# جهر — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D8%B1/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AC%D9%87%D8%B1/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [جهر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D8%B1.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: جهر

الجَهْرَةُ: ما ظَهَرَ. ورآه جَهْرَةً: لم يكن بينهما سِترٌ؛ ورأَيته جَهْرَةً وكلمتُه جَهْرَةً. وفي التنزيل العزيز: أَرِنا الله جَهْرَةً؛ أَي غيرَ مُسْتَتِر عَنَّا بشيء. وقوله عز وجل: حتى نَرى اللهَ جَهْرَةً؛ قال ابن عرفة: أَي غير محتَجب عنا، وقيل: أَي عياناً يكشف ما بيننا وبينه. يقال: جَهَرْتُ الشيء إِذا كشفته. وجَهَرْتُه واجْتَهَرْته أَي رأَيته بلا حجاب بيني وبينه. وقوله تعالى: بَغْتَةً أَو جَهْرَةً؛ هو أَن يأْتيهم وهم يَرَوْنَهُ. والجَهْرُ: العلانية. وفي حديث عمر: أَنه كان مِجْهَراً أَي صاحبَ جَهْرٍ ورَفْع لصوته.
يقال: جَهَرَ بالقول إِذ رفع به صوته، فهو جَهِيرٌ، وأَجْهَرَ، فهو مُجْهِرٌ إِذا عرف بشدّة الصوت وجَهَرَ الشيءُ: عَلَنَ وبَدا؛ وجَهَرَ بكلامه ودعائه وصوته وصلاته وقراءته يَجْهَرُ جَهْراً وجِهاراً، وأَجْهَرَ بقراءته لغة. وأَجْهَرَ وجَهْوَرَ: أَعلن به وأَظهره، ويُعَدَّيانِ بغير حرف، فيقال: جَهَرَ الكلامَ وأَجْهَرَهُ أَعلنه. وقال بعضهم: جَهَرَ أَعْلى الصوْتَ. وأَجْهَرَ: أَعْلَنَ. وكلُّ إِعْلانٍ: جَهْرٌ. وجَهَرتُ بالقول أَجْهَرُ به إِذا أَعْلَنْتَهُ. ورجلٌ جَهيرُ الصوتِ أَي عالي الصوت، وكذلك رجل جَهْوَرِيُّ الصوت رفيعُه. والجَهْوَرِيُّ: هو الصوت العالي. وفرسٌ جَهْوَرٌ: وهو الذي بأَجَشِّ الصوتِ ولا أَغَنَّ. وإِجْهارُ الكلام: إِعْلانُه. وفي الحديث: فإِذا امرأَةٌ جَهِيرَةٌ؛ أَي عالية الصوت، ويجوز أَن يكون من حُسْنِ المَنْظَرِ. وفي حديث العباس: أَنه نادى بصوتٍ له جَهْوَرِيٍّ أَي شديدٍ عالٍ، والواو زائدة، وهو منسوب إِلى جَهْوَرَ بصوته. وصوتٌ جَهِيرٌ وكلامٌ جَهِيرٌ، كلاهما: عالِنٌ عال؛ قال:
ويَقْصُر دونَه الصوتُ الجَهِيرُ
وقد جَهُر الرجل، بالضم، جَهَارَةً وكذلك المُجْهَرُ والجَهْورِيُّ. والحروفُ المَجْهُورَةُ: ضد المهموسة: وهي تسعة عشر حرفاً؛ قال سيبويه: معنى الجَهْرِ في الحروف أَنها حروف أُشْبِعَ الاعتمادُ في موضعها حتى منع النَّفَس أَن يجري معه حتى ينقضي الاعتماد ويجري الصوت، غير أَن الميم والنون من جملة المجهورة وقد يعتمد لها في الفم والخياشيم فيصير فيها غنة فهذه صفة المجهورة ويجمعها قولك: «ظِلُّ قَوٍّ رَبَض إِذْ غَزَا جُنْدٌ مُطيع». وقال أَبو حنيفة: قد بالغوا في تَجْهِير صوت القَوْس؛ قال ابن سيده: فلا أَدري أَسمعه من العرب أَو رواه عن شيوخه أَم هو إِدْلال منه وتَزَيُّدٌ، فإِنه ذو زوائد في كثير من كلامه.
وجَاهَرَهُمْ بالأَمر مُجاهَرَةً وجِهاراً: عالَنَهُمْ. ويقال: جاهَرَني فلانٌ جِهاراً أَي علانية. وفي الحديث: كلُّ أُمّتي مُعافىً إِلاَّ المُجاهِرينَ؛ قال: هم الذين جاهروا بمعاصيهم وأَظهروها وكشفوا ما ستر الله عليهم منها فيتحدثون به. يقال: جَهَرَ وأَجْهَرَ وجاهَرَ؛ ومنه الحديث: وإِن من الإِجهار كذا وكذا، وفي رواية: من الجِهار؛ وهما بمعنى المجاهرة؛ ومنه الحديث: لا غِيبَةَ لفاسِقٍ ولا مُجاهِرٍ.
ولقيه نَهاراً جِهاراً، بكسر الجيم وفتحها وأَبى ابن الأَعرابي فتحها. واجْتَهَرَ القوم فلاناً: نظروا إِليه جِهاراً.
وجَهَرَ الجَيشَ والقومَ يَجْهَرُهُمْ جَهْراً واجتهرهم: كثروا في عينه؛ قال يصف عسكراً:
كأَنَّما زُهاؤُهُ لِمَنْ جَهَرْ
لَيْلٌ، ورِزُّ وَغْرِه إِذا وَغَرْ
وكذلك الرجل تراه عظيماً في عينك. وما في الحيّ أَحد تَجْهَرُه عيني أَي تأْخذه عيني. وفي حديث عمر، رضي
الله عنه: إِذا رأَيناكم جَهَرْناكم أَي أَعجبنا أَجسامكم. والجُهْرُ: حُسْنُ المَنْظَرِ. ووجهٌ جَهيرٌ: ظاهرُ الوَضاءة. وفي حديث علي، عليه السلام: أََنه وصف النبي، صلى الله عليه وسلم، فقال: لم يكن قصيراً ولا طويلاً وهو إِلى الطول أَقربُ، مَنْ رآه جَهَرَهُ؛ معنى جهره أَي عظم في عينه. الجوهري: جَهَرْتُ الرجلَ واجْتَهَرْتُه إِذا رأَيته عظيم المَرْآة. وما أَحْسَنَ جُهْرَ فلان، بالضم، أَي ما يُجْتَهَرُ من هيئته وحسن مَنْظَره. ويقال: كيف جَهْراؤكُمْ أَي جماعتكم؛ وقول الراجز: لا تَجْهَرِيني نَظَراً وَرُدِّي،
فقد أَرُدُّ حِينَ لا مَرَدِّ
وقد أَرُدُّ، والجِيادُ تُرْدِي،
نِعْمَ المِجَشُّ ساعةَ التَّنَدِّي
يقول: إِن استعظمتِ منظري فإِني مع ما ترين من منظري شجاع أَردّ الفرسان الذين لا يردهم إِلاَّ مثلي. ورجل جَهِيرٌ: بَيِّنُ الجُهُورةِ والجَهَارَة ذو مَنْظر. ابن الأَعرابي: رجل حَسَنُ الجَهارَةِ والجُهْر إِذا كان ذا منظر؛ قال أَبو النجم:
وأَرَى البياضَ على النِّساءِ جَهارَةً،
والْعِتْقُ أَعْرِفُه على الأَدْماءِ
والأُنثى جَهِيرَةٌ والاسم من كل ذلك الجُهْرُ؛ قال القَطامِي: شَنِئْتُك إِذْ أَبْصَرْتُ جُهْرَكَ سَيّئاً،
وما غَيَّبَ الأَقْوامُ تابِعَةُ الجُهْر
قال: ما بمعنى الذي: يقول: ما غاب عنك من خُبْرِ الرجل فإِنه تابع لمنظره، وأََنت تابعة في البيت للمبالغة. وجَهَرتُ الرجل إِذا رأَيت هيئته وحسن منظره. وجُهْرُ الرجل: هيئته وحسن منظره. وجَهَرَني الشيء واجْتَهَرَني: راعني جماله. وقال اللحياني: كنتُ إِذا رأَيتُ فلاناً جَهَرْتُه واجْتَهَرْتُه أَي راعك.
ابن الأَعرابي: أَجْهَرَ الرجلُ جاء ببنين ذوي جَهارَةٍ وهم الحَسَنُو القُدُود الحَسَنُو المَنْظَرَ. وأَجْهَرَ: جاء بابن أَحْوَلَ. أَبو عمرو: الأَجْهَرُ الحسنُ المَنظَرِ الحَسنُ الجسمِ التامُّهُ. والأَجْهَرُ: الأَحولُ المليح الحَوَلَةِ. والأَجْهَرُ: الذي لا يبصر بالنهار، وضده الأَعشى. وجَهْراءُ القوم: جماعتهم. وقيل لأَعرابي: أَبَنُو جَعْفَرٍ أَشرفُ أَم بنو أَبي بكر بن كلاب؟ فقال: أَما خَواصَّ رجال فبنو أَبي بكر، وأَما جَهْرَاءِ الحيِّ فبنو جعفر؛ نصب خواص على حذف الوسيط أَي في خواص رجال وكذلك جَهْراء، وقيل: نصبهما على التفسير. وجَهَرْتُ فلاناً بما ليس عنده: وهو أَن يختلف ما ظننت به من الخُلُقِ أَو المال أَو في مَنْظَرِه.والجَهْراء: الرابية السَّهْلَةُ العريضة. وقال أَبو حنيفة: الجَهْراء الرابية المِحْلالُ ليست بشديدة الإِشراف وليست برملة ولا قُفٍّ. والجَهْراء: ما استوى من ظهر الأَرض ليس بها شجر ولا آكام ولا رمال إِنما هي فضاء، وكذلك العَراءُ. يقال: وَطِئْنا أَعْرِيةً وجَهْراواتٍ؛ قال: وهذا من كلام ابن شميل.
وفلان جَهِير للمعروفِ أَي خليقٌ له. وهمُ جُهرَاءُ للمعروف أَي خُلَقَاءُ له، وقيل ذلك لأَن من اجْتَهَره طَمِعَ في معروفه؛ قال الأَخطل:جُهَراءُ للمعروف حينَ تَراهُمُ،
خُلَقاءُ غَيْرُ تَنابِلٍ أَشْرارِ
وأَمر مُجْهَر أَي واضح بَيِّنٌ. وقد أَجْهَرته أَنا إِجْهاراً أَي شهَّرْته، فهو مَجْهور به مَشْهور. والمَجْهُورة من الآبار: المعمورة، عَذْبَةً كانت أَو مِلحة. وجَهَر البئرَ يَجْهَرُها جهراً واجْتَهَرَها: نزحها؛ وأَنشد:
إِذا ورَدْنا آجِناً جَهَرْناهْ،
أَو خالياً من أَهْلِهِ عَمَرْناهْ
أَي من كثرتنا نَزَفْنا البئَار وعَمَرْنا الخرابَ. وحَفَر البئرَ حتى جَهَر أَي بَلَغ الماءَ، وقيل: جَهَرها أَخرج ما فيها من الحَمْأَةِ والماء. الجوهري: جَهَرْتُ البئر واجْتَهَرْتُها أَي نَقَّيْتُها وأَخرجتُ ما فيها من الحمأَة، قال الأَخفش: تقول العرب جَهَرْتُ الرَّكِيَّةَ إِذا كان ماؤُها قد غُطِّيَ بالطِّين فَنُقِّي ذلك حتى يظهر الماء ويصفو. وفي حديث عائشة، وَوَصَفَتْ أَباها، رضي الله عنهما، فقالت: اجْتَهَرَ دَفْنَ الرَّواء؛ الاجْتِهارُ: الاستخراج، تريد أَنه كَسَحَها. يقال: جَهَرْتُ البئرَ واجْتَهَرْتها إِذا كَسَحْتها إِذا كانت مُنْدَفِنَةً؛ يقال: ركيةٌ دَفينٌ ورَكايا دُفُنٌ، والرَّواءُ: الماءُ الكثير، وهذا مثل ضربته عائشة، رضي الله عنها، لإِحكامه الأَمر بعد انتشاره، شبهته برجل أَتى على آبار مندفنة وقد اندفن ماؤُها، فنزحها وكسحها وأَخرج ما فيها من الدفن حتى نبع الماء. وفي حديث خيبر: وَجَدَ الناسُ بها بَصَلاً وثُوماً فَجَهَرُوه؛ أَي استخرجوه وأَكلوه. وجَهَرْتُ البئر إِذا كانت مندفنة فأَخرجت ما فيها. والمَجْهُورُ: الماء الذي كان سُدْماً فاستسقى منه حتى طاب؛ قال أَوسُ بنُ حَجَرٍ:
قد حَلأَتْ ناقَتِي بَرْدٌ وصِيحَ بها
عن ماءِ بَصْوَةَ يوماً، وهْوَ مَجْهُورُ
وحَفَرُوا بئراً فَأَجْهَرُوا: لم يصيبوا خيراً.
والعينُ الجَهْراءُ: كالجاحظَة؛ رجل أَجْهَرُ وامرأَة جَهْراءُ. والأَجْهَرُ من الرجال: الذي لا يبصر في الشمس، جَهِرَ جَهَراً، وجَهَرَتْهُ الشمسُ: أَسْدَرَتْ بَصَرَهُ. وكبشٌ أَجْهَرُ ونَعْجَةٌ جَهْراءُ: وهي التي لا تبصر في الشمس؛ قال أَبو العيال الهذليُّ يصف مَنيحَةً منحه إِياها بَدْرُ بنُ عَمَّارٍ الهُذَليُّ:
جَهْراءُ لا تأْلو إِذا هي أَظْهَرَتْ
بَصَراً، ولا مِنْ عَيْلَةٍ تُغْنيني
ها نص ابن سيده وأَورده الأَزهري عن الأَصمعي وما عزاه لأَحد وقال: قال يصف فرساً يعني الجَهْراءَ؛ وقال أَبو منصور: أُرى هذا البيت لبعض الهُذَلِيين يصف نعجة؛ قال ابن سيده: وعمَّ به بعضهم. وقال اللحياني: كُلُّ ضعيف البصر في الشمس أَجْهَرُ؛ وقيل: الأَجهر بالنهار والأَعشى بالليل. والجُهْرَةُ: الحَوَلَةُ، والأَجْهَرُ: الأَحْوَلُ. رجلٌ أَجْهَرُ وامرأَة جَهْراءُ، والاسم الجُهْرَةُ؛ أَنشد ثعلب للطرماح:
على جُهْرَةٍ في العينِ وهو خَدوجُ
والمُتَجاهر: الذي يريك أَنه أَجْهَرُ؛ وأَنشد ثعلب:
كالنَّاظِر المُْتَجاهر
وفرس أَجْهَرُ: غَشَّتْ غُرَّتُه وَجْهَه. والجَهْوَرُ: الجَريءُ المُقْدِمُ الماضي.
وجَهَرْنا الأَرض إِذا سلكناها من غير معرفة. وجَهَرْنا بني فلان أَي صَبَّحْناهُم على غِرَّةٍ. وحكي الفرّاء: جَهَرْتُ السِّقَاءَ إِذا مَخَضْته.
ولَبَنٌ جَهِيرٌ: لم يُمْذَقْ بماء. والجَهِيرُ: اللبن الذي أُخرج زُبْدُه، والثَّمِيرُ: الذي لم يخرج زبده، وهو التَّثْمِير. ورجل مِجْهَرٌ، بكسر الميم، إِذا كان من عادته أَن يَجْهَر بكلامه. والمُجاهَرَةُ بالعداوة: المُبادَأَةَ بها.
ابن الأَعرابي: الجَهْرُ قِطْعَةٌ من الدهرِ، والجَهْرُ السَّنَةُ التامَّةُ؛ قال: وحاكم أَعرابي رجلاً إِلى القاضي فقال: بِعْتُ منه غُنْجُداً مُذْ جَهْرٍ فغاب عني؛ قال ابن الأَعرابي: مُذْ قِطْعَةٍ من الدهر. والجَوْهَرُ: معروف، الواحدةُ جَوْهَرَةٌ.
والجَوْهَرُ: كل حجر يستخرج منه شيء ينتفع به.
وجَوْهَرُ كُلِّ شيء: ما خُلِقَتْ عليه جِبِلَّتُه؛ قال ابن سيده: وله تحديد لا يليق بهذا الكتاب، وقيل: الجوهر فارسي معرّب.
وقد سمَّت أَجْهَرَ وجَهِيراً وجَهْرانَ وجَوْهَراً.

### Türkçe

**الجَهْرَةُ**: ortaya çıkan şey. Ve onu **جَهْرَةً** gördü: ikisinin arasında bir örtü yoktu;
ve onu **جَهْرَةً** gördüm ve onunla **جَهْرَةً** konuştum. Aziz tenzilde: “Bize Allah’ı **جَهْرَةً** göster”; yani bize karşı bir şeyle örtülü olmayan. Ve O’nun, azze ve celle, sözü: “ta ki Allah’ı **جَهْرَةً** görelim”; İbn ‘Arefe dedi: yani bize karşı gizlenmiş olmayan; ve denildi: yani gözle görerek, bizimle O’nun arasındakini açığa çıkararak. Denir: “Şeyi **جَهَرْتُ**” onu açığa çıkardığım zaman. Ve “Onu **جَهَرْتُ** ve **اجْتَهَرْته**”: yani benimle onun arasında perde olmaksızın onu gördüm. Ve Yüce’nin sözü: “ansızın yahut **جَهْرَةً**”; o, onlara gelmesidir, hâlbuki onlar onu görürler. Ve **الجَهْرُ**: aleniyet. Ömer’in hadisinde: onun **مِجْهَراً** olduğu; yani **جَهْرٍ** ve sesini yükseltmenin sahibi.

Denir: “Sözde **جَهَرَ**” onu sesiyle yükselttiği zaman; o hâlde o **جَهِيرٌ**dür. Ve **أَجْهَرَ**; o hâlde o **مُجْهِرٌ**dür; sesin şiddetiyle bilindiği zaman. Ve “Şey **جَهَرَ**”: alenileşti ve belirdi; ve konuşmasıyla, duasıyla, sesiyle, namazıyla ve kıraatiyle **جَهَرَ**; **جَهْراً** ve **جِهاراً** olarak **يَجْهَرُ**; ve kıraatinde **أَجْهَرَ** bir lehçedir. Ve **أَجْهَرَ** ve **جَهْوَرَ**: onunla ilan etti ve onu ortaya çıkardı; ve ikisi harfsiz geçişli kılınır; denir: “Sözü **جَهَرَ** ve onu **أَجْهَرَهُ**”: onu ilan etti. Bazıları dedi: **جَهَرَ** sesi yükseltti. Ve **أَجْهَرَ**: ilan etti. Her ilan: **جَهْرٌ**dür. Ve “Sözle **جَهَرتُ**; onunla **أَجْهَرُ**”: onu ilan ettiğim zaman. Ve “Sesçe **جَهيرُ** bir adam”: yani sesi yüksek; aynı şekilde “Sesçe **جَهْوَرِيُّ** bir adam”: onun sesi yüksek. Ve **الجَهْوَرِيُّ**: o, yüksek sestir. Ve **جَهْوَرٌ** bir at: o, sesi kaba olan ve genizli olmayan kimsedir. Ve **إِجْهارُ** söz: onun ilanıdır. Hadiste: “Bir de bakarsın bir kadın **جَهِيرَةٌ**”; yani sesi yüksek; ve güzel görünüşten olması da caizdir. Abbas’ın hadisinde: onun, kendisine ait **جَهْوَرِيٍّ** bir sesle nida ettiği; yani şiddetli, yüksek; **الواو** ziyadedir; ve bu, sesiyle **جَهْوَرَ**’a nispet edilmiştir. Ve **جَهِيرٌ** bir ses ve **جَهِيرٌ** bir söz; ikisi de: yüksek, yüce; dedi ki:
ويَقْصُر دونَه الصوتُ الجَهِيرُ

Ve adam **جَهُر** etti, **بالضم**; **جَهَارَةً**; aynı şekilde **المُجْهَرُ** ve **الجَهْورِيُّ**. Ve **الحروفُ المَجْهُورَةُ**: **المهموسة**’nin zıddı: onlar on dokuz harftir; Sîbeveyh dedi: harflerde **الجَهْرِ**’in manası, onların, mahreçlerinde dayanmanın doyurulmasıdır; ta ki dayanma bitinceye ve ses akıncaya kadar nefesin onunla birlikte akmasını engeller; ancak **الميم** ve **النون** meçhûreler cümlesindendir; ve onlara ağızda ve burun deliklerinde dayanılır da onda bir genizlilik olur; işte bu, meçhûrenin sıfatıdır; ve onları senin şu sözün toplar: «ظِلُّ قَوٍّ رَبَض إِذْ غَزَا جُنْدٌ مُطيع». Ebû Hanîfe dedi: yay sesini **تَجْهِير** etmede mübalağa ettiler; İbn Sîde dedi: bilmiyorum, onu Araplardan mı işitti, yahut şeyhlerinden mi rivayet etti, yoksa bu, ondan bir kendini beğendirme ve artırmadır; çünkü onun, sözünün çoğunda ziyadeleri vardır.

Ve “İşle onları **جَاهَرَهُمْ**; **مُجاهَرَةً** ve **جِهاراً**”: onlara alenen yaptı. Ve denir: “Falan bana **جِهاراً** **جاهَرَني**”: yani alenen. Hadiste: “Ümmetimin hepsi afiyettedir, ancak **المُجاهِرينَ** hariç”; dedi: onlar, günahlarını alenen yapan, onları ortaya çıkaran ve Allah’ın onlardan üzerlerine örttüğünü açığa çıkaran kimselerdir; sonra onunla konuşurlar. Denir: **جَهَرَ** ve **أَجْهَرَ** ve **جاهَرَ**; ondan hadistir: “Ve şüphesiz **الإِجهار**dan şudur şudur”; bir rivayette: “**الجِهار**dan”; ikisi de **المجاهرة** manasındadır; ondan hadistir: “Fâsık için de **مُجاهِر** için de gıybet yoktur.”

Onunla gündüz vakti **جِهاراً** karşılaştı; **الجيم**’in kesri ve fethiyle; İbnü’l-A‘râbî onun fethini reddetti. Ve kavim falanı **اجْتَهَرَ** etti: ona **جِهاراً** baktılar.

Orduyu ve kavmi **جَهَرَ**; onları **جَهْراً** **يَجْهَرُهُمْ**; ve onları **اجتهرهم**: onun gözünde çoğaldılar; bir askeri tasvir ederek dedi ki:
كأَنَّما زُهاؤُهُ لِمَنْ جَهَرْ
لَيْلٌ، ورِزُّ وَغْرِه إِذا وَغَرْ
Aynı şekilde, adamı gözünde büyük görürsün. Ve mahallede gözümün onu **تَجْهَرُه** ettiği kimse yok; yani gözüm onu alır. Ömer’in hadisinde, Allah ondan razı olsun: “Sizi gördüğümüzde sizi **جَهَرْناكم**”; yani cisimleriniz bizi hayran bıraktı. Ve **الجُهْرُ**: güzel görünüş. Ve **جَهيرٌ** bir yüz: parlaklığın açık olanı. Ali’nin hadisinde, عليه السلام: onun, Peygamber’i, صلى الله عليه وسلم, vasfettiği; dedi ki: kısa değildi, uzun da değildi; ve uzunluğa daha yakındı; onu gören onu **جَهَرَهُ**; **جهره**’nin manası: yani onun gözünde büyüdü. Cevherî: “Adamı **جَهَرْتُ** ve onu **اجْتَهَرْتُ**”: onu büyük görünüşlü gördüğüm zaman. Ve “Falanın **جُهْرَ**’ü ne güzeldir”, **بالضم**; yani onun heyetinden ve güzel görünüşünden **يُجْتَهَرُ** olan ne güzeldir. Ve denir: “Sizin **جَهْراؤكُمْ** nasıl?” yani cemaatiniz; ve râcizin sözü:
لا تَجْهَرِيني نَظَراً وَرُدِّي،
فقد أَرُدُّ حِينَ لا مَرَدِّ
وقد أَرُدُّ، والجِيادُ تُرْدِي،
نِعْمَ المِجَشُّ ساعةَ التَّنَدِّي
Diyor ki: eğer görünüşümü büyük gördüysen, gördüğün görünüşümle beraber ben, ancak benim gibisinin geri çevireceği süvarileri geri çeviren cesurum. Ve **جَهِيرٌ** bir adam: **الجُهُورةِ**’si açık olan; ve **الجَهَارَة** görünüş sahibi olandır. İbnü’l-A‘râbî: görünüş sahibi olduğu zaman “**الجَهارَةِ**’si ve **الجُهْر**’ü güzel bir adam”; Ebû’n-Necm dedi ki:
وأَرَى البياضَ على النِّساءِ جَهارَةً،
والْعِتْقُ أَعْرِفُه على الأَدْماءِ
Ve dişi **جَهِيرَةٌ**dir; bütün bunlardan isim **الجُهْرُ**’dür; **القَطامِي** dedi ki:
شَنِئْتُك إِذْ أَبْصَرْتُ جُهْرَكَ سَيّئاً،
وما غَيَّبَ الأَقْوامُ تابِعَةُ الجُهْر
Dedi: **ما** “الذي” manasındadır: diyor ki, adamın haberinden senden gizli kalan şey, onun görünüşüne tâbidir; ve **أََنت** beyitte mübalağa için tâbidir. Ve adamı **جَهَرتُ**: onun heyetini ve güzel görünüşünü gördüğüm zaman. Adamın **جُهْرُ**’ü: onun heyeti ve güzel görünüşü. Ve şey beni **جَهَرَني** ve beni **اجْتَهَرَني**: güzelliği beni ürküttü. Lihyânî dedi: ben, falanı gördüğümde onu **جَهَرْتُه** ve onu **اجْتَهَرْتُه**; yani seni ürkütür.

İbnü’l-A‘râbî: adam **أَجْهَرَ** etti: **جَهارَةٍ** sahibi oğullarla geldi; onlar, boyları güzel, görünüşleri güzel olanlardır. Ve **أَجْهَرَ**: şaşı bir oğulla geldi. Ebû ‘Amr: **الأَجْهَرُ** güzel görünüşlü, güzel cisimli, tam olan kimsedir. Ve **الأَجْهَرُ**: şaşılığı hoş olan şaşıdır. Ve **الأَجْهَرُ**: gündüz görmeyen kimsedir; zıddı **الأَعشى**’dır. Ve **جَهْراءُ** kavim: onların cemaatidir. Ve bir bedevîye denildi: “Ca‘fer oğulları mı daha şerefli, yoksa Kilâb’ın Ebû Bekir b. Kilâb oğulları mı?” Dedi ki: “Seçkin erkekler bakımından Ebû Bekir oğulları; fakat mahallenin **جَهْرَاءِ**’sı bakımından Ca‘fer oğulları”; **خواص**’ı, aracı düşürerek nasbetti; yani “erkeklerin seçkinlerinde”; aynı şekilde **جَهْراء**; ve denildi: ikisini de tefsir üzere nasbetti. Ve “Falanı onda olmayan şeyle **جَهَرْتُ**”: o, ahlâk yahut mal yahut görünüş bakımından onun hakkında zannettiğim şeyin farklı çıkmasıdır. Ve **الجَهْراء**: geniş, kolay tepeciktir. Ebû Hanîfe dedi: **الجَهْراء**; çokça çözülen tepeciktir; şiddetli bir yükselti değildir; kumluk da değildir, sert taşlık da değildir. Ve **الجَهْراء**: yer yüzünün düz olanı; onda ağaç yoktur, tümsekler yoktur, kumlar yoktur; ancak o bir boşluktur; aynı şekilde **العَراءُ**. Denir: “**أَعْرِيةً** ve **جَهْراواتٍ** çiğnedik”; dedi: bu, İbn Şümeyl’in sözündendir.

Ve falan, iyilik için **جَهِير**’dir; yani ona layıktır. Ve onlar, iyilik için **جُهرَاءُ**’dır; yani ona yaratılıştan elverişlidirler; ve denildi: bu, onu **اجْتَهَره** edenin onun iyiliğine tamah etmesindendir; **الأَخطل** dedi:
جُهَراءُ للمعروف حينَ تَراهُمُ،
خُلَقاءُ غَيْرُ تَنابِلٍ أَشْرارِ
Ve **مُجْهَر** bir iş: yani açık, belli. Ve ben onu **إِجْهاراً** **أَجْهَرته**: yani onu şöhretlendirdim; o hâlde o, onunla **مَجْهور** ve **مَشْهور**dur. Ve kuyulardan **المَجْهُورة**: mamur olanlardır; tatlı da olsa tuzlu da olsa. Ve kuyuyu **جَهَر** eder; onu **جهراً** **يَجْهَرُها**; ve onu **اجْتَهَرَها**: suyunu çekti; ve şu beyit okundu:
إِذا ورَدْنا آجِناً جَهَرْناهْ،
أَو خالياً من أَهْلِهِ عَمَرْناهْ
Yani çokluğumuzdan kuyuları tükettik ve harabeyi imar ettik. Ve kuyuyu kazdı, ta ki **جَهَر** etti; yani suya ulaştı; ve denildi: onu **جَهَرها**: içindeki çamuru ve suyu çıkardı. Cevherî: “Kuyuyu **جَهَرْتُ** ve onu **اجْتَهَرْتُ**”: yani onu temizledim ve içindeki çamuru çıkardım. Ahfeş dedi: Araplar “**الرَّكِيَّةَ**’yi **جَهَرْتُ**” der; onun suyu çamurla örtülmüş olduğu zaman; sonra bu temizlenir, ta ki su ortaya çıkar ve durulur. Âişe’nin hadisinde, babasını vasfederken, Allah ikisinden de razı olsun, dedi ki: “**دَفْنَ الرَّواء**’u **اجْتَهَرَ** etti”; **الاجْتِهارُ**: çıkarma; onun, onu süpürdüğünü kasteder. Denir: “Kuyuyu **جَهَرْتُ** ve onu **اجْتَهَرْتها**”: onu süpürdüğüm zaman; o, gömülü olduğu zaman; denir: **ركيةٌ دَفينٌ** ve **رَكايا دُفُنٌ**; ve **الرَّواءُ**: çok sudur; bu, Âişe’nin, Allah ondan razı olsun, işin dağılmasından sonra onu sağlamlaştırmasına dair vurduğu bir misaldir; onu, gömülü kuyulara gelen, suları gömülmüş olan bir adama benzetti; sonra onları çekti, süpürdü ve içlerindeki gömüyü çıkardı, ta ki su fışkırdı. Hayber hadisinde: insanlar orada soğan ve sarımsak buldular da onu **فَجَهَرُوه**; yani onu çıkardılar ve yediler. Kuyuyu **جَهَرْتُ**: o gömülü olduğu zaman, içindekini çıkardığımda. Ve **المَجْهُورُ**: su; o, tıkanık idi de ondan su çekildi, ta ki hoş oldu; **أَوسُ بنُ حَجَرٍ** dedi:
قد حَلأَتْ ناقَتِي بَرْدٌ وصِيحَ بها
عن ماءِ بَصْوَةَ يوماً، وهْوَ مَجْهُورُ
Ve bir kuyu kazdılar da **فَأَجْهَرُوا**: bir hayır bulmadılar.

Ve **العينُ الجَهْراءُ**: **الجاحظَة** gibi; **أَجْهَرُ** bir adam ve **جَهْراءُ** bir kadın. Ve erkeklerden **الأَجْهَرُ**: güneşte görmeyen kimsedir; **جَهِرَ** eder, **جَهَراً**; ve güneş onu **جَهَرَتْهُ**: onun görmesini sersemletti. Ve **أَجْهَرُ** bir koç ve **جَهْراءُ** bir koyun: o, güneşte görmeyendir; Ebû’l-‘Iyâl el-Hüzelî, kendisine **بَدْرُ بنُ عَمَّارٍ الهُذَليُّ**’nin verdiği bir bağışı tasvir ederek dedi ki:
جَهْراءُ لا تأْلو إِذا هي أَظْهَرَتْ
بَصَراً، ولا مِنْ عَيْلَةٍ تُغْنيني
Bu, İbn Sîde’nin nassıdır; Ezherî onu Asma‘î’den nakletti; onu kimseye nispet etmedi ve dedi: bir atı tasvir ederken dedi; yani **الجَهْراءَ**. Ebû Mansûr dedi: bu beytin, bir koyunu tasvir eden Hüzelîlerden birine ait olduğunu görüyorum. İbn Sîde dedi: bazıları onu genelleştirdi. Lihyânî dedi: güneşte görmesi zayıf olanın hepsi **أَجْهَرُ**dür; ve denildi: **الأَجهر** gündüz, **الأَعشى** gece. Ve **الجُهْرَةُ**: şaşılık; ve **الأَجْهَرُ**: şaşı. **أَجْهَرُ** bir adam ve **جَهْراءُ** bir kadın; isim **الجُهْرَةُ**’dir; Sâ‘leb, Tırmâh’tan şu beyti okudu:
على جُهْرَةٍ في العينِ وهو خَدوجُ
Ve **المُتَجاهر**: sana, kendisinin **أَجْهَرُ** olduğunu gösteren kimsedir; Sâ‘leb okudu:
كالنَّاظِر المُْتَجاهر
Ve **أَجْهَرُ** bir at: alnındaki akı yüzünü kaplamıştır. Ve **الجَهْوَرُ**: cesur, atılgan, ileri giden.

Yeri **جَهَرْنا** ettik: onu, bilmeden katettiğimiz zaman. Ve “Falan oğullarını **جَهَرْنا**”: yani onları gafil avlayarak sabahladık. Ferrâ’dan nakledildi: “Tulumu **جَهَرْتُ**”: onu çalkaladığım zaman.

Ve **جَهِيرٌ** süt: suyla sulandırılmamış. Ve **الجَهِيرُ**: kaymağı çıkarılmış süt; ve **الثَّمِيرُ**: kaymağı çıkarılmamış olan; o da **التَّثْمِير**’dir.

Ve **مِجْهَرٌ** bir adam, **بكسر الميم**: konuşmasında **يَجْهَر** etmesi âdeti olduğu zaman. Ve düşmanlıkla **المُجاهَرَةُ**: onunla işe başlama.

İbnü’l-A‘râbî: **الجَهْرُ** zamanın bir parçasıdır; ve **الجَهْرُ** tam senedir; dedi ki: bir bedevî bir adamı kadıya götürerek dava etti de dedi: “Ondan bir **غُنْجُداً**’yı **مُذْ جَهْرٍ** satın aldım da benden kayboldu”; İbnü’l-A‘râbî dedi: “zamanın bir parçasından beri”.

Ve **الجَوْهَرُ**: bilinen şeydir; bir tanesi **جَوْهَرَةٌ**’dir.
Ve **الجَوْهَرُ**: kendisinden faydalanılan bir şey çıkarılan her taştır.
Ve her şeyin **جَوْهَرُ**’ü: onun üzerine yaratıldığı tabiatıdır; İbn Sîde dedi: bunun, bu kitaba yakışmayan bir sınırı vardır; ve denildi: **الجوهر** Farsçadır, Arapçalaştırılmıştır.
Ve **أَجْهَرَ** ve **جَهِيراً** ve **جَهْرانَ** ve **جَوْهَراً** diye adlandırmışlardır.
