# جهش (ج-ه-ش) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D8%B4
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AC%D9%87%D8%B4

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ج - ه - ش
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D8%B4/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الهاء والجيم والشين معهما
ج ه ش مستعمل فقط
جهش:
جَهَشَتْ نفسي وأَجْهَشَتْ إذا نهضتْ إليك وهَمَّتْ بالبكاء. قال لبيد:
باتتْ تَشكَىَّ إليَّ الموتَ مُجْهِشةً		وقد حَمَلْتُكِ سَبْعاً بعد سَبْعينـا

##### Türkçe

هاء, جîm ve şîn’in birlikte bulunduğu bâb

**ج ه ش** yalnızca استعمال edilmiştir.

**جهش**:
**جَهَشَتْ** nefsim ve **أَجْهَشَتْ**: sana doğru kalktığı ve ağlamaya niyetlendiği zaman. Lebîd dedi ki:
Geceledi; ölümü bana şikâyet ediyor, **مُجْهِشةً** olarak; hâlbuki seni yetmişten sonra yedi (yıl) taşımıştım.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D8%B4/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الجَهْشُ: أَنْ يَفْزَعَ الإنسانُ إلَى غَيْرِهِ، وَهوَ مَعَ ذَلِكَ يُريدُ البُكاءَ، كَالصبيِّ يَفزَعُ إلَى أُمِّهِ وَقَدْ تَهَيَّأَ لِلْبُكاءِ، فَيُقالُ: جَهَشَ إلَيْه يَجْهَشُ. وفي الحديثِ: "أَصابَنا عَطَش فَجَهَشْنا إِلَى رَسُولِ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّم"وَكَذَلِكَ الإجْهاشُ. يُقالُ: جَهِشَتْ نَفْسي وَأَجْهَشَتْ: أَيْ نَهَضَتْ. قالَ لَبيد:
قامَتْ تَشَكَّى إِلَيَّ النَفسُ مُجْهِشَةوَقَدْ حَمَلَتْكَ سَبْعاً بَعْدَ سَبْعينـا

##### Türkçe

**الجَهْشُ**: İnsanın başkasına doğru ürkmesi; bununla beraber ağlamayı istemesidir; tıpkı çocuğun annesine doğru ürkmesi ve ağlamaya hazırlanmış olması gibi. Böylece denilir: **جَهَشَ إلَيْه يَجْهَشُ**. Ve hadiste: "Bize susuzluk isabet etti de Allah’ın Resûlü’ne (Allah ona salât ve selâm etsin) doğru **فَجَهَشْنا**." Ve aynı şekilde **الإجْهاشُ**. Denilir: **جَهِشَتْ نَفْسي** ve **أَجْهَشَتْ**: yani kalktı. Lebîd dedi ki:
Kalktı, bana şikâyet ediyor nefis, **مُجْهِشَة**;
ve seni yetmişten sonra yedi (defa) taşımıştı.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D8%B4/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ه ج ش
جهش
استعمل من وجوهه : جهش .
جهش : قال الليث : جَهَشَتْ نفسي وأَجْهَشَتْ انهضَتْ إليك وهَمَّت بالبكاء .
وفي الحديث أن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) نزل بالْحُدَيبية فأَصابَ أصحابه عَطَشٌ ، قالوا : فجهَشْنا إلى رسول الله ( صلى الله عليه وسلم )
قال أبو عبيد : قال الأصمعي : الجَهْش : أن يفزع الإنسانُ إلى الإنسانِ . وقال غيرُه وهو مع فَزَعه كأنَّه يريد البكاء كالصبي يفزَع إلى أمه وأبيه ، وقد تهيأ للبكاء .
أبو عبيد : وفيه لغةٌ أخرى : أَجهشْتُ إجهاشاً ، قاله أبو زيد وأبو عمرو ، ومن ذلك قول لبيد :
باتَت تَشْكى إليّ النفسُ مُجْهِشةً
وقد حَمَلْتُك سَبْعاً بعدَ سَبْعِينا
قال : وقال الأمويّ : أَجْهَشَ : إذا تهيأ للبكاء . وقال أبو زيد مثله ، وزاد فقال :
جَهَشْتُ للشّوق والحزْن

##### Türkçe

ه ج ش
**جهش**
Kullanıldı, vecihlerinden: **جهش**.

**جهش**: Leys dedi: “**جَهَشَتْ** nefsim ve **أَجْهَشَتْ**; sana doğru kalktı ve ağlamaya niyetlendi.”

Ve hadiste: Peygamber ( صلى الله عليه وسلم ) **الْحُدَيبية**’de konakladı da ashabına bir susuzluk isabet etti; dediler ki: “Biz, Resûlullah’a ( صلى الله عليه وسلم ) doğru **جهَشْنا** ettik.”

Ebû Ubeyd dedi: Asmaî dedi: **الجَهْش**: insanın insana doğru ürküp sığınmasıdır. Başkası dedi: ve o, ürkmesiyle beraber sanki ağlamak istiyor gibidir; çocuk gibi, annesine ve babasına ürküp sığınır; ve ağlamaya hazırlanmıştır.

Ebû Ubeyd: Ve onda başka bir dil vardır: “**أَجهشْتُ** **إجهاشاً**”; bunu Ebû Zeyd ve Ebû Amr söyledi. Ve bundan, Lebîd’in sözü:
باتَت تَشْكى إليّ النفسُ مُجْهِشةً
وقد حَمَلْتُك سَبْعاً بعدَ سَبْعِينا

Dedi: ve Ümevî dedi: **أَجْهَشَ**: ağlamaya hazırlandığı zaman. Ebû Zeyd de onun benzerini söyledi ve artırdı da dedi:
**جَهَشْتُ** للشّوق والحزْن

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D8%B4/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الجيم والهاء وما يثلثهما)
(جهو) الجيم والهاء والحرف المعتل يدلُّ على انكشافِ الشَّيء. يقال أجْهَتِ السّماءُ، أقلَعَتْ. ويقال خِباءٌ مُجْهٍ لا سِتْر عَليه. وجهِيَ البيتُ يَجْهَى، إذا خَرِبَ؛ وهُوَ جاهٍ. ويقال إن الجَهْوَةَ السَّهُ مكشوفةً.
(جهد) الجيم والهاء والدال أصلُهُ المشقَّة، ثم يُحمَل عليه ما يقارِبُه. يقال جَهَدْتُ نفسي وأجْهَدت والجُهْد الطَّاقَة. قال الله تعالى: ﴿والَّذِينَ لاَ يَجِدُونَ إلاَّ جُهْدَهُمْ﴾ [التوبة 79]. ويقال إنّ المجهود اللبن الذي أُخرِجَ زُبْده، ولا يكاد ذلك [يكونُ] إلاّ بمشقّةٍ ونَصَب. قال الشمّاخ:
تُضْحِ وقد ضَمِنَتْ ضَرّاتُها غُرَقاً *** مِنْ طَيِّبِ الطَّعْمِ حُلْوٍ غَيْرِ مَجْهُودِ([1])ومما يقارب البابَ الجَهادُ، وهي الأرض الصُّلبة. وفلانٌ يَجْهَد الطّعامَ، إذا حَمَل عليه بالأكل الكثير الشديد. والجاهد: الشَّهْوان. ومَرْعىً جَهِيدٌ: جَهَدَهُ المالُ لِطِيبه فأكَلَه.
(جهر) الجيم والهاء والراء أصلٌ واحد، وهو إعلان الشَّيء وكَشْفُه وعُلُوّه. يقال جَهَرْتُ بالكلام أعلنتُ به. ورجلٌ جَهِير الصَّوت، أي عالِيهِ. قال:
أخاطِبُ جَهْراً إذْ لهُنَّ تَخَافُت*** وشَتَّانَ بينَ الجهْرِ والمَنْطِق الخَفْتِ([2])ومن هذا الباب: جَهَرت الشّيءَ، إذا كان في عينك عظيماً. وجَهَرْت الرّجُل كذلك. قال:
* كأنَّما زُهاؤُه لِمَنْ جَهَرْ([3]) *
فأمّا العَيْن الجَهراءُ، فهي ([4]) التي لا تُبْصِر في الشمس. ويقال رأيْت جُهْرَ فلانٍ، أي هَيْئَتَه([5]). قال:
* وما غيَّبَ الأقوامُ تابِعةَ الجُهْرِ([6]) *
أي لن يقدِرُوا أن يغيّبوا من خُبْره وما كان تابعَ جُهْرِه([7]). ويقال جَهِيرٌ بَيِّنُ الجَهارة، إذا كان ذا منظرٍ. قال أبو النجم:
وأرَى البياضَ على النِّساء جَهَارَةً *** والعِتْقَُ أعرِفُهُ على الأَدْمَاءِ([8])
ويقال جَهَرْنا بني فلانٍ، أي صبَّحناهم على غِرَّة. وهو من الباب، أي أتيناهم صباحاً؛ والصبّاح جَهْر. ويقال للجماعة الجَهْراءَ. ويقال إنّ الجَهْراء الرّابية العريضة.
(جهز) الجيم والهاء والزاء أصلٌ واحد، وهو شيءٌ يُعْتَقَدُ ([9]) ويُحوَى، نحو الجَِهَاز، وهو متاع البيت. وجهَّزتُ فلاناً تكلفّتُ جَِهازَ سفرِه. فأما قولهم للبعير إذا شَرَد: "ضرَبَ في جَِهازه" فهو مثلٌ، أي إنّه حَمل جَِهازه ومرّ. قال أبو عبيدة: في أمثال العرب: "ضَرَب فلانٌ في جهازه" يضرب هذا في الهِجران والتَّباعُد. والأصل ما ذكرناه.
 (جهش) الجيم والهاء والشين أصلٌ واحد، وهو التهيُّؤ للبكاء. يقال جَهَش يَجْهَش وأجْهَش يُجْهِش، إذا تهيَّأ للبكاء. قال:
قامت تشكَّى إليَّ النَّفْسُ مُجْهِشَةً *** وقد حَمَلْتُكِ سبعاً بعد سبعِينا([10])(جهض) الجيم والهاء والضاد أصلٌ واحد، وهو زَوَالُ الشَّيء عن مكانه بسُرعة. يقال أجْهَضْنا فلاناً عن الشّيء، إذا نَحَّيناه عنه وغلَبْناه عليه. وأَجْهَضَتِ النّاقة إذا ألقَتْ ولدَها، فهي مُجْهِضٌ. وأمّا قولهم للحديد القلب: إنّه لَجاهضٌ وفيه جُهوضة وجَهَاضة، فهو من هذا، أي كأنَّ قلبَه من حِدّته يزُولُ من مكانه.
(جهف) الجيم والهاء والفاء ليس أصلاً([11])، إنَّما هو من باب الإبدال. يقال اجتهفتُ الشّيءَ إذا أخَذْتَه بشِدّة. والأصل اجتحفْت([12]). وقد مضى ذكره.
(جهل) الجيم والهاء واللام أصلان: أحدهما خِلاف العِلْم، والآخر الخِفّة وخِلاف الطُّمَأْنِينة.
فالأوّل الجَهْل نقيض العِلْم. ويقال للمفازة التي لا عَلَمَ بها مَجْهَلٌ.
والثاني قولهم للخشبة التي يحرك بها الجَمْرُ مِجْهَل([13])*. ويقال استجهلت الرِّيحُ الغُصْنَ، إذا حرّكَتْه فاضطَرَب. ومنه قول النابغة:
دعاك الهَوَى واستجهلَتْك المنازلُ *** وكيف تَصَابِي المرءِ والشَّيبُ شاملُ([14])وهو من الباب، لأنّ معناه استخفّتْك واستفزّتْك. والمَجْهَلة: الأمر الذي يحملك([15]) على الجهل.
(جهم) الجيم والهاء والميم يدلُّ على خلاف البَشاشة والطَّلاقة. يقال رجلٌ جهمُ الوجهِ أي كريهُهُ. ومن ذلك جَهْمة الليل وجُهْمتُه، وهي ما بين أوّلهِ إلى رُبُعه. ويقال جَهَمْتُ الرّجل وتجهَّمْتُه، إذا استَقْبَلتَه بوجه جَهْم. قال:
فلا تَجْهَمِينا أُمَّ عَمْرٍو فإنَّنا *** بِنَا داءُ ظَبْيٍ لم تَخُنْهُ عوامِله([16])ومن ذلك قوله:
* وبلدةٍ تَجَهَّمُ الجَهُوما([17]) *
فإنّ معناه تَستَقبِلُه بما يكره. ومن الباب الجَهَام: السَّحاب الذي أراق ماءَه، وذلك أنّ خَيْرَه يقلُّ فلا يُسْتَشْرَف له. ويقال الجَهُوم العاجز؛ وهو قريب.
(جهن) الجيم والهاء والنون كلمةٌ واحدة. قالوا جارية جُهانَةٌ، أي شابّة. قالوا: ومنه اشتقاق جُهَيْنة.
--------------ـــــ
([1]) في الأصل "تضحى" تحريف. على أن الرواية الجيدة: "تصبح". والغرق: جمع غرقة، بالضم، وهو القليل من اللبن خاصة. وفي الأصل: "غرفاً" تحريف. ويروى: "عرقاً" وهو بالتحريك: اللبن. والبيت في الديوان 23 واللسان (جهد، عرق، غرق)، وسيأتي في (عرق، غرق). وقبل البيت:
إن تمس في عرفط صلع جماجمه *** من الأسالق عاري الشوك مجرود.
 ([2]) البيت في اللسان (خفت).
([3]) البيت للعجاج، كما في الحيوان (3: 127). وهو في ديوانه 16 واللسان (جهر، وغر) وديوان المعاني (2: 71) والمخصص (6: 202).
 ([4])في الأصل: "وهي".
([5]) في الأصل: "جهرة فلان أي هيبته"، صوابه في المجمل واللسان.
([6]) للقطامي. وصدره كما في ديوانه 76 واللسان ( جهر):
* شنئتك إذ أبصرت جهرك سيئاً *
([7]) وكذا ورد هذا التفسير في المجمل. وضبط البيت في اللسان برفع" الأقوام" و" تابعة". وقال في تفسيره: "ما" بمعنى الذي. يقول: ما غاب عنك من خبر الرجل فإنه تابع لمنظره. وأنث تابعة في البيت للمبالغة.
([8]) البيت في المجمل واللسان (جهر).
([9]) الاعتقاد هنا بمعنى الشراء والاقتناء.
([10]) البيت للبيد في ديوانه 46 طبع 1881 واللسان (جهش).
([11]) لم تذكر المادة في اللسان والجمهرة. وذكرها في القاموس.
([12]) في الأصل: "جحفت"، والوجه ما أثبت.
([13]) يقال مجهل ومجهلة، بكسر الميم فيهما، وجهيل وجهيلة.
([14]) ديوان النابغة 58 واللسان (جهل).
([15]) في الأصل: "يجهلك"، والصواب في المجمل.
([16]) لعمرو بن الفضفاض الجهني، كما في اللسان (جهم) برواية: "ولا تجهمينا". وسيأتي في (ظبي): "ولا تجهمينا". وأنشده في اللسان (ظبي) غير منسوب، برواية المقاييس. وعوامل الظبي: قوائمه.
([17]) بعده كما في اللسان (جهم):
* زجرتُ فيها عيهلا رَسوما *

ـ

##### Türkçe

(باب **الجيم** و**الهاء** وما يثلثهما)
(**جهو**) **الجيم** ve**الهاء** ve illetli harf, şeyin açığa çıkmasına delâlet eder. Denir: **أجْهَتِ السّماءُ**; açıldı. Ve denir: **خِباءٌ مُجْهٍ**; üzerinde örtü olmayan (çadır). Ve **جهِيَ البيتُ يَجْهَى**; harap olduysa; ve o **جاهٍ**dır. Ve denir: **الجَهْوَةَ السَّهُ** açık (olmasıdır).

(**جهد**) **الجيم** ve**الهاء** ve**الدال** aslı meşakkattir; sonra ona yakın olan şeye hamledilir. Denir: **جَهَدْتُ** nefsimi ve **أجْهَدت**; ve **الجُهْد** tâkattir. Allah Teâlâ dedi: ﴿والَّذِينَ لاَ يَجِدُونَ إلاَّ **جُهْدَهُمْ**﴾ [التوبة 79]. Ve denir: **المجهود**; zübdesi çıkarılmış süttür; ve bu neredeyse ancak meşakkat ve yorgunlukla olur. **الشمّاخ** dedi:
تُضْحِ وقد ضَمِنَتْ ضَرّاتُها غُرَقاً *** مِنْ طَيِّبِ الطَّعْمِ حُلْوٍ غَيْرِ مَجْهُودِ([1])
Ve bab’a yakın olanlardan: **الجَهادُ**; ve o sert arazidir. Ve falan **يَجْهَد** yemeği; çok şiddetli çok yemeyle ona yüklendiği zaman. Ve **الجاهد**: şehvetli olan. Ve **مَرْعىً جَهِيدٌ**: mal onu, hoşluğundan dolayı, yordu da onu yedi.

(**جهر**) **الجيم** ve**الهاء** ve**الراء** tek bir asıldır; o da şeyin ilânı ve açığa çıkarılması ve yükselmesidir. Denir: **جَهَرْتُ بالكلام**; onu ilân ettim. Ve bir adam **جَهِير الصَّوت**; yani onun sesi yüksek. Dedi:
أخاطِبُ جَهْراً إذْ لهُنَّ تَخَافُت*** وشَتَّانَ بينَ الجهْرِ والمَنْطِق الخَفْتِ([2])
Ve bu babdandır: **جَهَرت الشّيءَ**; gözünde büyük olduğu zaman. Ve **جَهَرْت الرّجُل** de böyledir. Dedi:
* كأنَّما زُهاؤُه لِمَنْ جَهَرْ([3]) *
Artık **العَيْن الجَهراءُ** ise, o ([4]) güneşte görmeyen (göz)dür. Ve denir: **رأيْت جُهْرَ فلانٍ**; yani onun heyeti([5]). Dedi:
* وما غيَّبَ الأقوامُ تابِعةَ الجُهْرِ([6]) *
Yani onun haberinden ve onun **جُهْرِه**ne tâbi olan şeyden, onu gizlemeye güç yetiremeyeceklerdir([7]). Ve denir: **جَهِيرٌ بَيِّنُ الجَهارة**; görünüş sahibi olduğu zaman. **أبو النجم** dedi:
وأرَى البياضَ على النِّساء جَهَارَةً *** والعِتْقَُ أعرِفُهُ على الأَدْمَاءِ([8])
Ve denir: **جَهَرْنا بني فلانٍ**; yani onları gaflet üzere sabahladık. Ve o babdandır; yani onlara sabahleyin geldik; ve sabahlama **جَهْر**dir. Ve topluluğa **الجَهْراءَ** denir. Ve denir: **الجَهْراء** geniş yüksek tepedir.

(**جهز**) **الجيم** ve**الهاء** ve**الزاء** tek bir asıldır; o, inanılan([9]) ve toplanan bir şeydir; **الجَِهَاز** gibi; ve o ev eşyasıdır. Ve **جهَّزتُ فلاناً**; onun sefer teçhizatını üstlendim. Ama onların, deve için, kaçtığı zaman söyledikleri: "ضرَبَ في **جَِهازه**" bir meseldir; yani o, teçhizatını yüklenip geçti. **أبو عبيدة** dedi: Arapların mesellerinde: "ضَرَب فلانٌ في جهازه"; bunu terk etme ve uzaklaşmada darbederler. Asıl, zikrettiğimizdir.

 (**جهش**) **الجيم** ve**الهاء** ve**الشين** tek bir asıldır; o da ağlamaya hazırlanmadır. Denir: **جَهَش يَجْهَش** ve **أجْهَش يُجْهِش**; ağlamaya hazırlandığı zaman. Dedi:
قامت تشكَّى إليَّ النَّفْسُ مُجْهِشَةً *** وقد حَمَلْتُكِ سبعاً بعد سبعِينا([10])
(**جهض**) **الجيم** ve**الهاء** ve**الضاد** tek bir asıldır; o da şeyin yerinden süratle yok olmasıdır. Denir: **أجْهَضْنا فلاناً عن الشّيء**; onu ondan uzaklaştırdığımız ve ona karşı onu yendiğimiz zaman. Ve **أَجْهَضَتِ النّاقة**; yavrusunu attığı zaman; o halde o **مُجْهِضٌ**dur. Ama onların, katı kalpli için söyledikleri: onun mutlaka **لَجاهضٌ** olduğu ve onda **جُهوضة** ve **جَهَاضة** bulunduğu; bu da bundandır; yani sanki kalbi, keskinliğinden, yerinden yok olur.

(**جهف**) **الجيم** ve**الهاء** ve**الفاء** asıl değildir([11]); ancak ibdâl babındandır. Denir: **اجتهفتُ الشّيءَ**; onu şiddetle aldığım zaman. Asıl **اجتحفْت**tir([12]). Onun zikri geçti.

(**جهل**) **الجيم** ve**الهاء** ve**اللام** iki asıldır: biri ilmin zıddı, diğeri hafiflik ve sükûnetin zıddı.
Birincisi **الجَهْل**; ilmin nakîzidir. Ve üzerinde alâmet olmayan çöl için **مَجْهَلٌ** denir.
İkincisi, onların, koru hareket ettirilen tahta için söyledikleri **مِجْهَل**([13])*. Ve denir: **استجهلت الرِّيحُ الغُصْنَ**; onu hareket ettirdi de sallandıysa. Ondandır **النابغة**’nin sözü:
دعاك الهَوَى واستجهلَتْك المنازلُ *** وكيف تَصَابِي المرءِ والشَّيبُ شاملُ([14])
Ve o babdandır; çünkü onun mânası: seni hafife aldı ve seni kışkırttı. Ve **المَجْهَلة**: seni([15]) cehle sevk eden iştir.

(**جهم**) **الجيم** ve**الهاء** ve**الميم**, güler yüzlülük ve açıklığın zıddına delâlet eder. Denir: **رجلٌ جهمُ الوجهِ**; yani çirkinidir. Ondandır **جَهْمة الليل** ve **جُهْمتُه**; ve o, evvelinden dörtte birine kadar olan (kısım)dır. Ve denir: **جَهَمْتُ الرّجل** ve **تجهَّمْتُه**; ona asık bir yüzle yöneldiğim zaman. Dedi:
فلا تَجْهَمِينا أُمَّ عَمْرٍو فإنَّنا *** بِنَا داءُ ظَبْيٍ لم تَخُنْهُ عوامِله([16])
Ondandır onun sözü:
* وبلدةٍ تَجَهَّمُ الجَهُوما([17]) *
Onun mânası: onu, hoşlanmadığı şeyle karşılamasıdır. Ve babdandır **الجَهَام**: suyunu dökmüş bulut; bu, hayrı azaldığı için ona göz dikilmemesidir. Ve denir: **الجَهُوم** aciz olan; ve o yakındır.

(**جهن**) **الجيم** ve**الهاء** ve**النون** tek bir kelimedir. Dediler: **جارية جُهانَةٌ**; yani genç. Dediler: ve ondan **جُهَيْنة**’nin اشتقاقı.

--------------ـــــ
([1]) Asılda "تضحى" tashiftir. Şu da var ki iyi rivayet: "تصبح". Ve **الغرق**: **غرقة**’nın cemidir; damme ile; ve o, özellikle sütün azıdır. Ve asılda: "غرفاً" tashiftir. Rivayet olunur: "عرقاً"; ve o, hareke ile: süttür. Beyit divanda 23 ve **اللسان** (**جهد**، **عرق**، **غرق**)’tadır; ve (**عرق**، **غرق**)’ta gelecektir. Beyitten önce:
إن تمس في عرفط صلع جماجمه *** من الأسالق عاري الشوك مجرود.
 ([2]) Beyit **اللسان** (**خفت**)’tedir.
([3]) Beyit **العجاج**’ındır; **الحيوان** (3: 127)’de olduğu gibi. Ve o, onun divanında 16 ve **اللسان** (**جهر**، و**غر**) ve **ديوان المعاني** (2: 71) ve **المخصص** (6: 202)’dedir.
 ([4]) Asılda: "وهي".
([5]) Asılda: "**جهرة فلان** أي **هيبته**"; doğrusu **المجمل** ve **اللسان**’dadır.
([6]) **القطامي**’nindir. Ve sadrı, onun divanında 76 ve **اللسان** ( **جهر**)’de olduğu gibi:
* شنئتك إذ أبصرت جهرك سيئاً *
([7]) Ve bu tefsir **المجمل**’de böylece vârid olmuştur. Ve **اللسان**’da beyit, "الأقوام" ve "تابعة"nın ref‘iyle ضبط edilmiştir. Ve tefsirinde dedi: "ما" "الذي" mânasınadır. Der ki: adamın haberinden sana gaib olan şey, onun görünüşüne tâbidir. Ve beyitte mübalağa için "تابعة"yı müennes kıldı.
([8]) Beyit **المجمل** ve **اللسان** (**جهر**)’dedir.
([9]) Burada **الاعتقاد**, satın alma ve edinme mânasınadır.
([10]) Beyit **لبيد**’indir; onun divanında 46, 1881 baskısı, ve **اللسان** (**جهش**)’tedir.
([11]) Madde **اللسان** ve **الجمهرة**’de zikredilmedi. Onu **القاموس**’ta zikretti.
([12]) Asılda: "جحفت"; vech, ispat ettiğimdir.
([13]) **مجهل** ve **مجهلة** denir; ikisinde de **الميم**’in kesriyle; ve **جهيل** ve **جهيلة**.
([14]) **ديوان النابغة** 58 ve **اللسان** (**جهل**)’dedir.
([15]) Asılda: "يجهلك"; doğrusu **المجمل**’dedir.
([16]) **عمرو بن الفضفاض الجهني**’nindir; **اللسان** (**جهم**)’de "ولا تجهمينا" rivayetiyle olduğu gibi. Ve (**ظبي**)’de gelecektir: "ولا تجهمينا". Ve onu **اللسان** (**ظبي**)’de nisbet etmeksizin, **المقاييس** rivayetiyle inşad etti. Ve **عوامل الظبي**: onun ayaklarıdır.
([17]) Ondan sonra, **اللسان** (**جهم**)’de olduğu gibi:
* زجرتُ فيها عيهلا رَسوما *

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D8%B4/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ج ه ش
جَهَشَتْ نفسه مثل جاشَتْ إذا نَهضَتْ إليه وهمّ بالبُكاء، وأجْهَشَتْ؛ قال الطِّرِمّاحُ:
لما رَأيتُهُم حَزَائِقَ أجْهَشَتْ نفسي وقلت لهم ألا لا تبعدوا ولما رأونـي جهشـوا إلـيّ أي نهضـوا فزعيـن‏.‏
وتقـول‏:‏ جهـش ثـم بهـش‏.‏
ومـا كانـت بهشـه إلاّ وبعدها جهشه هي العبرة‏.‏

##### Türkçe

ج ه ش
**جَهَشَتْ** nefsi, **جاشَتْ** gibi; ona doğru **نَهضَتْ** ettiğinde ve ağlamaya niyetlendiğinde; ve **أجْهَشَتْ**. **الطِّرِمّاحُ** dedi ki:
Onları kümeler hâlinde gördüğümde nefsim **أجْهَشَتْ** etti ve onlara: “Hâ, uzaklaşmayın!” dedim; ve beni gördüklerinde bana doğru **جهشـوا** ettiler; yani korkmuş olarak ayağa kalktılar.
Ve dersin ki: **جهـش** sonra **بهـش**.
Ve onun **بهشـه**’si ancak ondan sonra olan **جهشه**’den sonraydı; o, gözyaşıdır.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D8%B4/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

جَهِش
(* قوله «جهش» هو كسمع ومنع كما في القاموس.) وجَهَش للبُكاء يجهَش جهْشاً وأَجْهَش، كلاهما، استعدَّ له واسْتَعْبَرَ، والمُجْهِش الباكي نفْسُه. وجهَشت إِليه نفسُه جُهوشاً وأَجْهَشتْ، كلاهما: نَهَضت وفاظَت. وجَهَشت نفسي وأَجْهَشت إِذا نَهَضت إِليك وهَمَّت بالبُكاء. والجهْش: أَن يَفْزَع الإِنشان إِلى غيره وهو مع ذلك كأَنه يريد البكاء كالصبيّ يَفْزَع إِلى أُمه وأَبيه وقد تهيّأَ للبكاء؛ يقال: جهَش إِليه يجهَش. وفي الحديث: أَن النبي، صلى اللَّه عليه وسلم، كان بالحُدَيْبِية فأَصاب أَصحابَه عَطش، قالوا: فجَهَشنا إِلى رسول اللَّه، صلى اللَّه عليه وسلم؛ وكذلك الإِجْهاش. قال أَبو عبيد: وفيه لغة أُخرى: أَجْهَشت إِجْهاشاً؛ ومن ذلك قول لبيد:
باتَتْ تشكَّى إِليَّ النفْسُ مُجْهِشة،
وقد حَملْتك سبْعاً بعد سَبْعِينا
وقال الأُموي: أَجهَش إِذا تهيَّأَ للبُكاء. وفي حديث المولد قال: فَسابَّني فأَجْهَشْت بالبُكاء؛ أَراد فخَنَقَني فتَهيأْت للبكاء. وجهَش للشَّوق والحُزْن: تَهيَّأَ. وجهَش إِلى القوم جهْشاً: أَتاهم. والجَهْش: الصوت؛ عن كراع. والذي رواه أَبو عبيد الجَمْش.

##### Türkçe

جَهِش
(* Onun “**جهش**” sözü, **سمع** ve **منع** gibi(=vezin bakımından)dır; **القاموس**’ta olduğu üzere.) Ve **جَهَش** ağlamak için;
**يجهَش** **جهْشاً** ve **أَجْهَش**; ikisi de: ona hazırlandı ve gözyaşı dökmeye yöneldi; ve **المُجْهِش**: bizzat ağlayan(ın kendisi)dir. Ve “**وجهَشت** ona nefsi **جُهوشاً** ve **أَجْهَشتْ**”; ikisi de: kalktı
ve taştı. Ve “**وجَهَشت** nefsim ve **أَجْهَشت**” eğer sana doğru kalktı ve ağlamaya niyet ettiyse.
Ve **الجهْش**: insanın başkasına korkup sığınmasıdır; bununla beraber sanki ağlamak istiyor gibidir; çocuk gibi,
annesine ve babasına korkup sığınır ve ağlamaya hazırlanmış olur; denir: “**جهَش** ona, **يجهَش**.”
Ve hadiste: Peygamber, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, Hudeybiye’de idi; derken
ashabına susuzluk isabet etti; dediler ki: “Biz, Resûlullah’a, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, doğru **فجَهَشنا**”;
ve yine bunun gibi **الإِجْهاش**. Ebû Ubeyd dedi: Ve onda başka bir dil(=lehçe) vardır: “**أَجْهَشت** **إِجْهاشاً**”;
ve bundan Lebîd’in sözü:
“Geceledi; nefis bana şikâyet ediyor, **مُجْهِشة** olarak,
ve seni yetmişten sonra yedi(yi) taşıdım, yediden sonra.”
Ve el-Ümevî dedi: **أَجهَش**; eğer ağlamaya hazırlandıysa. Ve doğum hadîsinde dedi:
“Derken bana sövdü de ben **فأَجْهَشْت** ağlamakla”; istedi ki: beni boğdu da ağlamaya hazırlandım. Ve **جهَش**
şevk ve hüzün için: hazırlandı. Ve “**جهَش** kavme **جهْشاً**”: onlara geldi. Ve **الجَهْش**:
ses; Kırâ‘dan. Ebû Ubeyd’in rivayet ettiği ise **الجَمْش**.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D8%B4/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ج ه ش * * الجَهْشُ * أن يفزع الإنسان إلى غيره وهو مع ذلك يريد البكاء كالصبي يفزع إلى أمه وقد تهيأ للبكاء ويقال * جَهَشَ * إليه من باب قطع وفي الحديث ﴿أصابنا عطش فجهشنا إلى رسول الله ]ص[﴾ وكذا * الإجْهاشُ

##### Türkçe

* ج ه ش * * **الجَهْشُ** * insanın, bununla birlikte ağlamak istemekte iken, başkasına ürküp sığınmasıdır; tıpkı çocuğun, ağlamaya hazırlanmış olduğu hâlde annesine ürküp sığınması gibi. Ve denilir ki: * **جَهَشَ** * ona (doğru); “قطع” bâbındandır. Ve hadiste: ﴿Bize susuzluk isabet etti de **رسول الله**’e ürküp sığındık ]ص[﴾; ve yine * **الإجْهاشُ** * .

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D8%B4/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

جهش إليه، كسمع ومنع، قال ابن دريد: والكسر أكثر، جهشا، بالفتح، وجهوشا، بالضم، وجهشانا، بالتحريك: فزع إليه، وهو مع ذلك يريد البكاء، كالصبي يفزع إلى أمه وأبيه وقد تهيأ للبكاء. قاله الأصمعي، وفي حديث الحديبية: أصابنا عطش فجهشنا إلى رسول الله صلى الله عليه وسلم، كأجهش إجهاشا، وهذه عن أبي عبيد، قال: ومن ذلك قول لبيد:
  باتت تشكي إلي النفس مجهشة                      وقد حملتك سبعا بعد سبعينـا وجهش من الشيء جهشانا، بالتحريك: خاف أو هرب، الأخير نقله الصاغاني، ونص أبي عمرو: جهش من الشيء، إذا فرق منه وخاف، يجهش جهشانا. والجهشة، بالفتح: العبرة تتساقط عند الجهش، ويقال: ما كانت بهشة إلا وبعدها جهشة. والجهشة: الجماعة من الناس، كذا في النوادر، كالجاهشة، كذا في المحيط، قال: يقال: رأيت من الناس جاهشة، أي فرقة وكثرة. والجهوش، كصبور: السريع الذي يجهش من أرض إلى أرض، أي يتقلع ويسرع، قال رؤبة:

  جاءوا فرار الهرب الجهوش                      شلا كشل الطرد المكدوش وأجهش فلانا: أعجله، عن ابن عباد وقال الأموي: أجهش بالبكاء: تهيأ له، ومنه حديث المولد فسابني فأجهشت بالبكاء، أي حنقني فتهيأت للبكاء. ومما يستدرك عليه: جهشت إليه نفسه جهوشا، وأجهشت: نهضت وفاظت وجهش للشوق والحزن جميعا: تهيأ، عن ابن دريد. وجهش إلى القوم: أتاهم والجهش: الصوت، عن كراع، والذي رواه أبو عبيد: الجمش، بالميم. وجهيش بن يزيد النخعي، كزبير: صحابي، وقد تقدم البحث فيه في السين المهملة.

##### Türkçe

**جهش** ona yöneldi; **سمع** ve **منع** gibi. İbn Düreyd dedi: Kesre daha çoktur: **جهشا** (fetha ile), **وجهوشا** (damme ile), **وجهشانا** (hareke ile): Ona ürktü; bununla beraber ağlamayı istiyor; tıpkı çocuğun annesine ve babasına ürküp (sığınması) ve ağlamaya hazırlanmış olması gibi. Bunu el-Asmaî söyledi. Hudeybiye hadîsinde: “Bize susuzluk isabet etti de Resûlullah صلى الله عليه وسلم’e **فجهشنا**”; **كأجهش إجهاشا** gibi. Bu, Ebû Ubeyd’dendir. Dedi ki: Bunun(lar)dan Lebîd’in sözü:
  Geceledi; nefis bana şikâyet ediyor, **مجهشة**                      ve seni yetmişten sonra yedi (defa) yüklenmişti.

Ve şeyden **وجهش** (etmesi) **جهشانا** (hareke ile): Korktu yahut kaçtı; sonuncusunu es-Sâğânî nakletti. Ebû Amr’ın nassı: “Şeyden **جهش** etti” yani ondan ürktü ve korktu; **يجهش جهشانا**.

Ve **الجهشة** (fetha ile): **الجهش** sırasında dökülen gözyaşıdır; ve denir ki: “Onda bir **بهشة** olmadı; ancak ondan sonra bir **جهشة** (oldu).”

Ve **الجهشة**: insanlardan bir topluluktur; **النوادر**’de böyle. **الجاهشة** gibi; **المحيط**’te böyle. Dedi ki: Denir ki: “İnsanlardan bir **جاهشة** gördüm”; yani bir fırka ve çokluk.

Ve **الجهوش** ( **صبور** gibi): hızlı olan; bir yerden bir yere **يجهش** eder; yani sökülür ve hızlanır. Rü’be dedi:

  Geldiler; kaçışın firarı, **الجهوش** kaçışı                      sürüklenmiş kovalamacanın sürüklenişi gibi.

Ve “Falancayı **أجهش** etti”: onu acele ettirdi; İbn Abbâd’dan. El-Emevî dedi: “Ağlamakla **أجهش** etti”: ona hazırlandı. Ondan, doğum hadîsi: “Bana sövdü de ben ağlamakla **فأجهشت**”; yani beni öfkelendirdi de ağlamaya hazırlandım.

Ve kendisine istidrâk olunanlardandır: “Nefsi ona **جهشت** etti, **جهوشا**”; ve **أجهشت**: kalktı ve taştı. Ve şevk ve hüznün ikisine birden **جهش** etti: hazırlandı; İbn Düreyd’den.

Ve kavme **جهش** etti: onlara geldi. Ve **الجهش**: sestir; Kurâ‘dan. Ebû Ubeyd’in rivayet ettiği ise: **الجمش** (mîm ile).

Ve **وجهيش بن يزيد النخعي** ( **زبير** gibi): sahâbîdir; onun hakkında araştırma daha önce **السين** **المهملة**’de geçti.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D8%B4/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

جَهَشَ اـِلَيْهِ
1 جَهَشَ اـِلَيْهِ ذ , (S, K,) and جَهِشَ, (K,) which latter, accord. to IDrd, is the more common, (TA,) aor. جَهَشَ , inf. n. جَهْشٌ (S, K) and جُهُوشٌ and جَهَشَانٌ, (K,) He betook himself to him by reason of fright or fear, seeking protection, and being about, or ready, to weep; like as the child betakes himself to his mother by reason of fright or fear, (As, S, K,) and to his father, (As,) being about, or ready, to weep; (As, S;) as also ↓ أَجْهَشَ. (AO, S, K.) ― -b2- جَهَشَتْ نَفْسُهُ, (S, A,) or جَهَشَتْ اـِلَيْهِ نَفْسُهُ, inf. n. جُهُوشٌ; (TA;) and ↓ أَجْهَشَتْ; (S, A, TA;) His soul heaved, (S, A,) and he was about, or ready, to weep: (A:) or his soul heaved, and quitted him. (TA.) ― -b3- جَهَشَ لِلشَّوْقِ وَالحُزْنِ He was ready, or about, to desire, and to mourn: (IDrd:) and بِالبُكَآءِ ↓ أَجْهَشَ He was ready, or about, to weep. (El-Umawee, K.) ― -b4- جَهَشَ مِنَ الشَّىةءِ, (AA, K,) and جَهِشَ, (K,) aor. جَهَشَ , inf. n. جَهَشَانٌ, (AA, K,) He was frightened at the thing, or afraid of it: (AA, K:) or he fled from the thing.. (Sgh, K.) ― -b5- جَهَشُوا فَزِعِينَ They came quickly to me, frightened. (A.) ― -b6- يَجْهَشُ مِنْ أَرْضٍ اـِلَى أَرْضٍ He removes, and goes quickly, from land to land. (K.) ― -b7- جَهَشَ اـِلَى القَوْمِ, inf. n. جَهْشٌ, He came to the people, or company of men. (TA.)

4 أَجْهَشَ see 1, in three places. -A2- اجهش فُلَانًا He hastened such a one. (Ibn-'Abbaلd, K.)

جَهْشَةٌ
جَهْشَةٌ ذ A flow of tears (A, K, TA) falling one after another on the occasion of جَهْش [or the betaking oneself to another by reason of fright or fear, &c.]. (TA.) -A2- A company of men; as also ↓ جَاهِشَةٌ: (K:) or the latter signifies a party, and a multitude, of men. (TA.)

جُهُوشٌ
جُهُوشٌ ذ Quick; who removes, and goes quickly, from land to land. (K.)

جَاهشَةٌ
جَاهشَةٌ ذ : see جَهْشَةٌ.

##### Türkçe

جَهَشَ اـِلَيْهِ
1 **جَهَشَ اـِلَيْهِ** ذ, (S, K,) ve **جَهِشَ**, (K,) ki bu ikincisi, IDrd’ye göre, daha yaygındır, (TA,) muzârîsi **جَهَشَ**, mastarı **جَهْشٌ** (S, K) ve **جُهُوشٌ** ve **جَهَشَانٌ**, (K,) Korku yahut endişe sebebiyle, korunma isteyerek ve ağlamak üzere yahut ağlamaya hazır olarak ona sığındı; tıpkı çocuğun korku yahut endişe sebebiyle annesine sığınması gibi, (As, S, K,) ve babasına, (As,) ağlamak üzere yahut ağlamaya hazır olarak; (As, S;) bunun gibi ayrıca ↓ **أَجْهَشَ**. (AO, S, K.) ― -b2- **جَهَشَتْ نَفْسُهُ**, (S, A,) yahut **جَهَشَتْ اـِلَيْهِ نَفْسُهُ**, mastarı **جُهُوشٌ**; (TA;) ve ↓ **أَجْهَشَتْ**; (S, A, TA;) Nefsi kabardı, (S, A,) ve ağlamak üzere yahut ağlamaya hazır oldu: (A:) yahut nefsi kabardı ve onu terk etti. (TA.) ― -b3- **جَهَشَ لِلشَّوْقِ وَالحُزْنِ** İştah duymaya ve yas tutmaya hazır oldu yahut üzere oldu: (IDrd:) ve **بِالبُكَآءِ** ↓ **أَجْهَشَ** Ağlamaya hazır oldu yahut üzere oldu. (El-Umawee, K.) ― -b4- **جَهَشَ مِنَ الشَّىةءِ**, (AA, K,) ve **جَهِشَ**, (K,) muzârîsi **جَهَشَ**, mastarı **جَهَشَانٌ**, (AA, K,) Şeyden ürktü yahut ondan korktu: (AA, K:) yahut şeyden kaçtı. (Sgh, K.) ― -b5- **جَهَشُوا فَزِعِينَ** Bana, korkmuş olarak, çabucak geldiler. (A.) ― -b6- **يَجْهَشُ مِنْ أَرْضٍ اـِلَى أَرْضٍ** Bir diyardan bir diyara naklolur ve çabucak gider. (K.) ― -b7- **جَهَشَ اـِلَى القَوْمِ**, mastarı **جَهْشٌ**, Kavme, yahut erkekler topluluğuna geldi. (TA.)

4 **أَجْهَشَ** 1’e bak, üç yerde. -A2- **اجهش فُلَانًا** Böyle birini acele ettirdi. (Ibn-'Abbaلd, K.)

**جَهْشَةٌ**
**جَهْشَةٌ** ذ **جَهْش** vukuunda [yahut korku yahut endişe sebebiyle başkasına sığınma vb. münasebetiyle] birbiri ardınca düşen gözyaşı akışı. (A, K, TA) (TA.) -A2- Erkekler topluluğu; bunun gibi ayrıca ↓ **جَاهِشَةٌ**: (K:) yahut ikincisi, bir taife ve erkeklerin çokluğu demektir. (TA.)

**جُهُوشٌ**
**جُهُوشٌ** ذ Çabuk; bir diyardan bir diyara naklolup çabucak giden. (K.)

**جَاهشَةٌ**
**جَاهشَةٌ** ذ : **جَهْشَةٌ**’ye bak.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D8%B4/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

جَهَشَ
جَهَشَ A ( n. ac. جَهْش 1 ,  جُهُوْش 27 ,  جَهَشَاْن 36 )
a.  [ Ila ], Ran, hurried, flew towards.

b.  [ Min ], Ran away from.

أَجْهَشَ
أَجْهَشَ IV ,
a.  see I .

c.  Made to haste, hurried, accelerated.

جَهْشَة
جَهْشَة 1t ,
a.  Fit of weeping, flow of tears.

b.  Large company, multitude.

##### Türkçe

**جَهَشَ**
**جَهَشَ** A ( i. m. **جَهْش** 1, **جُهُوْش** 27, **جَهَشَاْن** 36 )
a. [ **إلى** ], koştu, acele etti, -e doğru uçtu.

b. [ **من** ], -den kaçtı.

**أَجْهَشَ**
**أَجْهَشَ** IV,
a. I’e bak.

c. Acele etmeye sevk etti, acele ettirdi, hızlandırdı.

**جَهْشَة**
**جَهْشَة** 1t,
a. Ağlama nöbeti, gözyaşlarının akması.

b. Büyük topluluk, kalabalık.
