# جهض (ج-ه-ض) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D8%B6
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AC%D9%87%D8%B6

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ج - ه - ض
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 9 sözlük

## Sözlükler (9)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D8%B6/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الهاء والجيم والضاد
ج ه ض مستعمل فقط
جهض:
الجهيض: السِّقْطُ الذي تَمَّ خَلْقه، ونُفِخَ فيه رُوحُه من غير أن يعيش، قال:
يَطْرَحْنَ بالمَهامِهِ الأَغفالِ		كُلَّ جَهيضٍ لَثِقِ السِّربالِ
ويقال للنّاقةِ خاصّةً إذا ألقتْ وَلَدَها: أَجْهَضَتْ فهي مُجْهِضٌ، ويُجْمَعُ مجاهيضَ، والاسم: الجِهاض، قال:
في حَراجيجَ كالحَنِيِّ مجاهـي		ضَ يَخْدْنَ الوجيفَ وخْدَ النَّعامِ
والجاهِضُ: الحديدُ النَّفْس، وفيه جُهوضةٌ وجَهاضةٌ، أي: حِدّة.

##### Türkçe

باب **الهاء** و**الجيم** و**الضاد**
ج ه ض yalnızca kullanılmıştır.
**جهض**:
**الجهيض**: yaratılışı tamam olmuş, kendisine ruh üflenmiş, fakat yaşamaksızın (yaşamadan) düşen cenin; dedi ki:
مَهامِهlerde **الأَغفال** ile atarlar		her **جَهيضٍ** (i) **لَثِقِ السِّربالِ**

Ve özellikle deveye, yavrusunu attığı zaman denilir: **أَجْهَضَتْ**; o hâlde o **مُجْهِضٌ**dur; ve **مجاهيضَ** olarak çoğul yapılır; isim: **الجِهاض**; dedi ki:
**حَراجيجَ** içinde, **الحَنِيِّ** gibi **مجاهـي**		**ضَ**; **الوجيفَ**i, devekuşunun yürüyüşü gibi yürürler

Ve **الجاهِضُ**: sert tabiatlı (olan); onda **جُهوضةٌ** ve **جَهاضةٌ** vardır; yani: keskinlik.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D8%B6/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

أَجْهَضَتِ الناقةُ، أي أسقطتْ، فهي مُجْهِضٌ. فإن كان ذلك من عادتها فهي مِجْهاضٌ. والولدُ مُجْهَضٌ وجَهيضٌ. وجَهَضَني فلانٌ وأَجْهَضَني، إذا غلبك على الشيء. يقال: قُتِلَ فلانٌ فأُجْهِضَ عنه القوم، أي غُلِبوا حتَّى أُخِذَ منهم. وصادَ الجارحُ الصيدَ فأَجْهَضْناهُ عنه، أي نحَّيناه وغَلَبْناهُ على ما صاد. وقد يكون أَجْهَضْتُهُ عن كذا، بمعنىأعجلتُه. قال الأمويّ: الجاهِضُ الحديدُ النفْسِ، وفيه جُهوضَةٌ وجَهاضَةٌ.

##### Türkçe

**أَجْهَضَتِ** deve; yani düşürdü (yavrusunu), o hâlde o **مُجْهِضٌ**dur. Şayet bu onun âdetinden ise o **مِجْهاضٌ**dur. Çocuk da **مُجْهَضٌ** ve **جَهيضٌ**dur. Ve falan kimse bana **جَهَضَني** ve **أَجْهَضَني** yaptı; bir şey üzerinde sana galip geldiği zaman (böyle denir). Denilir: Falan öldürüldü de kavim ondan **فَأُجْهِضَ عنه**; yani onlardan alınana kadar mağlup edildiler. Ve yırtıcı kuş avı avladı da biz onu ondan **فَأَجْهَضْناهُ عنه**; yani onu uzaklaştırdık ve avladığı şey üzerinde ona galip geldik. Ve olabilir ki: Onu şundan **أَجْهَضْتُهُ عن كذا**; **أعجلتُه** (onu acele ettirdim) mânâsında. El-Ümevî dedi: **الجاهِضُ** nefsi sert olan (kimse)dir; onda **جُهوضَةٌ** ve **جَهاضَةٌ** vardır.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D8%B6/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ه ج ض
جهض
استعمل من وجوهه : جهض والجِهاض .
جهض : ثعلب عن ابن الأعرابي قال : الجِهاض : ثَمَر الأَراك : والجِهاض الممانعة .
وفي حديث محمد بن سلمة أنه قصد يوم أُحُدٍ رجلاً ، قال : فجاهضني عنه أبو سفيانَ ، أي مانعَني .
وقال الأصمعي : أجهضْتُه عن الأمر وأجَهشْتُه ، أي أعجَلته .
وقال غيره : أَجَهضته عن مكانه : أزَلته عنه .
وقال الليث : الجَهِيض : السِّقْط الذي قد تمَّ خَلْقه ونُفخ فيه رُوحُه من غير أن يعيش ، يقال للناقة خاصة إذا ألقتْ وَلَدَها : أَجْهضَتْ إجْهاضاً فهي مُجْهِض ، والجميع مَجاهيض ، وقال الكميت :
في حَرَاجيجَ كالحَنِيِّ مجاهِي
ضَ يخِدْنَ الوَجِيفَ وَخْدَ النعامِ
والاسم : الجِهاض .
وقال ذو الرمة :
يطرَحْنَ بالمهَامه الأغْفالِ
كلَّ جَهِيضٍ لَثِق السِّرْبال
أبو عُبيد عن أبي زيد قال : إذا ألقت الناقةُ ولدَها قبل أن يَستبِين خَلْقُه قيل : أَجْهَضَتْ .
سلمةَ عن الفرَّاء قال : هو خِدْج وخَدِيج وجِهْضٌ وجَهِيض للمُجْهَض .
وقال الأصمعيّ في المُجهَض مثلَ قول أبي زيد إنه يسمّى مُجهَضاً ، إذا لم يَستبنْ خَلْقُه ، وهذا أصحّ من قول الليث : إنه الذي تَمَّ خَلْقُه ونُفِخَ فيه رُوحُه .
أبو عُبَيد عن الأمويّ : الجاهِض : الحديدُ النّفْس ، وفيه جُهوضة وجَهاضة .

##### Türkçe

ه ج ض
**جهض**
Şu vecihlerinden kullanılmıştır: **جهض** ve **الجِهاض**.

**جهض**: Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **الجِهاض**: **ثَمَر الأَراك** (erâkın meyvesi); ve **الجِهاض** (aynı zamanda) karşı koymadır.

Muhammed b. Seleme’nin hadisinde: O, Uhud günü bir adamı kastetti, dedi: Bunun üzerine Ebû Süfyân onu benden **جاهضني** etti; yani beni engelledi.

Asma‘î dedi: Onu işten **أجهضْتُه** ve onu **أجَهشْتُه** ettim; yani onu acele ettirdim.

Başkası dedi: Onu yerinden **أَجَهضته**: onu ondan uzaklaştırdım.

Leys dedi: **الجَهِيض**: yaratılışı tamamlanmış ve ruhu üflenmiş olduğu hâlde yaşamaksızın (düşen) düşük; özellikle deve için, yavrusunu attığında ona denir: **أَجْهضَتْ** **إجْهاضاً**; o hâlde o **مُجْهِض**tir; çoğulu **مَجاهيض**tir. Kümeyt dedi:

في حَرَاجيجَ كالحَنِيِّ مجاهِي
ضَ يخِدْنَ الوَجِيفَ وَخْدَ النعامِ

İsim: **الجِهاض**.

Zü’r-Rumme dedi:

يطرَحْنَ بالمهَامه الأغْفالِ
كلَّ جَهِيضٍ لَثِق السِّرْبال

Ebû ‘Ubeyd, Ebû Zeyd’den: Deve yavrusunu, yaratılışı belirginleşmeden önce attığında: **أَجْهَضَتْ** denir.

Seleme, Ferrâ’dan: O, **خِدْج** ve **خَدِيج** ve **جِهْضٌ** ve **جَهِيض**tir; **للمُجْهَض** (mücehda) için.

Asma‘î, **المُجهَض** hakkında Ebû Zeyd’in sözü gibi dedi: Yaratılışı belirginleşmediğinde ona **مُجهَضاً** denir; bu, Leys’in “o, yaratılışı tamamlanmış ve ruhu üflenmiş olandır” sözünden daha sahihtir.

Ebû ‘Ubeyd, Emevî’den: **الجاهِض**: sert tabiatlıdır; onda **جُهوضة** ve **جَهاضة** vardır.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D8%B6/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الجيم والهاء وما يثلثهما)
(جهو) الجيم والهاء والحرف المعتل يدلُّ على انكشافِ الشَّيء. يقال أجْهَتِ السّماءُ، أقلَعَتْ. ويقال خِباءٌ مُجْهٍ لا سِتْر عَليه. وجهِيَ البيتُ يَجْهَى، إذا خَرِبَ؛ وهُوَ جاهٍ. ويقال إن الجَهْوَةَ السَّهُ مكشوفةً.
(جهد) الجيم والهاء والدال أصلُهُ المشقَّة، ثم يُحمَل عليه ما يقارِبُه. يقال جَهَدْتُ نفسي وأجْهَدت والجُهْد الطَّاقَة. قال الله تعالى: ﴿والَّذِينَ لاَ يَجِدُونَ إلاَّ جُهْدَهُمْ﴾ [التوبة 79]. ويقال إنّ المجهود اللبن الذي أُخرِجَ زُبْده، ولا يكاد ذلك [يكونُ] إلاّ بمشقّةٍ ونَصَب. قال الشمّاخ:
تُضْحِ وقد ضَمِنَتْ ضَرّاتُها غُرَقاً *** مِنْ طَيِّبِ الطَّعْمِ حُلْوٍ غَيْرِ مَجْهُودِ([1])ومما يقارب البابَ الجَهادُ، وهي الأرض الصُّلبة. وفلانٌ يَجْهَد الطّعامَ، إذا حَمَل عليه بالأكل الكثير الشديد. والجاهد: الشَّهْوان. ومَرْعىً جَهِيدٌ: جَهَدَهُ المالُ لِطِيبه فأكَلَه.
(جهر) الجيم والهاء والراء أصلٌ واحد، وهو إعلان الشَّيء وكَشْفُه وعُلُوّه. يقال جَهَرْتُ بالكلام أعلنتُ به. ورجلٌ جَهِير الصَّوت، أي عالِيهِ. قال:
أخاطِبُ جَهْراً إذْ لهُنَّ تَخَافُت*** وشَتَّانَ بينَ الجهْرِ والمَنْطِق الخَفْتِ([2])ومن هذا الباب: جَهَرت الشّيءَ، إذا كان في عينك عظيماً. وجَهَرْت الرّجُل كذلك. قال:
* كأنَّما زُهاؤُه لِمَنْ جَهَرْ([3]) *
فأمّا العَيْن الجَهراءُ، فهي ([4]) التي لا تُبْصِر في الشمس. ويقال رأيْت جُهْرَ فلانٍ، أي هَيْئَتَه([5]). قال:
* وما غيَّبَ الأقوامُ تابِعةَ الجُهْرِ([6]) *
أي لن يقدِرُوا أن يغيّبوا من خُبْره وما كان تابعَ جُهْرِه([7]). ويقال جَهِيرٌ بَيِّنُ الجَهارة، إذا كان ذا منظرٍ. قال أبو النجم:
وأرَى البياضَ على النِّساء جَهَارَةً *** والعِتْقَُ أعرِفُهُ على الأَدْمَاءِ([8])
ويقال جَهَرْنا بني فلانٍ، أي صبَّحناهم على غِرَّة. وهو من الباب، أي أتيناهم صباحاً؛ والصبّاح جَهْر. ويقال للجماعة الجَهْراءَ. ويقال إنّ الجَهْراء الرّابية العريضة.
(جهز) الجيم والهاء والزاء أصلٌ واحد، وهو شيءٌ يُعْتَقَدُ ([9]) ويُحوَى، نحو الجَِهَاز، وهو متاع البيت. وجهَّزتُ فلاناً تكلفّتُ جَِهازَ سفرِه. فأما قولهم للبعير إذا شَرَد: "ضرَبَ في جَِهازه" فهو مثلٌ، أي إنّه حَمل جَِهازه ومرّ. قال أبو عبيدة: في أمثال العرب: "ضَرَب فلانٌ في جهازه" يضرب هذا في الهِجران والتَّباعُد. والأصل ما ذكرناه.
 (جهش) الجيم والهاء والشين أصلٌ واحد، وهو التهيُّؤ للبكاء. يقال جَهَش يَجْهَش وأجْهَش يُجْهِش، إذا تهيَّأ للبكاء. قال:
قامت تشكَّى إليَّ النَّفْسُ مُجْهِشَةً *** وقد حَمَلْتُكِ سبعاً بعد سبعِينا([10])(جهض) الجيم والهاء والضاد أصلٌ واحد، وهو زَوَالُ الشَّيء عن مكانه بسُرعة. يقال أجْهَضْنا فلاناً عن الشّيء، إذا نَحَّيناه عنه وغلَبْناه عليه. وأَجْهَضَتِ النّاقة إذا ألقَتْ ولدَها، فهي مُجْهِضٌ. وأمّا قولهم للحديد القلب: إنّه لَجاهضٌ وفيه جُهوضة وجَهَاضة، فهو من هذا، أي كأنَّ قلبَه من حِدّته يزُولُ من مكانه.
(جهف) الجيم والهاء والفاء ليس أصلاً([11])، إنَّما هو من باب الإبدال. يقال اجتهفتُ الشّيءَ إذا أخَذْتَه بشِدّة. والأصل اجتحفْت([12]). وقد مضى ذكره.
(جهل) الجيم والهاء واللام أصلان: أحدهما خِلاف العِلْم، والآخر الخِفّة وخِلاف الطُّمَأْنِينة.
فالأوّل الجَهْل نقيض العِلْم. ويقال للمفازة التي لا عَلَمَ بها مَجْهَلٌ.
والثاني قولهم للخشبة التي يحرك بها الجَمْرُ مِجْهَل([13])*. ويقال استجهلت الرِّيحُ الغُصْنَ، إذا حرّكَتْه فاضطَرَب. ومنه قول النابغة:
دعاك الهَوَى واستجهلَتْك المنازلُ *** وكيف تَصَابِي المرءِ والشَّيبُ شاملُ([14])وهو من الباب، لأنّ معناه استخفّتْك واستفزّتْك. والمَجْهَلة: الأمر الذي يحملك([15]) على الجهل.
(جهم) الجيم والهاء والميم يدلُّ على خلاف البَشاشة والطَّلاقة. يقال رجلٌ جهمُ الوجهِ أي كريهُهُ. ومن ذلك جَهْمة الليل وجُهْمتُه، وهي ما بين أوّلهِ إلى رُبُعه. ويقال جَهَمْتُ الرّجل وتجهَّمْتُه، إذا استَقْبَلتَه بوجه جَهْم. قال:
فلا تَجْهَمِينا أُمَّ عَمْرٍو فإنَّنا *** بِنَا داءُ ظَبْيٍ لم تَخُنْهُ عوامِله([16])ومن ذلك قوله:
* وبلدةٍ تَجَهَّمُ الجَهُوما([17]) *
فإنّ معناه تَستَقبِلُه بما يكره. ومن الباب الجَهَام: السَّحاب الذي أراق ماءَه، وذلك أنّ خَيْرَه يقلُّ فلا يُسْتَشْرَف له. ويقال الجَهُوم العاجز؛ وهو قريب.
(جهن) الجيم والهاء والنون كلمةٌ واحدة. قالوا جارية جُهانَةٌ، أي شابّة. قالوا: ومنه اشتقاق جُهَيْنة.
--------------ـــــ
([1]) في الأصل "تضحى" تحريف. على أن الرواية الجيدة: "تصبح". والغرق: جمع غرقة، بالضم، وهو القليل من اللبن خاصة. وفي الأصل: "غرفاً" تحريف. ويروى: "عرقاً" وهو بالتحريك: اللبن. والبيت في الديوان 23 واللسان (جهد، عرق، غرق)، وسيأتي في (عرق، غرق). وقبل البيت:
إن تمس في عرفط صلع جماجمه *** من الأسالق عاري الشوك مجرود.
 ([2]) البيت في اللسان (خفت).
([3]) البيت للعجاج، كما في الحيوان (3: 127). وهو في ديوانه 16 واللسان (جهر، وغر) وديوان المعاني (2: 71) والمخصص (6: 202).
 ([4])في الأصل: "وهي".
([5]) في الأصل: "جهرة فلان أي هيبته"، صوابه في المجمل واللسان.
([6]) للقطامي. وصدره كما في ديوانه 76 واللسان ( جهر):
* شنئتك إذ أبصرت جهرك سيئاً *
([7]) وكذا ورد هذا التفسير في المجمل. وضبط البيت في اللسان برفع" الأقوام" و" تابعة". وقال في تفسيره: "ما" بمعنى الذي. يقول: ما غاب عنك من خبر الرجل فإنه تابع لمنظره. وأنث تابعة في البيت للمبالغة.
([8]) البيت في المجمل واللسان (جهر).
([9]) الاعتقاد هنا بمعنى الشراء والاقتناء.
([10]) البيت للبيد في ديوانه 46 طبع 1881 واللسان (جهش).
([11]) لم تذكر المادة في اللسان والجمهرة. وذكرها في القاموس.
([12]) في الأصل: "جحفت"، والوجه ما أثبت.
([13]) يقال مجهل ومجهلة، بكسر الميم فيهما، وجهيل وجهيلة.
([14]) ديوان النابغة 58 واللسان (جهل).
([15]) في الأصل: "يجهلك"، والصواب في المجمل.
([16]) لعمرو بن الفضفاض الجهني، كما في اللسان (جهم) برواية: "ولا تجهمينا". وسيأتي في (ظبي): "ولا تجهمينا". وأنشده في اللسان (ظبي) غير منسوب، برواية المقاييس. وعوامل الظبي: قوائمه.
([17]) بعده كما في اللسان (جهم):
* زجرتُ فيها عيهلا رَسوما *

ـ

##### Türkçe

(باب **الجيم** و**الهاء** وما يثلثهما)
(**جهو**) **الجيم** ve**الهاء** ve illetli harf, şeyin açığa çıkmasına delâlet eder. Denir: **أجْهَتِ السّماءُ**; (yani) açıldı. Ve denir: **خِباءٌ مُجْهٍ**; üzerinde örtü yoktur. Ve **جهِيَ البيتُ يَجْهَى**; harap olduğunda; ve o **جاهٍ**’dir. Ve denir ki **الجَهْوَةَ**: açık olan **السَّهُ**’dur.
(**جهد**) **الجيم** ve**الهاء** ve**الدال** aslı meşakkattir; sonra ona yakın olan şeye hamledilir. Denir: **جَهَدْتُ نفسي** ve **أجْهَدت**; ve **الجُهْد** tâkattir. Allah Teâlâ dedi: ﴿والَّذِينَ لاَ يَجِدُونَ إلاَّ **جُهْدَهُمْ**﴾ [التوبة 79]. Ve denir ki **المجهود**: kaymağı çıkarılmış süttür; ve bu neredeyse ancak bir meşakkat ve yorgunlukla olur. **الشمّاخ** dedi:
تُضْحِ وقد ضَمِنَتْ ضَرّاتُها غُرَقاً *** مِنْ طَيِّبِ الطَّعْمِ حُلْوٍ غَيْرِ **مَجْهُودِ**([1])
Ve bab’a yakın olanlardan: **الجَهادُ**; ve o sert arazidir. Ve falan **يَجْهَد الطّعامَ**; çok şiddetli yeme ile ona yüklendiğinde. Ve **الجاهد**: şehvetli olandır. Ve **مَرْعىً جَهِيدٌ**: mal onu, hoşluğundan dolayı yordu da onu yedi.
(**جهر**) **الجيم** ve**الهاء** ve**الراء** tek bir asıldır; o da şeyin ilânı, açığa çıkarılması ve yükselmesidir. Denir: **جَهَرْتُ بالكلام**; onu ilân ettim. Ve **رجلٌ جَهِير الصَّوت**; yani sesi yüksek olan. Dedi:
أخاطِبُ **جَهْراً** إذْ لهُنَّ تَخَافُت*** وشَتَّانَ بينَ **الجهْرِ** والمَنْطِق الخَفْتِ([2])
Ve bu babdandır: **جَهَرت الشّيءَ**; gözünde büyük olduğunda. Ve **جَهَرْت الرّجُل** de böyledir. Dedi:
* كأنَّما زُهاؤُه لِمَنْ **جَهَرْ**([3]) *
Ama **العَيْن الجَهراءُ**: ([4]) güneşte görmeyen (göz)dür. Ve denir: **رأيْت جُهْرَ فلانٍ**; yani onun heyeti([5]). Dedi:
* وما غيَّبَ الأقوامُ تابِعةَ **الجُهْرِ**([6]) *
Yani onun haberinden ve **جُهْرِه**’ne tâbi olan şeyden hiçbirini gizleyemeyeceklerdir([7]). Ve denir: **جَهِيرٌ** **بَيِّنُ الجَهارة**; görünüş sahibi olduğunda. **أبو النجم** dedi:
وأرَى البياضَ على النِّساء **جَهَارَةً** *** والعِتْقَُ أعرِفُهُ على الأَدْمَاءِ([8])
Ve denir: **جَهَرْنا بني فلانٍ**; yani onları gaflet üzere sabahladık. Ve o babdandır; yani onlara sabahleyin geldik; ve sabah(ın gelişi) **جَهْر**’dir. Ve topluluğa **الجَهْراءَ** denir. Ve denir ki **الجَهْراء**: geniş tepedir.
(**جهز**) **الجيم** ve**الهاء** ve**الزاء** tek bir asıldır; o, inanılan([9]) ve toplanan bir şeydir; **الجَِهَاز** gibi; o da ev eşyasıdır. Ve **جهَّزتُ فلاناً**: onun sefer teçhizatını üstlendim. Ama onların, deve kaçtığında söyledikleri: "**ضرَبَ في جَِهازه**" bir meseldir; yani teçhizatını yüklenip geçti. **أبو عبيدة** dedi: Arapların mesellerinde: "**ضَرَب فلانٌ في جهازه**"; bu, terk etme ve uzaklaşma hakkında darb olunur. Asıl, zikrettiğimizdir.
 (**جهش**) **الجيم** ve**الهاء** ve**الشين** tek bir asıldır; o da ağlamaya hazırlanmadır. Denir: **جَهَش يَجْهَش** ve **أجْهَش يُجْهِش**; ağlamaya hazırlandığında. Dedi:
قامت تشكَّى إليَّ النَّفْسُ **مُجْهِشَةً** *** وقد حَمَلْتُكِ سبعاً بعد سبعِينا([10])
(**جهض**) **الجيم** ve**الهاء** ve**الضاد** tek bir asıldır; o da şeyin yerinden süratle yok olup gitmesidir. Denir: **أجْهَضْنا فلاناً عن الشّيء**; yani onu ondan uzaklaştırdık ve ona karşı onu yendik. Ve **أَجْهَضَتِ النّاقة**; yavrusunu attığında; o hâlde o **مُجْهِضٌ**’dur. Ama onların, katı yürekli için söyledikleri: onun **لَجاهضٌ** olduğu ve onda **جُهوضة** ve **جَهَاضة** bulunduğu; bu da bundandır; yani sanki kalbi, keskinliğinden dolayı yerinden kayıp gider.
(**جهف**) **الجيم** ve**الهاء** ve**الفاء** asıl değildir([11]); ancak ibdâl babındandır. Denir: **اجتهفتُ الشّيءَ**; onu şiddetle aldığında. Asıl **اجتحفْت**’tir([12]). Onun zikri geçti.
(**جهل**) **الجيم** ve**الهاء** ve**اللام** iki asıldır: biri ilmin zıddı, diğeri hafiflik ve sükûnetin zıddı.
Birincisi: **الجَهْل** ilmin nakîzidir. Ve üzerinde alâmet bulunmayan çöl için **مَجْهَلٌ** denir.
İkincisi: onların, koru hareket ettirilen tahta için söyledikleri **مِجْهَل**([13])*. Ve denir: **استجهلت الرِّيحُ الغُصْنَ**; onu hareket ettirip çalkaladığında. Ondandır **النابغة**’nin sözü:
دعاك الهَوَى واستجهلَتْك المنازلُ *** وكيف تَصَابِي المرءِ والشَّيبُ شاملُ([14])
Ve o babdandır; çünkü mânâsı: seni hafife aldı ve seni tahrik etti. Ve **المَجْهَلة**: seni([15]) cehle sevk eden iştir.
(**جهم**) **الجيم** ve**الهاء** ve**الميم** güler yüzlülüğün ve açıklığın zıddına delâlet eder. Denir: **رجلٌ جهمُ الوجهِ**; yani çirkin yüzlüdür. Ondandır: **جَهْمة الليل** ve **جُهْمتُه**; o, başından dörtte birine kadar olan kısımdır. Ve denir: **جَهَمْتُ الرّجل** ve **تجهَّمْتُه**; ona asık bir yüzle yöneldiğinde. Dedi:
فلا تَجْهَمِينا أُمَّ عَمْرٍو فإنَّنا *** بِنَا داءُ ظَبْيٍ لم تَخُنْهُ عوامِله([16])
Ve ondandır onun sözü:
* وبلدةٍ تَجَهَّمُ **الجَهُوما**([17]) *
Mânâsı: onu hoşlanmadığı şeyle karşılamasıdır. Ve babdandır **الجَهَام**: suyunu boşaltmış bulut; çünkü hayrı azalır da ona göz dikilmez. Ve denir: **الجَهُوم** aciz olandır; ve o yakındır.
(**جهن**) **الجيم** ve**الهاء** ve**النون** tek bir kelimedir. Dediler: **جارية جُهانَةٌ**; yani genç. Dediler: Ondandır **جُهَيْنة**’nin iştikakı.
--------------ـــــ
([1]) Asılda "**تضحى**" tahriftir. Şu var ki iyi rivayet: "**تصبح**". Ve **الغرق**: **غرقة**’nın cemidir; damme ile; ve o, özellikle sütün azı(dır). Asılda: "**غرفاً**" tahriftir. Ve "**عرقاً**" diye rivayet olunur; o da hareke ile: süt(tür). Beyit divanda 23 ve **اللسان** (**جهد**، **عرق**، **غرق**)’tadır; ve (**عرق**، **غرق**)’ta gelecektir. Beyitten önce:
إن تمس في عرفط صلع جماجمه *** من الأسالق عاري الشوك مجرود.
 ([2]) Beyit **اللسان** (**خفت**)’tedir.
([3]) Beyit **العجاج**’ındır; **الحيوان** (3: 127)’de olduğu gibi. Ve onun divanında 16 ve **اللسان** (**جهر**، **وغر**) ve **ديوان المعاني** (2: 71) ve **المخصص** (6: 202)’dedir.
 ([4]) Asılda: "**وهي**".
([5]) Asılda: "**جهرة فلان أي هيبته**"; doğrusu **المجمل** ve **اللسان**’dadır.
([6]) **القطامي**’nindir. Ve sadrı, onun divanında 76 ve **اللسان** (**جهر**)’de olduğu gibi:
* شنئتك إذ أبصرت جهرك سيئاً *
([7]) Bu tefsir **المجمل**’de de böyle vârid olmuştur. Ve **اللسان**’da beyit, "**الأقوام**" ve "**تابعة**"nın ref‘iyle ضبط edilmiştir. Ve tefsirinde dedi: "**ما**", "**الذي**" mânâsınadır. Der ki: adamın haberinden sana gaip olan şey, onun görünüşüne tâbidir. Ve beyitte "**تابعة**"yı mübalağa için müennes yaptı.
([8]) Beyit **المجمل** ve **اللسان** (**جهر**)’dedir.
([9]) Burada **الاعتقاد** satın alma ve edinme mânâsınadır.
([10]) Beyit **لبيد**’indir; divanında 46, 1881 baskısı; ve **اللسان** (**جهش**)’tedir.
([11]) Madde **اللسان** ve **الجمهرة**’de zikredilmedi. Onu **القاموس**’ta zikretti.
([12]) Asılda: "**جحفت**"; vech, ispat ettiğimdir.
([13]) **مجهل** ve **مجهلة** denir; ikisinde de **الميم**’in kesriyle; ve **جهيل** ve **جهيلة**.
([14]) **ديوان النابغة** 58 ve **اللسان** (**جهل**)’dedir.
([15]) Asılda: "**يجهلك**"; doğrusu **المجمل**’dedir.
([16]) **عمرو بن الفضفاض الجهني**’nindir; **اللسان** (**جهم**)’de "**ولا تجهمينا**" rivayetiyle olduğu gibi. Ve (**ظبي**)’de gelecektir: "**ولا تجهمينا**". Ve onu **اللسان** (**ظبي**)’de nisbet etmeksizin, **المقاييس** rivayetiyle inşad etti. Ve **عوامل الظبي**: onun ayaklarıdır.
([17]) Ondan sonra, **اللسان** (**جهم**)’de olduğu gibi:
* زجرتُ فيها عيهلا رَسوما *

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D8%B6/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ج ه ض
أجهضه عن كذا‏:‏ أعجله عنه‏.‏
وصاد الجارح فأجهضناه عن صيده وغلبناه عليه‏.‏
وأنهضوهم عن أماكنهم وأجهضوهم‏.‏
وأجهضت الناقة‏:‏ أسقطت وحوار جهيض ومجهض‏.‏
قال أبو النجم‏:‏ يتركن في المشتبه الداوي كل جهيض ميت أو حي

##### Türkçe

ج ه ض
Onu **عن كذا**’dan **أجهضه**: onu ondan acele ettirdi.
Yırtıcı avladı da onu avından **فأجهضناه عن صيده** ve ona karşı onu yendik.
Onları yerlerinden kaldırdılar ve onları **وأجهضوهم**.
Dişi deve **وأجهضت**: düşürdü; ve **حوار** (deve yavrusu) **جهيض** ve **مجهض**.
Ebû’n-Necm dedi ki:
Şüpheli (işte) hastalıklı olanın içinde her **جهيض**i, ölü veya diri, bırakırlar.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D8%B6/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

أَجْهَضَت الناقةُ إِجْهاضاً، وهي مُجْهِضٌ: أَلقت ولدها لغير تمام، والجمع مَجاهِيضُ؛ قال الشاعر:
في حَراجِيجَ كالحَنِيِّ مَجاهِيـ
ـضَ، يَخِدْنَ الوجيفَ وَخْدَ النَّعامِ
قال الأَزهري: يقال ذلك للناقة خاصة، والاسم الجِهَاض، والولد جَهِيض، قال الشاعر:
يَطْرَحْنَ بالمَهامِهِ الأَغْفالِ
كلَّ جَهِيضٍ لَثِقِ السِّرْبالِ
أَبو زيد: إِذا أَلقت الناقة ولدها قبل أَن يَسْتَبِينَ خَلقُه قيل أَجْهَضَت، وقال الفراء: خِدْجٌ وخَدِيج وجِهْض وجَهِيض للمُجْهَض. وقال الأَصمعي في المُجْهَض: إِنه يسمى مُجْهَضاً إِذا لم يَسْتَبِنْ خَلقُه، قال: وهذا أَصح من قول الليث إِنه الذي تمَّ خلقُه ونفخ فيه روحه. وفي الحديث: فأَجْهَضَت جَنِناً أَي أَسقطت حملها، والسَّقْط جَهِيض، وقيل: الجَهِيض السِّقْط الذي قد تمَّ خلقه ونفخ فيه الروح من غير أَن يعيش. والإِجْهاضُ: الإِزْلاق. والجَهِيض: السَّقِيط. الجوهري: أَجْهَضَت الناقة أَي أَسقَطتْ، فهي مُجْهِض، فإِن كان ذلك من عادتها فهي مِجْهاضٌ، والولد مُجْهَضٌ وجَهِيضٌ. وصادَ الجارحُ الصَّيْدَ فأَجْهَضْناه عنه أَي نحّيناه وغَلَبْناه على ما صادَه، وقد يكون أَجْهَضْته عن كذا بمعنى أَعْجَلْته. وأَجْهَضَه عن الأَمر وأَجْهَشَه أَي أَعْجَلَه. وأَجْهَضْته عن أَمره وأَنْكَصْته إِذا أَعْجَلْته عنه، وأَجْهَضْته عن مكانه: أَزَلْته عنه. وفي الحديث: فأَجْهَضُوهم عن أَثقالِهم يوم أُحُدٍ أَي نَحَّوهم وأَعجلوهم وأَزالوهم. وجَهَضَني فلانٌ وأَجْهَضَني إِذا غَلَبَك على الشيء. ويقال: قُتِلَ فلانٌ فأُجْهِضَ عنه القوم أَي غُلِبوا حتى أُخذ منهم. وفي حديث محمد بن مسلمة أَنه قَصَدَ يوم أُحُدٍ رجلاً قال: فجاهَضَني عنه أَبو سُفْيان أَي مانَعَني عنه وأَزالني. وجَهَضَه جَهْضاً وأَجْهَضَه: غَلَبَه. وقُتِلَ فلانٌ فأُجْهِضَ عنه القوم أَي غُلبوا حتى أُخِذَ منهم.والجاهِضُ من الرجال: الحديدُ النَّفْس، وفيه جُهُوضةٌ وجَهاضةٌ. ابن الأَْعرابي: الجَهاضُ ثمرُ الأَراك، والجِهاضُ الممانعة.

##### Türkçe

**أَجْهَضَت** deve **إِجْهاضاً** (yaparak), ve o **مُجْهِضٌ**dur: yavrusunu tam olmaksızın attı; çoğulu **مَجاهِيضُ**dur; şair dedi ki:
في حَراجِيجَ كالحَنِيِّ **مَجاهِيـ**
ـضَ، يَخِدْنَ الوجيفَ وَخْدَ النَّعامِ

Ezherî dedi: Bu, özellikle deve için söylenir; isim **الجِهَاض**dır, yavru **جَهِيض**dir, şair dedi ki:
يَطْرَحْنَ بالمَهامِهِ الأَغْفالِ
كلَّ **جَهِيضٍ** لَثِقِ السِّرْبالِ

Ebû Zeyd: Deve, yavrusunu, yaratılışı belirginleşmeden önce attığında **أَجْهَضَت** denir. Ferrâ dedi: **خِدْجٌ** ve **خَدِيج** ve **جِهْض** ve **جَهِيض**; **المُجْهَض** için (kullanılır). Asma‘î **المُجْهَض** hakkında dedi ki: Yaratılışı belirginleşmemişse ona **مُجْهَضاً** denir; dedi ki: Bu, Leys’in “o, yaratılışı tamam olan ve içine ruh üflenen kimsedir” sözünden daha sahihtir. Hadiste: “فأَجْهَضَت جَنِناً” yani hamlini düşürdü; **السَّقْط** **جَهِيض**dir; ve denildi ki: **الجَهِيض**; yaşamaksızın, yaratılışı tamam olmuş ve içine ruh üflenmiş olan **السِّقْط**tur. Ve **الإِجْهاضُ**: **الإِزْلاق**tır. Ve **الجَهِيض**: **السَّقِيط**tir. Cevherî: Deve **أَجْهَضَت**; yani düşürdü; o hâlde o **مُجْهِض**dir; eğer bu onun âdetindense o **مِجْهاضٌ**dır; yavru **مُجْهَضٌ** ve **جَهِيضٌ**dur. Yırtıcı kuş avı avladı da biz onu ondan **أَجْهَضْناه**; yani onu ondan uzaklaştırdık ve avladığı şeye karşı ona galip geldik; ve “**أَجْهَضْته** عن كذا” bazen “onu acele ettirdim” anlamında olur. Ve “**أَجْهَضَه** عن الأَمر” ve “**أَجْهَشَه**” yani onu acele ettirdi. Ve “**أَجْهَضْته** عن أَمره” ve “**أَنْكَصْته**” onu ondan acele ettirdiğim zaman; ve “**أَجْهَضْته** عن مكانه”: onu ondan giderdim. Hadiste: “فأَجْهَضُوهم عن أَثقالِهم يوم أُحُدٍ” yani onları (yüklerinden) uzaklaştırdılar, acele ettirdiler ve giderdiler. “Falan beni **جَهَضَني** ve beni **أَجْهَضَني**” (denir); seni bir şey üzerinde yendiği zaman. Ve denilir: “Falan öldürüldü de kavim ondan **فأُجْهِضَ**” yani onlardan alınıncaya kadar yenildiler. Muhammed b. Mesleme hadîsinde: Uhud günü bir adama yöneldi; dedi ki: “Beni ondan Ebû Süfyân **فجاهَضَني**” yani beni ondan men etti ve beni uzaklaştırdı. “**جَهَضَه** **جَهْضاً** ve **أَجْهَضَه**”: onu yendi. “Falan öldürüldü de kavim ondan **فأُجْهِضَ**” yani onlardan alınıncaya kadar yenildiler. Erkeklerden **الجاهِضُ**: nefsi sert olandır; onda **جُهُوضةٌ** ve **جَهاضةٌ** vardır. İbnü’l-A‘râbî: **الجَهاضُ**; **الأَراك**ın meyvesidir; **الجِهاضُ** ise karşı koymadır.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D8%B6/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الجاهض: من فيه جهاضة وجهوضة، أي حدة نفس  ، نقله الجوهري عن الأموي. الجاهض:  الشاخص المرتفع من السنام وغيره  . يقال: بعير جاهض الغارب، إذا كان شاخص السنام مرتفعه. عن ابن عباد. الجاهضة،  بهاء: الجحشة الحولية. ج جواهض  ، عن ابن عباد:  والجهاضة، مشددة: الهرمة  . يقال: إن ناقتك هذه لجهاضة، عن ابن عباد. الجهيض،  كأمير  ، عن الليث، زاد غيره: الجهض، مثل  كتف  ، كذا في سائر النسخ، وهو غلط، والصواب الجهض، بالكسر، كما هو نص النوادر عن الفراء، قال: خدج وخديج، وجهض وجهيض، هو  الولد السقط، أو  الجهيض:  ما تم خلقه ونفخ فيه روحه من غير أن يعيش  . قال ذو الرمة يصف الإبل:
  يطرحن بالمهامه الأغفال
  كل جهيض لثق السربال قال ابن الأعرابي: الجهاض:  كسحاب: ثمر الأراك، أو  هو جهاض  ما دام أخضر  ، كما في العباب.  وجهضه عن الأمر، كمنع، وأجهضه عليه  ، أي  غلبه  عليه  ونحاه عنه  . يقال: صاد الجارح الصيد فأجهضناه عنه، أي نحيناه وغلبناه على ما صاده. ومنه حديث أبي برزة رضي الله عنه: كانت العرب تقول: من أكل الخبز سمن، فلما فتحنا خيبر أجهضناهم على ملة، فأكلت منها حتى شبعت  .قد يكون  أجهض  بمعنى  أعجل  ، يقال: أجهضه عن الأمر، وأجهشه، وأنكصه، إذا أعجله عنه. أجهضت  الناقة  : أسقطت، كما في الصحاح، أي  ألقت ولدها  لغير تمام. وقال الأصمعي: إذا ألقت الناقة ولدها  وقد نبت وبره  قبل التمام قيل: أجهضت. وقال أبو زيد: يقال للناقة إذا ألقت ولدها قبل أن يستبين خلقه: قد أسلبت، وأجهضت، ورجعت رجاعا،  فهي مجهض، ج مجاهيض  . قال الأزهري: يقال ذلك للناقة خاصة. زاد الجوهري: فإن كان ذلك من عادتها فهي مجهاض، والولد مجهض وجهيض.  وجاهضه  جهاضا:  مانعه، وعاجله  . ومنه حديث محمد ابن مسلمة  أنه قصد يوم أحد  كجيض تجييضا  ، نقله الصاغاني، وأنشد لرؤبة:
  وجيضوا عن قصرهم وجيضوا
  هنا وهنا فاستخف الخـفـض  والجيض، كهجف  ، قال الجوهري: نقله أبو عبيد عن الأصمعي، زاد ابن الأنباري: الجيض، مثل  زمكى: مشية بتبختر واختيال  . قال رؤبة: -
  من بعد جذبي المشية الجيضى
  في سلوة عشنا بـذك أرضـا  وجايضه  مجايضة:  فاخره  ، عن ابن عباد. يقال: جايضناهم بفلان، أي فاخرناهم به. ومما يستدرك عليه: الجيضة: الروغان، والعدول عن القصد. وجاض عنه: نقر، وقيل فر، حكاه ابن السيد في الفرق. وجاض في مشيته مثل جض. ورجل جياض وجواض، على المعاقبة: يمشي متبخترا.

##### Türkçe

**الجاهض**: kendisinde **جهاضة** ve **جهوضة** bulunan; yani nefes keskinliği; bunu el-Cevherî el-Ümevî’den nakletmiştir. **الجاهض**: hörgüçten ve başkasından dikilip yükselen. Denir ki: **بعير جاهض الغارب**; eğer hörgücü dikilmiş, yükselmiş ise. İbn Abbâd’dan. **الجاهضة** (هاء ile): bir yaşındaki dişi sıpa. Çoğulu **جواهض**; İbn Abbâd’dan: ve **الجهاضة** (şeddeli): yaşlı kadın. Denir ki: “Şu dişi deven gerçekten **لجهاضة**”; İbn Abbâd’dan. **الجهيض** (أمير gibi), el-Leys’ten; başkası ekledi: **الجهض** ( **كتف** gibi); bütün nüshalarda böyledir, o ise yanlıştır; doğrusu **الجهض** (kesre ile)dir; nitekim en-Nevâdir’in el-Ferrâ’dan nassı böyledir; dedi ki: **خدج** ve **خديج**; ve **جهض** ve **جهيض**; o, düşük çocuk; yahut **الجهيض**: yaratılışı tamamlanmış ve ruhu üflenmiş olup yaşamaksızın (ölen) şey. Zû’r-Rumme develeri vasfederek dedi:
  يطرحن بالمهامه الأغفال
  كل جهيض لثق السربال
İbnü’l-A‘râbî dedi: **الجهاض** ( **سحاب** gibi): erâk meyvesi; yahut o, yeşil kaldığı müddetçe **جهاض**tır; el-‘Ubâb’da olduğu gibi. Ve **جهضه عن الأمر** ( **منع** gibi) ve **أجهضه عليه**: yani onu ona karşı yendi ve onu ondan uzaklaştırdı. Denir ki: yırtıcı avı avladı da biz onu ondan **فأجهضناه عنه**; yani onu uzaklaştırdık ve onu avladığı şeye karşı yendik. Bundan Ebû Berze (Allah ondan razı olsun) hadisi: Araplar derdi ki: “Kim ekmek yerse şişmanlar”; Hayber’i fethedince onları bir **ملة** üzerine **أجهضناهم**; ondan yedim de doyuncaya kadar (yedim). **أجهض** bazen **أعجل** manasında olur; denir ki: **أجهضه عن الأمر** ve **أجهشه** ve **أنكصه**; eğer onu ondan acele ettirdiyse. **أجهضت الناقة**: düşürdü; es-Sıhâh’ta olduğu gibi; yani yavrusunu tamam olmaksızın attı. el-Asma‘î dedi: dişi deve yavrusunu, tamamdan önce tüyü bitmiş olduğu hâlde attığında: “**أجهضت**” denir. Ebû Zeyd dedi: dişi deve yavrusunu, yaratılışı belirginleşmeden önce attığında ona: “**قد أسلبت**” ve “**أجهضت**” ve “**رجعت رجاعا**” denir; o hâlde o **مجهض**tur; çoğulu **مجاهيض**. el-Ezherî dedi: bu, özellikle dişi deve için söylenir. el-Cevherî ekledi: eğer bu onun âdetinden ise o **مجهاض**tır; ve yavru **مجهض** ve **جهيض**tir. Ve **جاهضه جهاضا**: ona engel oldu ve ona karşı acele davrandı. Bundan Muhammed b. Mesleme hadisi: Uhud günü kastetti; **كجيض تجييضا**; bunu es-Sâgânî nakletti; ve Ru’be’den şu beyti okudu:
  وجيضوا عن قصرهم وجيضوا
  هنا وهنا فاستخف الخـفـض
Ve **الجيض** ( **هجف** gibi); el-Cevherî dedi: Ebû Ubeyd bunu el-Asma‘î’den nakletti; İbnü’l-Enbârî ekledi: **الجيض** ( **زمكى** gibi): salınarak ve kibirlenerek yürüyüş. Ru’be dedi: -
  من بعد جذبي المشية الجيضى
  في سلوة عشنا بـذك أرضـا
Ve **جايضه مجايضة**: onunla övündü; İbn Abbâd’dan. Denir ki: “Onlarla falanla **جايضناهم**”; yani onunla onlara karşı övündük. Üzerine istidrâk edilenlerdendir: **الجيضة**: dönüp kaçma ve maksattan sapma. Ve **جاض عنه**: deldi; ve denildi ki: kaçtı; bunu İbnü’s-Seyyid el-Fark’ta hikâye etti. Ve yürüyüşünde **جض** gibi **جاض** etti. Ve **رجل جياض وجواض** (müâkabe üzere): böbürlenerek yürür.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D8%B6/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

1 جَهڤضَ see 4, in two places.

جاهضهُ
3 جاهضهُ جاهضه جاهضة , (K,) inf. n. جِهَاضٌ, (TA,) He endeavoured to prevent him, or to turn him away [from a thing]; and strove to be before him; syn. مَانَعَهُ and عَاجَلَهُ. (K.) Hence the saying, in a trad. of Mohammad Ibn-Meslemeh, relating his endeavouring to attack a man on the day of Ohod, فَجَاهَضَنِى عَنْهُ أَبُو سُفْيَانَ But Aboo-Sufyلn endeavoured to turn me away from him (مَانَعَنِى عَنْهُ), and put me away [from him]. (TA.)

أَجْهَضَنِى
4 أَجْهَضَنِى ذ He overcame me in contending for the thing; as also ↓ جَهَضَنِى. (S.) You say, اجهضهُ عَنِ الأَمْرِ, He overcame him in contending for the thing, and made him to quit it, or put him away from it; as also عَنْهُ ↓ جَهَضَهُ, aor. جَهَضَ . (A, K.) And قُتِلَ فُلَانٌ فَأُجْهِضَ عَنْهُ القَوْمُ Such a one was slain, and the people were overcome so that he was taken from them. (S.) And صَادَ الجَارِحَةُ الصَّيْدَ فَأَجْهَضْنَاهُ عَنْهُ The beast, or bird, of prey caught the game, and we removed him, and overcame him in contending for that which he had caught. (S, A, * Msb.) ― -b2- اجهض is also syn. with أَعْجَلَ. (A, K.) Thus, sometimes, (S,) أَجْهَضْتُهُ عَنْ كَذَا, (S,) or عَنِ الأَمْرِ, (Mgh, TA,) signifies I hurried him so as to prevent him from doing such a thing, or the thing; (S, Mgh, TA;) and made him to quit it. (Mgh.) ― -b3- You say also, اجهضهُ عَنْ مَكَانِهِ He roused him, or made him to rise, from his place. (A, * TA.) And [elliptically] أَجْهَضْنَا العَدُوَّ We roused the enemy, or made them to rise, from their places; and removed them therefrom, or made them to quit them. (Mgh.) -A2- اجهضت She (a camel, AZ, As, S, A, K) cast her young one: (S, A:) or cast her young one with its fur grown, (As, K,) before it was perfect: (As:) or cast her young one before its form was apparent: (AZ:) or in an imperfect state: (TA:) or اجهضت وَلَدَهَا, inf. n. اـِجْهَاضٌ, she (a camel, and a woman,) cast her young one imperfect in form. (Msb.)

جِهْضٌ
جِهْضٌ جهض : see جَهِيضٌ, in two places.

جِهَاضٌ
جِهَاضٌ جهاض [The act of a camel's, and of a woman's, casting an imperfect fœtus;] a subst. from اجهضت said of a camel and of a woman. (Msb.)

جَهِيضٌ
جَهِيضٌ جهيض , applied to the young one, or fœtus, of a camel, (S, A, Msb,) and of a woman, (Msb,) i. q. ↓ مُجْهَضٌ [pass. part. n. of أَجْهَضَتْ, q. v.]: (S, A, Msb: *) or, (K,) as also ↓ جِهْضٌ, on the authority of Fr, being, as he says, like خِدْجٌ, in the K, erroneously, جَهِضٌ, (TA,) an abortion: or a young one perfectly formed, and into which the spirit has been inspired, without its living: (K:) or ↓ جِهْضٌ signifies the young one of a camel that is cast before its form is apparent. (TA.)

مُجْهَضٌ
مُجْهَضٌ مجهض : see the next preceding paragraph.

مُجْهِضٌ
مُجْهِضٌ مجهض , applied to a she-camel, (S, Msb, K,) and to a woman, (Msb,) act. part. n. of أَجْهَضَتْ [q. v.]; (S, Msb, K;) as also with مَجَاهِيضُ: (Msb:) pl. مٍجْهَاضٌ. (K.)

جهل
جهل جاهل جهل A she-camel that is accustomed to cast her young (S, A) in an imperfect state. (TA.)

##### Türkçe

1 **جَهڤضَ** 4’e bak, iki yerde.

**جاهضهُ**
3 **جاهضهُ** **جاهضه** **جاهضة** , (K,) mastar ismi **جِهَاضٌ**, (TA,) O, onu (bir şeyden) men etmeye yahut onu (ondan) çevirmeye çalıştı; ve onun önüne geçmeye çabaladı; eş anlamlısı **مَانَعَهُ** ve **عَاجَلَهُ**. (K.) Bundan dolayı, Muhammed İbn-Meslemeh’in bir rivayetinde, Uhud günü bir adama saldırmaya çalışmasını anlatırken (şu söz vardır): فَجَاهَضَنِى عَنْهُ أَبُو سُفْيَانَ “Fakat Ebû Süfyân beni ondan çevirmeye çalıştı (**مَانَعَنِى عَنْهُ**), ve beni (ondan) uzaklaştırdı.” (TA.)

**أَجْهَضَنِى**
4 **أَجْهَضَنِى** ذ O, şey için çekişmede beni yendi; bunun gibi ↓ **جَهَضَنِى**. (S.) Dersin ki: اجهضهُ عَنِ الأَمْرِ, “O, şey için çekişmede onu yendi ve onu ondan vazgeçirdi, yahut onu ondan uzaklaştırdı”; bunun gibi عَنْهُ ↓ **جَهَضَهُ**, muzârisi **جَهَضَ**. (A, K.) Ve قُتِلَ فُلَانٌ فَأُجْهِضَ عَنْهُ القَوْمُ “Falan öldürüldü de kavim onun hakkında yenildi; öyle ki o, onlardan alındı.” (S.) Ve صَادَ الجَارِحَةُ الصَّيْدَ فَأَجْهَضْنَاهُ عَنْهُ “Yırtıcı hayvan yahut yırtıcı kuş avı yakaladı da biz onu ondan uzaklaştırdık; ve yakaladığı şey için çekişmede onu yendik.” (S, A, * Msb.) ― -b2- اجهض ayrıca **أَعْجَلَ** ile de eş anlamlıdır. (A, K.) Böylece bazen, (S,) **أَجْهَضْتُهُ عَنْ كَذَا**, (S,) yahut عَنِ الأَمْرِ, (Mgh, TA,) “Ben onu, böyle bir şeyi yahut şeyi yapmaktan men edecek şekilde acele ettirdim”; (S, Mgh, TA;) ve onu ondan vazgeçirdim. (Mgh.) ― -b3- Yine dersin ki: اجهضهُ عَنْ مَكَانِهِ “Onu yerinden kaldırdı, yahut yerinden kalkmaya sevk etti.” (A, * TA.) Ve [hazf ile] **أَجْهَضْنَا العَدُوَّ** “Biz düşmanı yerlerinden kaldırdık, yahut yerlerinden kalkmaya sevk ettik; ve onları oradan uzaklaştırdık, yahut onları (o yerleri) terk etmeye sevk ettik.” (Mgh.) -A2- اجهضت O (bir deve, AZ, As, S, A, K) yavrusunu attı: (S, A:) yahut yavrusunu, tüyü bitmiş olduğu hâlde, (As, K,) tam olmadan önce attı: (As:) yahut yavrusunu, sureti belirginleşmeden önce attı: (AZ:) yahut eksik bir hâlde: (TA:) yahut اجهضت وَلَدَهَا, mastar ismi اـِجْهَاضٌ, o (bir deve ve bir kadın) sureti eksik yavrusunu attı. (Msb.)

**جِهْضٌ**
**جِهْضٌ** جهض : **جَهِيضٌ**’e bak, iki yerde.

**جِهَاضٌ**
**جِهَاضٌ** جهاض [Bir devenin ve bir kadının eksik cenini atması fiili;] deve ve kadın hakkında söylenen اجهضت’ten bir isimdir. (Msb.)

**جَهِيضٌ**
**جَهِيضٌ** **جهيض** , devenin yavrusuna yahut ceninine, (S, A, Msb,) ve kadınınkine, (Msb,) uygulanır; yani ↓ **مُجْهَضٌ** [**أَجْهَضَتْ**’in mef‘ûl ismi; bk. o]: (S, A, Msb: *) yahut, (K,) Fr’nin rivayetine göre, onun dediği üzere خِدْجٌ gibi olmak üzere, K’da yanlış olarak **جَهِضٌ**, (TA,) bir düşük: yahut ruh üflenmiş olduğu hâlde, yaşamaksızın, tam teşekkül etmiş bir yavru: (K:) yahut ↓ **جِهْضٌ**, sureti belirginleşmeden önce atılan devenin yavrusu demektir. (TA.)

**مُجْهَضٌ**
**مُجْهَضٌ** **مجهض** : bir önceki paragraf’a bak.

**مُجْهِضٌ**
**مُجْهِضٌ** **مجهض** , bir dişi deveye, (S, Msb, K,) ve bir kadına, (Msb,) uygulanır; **أَجْهَضَتْ**’in ism-i fâilidir [bk. o]; (S, Msb, K;) bunun gibi **مَجَاهِيضُ** ile de: (Msb:) çoğulu مٍجْهَاضٌ. (K.)

جهل
جهل جاهل جهل Sureti eksik hâlde yavrusunu atmaya alışmış bir dişi deve. (S, A) (TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D8%B6/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

جَهَضَ
جَهَضَ A ( n. ac. جَهْض 1 )
a.  [ 'An ], Drove away from.

جَاْهَضَ
جَاْهَضَ III
a.  [ acc. &  'An ], Anticipated, thwarted in, prevented.

أَجْهَضَ
أَجْهَضَ IV ,
a.  see I .

b.  Miscarried.

جَهِيْض
جَهِيْض 25 ,
a.  Abortion.

أَجْهَضَ
N. P. أَجْهَضَ IV ,
a.  see 25 .

##### Türkçe

جَهَضَ
**جَهَضَ** A ( n. ac. **جَهْض** 1 )
a. [ **'An** ], -den uzaklaştırdı.

جَاْهَضَ
**جَاْهَضَ** III
a. [ acc. & **'An** ], öne geçti, -de boşa çıkardı, engelledi.

أَجْهَضَ
**أَجْهَضَ** IV ,
a. I’e bak.

b. Düşük yaptı.

جَهِيْض
**جَهِيْض** 25 ,
a. Düşük.

أَجْهَضَ
N. P. **أَجْهَضَ** IV ,
a. 25’e bak.
