# جهض — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D8%B6/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AC%D9%87%D8%B6/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [جهض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D8%B6.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: جهض

الجاهض: من فيه جهاضة وجهوضة، أي حدة نفس  ، نقله الجوهري عن الأموي. الجاهض:  الشاخص المرتفع من السنام وغيره  . يقال: بعير جاهض الغارب، إذا كان شاخص السنام مرتفعه. عن ابن عباد. الجاهضة،  بهاء: الجحشة الحولية. ج جواهض  ، عن ابن عباد:  والجهاضة، مشددة: الهرمة  . يقال: إن ناقتك هذه لجهاضة، عن ابن عباد. الجهيض،  كأمير  ، عن الليث، زاد غيره: الجهض، مثل  كتف  ، كذا في سائر النسخ، وهو غلط، والصواب الجهض، بالكسر، كما هو نص النوادر عن الفراء، قال: خدج وخديج، وجهض وجهيض، هو  الولد السقط، أو  الجهيض:  ما تم خلقه ونفخ فيه روحه من غير أن يعيش  . قال ذو الرمة يصف الإبل:
  يطرحن بالمهامه الأغفال
  كل جهيض لثق السربال قال ابن الأعرابي: الجهاض:  كسحاب: ثمر الأراك، أو  هو جهاض  ما دام أخضر  ، كما في العباب.  وجهضه عن الأمر، كمنع، وأجهضه عليه  ، أي  غلبه  عليه  ونحاه عنه  . يقال: صاد الجارح الصيد فأجهضناه عنه، أي نحيناه وغلبناه على ما صاده. ومنه حديث أبي برزة رضي الله عنه: كانت العرب تقول: من أكل الخبز سمن، فلما فتحنا خيبر أجهضناهم على ملة، فأكلت منها حتى شبعت  .قد يكون  أجهض  بمعنى  أعجل  ، يقال: أجهضه عن الأمر، وأجهشه، وأنكصه، إذا أعجله عنه. أجهضت  الناقة  : أسقطت، كما في الصحاح، أي  ألقت ولدها  لغير تمام. وقال الأصمعي: إذا ألقت الناقة ولدها  وقد نبت وبره  قبل التمام قيل: أجهضت. وقال أبو زيد: يقال للناقة إذا ألقت ولدها قبل أن يستبين خلقه: قد أسلبت، وأجهضت، ورجعت رجاعا،  فهي مجهض، ج مجاهيض  . قال الأزهري: يقال ذلك للناقة خاصة. زاد الجوهري: فإن كان ذلك من عادتها فهي مجهاض، والولد مجهض وجهيض.  وجاهضه  جهاضا:  مانعه، وعاجله  . ومنه حديث محمد ابن مسلمة  أنه قصد يوم أحد  كجيض تجييضا  ، نقله الصاغاني، وأنشد لرؤبة:
  وجيضوا عن قصرهم وجيضوا
  هنا وهنا فاستخف الخـفـض  والجيض، كهجف  ، قال الجوهري: نقله أبو عبيد عن الأصمعي، زاد ابن الأنباري: الجيض، مثل  زمكى: مشية بتبختر واختيال  . قال رؤبة: -
  من بعد جذبي المشية الجيضى
  في سلوة عشنا بـذك أرضـا  وجايضه  مجايضة:  فاخره  ، عن ابن عباد. يقال: جايضناهم بفلان، أي فاخرناهم به. ومما يستدرك عليه: الجيضة: الروغان، والعدول عن القصد. وجاض عنه: نقر، وقيل فر، حكاه ابن السيد في الفرق. وجاض في مشيته مثل جض. ورجل جياض وجواض، على المعاقبة: يمشي متبخترا.

### Türkçe

**الجاهض**: kendisinde **جهاضة** ve **جهوضة** bulunan; yani nefes keskinliği; bunu el-Cevherî el-Ümevî’den nakletmiştir. **الجاهض**: hörgüçten ve başkasından dikilip yükselen. Denir ki: **بعير جاهض الغارب**; eğer hörgücü dikilmiş, yükselmiş ise. İbn Abbâd’dan. **الجاهضة** (هاء ile): bir yaşındaki dişi sıpa. Çoğulu **جواهض**; İbn Abbâd’dan: ve **الجهاضة** (şeddeli): yaşlı kadın. Denir ki: “Şu dişi deven gerçekten **لجهاضة**”; İbn Abbâd’dan. **الجهيض** (أمير gibi), el-Leys’ten; başkası ekledi: **الجهض** ( **كتف** gibi); bütün nüshalarda böyledir, o ise yanlıştır; doğrusu **الجهض** (kesre ile)dir; nitekim en-Nevâdir’in el-Ferrâ’dan nassı böyledir; dedi ki: **خدج** ve **خديج**; ve **جهض** ve **جهيض**; o, düşük çocuk; yahut **الجهيض**: yaratılışı tamamlanmış ve ruhu üflenmiş olup yaşamaksızın (ölen) şey. Zû’r-Rumme develeri vasfederek dedi:
  يطرحن بالمهامه الأغفال
  كل جهيض لثق السربال
İbnü’l-A‘râbî dedi: **الجهاض** ( **سحاب** gibi): erâk meyvesi; yahut o, yeşil kaldığı müddetçe **جهاض**tır; el-‘Ubâb’da olduğu gibi. Ve **جهضه عن الأمر** ( **منع** gibi) ve **أجهضه عليه**: yani onu ona karşı yendi ve onu ondan uzaklaştırdı. Denir ki: yırtıcı avı avladı da biz onu ondan **فأجهضناه عنه**; yani onu uzaklaştırdık ve onu avladığı şeye karşı yendik. Bundan Ebû Berze (Allah ondan razı olsun) hadisi: Araplar derdi ki: “Kim ekmek yerse şişmanlar”; Hayber’i fethedince onları bir **ملة** üzerine **أجهضناهم**; ondan yedim de doyuncaya kadar (yedim). **أجهض** bazen **أعجل** manasında olur; denir ki: **أجهضه عن الأمر** ve **أجهشه** ve **أنكصه**; eğer onu ondan acele ettirdiyse. **أجهضت الناقة**: düşürdü; es-Sıhâh’ta olduğu gibi; yani yavrusunu tamam olmaksızın attı. el-Asma‘î dedi: dişi deve yavrusunu, tamamdan önce tüyü bitmiş olduğu hâlde attığında: “**أجهضت**” denir. Ebû Zeyd dedi: dişi deve yavrusunu, yaratılışı belirginleşmeden önce attığında ona: “**قد أسلبت**” ve “**أجهضت**” ve “**رجعت رجاعا**” denir; o hâlde o **مجهض**tur; çoğulu **مجاهيض**. el-Ezherî dedi: bu, özellikle dişi deve için söylenir. el-Cevherî ekledi: eğer bu onun âdetinden ise o **مجهاض**tır; ve yavru **مجهض** ve **جهيض**tir. Ve **جاهضه جهاضا**: ona engel oldu ve ona karşı acele davrandı. Bundan Muhammed b. Mesleme hadisi: Uhud günü kastetti; **كجيض تجييضا**; bunu es-Sâgânî nakletti; ve Ru’be’den şu beyti okudu:
  وجيضوا عن قصرهم وجيضوا
  هنا وهنا فاستخف الخـفـض
Ve **الجيض** ( **هجف** gibi); el-Cevherî dedi: Ebû Ubeyd bunu el-Asma‘î’den nakletti; İbnü’l-Enbârî ekledi: **الجيض** ( **زمكى** gibi): salınarak ve kibirlenerek yürüyüş. Ru’be dedi: -
  من بعد جذبي المشية الجيضى
  في سلوة عشنا بـذك أرضـا
Ve **جايضه مجايضة**: onunla övündü; İbn Abbâd’dan. Denir ki: “Onlarla falanla **جايضناهم**”; yani onunla onlara karşı övündük. Üzerine istidrâk edilenlerdendir: **الجيضة**: dönüp kaçma ve maksattan sapma. Ve **جاض عنه**: deldi; ve denildi ki: kaçtı; bunu İbnü’s-Seyyid el-Fark’ta hikâye etti. Ve yürüyüşünde **جض** gibi **جاض** etti. Ve **رجل جياض وجواض** (müâkabe üzere): böbürlenerek yürür.
