهم: جَهَرَ أَعْلى  الصوْتَ. وأَجْهَرَ: أَعْلَنَ. وكلُّ إِعْلانٍ: جَهْرٌ. وجَهَرتُ بالقول  أَجْهَرُ به إِذا أَعْلَنْتَهُ. ورجلٌ جَهيرُ الصوتِ أَي عالي الصوت،  وكذلك رجل جَهْوَرِيُّ الصوت رفيعُه. والجَهْوَرِيُّ: هو الصوت العالي. وفرسٌ  جَهْوَرٌ: وهو الذي بأَجَشِّ الصوتِ ولا أَغَنَّ. وإِجْهارُ الكلام:  إِعْلانُه. وفي الحديث: فإِذا امرأَةٌ جَهِيرَةٌ؛ أَي عالية الصوت، ويجوز  أَن يكون من حُسْنِ المَنْظَرِ. وفي حديث العباس: أَنه نادى بصوتٍ له  جَهْوَرِيٍّ أَي شديدٍ عالٍ، والواو زائدة، وهو منسوب إِلى جَهْوَرَ بصوته.  وصوتٌ جَهِيرٌ وكلامٌ جَهِيرٌ، كلاهما: عالِنٌ عال؛ قال:  ويَقْصُر دونَه الصوتُ الجَهِيرُ  وقد جَهُر الرجل، بالضم، جَهَارَةً وكذلك المُجْهَرُ والجَهْورِيُّ.  والحروفُ المَجْهُورَةُ: ضد المهموسة: وهي تسعة عشر حرفاً؛ قال سيبويه:  معنى الجَهْرِ في الحروف أَنها حروف أُشْبِعَ الاعتمادُ في موضعها حتى  منع النَّفَس أَن يجري معه حتى ينقضي الاعتماد ويجري الصوت، غير أَن الميم  والنون من جملة المجهورة وقد يعتمد لها في الفم والخياشيم فيصير فيها غنة  فهذه صفة المجهورة ويجمعها قولك: «ظِلُّ قَوٍّ رَبَض إِذْ غَزَا جُنْدٌ  مُطيع». وقال أَبو حنيفة: قد بالغوا في تَجْهِير صوت القَوْس؛ قال ابن  سيده: فلا أَدري أَسمعه من العرب أَو رواه عن شيوخه أَم هو إِدْلال منه  وتَزَيُّدٌ، فإِنه ذو زوائد في كثير من كلامه.  وجَاهَرَهُمْ بالأَمر مُجاهَرَةً وجِهاراً: عالَنَهُمْ. ويقال: جاهَرَني  فلانٌ جِهاراً أَي علانية. وفي الحديث: كلُّ أُمّتي مُعافىً إِلاَّ  المُجاهِرينَ؛ قال: هم الذين جاهروا بمعاصيهم وأَظهروها وكشفوا ما ستر الله  عليهم منها فيتحدثون به. يقال: جَهَرَ وأَجْهَرَ وجاهَرَ؛ ومنه الحديث:  وإِن من الإِجهار كذا وكذا، وفي رواية: من الجِهار؛ وهما بمعنى المجاهرة؛  ومنه الحديث: لا غِيبَةَ لفاسِقٍ ولا مُجاهِرٍ.  ولقيه نَهاراً جِهاراً، بكسر الجيم وفتحها وأَبى ابن الأَعرابي فتحها.  واجْتَهَرَ القوم فلاناً: نظروا إِليه جِهاراً.  وجَهَرَ الجَيشَ والقومَ يَجْهَرُهُمْ جَهْراً واجتهرهم: كثروا في عينه؛  قال يصف عسكراً:  كأَنَّما زُهاؤُهُ لِمَنْ جَهَرْ  لَيْلٌ، ورِزُّ وَغْرِه إِذا وَغَرْ  وكذلك الرجل تراه عظيماً في عينك. وما في الحيّ أَحد تَجْهَرُه عيني أَي  تأْخذه عيني. وفي حديث عمر، رضي  الله عنه: إِذا رأَيناكم جَهَرْناكم أَي أَعجبنا أَجسامكم. والجُهْرُ:  حُسْنُ المَنْظَرِ. ووجهٌ جَهيرٌ: ظاهرُ الوَضاءة. وفي حديث علي، عليه  السلام: أََنه وصف النبي، صلى الله عليه وسلم، فقال: لم يكن قصيراً ولا  طويلاً وهو إِلى الطول أَقربُ، مَنْ رآه جَهَرَهُ؛ معنى جهره أَي عظم في  عينه. الجوهري: جَهَرْتُ الرجلَ واجْتَهَرْتُه إِذا رأَيته عظيم المَرْآة.  وما أَحْسَنَ جُهْرَ فلان، بالضم، أَي ما يُجْتَهَرُ من هيئته وحسن  مَنْظَره. ويقال: كيف جَهْراؤكُمْ أَي جماعتكم؛ وقول الراجز:  لا تَجْهَرِيني نَظَراً وَرُدِّي،  فقد أَرُدُّ حِينَ لا مَرَدِّ  وقد أَرُدُّ، والجِيادُ تُرْدِي،  نِعْمَ المِجَشُّ ساعةَ التَّنَدِّي  يقول: إِن استعظمتِ منظري فإِني مع ما ترين من منظري شجاع أَردّ الفرسان  الذين لا يردهم إِلاَّ مثلي. ورجل جَهِيرٌ: بَيِّنُ الجُهُورةِ  والجَهَارَة ذو مَنْظر. ابن الأَعرابي: رجل حَسَنُ الجَهارَةِ والجُهْر إِذا كان  ذا منظر؛ قال أَبو النجم:  وأَرَى البياضَ على النِّساءِ جَهارَةً،  والْعِتْقُ أَعْرِفُه على الأَدْماءِ  والأُنثى جَهِيرَةٌ والاسم من كل ذلك الجُهْرُ؛ قال القَطامِي:  شَنِئْتُك إِذْ أَبْصَرْتُ جُهْرَكَ سَيّئاً،  وما غَيَّبَ الأَقْوامُ تابِعَةُ الجُهْر  قال: ما بمعنى الذي: يقول: ما غاب عنك من خُبْرِ الرجل فإِنه تابع  لمنظره، وأََنت تابعة في البيت للمبالغة. وجَهَرتُ الرجل إِذا رأَيت هيئته  وحسن منظره. وجُهْرُ الرجل: هيئته وحسن منظره. وجَهَرَني الشيء  واجْتَهَرَني: راعني جماله. وقال اللحياني: كنتُ إِذا رأَيتُ فلاناً جَهَرْتُه  واجْتَهَرْتُه أَي راعك.  ابن الأَعرابي: أَجْهَرَ الرجلُ جاء ببنين ذوي جَهارَةٍ وهم الحَسَنُو  القُدُود الحَسَنُو المَنْظَرَ. وأَجْهَرَ: جاء بابن أَحْوَلَ. أَبو عمرو:  الأَجْهَرُ الحسنُ المَنظَرِ الحَسنُ الجسمِ التامُّهُ. والأَجْهَرُ:  الأَحولُ المليح الحَوَلَةِ. والأَجْهَرُ: الذي لا يبصر بالنهار، وضده  الأَعشى. وجَهْراءُ القوم: جماعتهم. وقيل لأَعرابي: أَبَنُو جَعْفَرٍ أَشرفُ  أَم بنو أَبي بكر بن كلاب؟ فقال: أَما خَواصَّ رجال فبنو أَبي بكر، وأَما  جَهْرَاءِ الحيِّ فبنو جعفر؛ نصب خواص على حذف الوسيط أَي في خواص رجال  وكذلك جَهْراء، وقيل: نصبهما على التفسير. وجَهَرْتُ فلاناً بما ليس  عنده: وهو أَن يختلف ما ظننت به من الخُلُقِ أَو المال أَو في  مَنْظَرِه.والجَهْراء: الرابية السَّهْلَةُ العريضة. وقال أَبو حنيفة: الجَهْراء  الرابية المِحْلالُ ليست بشديدة الإِشراف وليست برملة ولا قُفٍّ.  والجَهْراء: ما استوى من ظهر الأَرض ليس بها شجر ولا آكام ولا رمال إِنما هي  فضاء، وكذلك العَراءُ. يقال: وَطِئْنا أَعْرِيةً وجَهْراواتٍ؛ قال: وهذا من  كلام ابن شميل.  وفلان جَهِير للمعروفِ أَي خليقٌ له. وهمُ جُهرَاءُ للمعروف أَي  خُلَقَاءُ له، وقيل ذلك لأَن من اجْتَهَره طَمِعَ في معروفه؛ قال  الأَخطل:جُهَراءُ للمعروف حينَ تَراهُمُ،  خُلَقاءُ غَيْرُ تَنابِلٍ أَشْرارِ  وأَمر مُجْهَر أَي واضح بَيِّنٌ. وقد أَجْهَرته أَنا إِجْهاراً أَي  شهَّرْته، فهو مَجْهور به مَشْهور. والمَجْهُورة من الآبار: المعمورة،  عَذْبَةً كانت أَو مِلحة. وجَهَر البئرَ يَجْهَرُها جهراً واجْتَهَرَها: نزحها؛  وأَنشد:  إِذا ورَدْنا آجِناً جَهَرْناهْ،  أَو خالياً من أَهْلِهِ عَمَرْناهْ  أَي من كثرتنا نَزَفْنا البئَار وعَمَرْنا الخرابَ. وحَفَر البئرَ حتى  جَهَر أَي بَلَغ الماءَ، وقيل: جَهَرها أَخرج ما فيها من الحَمْأَةِ  والماء. الجوهري: جَهَرْتُ البئر واجْتَهَرْتُها أَي نَقَّيْتُها وأَخرجتُ ما  فيها من الحمأَة، قال الأَخفش: تقول العرب جَهَرْتُ الرَّكِيَّةَ إِذا  كان ماؤُها قد غُطِّيَ بالطِّين فَنُقِّي ذلك حتى يظهر الماء ويصفو. وفي  حديث عائشة، وَوَصَفَتْ أَباها، رضي الله عنهما، فقالت: اجْتَهَرَ دَفْنَ  الرَّواء؛ الاجْتِهارُ: الاستخراج، تريد أَنه كَسَحَها. يقال: جَهَرْتُ  البئرَ واجْتَهَرْتها إِذا كَسَحْتها إِذا كانت مُنْدَفِنَةً؛ يقال: ركيةٌ  دَفينٌ ورَكايا دُفُنٌ، والرَّواءُ: الماءُ الكثير، وهذا مثل ضربته  عائشة، رضي الله عنها، لإِحكامه الأَمر بعد انتشاره، شبهته برجل أَتى على آبار  مندفنة وقد اندفن ماؤُها، فنزحها وكسحها وأَخرج ما فيها من الدفن حتى  نبع الماء. وفي حديث خيبر: وَجَدَ الناسُ بها بَصَلاً وثُوماً فَجَهَرُوه؛  أَي استخرجوه وأَكلوه. وجَهَرْتُ البئر إِذا كانت مندفنة فأَخرجت ما  فيها. والمَجْهُورُ: الماء الذي كان سُدْماً فاستسقى منه حتى طاب؛ قال أَوسُ  بنُ حَجَرٍ:  قد حَلأَتْ ناقَتِي بَرْدٌ وصِيحَ بها  عن ماءِ بَصْوَةَ يوماً، وهْوَ مَجْهُورُ  وحَفَرُوا بئراً فَأَجْهَرُوا: لم يصيبوا خيراً.  والعينُ الجَهْراءُ: كالجاحظَة؛ رجل أَجْهَرُ وامرأَة جَهْراءُ.  والأَجْهَرُ من الرجال: الذي لا يبصر في الشمس، جَهِرَ جَهَراً، وجَهَرَتْهُ  الشمسُ: أَسْدَرَتْ بَصَرَهُ. وكبشٌ أَجْهَرُ ونَعْجَةٌ جَهْراءُ: وهي التي  لا تبصر في الشمس؛ قال أَبو العيال الهذليُّ يصف مَنيحَةً منحه إِياها  بَدْرُ بنُ عَمَّارٍ الهُذَليُّ:  جَهْراءُ لا تأْلو إِذا هي أَظْهَرَتْ  بَصَراً، ولا مِنْ عَيْلَةٍ تُغْنيني  ها نص ابن سيده وأَورده الأَزهري عن الأَصمعي وما عزاه لأَحد وقال: قال  يصف فرساً يعني الجَهْراءَ؛ وقال أَبو منصور: أُرى هذا البيت لبعض  الهُذَلِيين يصف نعجة؛ قال ابن سيده: وعمَّ به بعضهم. وقال اللحياني: كُلُّ  ضعيف البصر في الشمس أَجْهَرُ؛ وقيل: الأَجهر بالنهار والأَعشى بالليل.  والجُهْرَةُ: الحَوَلَةُ، والأَجْهَرُ: الأَحْوَلُ. رجلٌ أَجْهَرُ وامرأَة  جَهْراءُ، والاسم الجُهْرَةُ؛ أَنشد ثعلب للطرماح:  على جُهْرَةٍ في العينِ وهو خَدوجُ  والمُتَجاهر: الذي يريك أَنه أَجْهَرُ؛ وأَنشد ثعلب:  كالنَّاظِر المُْتَجاهر  وفرس أَجْهَرُ: غَشَّتْ غُرَّتُه وَجْهَه. والجَهْوَرُ: الجَريءُ  المُقْدِمُ الماضي.  وجَهَرْنا الأَرض إِذا سلكناها من غير معرفة. وجَهَرْنا بني فلان أَي  صَبَّحْناهُم على غِرَّةٍ. وحكي الفرّاء: جَهَرْتُ السِّقَاءَ إِذا  مَخَضْته.  ولَبَنٌ جَهِيرٌ: لم يُمْذَقْ بماء. والجَهِيرُ: اللبن الذي أُخرج  زُبْدُه، والثَّمِيرُ: الذي لم يخرج زبده، وهو التَّثْمِير.  ورجل مِجْهَرٌ، بكسر الميم، إِذا كان من عادته أَن يَجْهَر بكلامه.  والمُجاهَرَةُ بالعداوة: المُبادَأَةَ بها.  ابن الأَعرابي: الجَهْرُ قِطْعَةٌ من الدهرِ، والجَهْرُ السَّنَةُ  التامَّةُ؛ قال: وحاكم أَعرابي رجلاً إِلى القاضي فقال: بِعْتُ منه غُنْجُداً  مُذْ جَهْرٍ فغاب عني؛ قال ابن الأَعرابي: مُذْ قِطْعَةٍ من الدهر.  والجَوْهَرُ: معروف، الواحدةُ جَوْهَرَةٌ.  والجَوْهَرُ: كل حجر يستخرج منه شيء ينتفع به.  وجَوْهَرُ كُلِّ شيء: ما خُلِقَتْ عليه جِبِلَّتُه؛ قال ابن سيده: وله  تحديد لا يليق بهذا الكتاب، وقيل: الجوهر فارسي معرّب.  وقد سمَّت أَجْهَرَ وجَهِيراً وجَهْرانَ وجَوْهَراً.
مقاييس اللغة:
(جهر) الجيم والهاء والراء أصلٌ واحد، وهو إعلان الشَّيء وكَشْفُه وعُلُوّه. يقال جَهَرْتُ بالكلام أعلنتُ به. ورجلٌ جَهِير الصَّوت، أي عالِيهِ. قال:
أخاطِبُ جَهْراً إذْ لهُنَّ تَخَافُت*** وشَتَّانَ بينَ الجهْرِ والمَنْطِق الخَفْتِ([2])
ومن هذا الباب: جَهَرت الشّيءَ، إذا كان في عينك عظيماً. وجَهَرْت الرّجُل كذلك. قال:
* كأنَّما زُهاؤُه لِمَنْ جَهَرْ([3]) *
فأمّا العَيْن الجَهراءُ، فهي ([4]) التي لا تُبْصِر في الشمس. ويقال رأيْت جُهْرَ فلانٍ، أي هَيْئَتَه([5]). قال:
* وما غيَّبَ الأقوامُ تابِعةَ الجُهْرِ([6]) *
أي لن يقدِرُوا أن يغيّبوا من خُبْره وما كان تابعَ جُهْرِه([7]). ويقال جَهِيرٌ بَيِّنُ الجَهارة، إذا كان ذا منظرٍ. قال أبو النجم:
وأرَى البياضَ على النِّساء جَهَارَةً *** والعِتْقَُ أعرِفُهُ على الأَدْمَاءِ([8])
ويقال جَهَرْنا بني فلانٍ، أي صبَّحناهم على غِرَّة. وهو من الباب، أي أتيناهم صباحاً؛ والصبّاح جَهْر. ويقال للجماعة الجَهْراءَ. ويقال إنّ الجَهْراء الرّابية العريضة.
القاموس المحيط:
الجَهْرَةُ مَا ظَهَرَ، وأرنا اللَّهَ جَهْرَةً، أي عِياناً غيرَ مُسْتَتِرٍ. وجَهَرَ، كَمَنَعَ عَلَنَ، الكلامَ، وبه أَعْلَنَ به، كأجْهَرَ، وهو مِجْهَرٌ ومِجْهارٌ عادَتُهُ ذلك، الصَّوْتَ أعْلاَهُ، الجَيْشَاسْتَكْثَرَهُم
كاجْتَهَرَهُم، الأرضَ: سَلَكَها، الرَّجُلَ: رآه بِلاَ حِجابٍ، أو نَظَرَ إليه، وعَظُمَ في عَيْنِهِ، وراعَهُ جمالُهُ وَهَيْئَتُهُ، كاجْتَهَرَهُ، السِّقاءَ: مَخَضَهُ، القومُ القومَ: صَبَّحَتْهُمْ على غِرَّةٍ، البِئْرَ: نَقَّاها، أو نَزَحَها، كاجْتَهَرَها، أو بَلَغَ الماءَ، الشيءَ: كَشَفَهُ، الشَّمْسُ المُسَافِرَ: أَسْدَرَتْ عَيْنَهُ، فلاناً: عَظَّمَهُ، الشيءَ: حَزَرَهُ. وجَهِرَتِ العَيْنُ، كَفَرِحَ: لم تُبْصِرْ في الشَّمْسِ. وكَكَرُمَ: فَخُمَ، الصَّوْتُ: ارْتَفَعَ. وَكَلاَمٌ جَهِرٌ ومُجْهَرٌ وجَهْوَرِيٌّ: عالٍ. والمَجْهورَةُ من الآبارِ: المَغْمُورَةُ، من الحُروفِ: ما جُمِعَ في: ظِلُّ قَوٍّ رَبَضٌ إِذْ غزا جُنْدٌ مُطيعٌ. وجَهِرٌ وجَهيرٌ، بَيِّنُ الجُهورَةِ والجَهارَةِ: ذو مَنْظَرٍ. والجُهْرُ، بالضم: هَيْئَةُ الرَّجُلِ، وحُسْنُ مَنْظَرِهِ. والجَهْرُ: الرَّابِيَةُ الغليظَةُ، والسَّنَةُ، والقِطْعَةُ من الدَّهْرِ. والجَهيرُ: الجميلُ، والخَلِيقُ للمَعْرُوفِ، ج: جُهَراءُ، من اللَّبَنِ: ما لم يُمْذَقْ بماء. والْأَجْهَرُ: الحَسَنُ المَنْظَرِ والجِسْمِ، التَّامُّهُ، والْأَحْوَلُ المَلِيحُ الحَوَلَةِ، ومن لا يُبْصِرُ في الشمسِ، وفَرَسٌ غَشِيَتْ غُرَّتُهُ وَجْهَه. والجَهْرَاءُ: أُنْثَى الكُلِّ، وما اسْتَوَى من الأرضِ، لا شجرٌ ولا آكامٌ، والجَماعَةُ، والعينُ الجاحِظَةُ، من الحَيِّ: أفاضِلُهُم.والجَوْهَرُ: كُلُّ حَجَرٍ يُسْتَخْرَجُ منه شيءٌ يُنْتَفَعُ بِهِ، من الشيءِ: ما وُضِعَتْ عليه جِبِلَّتُه، والجَريءُ المُقْدِمُ. وأجْهَرَ: جاءَ بابْنٍ أَحْوَلَ، أَو بِبَنِينَ ذَوِي جَهَارَةٍ، وهُمُ الحَسَنُو القُدودِ والخُدُودِ. والجِهَارُ والمُجَاهَرَةُ: المُغالَبَةُ. ولَقِيَهُ نهاراً جِهاراً، ويفتحُ. وجَهْوَرٌ، كجعفرٍ: ع، واسمٌ. والجَيْهَرُ والجَيْهُورُ: الذُّبابُ الذي يُفْسِدُ اللَّحْمَ. وفَرَسٌ جَهُورُ الصَّوْتِ، كصَبورٍ: ليس بأجَشٌّ ولا أغَنَّ، ثم يَشْتَدُّ صَوْتُهُ حتى يَتباعَدَ.
واجْتَهَرْتُهُ: رَأَيْتُه عظيمَ المَرآةِ، ورأيْتُهُ بِلاَ حجابٍ بينَنا. وجِهارٌ، ككِتابٍ: صَنَمٌ كان لِهوزِانَ.
تاج العروس:
ج ه ر
الجَهْرَة : ما ظَهَرَ ورآه جَهْرضةً لم يكن بيهما سِتْرٌ . ورأَيته جَهْرَةً وكَلَّمْته جَهْرَةً . وفي الكتاب العزيز " أَرِنَا اللهَ جَهْرَةً أي عِياناً غيرَ مستْتَرٍ عنّا بشيْءٍ . وقوله عَزَّ وجَلّ : " حَتَّى نَرَى اللهَ جَهْرَةً " قال ابن عَرَفَةَ : أَي غيرَ محتجب عنَّا وقيل : أَي عِيَاناً يكشف ما بيننا وبينه
وجَهَرَ كمَنَعَ : عَلَنَ وَبَدَا . وفي المفْردات للرّاغب : أَصْل الجَهْرِ ظُهورُ الشيْءِ بإفراطٍ إمّا بحاسَّةِ البَصَرِ كرأَيته جِهَاراً وإمّا بحاسّةِ السَّمْعِ نحو : " وإنْ تَجْهَرْ بالقولِ " الآية . جَهَرَ الكلامَ وجَهَرَ به يتعدَّى بحرفٍ وبغيرِه : أَعْلَنَ به اقتصرَ الجوهَرِيُّ على الثاني وذكَرَ الصغانيُّ المَعدَّي بنفسِه وفسَّره بقوله : أعْلَنَه كأَجْهَر وجَهْوَرَ فهو جَهِيرٌ ومُجْهِرٌ وكذا بدُعَائه وصَلاتِه وقِراءَتِه يَجْهرُ جَهْراً وجِهَاراً وأجْهَر بقراءَته لغةٌ . وجَهَرْت بالقول أَجْهَرُ به إذا أعلنتَه . وهو مِجْهَرٌ ومِجْهَارٌ كمِنْبَرٍ ومِيزانٍ إذا كان مِن عادَتِه ذلك أي أن يَجْهَرَ بكلامِه
قال بعضهم : جَهَرَ الصَّوْتَ : أعلاهُ . وأجْهَرَ : أعْلَنَ . وكلُّ إعلانٍ جَهْرٌ
جَهَرَ الجيشَ والقَوْمَ يَجْهَرهم جَهْراً اسْتَكْثَرَهم : كاجْتَهَرَهم . قال يصف عَسْكَراً :
كأَنَّمَا زُهَاؤُه لِمَنْ جَهَرْ ... ليلٌ ورِزُّ وَغْرِه إذا وَغَرْ . جَهَرَ الأَرْضَ : سَلَكَهَا مِن غير مَعْرِفَةٍ
جَهَرَ الرَّجلَ : رآه بلا حِجابٍ بينه وبينه أو جَهَرَه نَظَرَ إليه . وما في الحَيِّ أحدٌ تَجْهَره عَيْنِي أي تَأْخُذه
في حديث عليٍّ رضيَ الله عنه أنّه وَصَف النبيَّ صلَّى الله عليه وسلَّم فقال : " لم يكن قَصيراً ولا طَوِيلاً وهو إلى الطُّول أقرَبُ مَن رآه جَهَرَه " أي عَظُمَ في عَيْنَيءه
جَهَرَه الشيْءَ : راعَه جَمَالُه وهَيْئَتُه كاجْتَهَرَه فيهما . قال اللِّحْيَانيُّ : وكنت إذا رأَيتُ رَجلاً جَهَرْتُه واجْتَهَرْتُه أي راعني . وقال غيره : واجْتَهَرَنِي الشيْءُ : رَاعَنِي جَمالُه كجَهَرَنِي
جَهَرَ السِّقاءَ : مَخَضَه واستخرجَ زُبْدَه . حكاه الفَرّاءُ . جَهَرَ القَومُ القُومَ : صَبَّحَتْهم على غِرَّةٍ أي غَفْلَةٍ . جَهَر البِئْرََ يَجْهَرُهَا جَهْراً : نَقّاها وأخرجَ ما فيها مِن الحَمْأَة . وكذا في الصّحاح ونقلَه عن الأخفش . أو جَهَرَها : نَزَحَها وأنشد الجوهريُّ للراجز :
إذا وَرَدْنَا آجِناً جَهَرْنَاهْ ... أو خالِياً مِن أَهْلِه عَمَرْناهْ . قال الصغانيّ : هو إنشادٌ مخْتَلٌّ وقع في كتب المتقدِّمين والرواية :
إذا وَرَدْنَ آجِناً جَهَرْنَهُ ... أو خالِياً مِن أهلِه عَمَرْنَهُ
لا يَلْبَث الخُفُّ الذي قَلَبْنَهُ ... بالبَلَدِ النّازِح أن يَجْتَبْنَهُ . كاجْتَهَرَهَا أو حَفَرَ البِئْرَ حتى جَهَرَ أي بَلَغَ الماءَ . وفي حديث عائشةَ : ووصَفَتْ أباهَا رَضِيَ الله عنهما فقالت : " اجْتَهَرَ دُفُنَ الرَّواءِ " تُرِيدُ أنه كَسَحَها يقال : جَهَرْتُ البِئْرَ واجتَهَرتُها إذَا كَسَحْتَها إذا كانَت مُنْدَفِنَةً يقال : رَكايَا دُفُنٌ والرَّواءُ : الماءُ الكثيرُ وهذا مَثَلٌ ضَرَبَتْه عائشةُ رضيَ الله عنها لإحكامِه الأَمْرَ بعد انتشارِه شَبَّهَتْه برجلٍ أتَى على آبارٍ مُنْدَفِنَةٍ وقد اندفنَ ماؤُهَا فَنَزَحَهَا وكَسَحَهَا وأخْرَجَ ما فِيهَا من الدُّفُنِ حتى نَبَعَ الماءُ
جَهَرَ الشيءَ : كَشَفَه عِيَاناً . جَهَرَتِ الشَّمْسُ المُسافِرَ : أسْدَرَتْ عَيْنَه ومنه : الأَجْهَرُ مِن الرِّجال : الذي لا يُبْصِرُ في الشَّمس . جَهَرَ فُلاناً : عَظَّمَه أو رَآه عظيماً في عَيْنه . وفي حديث عُمَرَ رضي الله عنه : " إذا رَأَيْنَاكم جَهَرْناكم " . جَهَرَ الشيْءَ : حَزَرَه وخَمَّنَه . وجَهِرَتِ العَيْنُ : كفَرِحَ : لم تُبْصِر في الشَّمْس كذا جَهِرَ الرجلُ جَهَراً . جَهُرَ الرجلُ ككَرُمَ : فَخُمَ بين عَيْنَيِ الرّائِي . جَهُرَ الصَّوْتُ : ارتفعَ وَعَلاَ وكذا الرجلُ جَهَارةٌ . وكلامٌ جَهِرٌ ككَتِف ومُجْهَرٌ كمُكْرَمٍ وجَهْوَرِيٌّ : شديدٌ عالٍ وكذلك الرجلُ يُوصَفُ به يقال : رجلٌ جَهِيرٌ ومُجْهَرٌ أي كمُكْرَمٍ إذا عُرِفَ بشدَّة الصوتِ . وأَجْهَر وجَهْوَرَ : أعْلَنَ به . ورجلٌ جَهْوَرِيُّ الصَّوْتِ : رَفِيعُه . والجَهْوَرِيُّ : هو الصوتُ العالي . وفي الحديث : " فإذا امرأَةٌ جَهِيرَةٌ أي عاليةُ الصوتِ . وفي حديث العَبّاس : " أنّه نادَى بصَوتٍ له جَهْوَرِيٍّ أي شديدٍ عالٍ والواو زائدةٌ . وصوتُ جَهِيرٌ وكلامٌ جَهِيرٌ : كلاهما عالِنٌ عالٍ قال :
" فَيَقْصُر دُونَه الصَّوتُ الجَهِيرُ فاقتصارُ المصنِّف على الكلام دُون الرَّجُلِ قُصُورٌ والمَجْهُورَةُ مِن الآبار : المَعْمُورَةُ عَذْبَةً كانت أو مِلْحَةً . المَجْهُورَةُ مِن الحُرُوف عند النَحْوِيِّين ما جُمِعَ في قولهم : ظِلُّ قَوٍّ رَبَضٌ إذْ غَزَا جُنْدٌ مُطِيعٌ وهي تسعةَ عشرَ حرفاً وبضدِّها المهموسةُ ويجمعُها قولُك : سَكَتَ فحَثَّه شَخْصٌ قال سِيبَوَيْهِ : معنى الجَهْرِ في الحُرُوف أنها حروفٌ أُشْبِعَ الاعتمادُ في موضِعِها حتى مَنَعَ النَّفَسَ أن يَجْرِيَ معه حتى ينقصَ الاعتمادُ ويَجْرِيَ الصوتُ غير أن المِيمَ والنُّون مِن جُمْلة المَجْهُورة وقد يعتمد لها في الفَم والخَياشِيم فيصيرُ فيها غُنَّةٌ فهذه صفةُ المَجْهُورة ونقَلَه الجوهَرِيُّ وشرحُ التَّسْهِيل
يقال : رجلٌ جَهِرٌ ككَتِفٍ وجَهِيرٌ كأَمِيرٍ بَيِّنُ الجُهُورَةِ بالضم والجَهَارةِ بالفتح : ذُو مَنْظَرٍ . قال أبو النجم :
وأرى البَيَاضً على النِّساءِ جَهَارةً ... والعِتْقُ أعْرِفُه على الأدْمَاءِ . والجُهْرُ بالضمّ : هَيئةُ الرجُلِ وحُسْنُ مَنْظَرِه . قال ابن الأعرابيِّ : رجلٌ حَسَنُ الجَهَارةِ والجُهْرِ إذا كامن ذا مَنْظَرٍ وقال القُطَامِيُّ :
شَنِتُكَ إذ أبْصَرْتُ جُهْرَكَ سَيِّئاً ... وما غَيَّبَ الأقْوَامُ تابِعةُ الجُهْرِ . قال : ما بمعنى الذي يقول : ما غابَ عنكَ مِن خُبْرِ الرجلِ فإنه تابِعٌ لمنظره وأنَّثَ تابِعَة في البيت للمبالغة . والجَهْرُ بفتحٍ فسكونٍ : الرَّابِيَةُ السَّهْلَةُ الغَلِيظَةُ هكذا في سائر النُّسَخ وفي التَّكْمِلَة : العَريضَة بدل الغليظة . الجَهْرُ : السَّنَةُ التامَّةُ
عن ابن الأعرابيِّ : الجَهْرُ قِطْعَةٌ مِن الدَّهْر قال : وحَاكَمَ أَعرابيٌّ رجلاً إلى القاضِي فقال " بِعْتُ منه عُنْجُداً مُذْ جَهْرٌ فغابَ عنِّي . قال : أي مُذْ قطعةٌ مِن الدَّهْر . والجَهِيرُ : الجَمِيلُ ذو مَنظر حَسَنٍ يجْهَرُ مَن رآه . الجَهِيرُ : الخَلِيقُ للمَعْرُوفِ ج جُهَراءُ يقال : هم جُهَراءُ للمعروفَ أي خُلَقاءُ له وقيل ذلك لأن مَن اجْتَهَرَه طَمِعَ في مَعْرُوفه . قال الأخطلُ :
جُهَراءَ للمَعْرُوفِ حين تَراهُمُ ... خُلَقاءَ غيرِ تَنَابِلٍ أَشرارِ . الجَهِيرُ من اللبن : ما لم يُمْذَقْ بماءٍ حكاه الفَرّاءُ . وقال غيرُه : الجَهِيرُ : الذي أُخْرِجَ زُبْدُه والثَّمِيرُ : الذي لم يُخْرَج زُبْدُه . والأجْهَرُ مِن الرِّجال : الحَسَنُ المَنْظَرِ والحَسَنُ الجِسْمِ التَّامُّةُ قاله أبو عَمُرو
الأجْهَرُ : الأحْوَلُ المَلِيحُ الجُهْرَةِ أي الحَوَلَةِ عنه أيضاً . الأجْهَرُ : مَن لا يُبْصِرُ في الشمسِ . قال اللِّحيانيّ : كلُّ ضعيفِ البصرِ في الشَّمس أجْهَرُ . وقيل : الأجْهَرُ بالنَّهَارِ والأعْشَى باللَّيْل
الأجْهَرُ : فَرَسٌ غَشِيَتْ غُرَّتُه وَجْهَه . والاسمُ الجُهْرَةُ . والجَهْرَاءُ : أُنْثَى الكُلِّ يقال : رَجُلٌ أجْهَرُ وامرأةٌ جَهْرَاءُ في المعاني التي تَقَدَّمَتْ وكذلك حِصانٌ أجْهَرُ وَفَرَسٌ جَهْرَاءُ
الجَهْرَاءُ : ما اسْتَوَى مِن ظَهْرِ الأرضِ لا شَجَرٌ بها ولا آكامٌ رمالٌ إنما فَضاءٌ وكذلك العَرَاءُ وجَمْعُهَا أعْرِيَةٌ وَجَهْراواتٌ يقال : وَطِئْنَا أعْرِيَةً وجَهْرَاواتٍ . قال الأزهريُّ : وهذا من كلام ابن شُمَيل . وقال أبو حنيفةَ : الجَهْراءُ : الرّابِيَةُ الْمِحُلاَلُ ليست بشديدة الإشراف وليست بِرَمْلَةٍ ولا قُفٍّ . جَهْرَاءُ القَومِ : الجَمَاعَةُ الخاصّةُ : الجَهْرَاءُ العَيْنُ الجاحِظَةُ أو كالجَاحِظَةِ رجلٌ أجهرُ وامرأةٌ جَهْرَاءُ . الجَهْراءُ مِن الحيِّ : أفاضلُهم وقيل لأعرابيٍّ : أبَنُو جَعْفَرٍ أشرفُ أم بَنُو أبي بَكْرِ بن كلابٍ ؟ فقال : أمَّا خَوَاصَّ رجالٍ فبنو أبي بكرٍ وأما جَهْرَاءَ الحَيِّ فبنو جعفرٍ . قال الأزهريُّ : نَصَبَ خواصّ على حذف الوَسِيط أي في خَواصّ رجالٍ
والجَوْهَرُ : كلُّ حَجَرٍ يُسْتَخْرَج منه شيْءُ يَنْتَفَعُ به . وهو فارسيٌّ مُعَرَّب كما صَرح به الأَكْثَرُون . وقال الرّاغبُ في المُفْرَدات : الجَهْرُ : ظُهُورُ الشيّءِ بإِفراطِ حاسَّةِ البَصَرِ أو حَاسَّة السمع قال : ومنه الجَوْهَرُ فَوْعَلٌ لظُهُورِه للحاسَّة
الجَوْهَرُ من الشيْءِ : ما وُضِعَتْ وفي بعض الأُصُول : خُلِقَتْ عليه جِبِلَّتُهُ . قال ابن سِيدَه : وله تحديدٌ لا يَليق بهذا الكتاب . قلْت : ولعلّه يَعْنِي الجَوْهَرَ المُقَابِلَ للعَرَضِ الذي اصطلحَ عليه المتكلِّمون حتى جَزَمَ جماعةٌ أنه حقيقةٌ عُرْفِيَّةٌ
الجَوْهَرُ : المُقَدِم الجَرِيُّ هكذا في سائر النُّسَخ والصَّوابُ أنه الجَهْوَرُ بتقديم الهاءِ على الواو . يقال : رجلٌ جَهْورٌ إذا كان جَرِيئاً مُقْدِماً ماضياً
عن ابن الأعرابيّ : يقال أجْهَرَ الرجل إذا جاءَ بابْنٍ أحْوَلَ أو جاءَ ببَنِينَ ذَوِي جَهَارةٍ بالفتح وهم الحَسَنُو القُدُودِ والخُدُودِ ونَصَّ النَّوَادِر بعد القُدُود والحَسَنُو المَنْظَرِ وهو الأَوْفَقُ بكلامهم ولا أَدْرِي من أين أَخَذَ المصنِّف الخُدُودَ . والجِهَارُ بالكسر والمُجَاهَرَةُ : المُغَالَبَةُ وقد جاهَرَهم بالأمر مُجَاهَرَةً وجِهَاراً : غالَبَهُم . وَلقِيَه نَهَاراً جِهَاراً بكسر الجيم ويُفْتَحُ وأبَى ابنُ الأعرابيِّ فَتْحَهَا . وجَهْوَرٌ كجَعْفَرٍ : ع قال سَلْمَى بنُ المُقْعَدِ الهُذَلِيُّ والبيتُ مَخْرُومٌ :
لولا اتِّقَاءُ الله حين ادَّخَلُتُمُ ... لَكُمْ ضَرِطٌ بين الكُحَيْلِ وجَهْوَرِ . جَهْوَرٌ : اسمُ جماعةٍ ومنهم : بنو جَهُوَرٍ مُلُوكُ الطَّوائفِ في قُرْطُبَةَ ووُزَراؤُهَا يَنْتَسِبُون إلى كَلْبِ بنِ وَبَرَةَ بنِ ثَعْلَبِ بنِ حُلْوانَ وقد تَرْجَمَهم الفتحُ بنُ خاقانَ في القَلائدِ والمَطْمَح . وآلُ جَهْوَرٍ : قبيلةٌ من بني يافِعٍ باليمن . والجَيْهَرُ والجَيْهُورُ : الذُّبابُ الذي يُفْسِدُ اللَّحْمَ نقلَه الصغانيُّ وَفَرَسٌ جَهُورُ الصَّوْتِ كصَبُورٍ . وهو الذي ليس بأَجَثَّن ولا أَغَنَّ ثم يَشتدُّ صوتُه حتى يتبَاعَدَ . والجمعُ جُهثرٌ . واجْتَهَرْتُه : رأيتُه عَظِيمَ المَرْآةِ كجَهَرْته . اجْتَهَرْتُه : رأيتُه بلا حِجابٍ بيننا . وهو في الصّحاح : جَهَرْتُ الرجلَ واجْتَهَرْتُه إذا رأَيتَه عَظِيمَ المَرْآةِ . والمصنِّفُ فرقَ في الكلام فذَكَرَ أولاً جَهَرَ الرجلَ : رآه بلا حِجَابٍ وذَكَرَ هنا الرُّباعِيِّ فلو قال عند ذِكْر الثُّلاثيِّ : كاجْتَهَرَه لكان أخْصَرَ . وجِهَارُ ككِتَابٍ : صَنَمٌ كان لهَوازِنَ القبيلِة المشهورةِ . ويُوجَد هنا في بعض النُّسَخ زيادةٌ وهي قولُه : وجَهْرَاوَاتُ الصَّحراءِ وفي بعضها : جَهْرَاوَاتُ صحراءُ : بظاهِر شِيرَازَ وغيرهُ لحنٌ وقد ذَكَرَ الزَّمَخْشَرِيُّ جَهْرَاوَاتِ الصَّحراءِ وصاحبُ اللِّسَان وتَقَدَّمَتْ الإشارةُ إليه فلا أدْرِي ما سَبَبُ اللَّحْنِ فيه فلْيُتَأَمَّلْ
ومّما يُستدرَك عليه :
المُجَاهِرُ بالمَعَاصِي : المُظْهِرُ لها بالتَّحَدُّث بها ومنه الحديثُ : " كُلُّ أُمَّتِي مُعافىً إلا المُجَاهِرِين " . يقال : جَهَرَ وأجْهَرَ وجاهَرَ . وفي حديث آخَرَ : " لا غَيْبَةَ لفاسِق ولا مُجَاهِرٍ " . واجْتَهَرَ القَوْمُ فلاناً : نَظَرُوا إليه جِهَاراً . ووَجْهٌ جَهِيرٌ : حَسَنُ الوَضاءَةِ . وأمْرٌ مُجْهَر : واضِحٌ بَيِّنٌ . وقد أجْهَرْتُه أنا إجهاراً أي شَهَّرتُه فهو مَجْهُورٌ به : مَشْهُورٌ . وفي حديث خَيْبَرَ : وَجَدَ الناسُ بها بَصَلاً وثُوماً فَجَهَرُوه " أي اسْتَخْرجُوه وأكَلُوه . والمَجْهُورُ : الماءُ الذي كان سُدْماً فاسْتُقِىَ منه حتى طابَ . وَحَفَرُوا بِئْراً فأَجْهَرُوا : لم يُصِيبُوا خَيْراً . وكَبْشٌ أجْهَرُ ونَعْجَةٌ جَهْرَاءُ وهي التي لا تُبْصِرُ في الشَّمس . قال أبو العِيَالِ الهُذَلِيُّ يَصفُ مَنِيحَةً مَنَحَه إيّاهَا بَدْرُ بنُ عَمّارٍ الهُذَلِيُّ :
جَهْرَاءُ لا تَأْلُو إذا هي أظْهَرَت ... بَصَراً ولا مِن عَيْلَةٍ تُغْنِينِي . هذا نَصَّ ابنِ سيدَه وأوْرَدَه الأزهري عن الأصمعيِّ وما عَزَاه لأحد وقال : قال يَصِفُ فَرَساً يَعْنِي البيت لبعضِ الهُذَلِيَّين يصفُ نَعْجَةً
قال ابن سِيدَه : وعَمّ به بعضُهم . والجُهْرَةُ : الحَوَلَةُ أنشدَ ثعلبٌ للطِّرمّاح :
" على جُهْرَةٍ في العَيْنِ وهو خَدُوجُ . والمُتجاهِرُ : الذي يُرِيكَ أنه أجْهَرُ وأنشدَ ثعلبٌ :
" كالنّاظِرِ المُتجاهرِ . والمُجَاهَرَةُ بالعَدَاوةِ : المُبَادَأةُ بها . وأجهرَ بقراءَته : جَهَرَ بها . وجَهْوَرَ الحديثَ بعد ما هَيْمَنَه أي أظْهَرَه بعد ما أَسَرَّه . وفلانٌ مُشْتَهِرٌ مُجْتَهِرٌ . وهو عَفِيفُ السَّرِيرَةِ والجُهَيِرِةِ . وقد سَمَّوْا أجْهَرَ وجَهْرَانَ وجَهِيراً وجَهْوَراً . وفَخْرُ الدَّوْلةِ أبو نَصْرٍ محمّدُ بنُ محمّدِ بنِ جَهِير كأَمِير وبَنُوه وزراءُ الدولةِ العباسيَّة . وأبو سعيدِ طغتدي بن خطلج الجَهِيريُّ نُسبَ إليهم بالوَلاءِ حَدَّثَ رَوَى عنه السَّمْعَانيُّ ببغدادَ . وأبو حَفْصً جَهِيرُ بنُ يَزِيدَ العَبْدِيُّ بَصْرِيٌّ رَوَى عن بان سِيرِينَ . وجَهْوَرُ بنُ سُفْيَانَ بنِ الحارثِ الأزْدِيُّ أبو الحارثِ الجُرْمُوزِيُّ بَصْرِيٌّ عن أبيه تابِعيّانِ
وأُجْهُورُ بالضمّ : قَرْيَتَانِ بمصرَ يُنْسَبُ إليهما الوَرْدُ الأحْمَرُ ومن إحداهما خاتِمَةُ المُحدِّثين : النُّورُ عليُّ بنُ محمّدِ بنِ الزَّيْنِ المالِكيُّ وقد رَوى لنا عنه شُيوخُ مَشايِخِ مَشَايِخَنَا . وفي قوانِين الدِّيوان لابن الجيعَان : جُجْهور بالجِيمَيْن والمشهور الأولُ . وممّن نُسبَ إلى بَيْع الجَوْهَر أبو محمّدٍ الحَسَنُ بنُ عليِّ بنِ محمّدِ بنِ علي بنِ الحَسَنِ الشِّيرازِيُّ البَغْدَادِيُّ الحافِظُ المكْثِر رَوَى عنه أبو بكْرٍ الخَطِيب وأبو بكْرٍ الأنصاريُّ ومنهم : شيخُنَا المُفِيد المعَمَّر أبو العَبّاسِ أحمد بنُ الحَسَنِ بن محمّد بن عبد الكريم الجَوْهَرِيُّ الخالِدِيُّ حضَرتُ في دروسِه وأجَازَنِي وُلِدَ سنة 1096 ، وتوَفِّيَ سنة 1182

_Türkçe çeviri henüz yok_
