# جهز — Kitâbullâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D8%B2/sozluk/kitab_allah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AC%D9%87%D8%B2/entries/kitab_allah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [جهز](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D8%B2.md)
- Kitâbullâh: Kur'an kullanımından türetilmiş

## Madde başı: جهز

جهز
جَهَزَ - يَجْهَزُ - جَهَاز - جَهَّزَ - يُجَهِّزُ

جهَزَ - يَجْهَزُ + الكائن أو الشيء + بـِ شيء: يصبح " جاهزاً " به: يستكمل إعداد وتحضير مستلزمات القيام بفعل أو مجموعة أفعال
جَهَاز: على وزن " فـَعال": اسم فعل مبالغة من " جَهَزَ - يَجْهَزُ ": اسم آلة منه: ما يجعل المرء يجهز من الأدوات والأشياء للقيام بفعل أو عمل محدد
جَهَّزَ - يُجَهِّزُ: على وزن " فَعَّلَ " من " جَهَزَ - يَجْهَزُ ": جعله " يَجْهَزُ " على وجه الشدة والتكرار : جعله يستكمل إعداد وتحضير مستلزماته من جميع الوجوه اللازمة
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الجهوزية والنضج وانتهاء التغيرات"، وهي:
نَضِجَ - يَنْضَجُ، يَنَعَ - يَيْنَعُ (يَنَعَ - يَيْنِعُ)، جَنَى - يَجْنِي، وَجَبَ - يَجِبُ، هَاءَ - يَهِيْءُ (هَاءَ - يَهَاءُ)، جَهَزَ - يَجْهَزُ

جهَّز - جهاز
	﴿وَلَمَّا جَهَّزَهُمْ بِجَهَازِهِمْ قَالَ ائْتُونِي بِأَخٍ لَكُمْ مِنْ أَبِيكُمْ أَلَا تَرَوْنَ أَنِّي أُوفِي الْكَيْلَ وَأَنَا خَيْرُ الْمُنزِلِينَ(59)﴾ يوسف ﴿فلما جهزهم بجهازهم جعل السقاية في رحل أخيه ثم أذن مؤذن أيتها العير إنكم لسارقون(70)﴾ يوسف
مختار الصحاح
● [جهز] ج ه ز: أجْهَزَ على الجريح أسرع قتله وتمّمه و جِهَازُ العروس والسفر بفتح الجيم وكسرها و جَهَّزَ العروس والجيش تَجْهيزا و جَهَّزهُ أيضا هيأ جهاز سفره و تَجَهَّزَ لكذا تهيأ له
الراغب
جهز
قال تعالى: }فلما جهزهم بجهازهم{ [يوسف/70]، الجهاز: ما يعد من متاع وغيره، والتجهيز: حمل ذلك أو بعثه، وضرب البعير بجهازه: إذا ألقى متاعه في رجله فنفر، وجهيزة (وفي المثل: (أحمق من جهيزة). وهي أم شبيب الخارجي، وكان أبو شبيب من مهاجرة الكوفة، اشترى جهيزة من السبي، وكانت حمراء طويلة، فأرادها على الإسلام فأبت، فواقعها، فحملت، فتحرك الولد في بطنها، فقالت: في بطني شيء ينقز، فقيل: أحمق من جهيزة) : امرأة محمقة. وقيل للذئبة التي ترضع ولد غيرهها. جهيزة.
ملخص اللسان
1.     وجَهَّزت القوم تَجْهِيزاً إِذا تكلَّفت لهم  بِجهازِهِمْ للسفر،
2.     وجَهَّزت فلاناً أَي هَيَّأْتَ جَهاز سفره.
3.     وتَجَهَّزْت  لأَمْرِ كذا أَي تهيأَت له.
4.     جَهاز العَرُوس والميت وجِهازهما: ما يحتاجان إِليه،
5.     تجهيز  الغازي: تَحْمِيله وإِعداد ما يحتاج إِليه في غزوة،
6.     وجَهاز الراحلة: ما عليها.
7.     وجَهَاز المرأَة: حَياؤُها،وهو فَرْجها.
8.      وموت مُجْهِز أَي وَحِيٌّ.
9.     وجَهَزَ على الجريح وأَجْهَزَ: أَثْبَت قَتْله.
10.                        أَجْهَزْتُ  على الجريح إِذا أَسرعت قتله وقد تَمَّمت عليه.
11.                        أَجازَ على اسمه أَي ضَرَب.
12.                        وموت مُجْهِز وجَهِيز أَي  سريع.
13.                        ضَرَب البعيرُ في جَهازِه إِذا جَفَلَ فَنَدَّ في  الأَرض والْتَبَط حتى طَوَّحَ ما عليه من أَداة وحِمْل.
14.                        وضَرَبَ في جَهازٍ  البعيرُ إِذا شرد.
15.                        وفرس جَهِيز: خفيف.
16.                        فرس جَهِيز  الشدّ أَي سريع العدو،
17.                        وجَهِيزَةُ: اسم امرأَة رَعْناءَ تُحَمَّق.
18.                        والجَهِيزَة: عِرْسُ الذئب يَعْنون الذِّئْبَةَ،
19.                        الجَهِيزَةُ  جِرْوُ الدُّبِّ والجِبْسُ أُنْثاه،
20.                       الجَهِيزة الدُّبَّةُ.
لسان العرب
● - جهز: جَهاز العَرُوس والميت وجِهازهما: ما يحتاجان إِليه، وكذلك جهاز  المسافر، يفتح ويكسر؛ وقد جَهَّزَه فَتَجَهَّز وجَهَّزْتُ العروسَ  تَجْهِيزاً، وكذلك جَهَّزت الجيش. وفي الحديث: من لم يغز ولم يجهز غازياً؛ تجهيز  الغازي: تَحْمِيله وإِعداد ما يحتاج إِليه في غزوة، ومنه تَجْهِيزُ  العروس: وتَجْهِيز الميت. وجَهَّزت القوم تَجْهِيزاً إِذا تكلَّفت لهم  بِجهازِهِمْ للسفر، وكذلك جِهَاز العروس والميت، وهو ما يحتاج له في وجهه، وقد  تَجَهَّزُوا جَهازاً. قال الليث: وسمعت أَهل البصرة يخطئُون الجِهَازَ،  بالكسر. قال الأَزهري: والقراء كلهم على فتح الجيم في قوله تعالى: ولما  جَهَّزَهُمْ بِجهَازِهم؛ قال: وجِهَاز، بالكسر، لغة رديئة؛ قال عمر بن عبد  العزيز:  تَجَهَّزي بِجهازٍ تَبْلُغِينَ به،  يا نَفْسُ، قبل الرَّدَى، لم تُخْلَقي عَبَثا  وجَهاز الراحلة: ما عليها. وجَهَاز المرأَة: حَياؤُها، وهو فَرْجها.  وموت مُجْهِز أَي وَحِيٌّ.  وجَهَزَ على الجريح وأَجْهَزَ: أَثْبَت قَتْله. الأَصمعي: أَجْهَزْتُ  على الجريح إِذا أَسرعت قتله وقد تَمَّمت عليه. قال ابن سيده: ولا يقال  (*  قوله« قال ابن سيده ولا يقال إلخ» عبارة القاموس وشرحه في مادة ج و ز:  وأجزت على الجريح لغة في أجهزت، وأنكره ابن سيده فقال ولا يقال إلخ) أَجاز  عليه إِنما يقال أَجازَ على اسمه أَي ضَرَب. وموت مُجْهِز وجَهِيز أَي  سريع. وفي الحديث: هل تَنْظُرون إِلا مرضاً مُفْسداً أَو موتاً مُجْهِزاًف  أَي سريعاً. ومنه حديث علي، رضوان الله عليه: لا يُجْهَز على جَريحهم أَي  من صُرِع منهم وكُفِيَ قِتالُه لا يُقْتل لأَنهم مُسْلمون، والقصد من  قتالهم دفع شرهم، فإِذا لم يكن ذلك إِلا بقتلهم قُتِلوا. وفي حديث ابن مسعود،  رضي الله عنه: أَنه أَتى على أَبي جهل وهو صَرِيع فأَجْهَزَ عليه. ومن  أَمثالهم في الشيء إِذا نَفَر فلم يَعُدْ: ضَرَب في جَهَازه، بالفتح، وأَصله  في البعير يسقط عن ظهره القَتَب بأَداته فيقع بين قوائمه فَيَنْفِرُ عنه  حتى يذهب في الأَرض، ويجمع على أَجْهِزَة؛ قال الشاعر:  يَبِتْنَ يَنْقُلْنَ بأَجْهِزاتِها  قال: والعرب تقول ضَرَب البعيرُ في جَهازِه إِذا جَفَلَ فَنَدَّ في  الأَرض والْتَبَط حتى طَوَّحَ ما عليه من أَداة وحِمْل. وضَرَبَ في جَهازٍ  البعيرُ إِذا شرد. وجَهَّزت فلاناً أَي هَيَّأْتَ جَهاز سفره. وتَجَهَّزْت  لأَمْرِ كذا أَي تهيأَت له. وفرس جَهِيز: خفيف. أَبو عبيدة: فرس جَهِيز  الشدّ أَي سريع العدو، وأَنشد:  ومُقَلِّص عَتَد جَهِيز شَدُّهُ،  قَيْد الأَوَابِدِ في الرِّهانِ جَواد  وجَهِيزَةُ: اسم امرأَة رَعْناءَ تُحَمَّق. وفي المثل: أَحْمَقُ من  جَهِيزَةَ؛ قيل: هي أُم شبِيبٍ الخَارجي، كان أَبو شَبِيبٍ من مُهاجِرَة  الكوفة اشترى جَهِيزَةَ من السَّبي، وكانت حمراء طويلة جميلة فأَرَادَها على  الإِسلام فأبت، فواقعها فحملت فتحرك الولد في بطنها، فقالت: في بَطْني  شيء يَنْقُز، فقيل: أَحمق من جَهِيزَة. قال ابن بري: وهذا هو المشهور من  هذا المثل: أَحمق من جَهِيزَةَ، غير مصروف، وذكر الجاحظ أَنه أَحمق من  جَهِيزَةٍ، بالصرف. والجَهِيزَة: عِرْسُ الذئب يَعْنون الذِّئْبَةَ، ومن  حُمْقها أَنها تَدَعُ ولدَها وتُرْضع أَولاد الضبع كَفِعْلِ النعامة بِبَيْض  غيرها؛ وعلى ذلك قول ابنِ جِذْلِ الطَّعَانِ:  كَمُرْضِعَةٍ أَولادَ أُخرى، وضَيَّعَتْ  بَنِيها، فلم تَرْقَعْ بذلك مَرْقَعا  وكذلك النعامة إِذا قامت عن بَيْضها لطلب قُوتِها فلقيت بيض نعامة أُخرى  حَضَنَتْه فَحُمِّقَتْ بذلك؛ وعلى ذلك قول ابن هرمة:  إِنِّي وتَرْكي نَدى الأَكْرَمِينَ،  وقَدْحي بِكَفَّيّ زَنْداً شَحاحا  كتارِكَةٍ بَيْضها بالعَراء،  ومُلْبِسَةٍ بَيْض أُخرى جَناها  قالوا: ويشهد لما بين الذئب والضبع من الأُنْفَةِ أَن الضبع إِذا  صِيدَتْ أَو قُتِلت فإِن الذئب يَكْفُل أَولادها ويأْتيها باللحم؛ وأَنشدوا في  ذلك للكميت:  كما خامَرَتْ في حِضْنِها أُمُّ عامِر  لذي الحَبْل، حتى عال أَوْسٌ عِيالَها  (* قوله« لذي الحبل» أي للصائد الذي يعلق الحبل في عرقوبها.)  وقيل في قولهم أَحمق من جَهِيزَةَ: هي الضبع نفسها، وقيل: الجَهِيزَةُ  جِرْوُ الدُّبِّ والجِبْسُ أُنْثاه، وقيل: الجَهِيزة الدُّبَّةُ. وقال  الليث: كانت جَهِيزَة امرأَة خَلِيقَةً في بدنها رَعْناء يضرب بها المثل في  الحمق؛ وأَنشد:  كأَنَّ صَلا جَهِيزَة، حين قامتْ،  حِبابُ الماء حالاً بعد حالِ
مقاييس اللغة:
(جهز) الجيم والهاء والزاء أصلٌ واحد، وهو شيءٌ يُعْتَقَدُ ([9]) ويُحوَى، نحو الجَِهَاز، وهو متاع البيت. وجهَّزتُ فلاناً تكلفّتُ جَِهازَ سفرِه. فأما قولهم للبعير إذا شَرَد: "ضرَبَ في جَِهازه" فهو مثلٌ، أي إنّه حَمل جَِهازه ومرّ. قال أبو عبيدة: في أمثال العرب: "ضَرَب فلانٌ في جهازه" يضرب هذا في الهِجران والتَّباعُد. والأصل ما ذكرناه.
القاموس المحيط:
جِهازُ المَيِّتِ والعَرُوسِ والمُسافِرِ، بالكسر والفتحِ ما يَحْتَاجُونَ إليه، وقد جَهَّزَهُ تَجْهِيزاً فَتَجَهَّزَ ج أَجْهِزَةٌ جج أجْهِزاتٌ، وبالفتح ما على الرَّاحِلَةِ، وحَياءُ المرأة. وجَهَزَ على الجَريحِ، كَمَنَعَ، وأَجْهَزَ أثْبَتَ قَتْلَهُ، وأَسْرَعَهُ، وتَمَّمَ عليه. ومَوْتٌ مُجْهِزٌ وجَهيزٌ سَريعٌ. وَفَرَسٌ جهِيزٌ خَفيفٌ. وجَهيزَةُ امرأةٌ رعْنَاء. واجْتَمَعَ قَومٌ يَخْطُبُونَ في الصُّلْحِ بينَ حَيَّيْنِ في دَمٍ كَيْ يَرْضَوْا بالدِّيَةِ، فبَيْنَمَا هُمْ كذلِكَ، قالَت جَهيزَةُ ظَفِرَ بالقاتِلِ وَلِيٌّ لِلْمَقْتُولِ، فَقَتَلَهُ. فقالوا قَطَعَتْ جَهيزةُ قولَ كُلِّ خَطيبٍ، وعَلَمٌ للذِّئْبِ أو عِرْسِهِ، أو الضَّبُعِ، أو الدُّبَّةِ، أو جِرْوِهَا، وامرأةٌ حَمْقَاء أُمُّ شَبِيبٍ الخارِجِيِّ، وكان أبوهُ اشْتَرَاهَا من السَّبْيِ، فواقَعَها، فَحَمَلَتْ، فَتَحَرَّكَ الوَلَدُ، فقالت في بَطْنِي شيءٌ يَنْقُزُ. فقالوا أحْمَقُ من جَهيزَةَ، أو المُرَادُ عِرْسُ الذِّئْبِ، لأنَّهَا تَدَعُ وَلَدَهَا، وتُرْضِعُ ولَدَ الضَّبُعِ. ويقالُ إذا صِيدَتِ الضَّبُع، كَفَلَ الذِّئْبُ وَلَدَها، وأرضٌ جَهْزاءُ مُرْتَفِعَةٌ. وعَيْنٌ جَهْزَاء خارجَةُ الحَدَقَةِ، وبالرَّاء أعْرَفُ. وتَجَهَّزْتُ للأمْرِ واجْهَاززْتُ تَهَيَّأْت له ومن أمثَالِهِمْ ضَرَبَ في جَهَازِهِ، بالفتح، أي نَفَرَ فلمْ يَعُدْ، وأصْلُهُ البعيرُ يَسْقُطُ عن ظَهْرِهِ القَتَبُ بأَدَاتِهِ، فَيَقَعُ بَيْنَ قَوائِمِهِ، فَيَنْفِرُ مِنْهُ حتى يَذْهَبَ في الأرضِ، وضَرَبَ بمعنى سارَ، وفي من صِلَةِ المعنى، أي صارَ عاثِراً في جَهَازِهِ.
تاج العروس:
جهز
جِهازُ الميِّتِ والعَروسِ والمسافرِ بالكسر والفتح : ما يَحْتَاجونَ إليه قال الليثُ : وسَمِعْتُ أَهْلَ البَصْرةِ يُخطِئون الجِهازَ بالكسر . قال الأَزْهَرِيّ : والقُرّاءُ كلُّهم على فَتْحِ الجيم في قَوْلُهُ تَعالى : " فلمّا جَهَّزَهم بجَهازِهِم " قال : وجِهاز بالكسر : لغةٌ رديئة . قال عمر بن عبد العزيز :
تَجَهَّزي بجِهازٍ تَبْلُغينَ به ... يا نَفْسُ قَبْلَ الرَّدى لم تُخْلَقي عَبَثَا وقد جَهَّزَه تَجْهِيزاً فَتَجَهَّزَ . وجهَّزَ القومَ تَجْهِيزاً : إذا تكلَّفَ لهم بجَهازِهم للسَّفَر . وتَجهيزُ الغازي : تَحْمُيلُه وإعدادُ ما يحتاجُ إليه في غَزْوِه . وجهَّزْتُ فلاناً : هيَّأْتُ جَهازَ سفَرِه . وتجَهَّزْتُ لأمرِ كذا أي تهيَّأْتُ له ج أَجْهِزَةٌ وجج أي جمع الجمع أَجْهِزاتٌ قال الشاعر :
" يَبِتْنَ يَنْقُلْنَ بأَجْهِزاتِها الجَهاز بالفَتْح ما على الرَّاحِلة . والجَهاز : حَياءُ المرأةِ وهو فَرْجُها . وَجَهَزَ على الجَريح كَمَنَعَ جَهْزَاً : قَتَلَه قاله ابنُ دُرَيْد وقال غيرُه : جَهَزَ عليه وأَجْهَزَ : أَثْبَتَ قَتْلَه . وقال الأصمعيّ : أَجْهَزَ على الجريح إذا أَسْرَعَه أي القتلَ قد تَمَّمَ عَلَيْه وفي حديث عليٍّ رضي الله عنه : " لا تُجهِزوا على جريحِهُم " أي مَن صُرِع وكُفِي قِتالُه لا يُقتَل لأنّهم مُسلمون والقصد من قتالهم دَفْعُ شرِّهم فإذا لم يكن ذلك إلاّ بقتلِهم قُتلوا . وفي حديث ابنِ مَسْعُودٍ : " أنّه أتى على أبي جَهْل وهو صريعٌ فَأَجْهزَ عليه " . وقال ابنُ سِيدَه : ولا يقال أجازَ عليه . وقد تقدّم . ومَوْتٌ مُجْهِزٌ وجَهِيزٌ أي وَحِيٌّ سَريعٌ . ومنه الحديث : " هل تَنْظُرونَ إلا مَرَضَاً مُفسِداً أو مَوْتَاً مُجهِزاً " . وفرَسٌ جَهيزٌ أي خفيفٌ وقال أبو عُبَيْدة : فرَسٌ جَهيزُ الشَدِّ أي سريعُ العَدْو وأنشد :
ومُقَلِّص عَتَد جَهيز شَدُّه ... قَيْد الأوابِدِ في الرِّهانِ جَواد وجَهيزَة : اسم امرأة رَعْنَاء تُحمَّقُ يقال : إنّه اجتمعَ قومٌ يَخْطُبون في الصُّلْحِ بين حيَّيْنِ في دمٍ كي يَرْضَوْا بالدِّيَة فبينما هم كذلك قالت جَهيزَةُ : ظَفِرَ بالقاتلِ وَلِيٌّ للمَقتولِ فَقَتَله فقالوا عند ذلك :
" قَطَعَتْ جَهيزَةُ قَوْلَ كلِّ خَطيبِ
فضُرِب به المثَل . جَهيزَةُ : علَمٌ للذِّئْبِ أو عِرْسِه أي أُنْثاه أو الضَّبُع قاله أبو زيد ؛ أو الدُّبَّة أو الدُّبِّ والجِبْسُ أُنثاه أو جِرْوِها . قيل : جَهيزة : امرأةٌ حَمْقَاء قيل : هي أمُّ شَبيبٍ الخارجيّ وكان أبوه أي أبو شَبيبٍ من مُهاجِرَةِ الكُوفة اشتراها من السَّبْيِ وكانت حَمْرَاءَ طويلةً جميلةً فأرادها على الإسلامِ فَأَبَتْ فواقَعها فَحَمَلتْ فتحرَّكَ الولَدُ في بَطْنِها فقالت : في بَطْنِي شيءٌ يَنْقُزُ فقيل وفي بعضِ النُّسَخ : فقالوا : أَحْمَقُ من جَهيزَة . قال ابن عَدِيّ وابنُ بَرّيّ وهذا هو المشهور في هذا المثَل : أَحْمَقُ من جَهِيزَةَ . غيرُ مَصْرُوف . وذكر الجاحظُ أنّه : أَحْمَقُ من جَهيزةٍ بالصَّرْف . أو المُرادُ بالجَهيزَة عِرْسُ الذِّئب أي أُنثاه وهي تُحَمَّقُ قال الجاحظ : لأنّها تَدَعُ وَلَدَها وتُرضِعُ وَلَدَ الضَّبعِ . من الإلْقَةِ كفِعلِ النَّعامةِ ببَيْضِ غَيْرِها وعلى ذلك قَوْلُ ابن جِذْلِ الطِّعان :
كمُرضِعَةٍ أولادَ أُخرى وضَيَّعَتْ ... بَنيها فَلَمْ تَرْقَعْ بذلك مَرْقَعا ويقال : إذا صِيدَت الضَّبُعُ كَفَلَ الذِّئبُ وَلَدَها ويأتيه باللّحم قال الكُمَيْت :
كما خامَرَتْ في حِضْنِها أمُّ عامرٍ ... لذي الحَبْلِ حتى عالَ أَوْسٌ عِيالَها وقولُه : لذي الحَبل أي للصائد الذي يُعلِّقُ الحَبلَ في عُرْقوبِها . وقال الليثُ : كانت جَهيزَةُ امرأةً خَليقةً في بدَنِها رَعْنَاءَ يُضرَبُ بها المثَلُ في الحُمقِ وأنشد :
كأنَّ صَلا جَهيزةَ حين قامَتْ ... حَبَابُ الماءِ حالاً بَعْدَ حالِ وأرضٌ جَهْزَاءُ : مُرتَفِعةٌ وعَينٌ جَهْزَاءُ : خارِجَةُ الحَدَقة . وبالراءِ أَعْرَفُ وقد ذُكِر في مَوْضِعه
يقال : تَجَهَّزْتُ للأمرِ واجْهازَزْتُ أي تهيَّأْتُ له وقد جهَّزْتُه تَجْهِيزاً : هيَّأْتُه . ومن أمثالِهم في الشيءِ إذا نَفَرَ فلم يعُدْ : ضَرَبَ في جَهازِه . بالفَتْح أي نَفَرَ فلم يعُدْ . وأصلُه في البعير يَسْقُطُ عن ظَهْرِه القَتَبُ بأداتِه فيقعُ بين قَوائِمه فينْفِرُ منه وفي بعضِ النُّسَخ : عنه حتى يذهبَ في الأرض . وفي التهذيب : العربُ تقول : ضَرَبَ البعيرُ في جَهازِه . إذا جَفَلَ فنَدَّ في الأرضِ والْتَبَطَ حتى طَوَّحَ ما عليه من أداةٍ وحِملٍ وَضَرَبَ بمعنى سارَ وفي مِن صلةِ المَعنى أي صارَ عاثِراً في جَهازِه .

### Türkçe

جهز
**جَهَزَ** - **يَجْهَزُ** - **جَهَاز** - **جَهَّزَ** - **يُجَهِّزُ**

**جَهَزَ** - **يَجْهَزُ** + varlık veya şey + bir şey ile: onunla “hazır” olur: bir fiili veya bir fiiller grubunu yapmanın gereklerinin hazırlanmasını ve hazırlanıp tamamlanmasını tamamlar.
**جَهَاز**: “**فـَعال**” vezni üzere: **جَهَزَ** - **يَجْهَزُ**’dan mübalağa ism-i fiil: ondan âlet ismi: kişinin belirli bir fiili veya işi yapmak için aletlerden ve şeylerden hazırlanmasını sağlayan şey.
**جَهَّزَ** - **يُجَهِّزُ**: **جَهَزَ** - **يَجْهَزُ**’dan “**فَعَّلَ**” vezni üzere: onu, şiddet ve tekrar yönü üzere “**يَجْهَزُ**” kıldı: gerekli bütün yönlerden gereklerini hazırlayıp hazırlamasını tamamlamasını sağladı.
Ve lafız, “hazır oluş ve olgunlaşma ve değişimlerin sona ermesi” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**نَضِجَ** - **يَنْضَجُ**، **يَنَعَ** - **يَيْنَعُ** (**يَنَعَ** - **يَيْنِعُ**)، **جَنَى** - **يَجْنِي**، **وَجَبَ** - **يَجِبُ**، **هَاءَ** - **يَهِيْءُ** (**هَاءَ** - **يَهَاءُ**)، **جَهَزَ** - **يَجْهَزُ**

**جهَّز** - **جهاز**
	﴿“Ve onları cihazlarıyla donatıp hazırlayınca dedi ki: Bana babanızdan bir kardeşinizi getirin; görmüyor musunuz ki ben ölçüyü tam veriyorum ve ben konuklayanların en hayırlısıyım (59)”﴾ Yusuf ﴿“Onları cihazlarıyla donatıp hazırlayınca, su kabını kardeşinin yüküne koydu; sonra bir çağırıcı seslendi: Ey kervan, siz gerçekten hırsızsınız (70)”﴾ Yusuf
Muhtâr es-Sıhâh
● [**جهز**] ج ه ز: **أجْهَزَ** yaralı üzerine: onu öldürmesini çabuklaştırdı ve onu tamamladı. Ve gelin ve yolculuğun **جِهَازُ**’ı, **الجيم**’in fethi ve kesri ile. Ve gelini ve orduyu **جَهَّزَ** **تَجْهيزا**; ve onu da **جَهَّزَ**: yolculuk cihazını hazırladı. Ve **تَجَهَّزَ** şu şey için: ona hazırlandı.
er-Râgıb
جهز
Yüce Allah dedi ki: ﴿“Onları cihazlarıyla donatıp hazırlayınca”﴾ [Yusuf/70]; **الجهاز**: eşya ve başkası türünden hazırlanmış olan şey. Ve **التجهيز**: onu yüklemek yahut göndermek. Ve deve, cihazıyla vurdu: eğer eşyasını ayağına attı da ürktü ise. Ve **جهيزة** (meselde: (**أحمق من جهيزة**)): Şebîb el-Hâricî’nin annesidir; Ebû Şebîb Kûfe muhacirlerindendi; **جهيزة**’yi esirlerden satın aldı; kırmızı, uzun idi; onu İslâm’a zorladı da reddetti; onunla cinsel ilişkide bulundu; hamile kaldı; çocuk karnında hareket etti; dedi ki: karnımda zıplayan bir şey var; denildi ki: **أحمق من جهيزة**): ahmak bir kadın. Ve denildi ki: başkasının yavrusunu emziren dişi kurda: **جهيزة**.
Lisân’ın özeti
1.	Ve kavmi **جَهَّزتُ** **تَجْهِيزاً**: eğer onlara yolculuk için **بِجهازِهِمْ** hususunda külfete girdim ise.
2.	Ve falanı **جَهَّزتُ**: yani onun yolculuk cihazını hazırladın.
3.	Ve **تَجَهَّزْتُ** şu iş için: yani ona hazırlandım.
4.	Gelin ve ölünün **جَهاز**’ı ve ikisinin **جِهاز**’ı: ikisinin ihtiyaç duyduğu şey.
5.	Gaziyi **تجهيز**: onu yüklemek ve gazvesinde ihtiyaç duyduğu şeyi hazırlamak.
6.	Binek hayvanının **جَهاز**’ı: onun üzerindeki şey.
7.	Kadının **جَهَاز**’ı: onun hayâsı; o da onun ferci.
8.	**مُجْهِز** ölüm: yani çabuk.
9.	Yaralı üzerine **جَهَزَ** ve **أَجْهَزَ**: onun öldürülmesini sabitledi.
10.	Yaralı üzerine **أَجْهَزْتُ**: eğer onu öldürmeyi çabuklaştırdım ve onun üzerinde tamamladım ise.
11.	İsmi üzerine **أَجازَ**: yani vurdu.
12.	**مُجْهِز** ve **جَهِيز** ölüm: yani hızlı.
13.	Deve, cihazında vurdu: eğer ürktü de yerde kaçıp sıçradı ve çırpındı; ta ki üzerindeki alet ve yükü savurdu ise.
14.	Deve, bir **جَهاز** içinde vurdu: eğer kaçtı ise.
15.	**جَهِيز** at: hafif.
16.	**جَهِيز** şeddli at: yani koşuda hızlı.
17.	**جَهِيزَةُ**: ahmaklaştırılan sersem bir kadının adı.
18.	Ve **الجَهِيزَة**: kurdun dişisi; dişi kurdu kastederler.
19.	**الجَهِيزَةُ**: ayı yavrusu; **الجِبْسُ** onun dişisi.
20.	**الجَهِيزة**: dişi ayı.
Lisânü’l-ʿArab
● - **جهز**: gelin ve ölünün **جَهاز**’ı ve ikisinin **جِهاز**’ı: ikisinin ihtiyaç duyduğu şey; yolcunun cihazı da böyledir; **الجيم** feth edilir ve kesr edilir. Ve onu **جَهَّزَه**; o da **فَتَجَهَّز** oldu. Ve gelini **جَهَّزْتُ** **تَجْهِيزاً**; orduyu da böyle **جَهَّزتُ**. Hadiste: “Kim gazâ etmedi ve bir gaziyi teçhiz etmedi”; gaziyi **تجهيز**: onu yüklemek ve gazvesinde ihtiyaç duyduğu şeyi hazırlamak; ondan gelinin **تَجْهِيزُ**’i ve ölünün **تَجْهِيز**’i. Ve kavmi **جَهَّزتُ** **تَجْهِيزاً**: eğer onlara yolculuk için **بِجهازِهِمْ** hususunda külfete girdim ise; gelin ve ölünün **جِهَاز**’ı da böyledir; o, gittiği yönde ihtiyaç duyduğu şeydir; ve **تَجَهَّزُوا** **جَهازاً**. Leys dedi ki: Basra ehlinin **الجِهَازَ**’ı kesr ile hatalı saydıklarını işittim. Ezherî dedi ki: Kârîlerin hepsi, Yüce Allah’ın sözü olan “Ve onları **بِجهَازِهم** donatıp hazırlayınca”da **الجيم**’in fethi üzeredir; dedi ki: kesr ile **جِهَاز**, kötü bir dildir. Ömer b. Abdülazîz dedi ki:
**تَجَهَّزي بِجهازٍ تَبْلُغِينَ به،  يا نَفْسُ، قبل الرَّدَى، لم تُخْلَقي عَبَثا**
Ve binek hayvanının **جَهاز**’ı: onun üzerindeki şey. Ve kadının **جَهَاز**’ı: onun hayâsı; o da onun ferci. Ve **مُجْهِز** ölüm: yani çabuk. Ve yaralı üzerine **جَهَزَ** ve **أَجْهَزَ**: onun öldürülmesini sabitledi. Asmaʿî: yaralı üzerine **أَجْهَزْتُ**: eğer onu öldürmeyi çabuklaştırdım ve onun üzerinde tamamladım ise. İbn Sîde dedi ki: ve denilmez (kavlinin “İbn Sîde dedi ki ve denilmez…” ibaresi, Kâmûs ve şerhinin ج و ز maddesindedir: “**أجزت** yaralı üzerine, **أجهزت**’te bir dildir” ve İbn Sîde onu inkâr etti de “ve denilmez…” dedi) yaralı üzerine **أَجاز**; ancak denilir: ismi üzerine **أَجازَ** yani vurdu. Ve **مُجْهِز** ve **جَهِيز** ölüm: yani hızlı. Hadiste: “Siz ancak bozucu bir hastalık yahut **مُجْهِزاً** bir ölüm mü bekliyorsunuz?” yani hızlı. Ondan, Ali’nin hadisi, Allah ondan razı olsun: “Onların yaralıları üzerine **لا يُجْهَز** edilmez”; yani onlardan yere serilen ve savaşması giderilen kimse öldürülmez; çünkü onlar Müslümandırlar; onlarla savaşmanın maksadı şerlerini def etmektir; eğer bu ancak onları öldürmekle olursa öldürülürler. İbn Mesʿûd’un hadisi, Allah ondan razı olsun: Ebû Cehil üzerine geldi, o yere serilmişti; onun üzerine **فَأَجْهَزَ** etti. Ve onların mesellerinden, bir şey ürküp de dönmediğinde: feth ile **ضَرَب في جَهَازه**; aslı, devenin sırtından aletiyle birlikte semerinin düşmesi, iki ayağı arasına düşmesi, ondan ürkmesi, ta ki yerde gidip kaybolmasıdır. Ve **أَجْهِزَة** üzerine cem olunur; şair dedi ki:
**يَبِتْنَ يَنْقُلْنَ بأَجْهِزاتِها**
Dedi ki: Araplar “deve cihazında vurdu” derler: eğer ürktü de yerde kaçıp sıçradı ve çırpındı; ta ki üzerindeki alet ve yükü savurdu ise. Ve deve bir **جَهاز** içinde vurdu: eğer kaçtı ise. Ve falanı **جَهَّزتُ**: yani onun yolculuk cihazını hazırladın. Ve **تَجَهَّزْتُ** şu iş için: yani ona hazırlandım. Ve **جَهِيز** at: hafif. Ebû Ubeyde: **جَهِيز الشدّ** at: yani koşuda hızlı; ve şu beyti okudu:
**ومُقَلِّص عَتَد جَهِيز شَدُّهُ،  قَيْد الأَوَابِدِ في الرِّهانِ جَواد**
Ve **جَهِيزَةُ**: ahmaklaştırılan sersem bir kadının adı. Meselde: **أَحْمَقُ من جَهِيزَةَ**; denildi ki: o, Şebîb el-Hâricî’nin annesidir; Ebû Şebîb Kûfe muhacirlerindendi; **جَهِيزَةَ**’yi esirlerden satın aldı; kırmızı, uzun, güzel idi; onu İslâm’a zorladı da reddetti; onunla cinsel ilişkide bulundu; hamile kaldı; çocuk karnında hareket etti; dedi ki: karnımda zıplayan bir şey var; denildi ki: **أَحمق من جَهِيزَة**. İbn Berrî dedi ki: bu, bu meselin meşhur olanıdır: **أَحمق من جَهِيزَةَ**; gayr-i munsarif. Câhız, onun **أَحمق من جَهِيزَةٍ** (munsarif) olduğunu zikretti. Ve **الجَهِيزَة**: kurdun dişisi; dişi kurdu kastederler; onun ahmaklığındandır ki yavrusunu bırakır ve sırtlan yavrularını emzirir; devekuşunun başkasının yumurtasıyla yaptığı gibi; bunun üzerine İbn Cizl et-Taʿân’ın sözü:
**كَمُرْضِعَةٍ أَولادَ أُخرى، وضَيَّعَتْ  بَنِيها، فلم تَرْقَعْ بذلك مَرْقَعا**
Ve devekuşu da böyledir: yumurtasından yiyecek aramak için kalktığında başka bir devekuşunun yumurtasıyla karşılaşırsa onu kuluçkaya yatar; bununla ahmaklaştırılmış olur; bunun üzerine İbn Hirme’nin sözü:
**إِنِّي وتَرْكي نَدى الأَكْرَمِينَ،  وقَدْحي بِكَفَّيّ زَنْداً شَحاحا  كتارِكَةٍ بَيْضها بالعَراء،  ومُلْبِسَةٍ بَيْض أُخرى جَناها**
Dediler ki: kurt ile sırtlan arasındaki nefret hususunda şahitlik eder ki sırtlan avlandığında yahut öldürüldüğünde kurt onun yavrularını kefil olur ve ona et getirir; ve bunun hakkında Kumeyt’in şu beyti okunmuştur:
**كما خامَرَتْ في حِضْنِها أُمُّ عامِر  لذي الحَبْل، حتى عال أَوْسٌ عِيالَها**
(kavli “**لذي الحبل**”: yani avcı için; o, ipi onun aşil damarına asar.)
Ve denildi ki onların “**أَحمق من جَهِيزَةَ**” sözünde: o, sırtlanın kendisidir. Ve denildi ki: **الجَهِيزَةُ** ayı yavrusudur; **الجِبْسُ** onun dişisidir. Ve denildi ki: **الجَهِيزة** dişi ayıdır. Leys dedi ki: **جَهِيزَة** bedeninde yapılı, sersem bir kadındı; ahmaklıkta onunla mesel vurulur; ve şu beyti okudu:
**كأَنَّ صَلا جَهِيزَة، حين قامتْ،  حِبابُ الماء حالاً بعد حالِ**
Maqâyîsü’l-Luğa:
(**جهز**) **الجيم** ve **الهاء** ve **الزاي** tek bir asıldır; o, bir şeydir ki itikad olunur ([9]) ve toplanır; **الجَِهَاز** gibi; o, ev eşyasıdır. Ve falanı **جهَّزتُ**: onun yolculuk **جَِهاز**’ını üstlendim. Ama onların, deve için kaçtığında söyledikleri “**ضرَبَ في جَِهازه**” bir meseldir; yani o, **جَِهاز**’ını yükledi ve geçti. Ebû Ubeyde dedi ki: Arap mesellerinde: “**ضَرَب فلانٌ في جهازه**”; bu, terk ediş ve uzaklaşma hakkında vurulur. Asıl, zikrettiğimiz şeydir.
el-Kâmûsü’l-Muhît:
Ölü, gelin ve yolcunun **جِهازُ**’ı, kesr ve feth ile: ihtiyaç duydukları şey; ve onu **جَهَّزَهُ** **تَجْهِيزاً**; o da **فَتَجَهَّزَ**; cemi **أَجْهِزَةٌ**; cemʿu’l-cemʿi **أجْهِزاتٌ**. Ve feth ile: binek üzerindeki şey. Ve kadının hayâsı. Ve yaralı üzerine **جَهَزَ** ( **كَمَنَعَ** gibi) ve **أَجْهَزَ**: onun öldürülmesini sabitledi; onu çabuklaştırdı; ve onun üzerinde tamamladı. Ve **مُجْهِزٌ** ve **جَهيزٌ** ölüm: hızlı. Ve **جهِيزٌ** at: hafif. Ve **جَهيزَةُ**: sersem bir kadın. Ve bir kavim, iki kabile arasında kan hakkında sulhta hutbe irad ederken toplandı; diyetle razı olsunlar diye; onlar böyle iken **جَهيزَةُ** dedi: öldürülenin velisi katile galip geldi, onu öldürdü. Bunun üzerine dediler ki: **قَطَعَتْ جَهيزةُ قولَ كُلِّ خَطيبٍ**. Ve (o) kurdun yahut dişisinin adı; yahut sırtlan; yahut dişi ayı; yahut onun yavrusu; ve ahmak bir kadın: Şebîb el-Hâricî’nin annesi; babası onu esirlerden satın almıştı; onunla cinsel ilişkide bulundu; hamile kaldı; çocuk hareket etti; dedi ki: karnımda zıplayan bir şey var; dediler ki: **أحْمَقُ من جَهيزَةَ**. Yahut murad, kurdun dişisidir; çünkü o, yavrusunu bırakır ve sırtlan yavrusunu emzirir. Ve denilir: sırtlan avlandığında kurt onun yavrusunu kefil olur. Ve **جَهْزاءُ** yer: yüksek. Ve **جَهْزَاء** göz: göz bebeği dışarı çıkmış; **بالرَّاء** ile daha bilinir. Ve **تَجَهَّزْتُ** iş için ve **اجْهَاززْتُ**: ona hazırlandım. Ve onların mesellerinden: feth ile **ضَرَبَ في جَهَازِهِ**: yani ürktü de dönmedi; aslı, devenin sırtından aletiyle birlikte semerin düşmesi, iki ayağı arasına düşmesi, ondan ürkmesi, ta ki yerde gidip kaybolmasıdır. Ve **ضَرَبَ** “yürüdü” manasındadır; ve **في** mana bağlantısındandır; yani cihazında tökezleyen oldu.
Tâcü’l-ʿArûs:
جهز
Ölü, gelin ve yolcunun **جِهازُ**’ı, kesr ve feth ile: ihtiyaç duydukları şey. Leys dedi ki: Basra ehlinin **الجِهازَ**’ı kesr ile hatalı saydıklarını işittim. Ezherî dedi ki: kârîlerin hepsi, Yüce Allah’ın sözü olan “**فلمّا جَهَّزَهم بجَهازِهِم**”de **الجيم**’in fethi üzeredir; dedi ki: kesr ile **جِهاز** kötü bir dildir. Ömer b. Abdülazîz dedi ki:
**تَجَهَّزي بجِهازٍ تَبْلُغينَ به ... يا نَفْسُ قَبْلَ الرَّدى لم تُخْلَقي عَبَثَا**
Ve onu **جَهَّزَه** **تَجْهِيزاً**; o da **فَتَجَهَّزَ** oldu. Ve kavmi **وجهَّزَ** **تَجْهِيزاً**: eğer onlara yolculuk için cihazları hususunda külfete girdiyse. Ve gaziyi **تَجهيزُ**: onu yüklemek ve gazvesinde ihtiyaç duyduğu şeyi hazırlamak. Ve falanı **جهَّزْتُ**: onun yolculuk cihazını hazırladım. Ve **تجَهَّزْتُ** şu iş için: yani ona hazırlandım. Cemi **أَجْهِزَةٌ**; ve cemʿu’l-cemʿ yani cemʿin cemi **أَجْهِزاتٌ**; şair dedi ki:
**يَبِتْنَ يَنْقُلْنَ بأَجْهِزاتِها**
Feth ile **الجَهاز**: binek üzerindeki şey. Ve **الجَهاز**: kadının hayâsı; o da onun ferci. Ve yaralı üzerine **وَجَهَزَ** ( **كَمَنَعَ** gibi) **جَهْزَاً**: onu öldürdü; bunu İbn Düreyd söyledi. Başkası dedi ki: onun üzerine **جَهَزَ** ve **أَجْهَزَ**: onun öldürülmesini sabitledi. Asmaʿî dedi ki: yaralı üzerine **أَجْهَزَ**: eğer onu çabuklaştırdı, yani öldürmeyi; onun üzerinde tamamladı. Ali’nin hadisi, Allah ondan razı olsun: “**لا تُجهِزوا على جريحِهُم**”: yani yere serilen ve savaşması giderilen kimse öldürülmez; çünkü onlar Müslümandırlar; onlarla savaşmanın maksadı şerlerini def etmektir; eğer bu ancak onları öldürmekle olursa öldürülürler. İbn Mesʿûd’un hadisi: “Ebû Cehil üzerine geldi, o yere serilmişti; onun üzerine **فَأَجْهزَ** etti.” İbn Sîde dedi ki: ve denilmez: onun üzerine **أجازَ**. Ve geçti. Ve **مُجْهِزٌ** ve **جَهِيزٌ** ölüm: yani çabuk, hızlı. Ondan hadiste: “Siz ancak bozucu bir hastalık yahut **مَوْتَاً مُجهِزاً** mı bekliyorsunuz?” Ve **جَهيزٌ** at: yani hafif. Ebû Ubeyde dedi ki: **جَهيزُ الشَدِّ** at: yani koşuda hızlı; ve şu beyti okudu:
**ومُقَلِّص عَتَد جَهيز شَدُّه ... قَيْد الأوابِدِ في الرِّهانِ جَواد**
Ve **جَهيزَة**: ahmaklaştırılan sersem bir kadının adı. Denilir: iki kabile arasında kan hakkında sulhta hutbe irad eden bir kavim toplandı; diyetle razı olsunlar diye; onlar böyle iken **جَهيزَةُ** dedi: öldürülenin velisi katile galip geldi, onu öldürdü; bunun üzerine dediler:
**قَطَعَتْ جَهيزَةُ قَوْلَ كلِّ خَطيبِ**
Bununla mesel vuruldu. **جَهيزَةُ**: kurdun adı yahut dişisinin adı, yani dişisi; yahut sırtlan, bunu Ebû Zeyd söyledi; yahut dişi ayı; yahut ayı ve **الجِبْسُ** onun dişisi; yahut onun yavrusu. Denildi ki: **جَهيزة** ahmak bir kadındır; denildi ki: o, Şebîb el-Hâricî’nin annesidir; babası yani Ebû Şebîb Kûfe muhacirlerindendi; onu esirlerden satın aldı; kırmızı, uzun, güzel idi; onu İslâm’a zorladı da reddetti; onunla cinsel ilişkide bulundu; hamile kaldı; çocuk karnında hareket etti; dedi ki: karnımda zıplayan bir şey var; denildi ki (bazı nüshalarda: dediler ki): **أَحْمَقُ من جَهيزَة**. İbn ʿAdî ve İbn Berrî dedi ki: bu, bu meselde meşhur olanıdır: **أَحْمَقُ من جَهِيزَةَ**; gayr-i munsarif. Câhız, onun **أَحْمَقُ من جَهيزةٍ** (munsarif) olduğunu zikretti. Yahut **الجَهيزَة** ile murad, kurdun dişisidir; yani dişisi; o ahmaklaştırılır. Câhız dedi ki: çünkü o, yavrusunu bırakır ve sırtlan yavrusunu emzirir; devekuşunun başkasının yumurtasıyla yaptığı gibi; bunun üzerine İbn Cizl et-Tiʿân’ın sözü:
**كمُرضِعَةٍ أولادَ أُخرى وضَيَّعَتْ ... بَنيها فَلَمْ تَرْقَعْ بذلك مَرْقَعا**
Ve denilir: sırtlan avlandığında kurt onun yavrusunu kefil olur ve ona et getirir. Kumeyt dedi ki:
**كما خامَرَتْ في حِضْنِها أمُّ عامرٍ ... لذي الحَبْلِ حتى عالَ أَوْسٌ عِيالَها**
Ve kavli: **لذي الحَبل** yani avcı için; o, ipi onun aşil damarına asar. Leys dedi ki: **جَهيزَة** bedeninde yapılı, sersem bir kadındı; ahmaklıkta onunla mesel vurulur; ve şu beyti okudu:
**كأنَّ صَلا جَهيزةَ حين قامَتْ ... حَبَابُ الماءِ حالاً بَعْدَ حالِ**
Ve **جَهْزَاءُ** yer: yüksek. Ve **جَهْزَاءُ** göz: göz bebeği dışarı çıkmış. Ve **بالراء** ile daha bilinir; yerinde zikredilmiştir.
Denilir: **تَجَهَّزْتُ** iş için ve **اجْهازَزْتُ**: yani ona hazırlandım. Ve onu **جهَّزْتُه** **تَجْهِيزاً**: onu hazırladım. Ve onların mesellerinden, bir şey ürküp de dönmediğinde: feth ile **ضَرَبَ في جَهازِه**: yani ürktü de dönmedi. Aslı, devenin sırtından aletiyle birlikte semerin düşmesi, iki ayağı arasına düşmesi, ondan ürkmesi (bazı nüshalarda: ondan) ta ki yerde gidip kaybolmasıdır. Ve Tehzîb’de: Araplar “deve cihazında vurdu” derler: eğer ürktü de yerde kaçıp sıçradı ve çırpındı; ta ki üzerindeki alet ve yükü savurdu ise. Ve **ضَرَبَ** “yürüdü” manasındadır; ve **في** mana bağlantısındandır; yani cihazında tökezleyen oldu.
