# جهز — Tehzîbu'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D8%B2/sozluk/tehzib
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AC%D9%87%D8%B2/entries/tehzib

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [جهز](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D8%B2.md)
- Tehzîbu'l-Luğa: Ezherî · 10. yy

## Madde başı: جهز

ه ج ز
هزج ، جهز
استعمل من وجوهه : هزج ، جهز .
هزج : قال الليث : الهزَج : صوتٌ مُطرِب ، ورَعْدٌ هَزِجٌ بالصَّوت .
وقال الشاعر :
أجشُّ مُجَلْجِلٌ هَزِجٌ مُلِثٌّ
تُكَرْكِرُه الجَنائِبُ في السِّداد
وعُودٌ هَزِج ، ومُغَنَ هَزج : يُهَزِّجُ الصوتَ تَهزيجاً . والهَزَج : نوعٌ من أعاريض الشِّعر ، وهو مَفاعِيلُنْ مفاعيلن ، على هذا البناء كله أربعة أجزاء .
وقال الأصمعيّ : الهَزَج تدارُكُ الصوت في خِفّةٍ وَسُرعة . يقال : هو هَزج الصوت هُزَامِجهُ : أَي مُدَارِكه . قال : وليس الهَزَج من الترنُّم في شيء .
وقال عنترة :
وكأنما ينأى بجانب دفِّها ال
وَحْشِيِّ مِن هَزَج العَشيِّ مُؤَوِّمِ
يعني ذُباباً لطيرَانه ترَنُّمٌ ، فالناقة تُحاذر لَسعَهُ إياها .
جهز : أبو عُبيدة : فَرسٌ جَهيز الشَّدّ : أي سريعُ العَدْوِ ، وأنشد :
ومقلِّصٍ عَتِدٍ جَهيزٍ شَدُّه
قيدِ الأوابد في الرِّهان جَوَادِ
ابن السكيت ، عن الأصمعي : أجْهزْتُ على الجَريح ، إذا أَسْرَعْتَ قتلَه وقد تمَّمْتَ عليه .
قال : وفرس جَهيزٌ ، إذا كان سريعَ الشّد . قال : والعرب تقول : أَحْمَقُ من جهيزة ، قال : وهي أُمُّ شَبيب الخارجي ، قال : وكان أبو شَبِيب من مهاجرة الكوفة ، اشترى جَهيزة ، وكانت هي حمراء طويلةً جميلةً فأدارها على الإسلام ، فأبت فواقَعَها فحمَلتْ ، فتحرّك الولدُ في بطنها فقالت : في بطني شيء يَنقُز ، فقيل : أَحْمَقُ من جَهيزة .
وقال أبو العباس : قال ابن الأعرابيّ في قولهم : هو أَحْمَق من جَهيزة ، قال : هي الدُّبَّة .
وقال الليث : كانت جَهيزة امرأةً خليقةً في بدنِها رَعْناءَ يضرَب بها المَثَل في الحُمْق ، وأنشد :
كأنّ صَلاَ جَهيزةَ حين قامت
حَبابُ الماء حالاً بعد حال .
قال : وقيل : الجَهيزة : جرو الدُّبّ ، والجِبسُ : أنثاه ، وقيل : الجهيزة : عِرْس الذِّئب ، يعنُون الذِّئبة ، وقيل : حُمْقها أنها تدعُ ولدَها وتُرضِع وَلَد الضَّبُع . قال :
كمُرْضَعَةٍ أولادَ أخرَى وضيَّعتْ
بَنِيها فلم ترْقَعْ بذلك مَرْقعا
ويشهد على ذلك ما بين الذئب والضبع من الألفة ، ويقال : إنَّ الضبُع إذا صِيدَت فإن الذئبَ يكفُل عيالَها ، فيأتيها باللّحم ، ومنه قوله :
لدَى الحبْل حتى عالَ أوسٌ عِيالها
قال : وجهَّزْت القوم تجهيزاً : إذا تكلَّفت لهم جَهازَهم للسفر ، وكذلك جَهاز العَرُوس والميّت : وهو ما يحتاج إليه في وَجْهه ، وقد تَجهزوا جَهازاً .
قال : وسمعتُ أهلَ البَصْرة يخطِّئون الجِهاز بالكسر .
قلت : والقرّاء كلهم على فَتْح الجيم في قول الله جلَّ وعزَّ : ( وَلَمَّا جَهَّزَهُم بِجَهَازِهِمْ ) ( يُوسُف : 59 ) وجِهاز بالكسر لغة ليست بجيدة ، وموت مجهز : أي وَحِيٌّ . والعرب تقول : ضربٍ البعيرُ في جهازه ، إذا جَفَلَ فَنَدَّ في الأرض والتَبَط حتى طَوَّح ما عليه من أَداةٍ وحِمْل .

### Türkçe

ه ج ز
**هزج** , **جهز**
Şu vecihlerinden kullanıldı: **هزج** , **جهز** .

**هزج**: Leys dedi: **الهزَج**: coşturucu bir ses; ve ses bakımından **هَزِج** bir gök gürültüsü.
Şair dedi:
أجشُّ مُجَلْجِلٌ هَزِجٌ مُلِثٌّ
تُكَرْكِرُه الجَنائِبُ في السِّداد

Ve **عُودٌ هَزِج**; ve **مُغَنَ هَزج**: sesi **تَهزيجاً** olarak **يُهَزِّجُ** eder. Ve **الهَزَج**: şiirin aruzlarından bir türdür; o, **مَفاعِيلُنْ مفاعيلن**’dir; bu bina üzere tamamı dört parçadır.
Asmaî dedi: **الهَزَج** hafiflik ve sürat içinde sesin ardı ardına yetişmesidir. Denir: o, sesin **هَزج**’idir, onun **هُزَامِجهُ**’idir: yani onun ardı ardına yetişmesidir. Dedi: ve **الهَزَج** terennümden hiçbir şeyde değildir.
Antara dedi:
وكأنما ينأى بجانب دفِّها ال
وَحْشِيِّ مِن هَزَج العَشيِّ مُؤَوِّمِ

Yani uçuşu için bir terennümü olan bir sinek; böylece deve dişlemesinin onu sokmasından sakınır.

**جهز**: Ebû Ubeyde: **فَرسٌ جَهيز الشَّدّ**: yani koşuda hızlıdır; ve şu beyti okudu:
ومقلِّصٍ عَتِدٍ جَهيزٍ شَدُّه
قيدِ الأوابد في الرِّهان جَوَادِ

İbnü’s-Sikkît, Asmaî’den: **أجْهزْتُ على الجَريح**: eğer onu öldürmeyi hızlandırdıysan ve onun işini tamamladıysan.
Dedi: ve **فرس جَهيزٌ**: eğer şedd (koşu)da hızlı ise. Dedi: ve Araplar der: “**أَحْمَقُ من جهيزة**”; dedi: o, Hâricî Şebîb’in annesidir; dedi: ve Ebû Şebîb Kûfe muhacirlerindendi; **جَهيزة**’yi satın aldı; o kırmızı, uzun, güzel idi; onu İslâm’a arz etti, o ise kaçındı; bunun üzerine onunla cima etti, o da hamile kaldı; çocuk karnında hareket edince dedi ki: “Karnımda zıplayan bir şey var”; bunun üzerine “**أَحْمَقُ من جَهيزة**” denildi.
Ebû’l-Abbâs dedi: İbnü’l-A‘râbî onların “**هو أَحْمَق من جَهيزة**” sözünde dedi: o, **الدُّبَّة**’dir.
Leys dedi: **جَهيزة** bedeninde yapılı, ahmak bir kadın idi; ahmaklıkta kendisiyle mesel vurulur; ve şu beyti okudu:
كأنّ صَلاَ جَهيزةَ حين قامت
حَبابُ الماء حالاً بعد حال .

Dedi: ve denildi ki: **الجَهيزة**: ayı yavrusu; ve **الجِبسُ**: onun dişisi; ve denildi ki: **الجهيزة**: kurdun gelini; dişi kurdu kastediyorlar; ve denildi ki: onun ahmaklığı, yavrusunu bırakıp sırtlan yavrusunu emzirmesidir. Dedi:
كمُرْضَعَةٍ أولادَ أخرَى وضيَّعتْ
بَنِيها فلم ترْقَعْ بذلك مَرْقعا

Ve buna, kurt ile sırtlan arasındaki ülfet delâlet eder; ve denir ki: sırtlan avlandığı zaman kurt onun yavrularına kefil olur; ona et getirir; ve ondan şu sözdür:
لدَى الحبْل حتى عالَ أوسٌ عِيالها

Dedi: **وجهَّزْت القوم تجهيزاً**: eğer onlar için sefer için **جَهازَهم**’u külfete girdiysen; ve gelinin ve ölünün **جَهاز**’ı da böyledir: o, gittiği işte ihtiyaç duyduğu şeydir; ve onlar **جَهازاً** teçhizlendiler.
Dedi: ve Basra ehlinin **الجِهاز**’ı kesre ile hatalı saydıklarını işittim.
Dedim: ve kurrânın hepsi, Allah جلَّ وعزَّ’in sözü olan: ( وَلَمَّا جَهَّزَهُم بِجَهَازِهِمْ ) ( يوسف : 59 ) ifadesinde cim’in fethası üzeredir; kesre ile **جِهاز** iyi olmayan bir lugattır. Ve **موت مجهز**: yani çabuk. Ve Araplar der: “**ضربٍ البعيرُ في جهازه**”, eğer ürküp sıçradı da yerde kaçıp savruldu ve üzerinde bulunan edevat ve yükten her ne varsa fırlatıp attıysa.
