# جهل — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D9%84/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AC%D9%87%D9%84/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [جهل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D9%84.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: جهل

باب الهاء والجيم واللام معهما
هج ل، ه ل ج، ج ه ل، ل ه ج، ج ل ه مستعملات
هجل:
الهَجْلُ: كالغائط مطمئنّ مَوْطِئُهُ صُلْب، منفرجٌ بين الجبال. قال:
يَدَعُ الرِّمالَ دكادِكاً وهِجالا
والهَوْجَلُ: المفازة البعيدة، وقول الشاعر:
الهَوْجَلُ المتعسِّفُ
من جَعَلَ المُتَعسِّف فاعلاً فهو الدّليلُ، ومن جعلَهُ مفعولاً فهو المَفازةُ.
هلج:
الهَلِيلَج: من الأَدْوِية، الواحدة بالهاء.
جهل:
الجهلُ: نقيض العِلْم. تقول: جَهِلَ فلانٌ حقّه، وجَهِلَ عليّ، وجهل بهذا الأمر.
والجَهالةُ: أن تفعلَ فِعلاً بغير عِلْمٍ.
والجاهلّيةُ الجَهْلاء: زمانُ الفترةِ قبلَ الإسلام.
لهج:
لَهجَ فلانٌ بكذا وكذا: أي: أُولِعَ به.
ولَهِجَ الفصيلُ بأمّه يلهج، إذا تناول ضرعَها يمتصُّ، وهو فصيلٌ لاهج. وألهجتُ الفصيلَ إذا جعلت في فيه خلالاً كي لا يصل إلى الرضاع. قال أبو النجم:
يضرب لحيَ لاهجٍ مُخَلَّل
وقال:
يَرَى بِسَفَا البُهْمَى أخلّةَ مُلْهجِ
واللّهجة: طَرَفْ اللّسان، ويُقالُ: جَرْس الكلام، ويُقال: فصيح اللَّهْجَة واللَّهَجة. وهي لغته التي جُبِلَ عليها فاعتادها، ونشأ عليها ورجلٌ مُلْهجٌ بكذا، أي: مُولَعٌ به، قال العجاج:
رأساً بتَهْضاضِ الرُّؤوسِ مُلْهِجا
ولَهْوَجت اللَّحْمَ، إذا لم تُنْعِمْ شَيَّهُ، قال:
ولحمٍ بلا نارٍ أكلتُ مُلَهْوَجا
جله:
الجَلَهُ: أشدّ من الجَلَحِ، وهو ذَهابُ الشَّعرِ من الجَبينِ. قال:
بَرَّاقَ أصلادِ الجَبيِنِ الأَجْلَهِ
والجَلْهتانِ: جانبا الوادي إذا كان فيه صلابة. قال:
بالجَلْهَتَيْنِ ظِباؤُها ونَعامُها

### Türkçe

باب **الهاء** و**الجيم** و**اللام** onlarla birlikte
**هج ل**، **ه ل ج**، **ج ه ل**، **ل ه ج**، **ج ل ه** kullanılanlardır.

**هجل**:
**الهَجْلُ**: dışkı gibi; çökük, basılan yeri sert; dağlar arasında genişçe açılmış. Dedi ki:
Kumları tümsekler ve **هِجالا** bırakır
**والهَوْجَلُ**: uzak çöl; ve şairin sözü:
**الهَوْجَلُ المتعسِّفُ**
Kim **المتعسِّف**’i fail yaparsa o kılavuzdur; kim onu mef’ûl yaparsa o çöldür.

**هلج**:
**الهَلِيلَج**: ilaçlardandır; tekili **الهاء** ile.

**جهل**:
**الجهلُ**: **العِلْم**’in zıddı. Dersin ki: Falan onun hakkını bilmedi; bana karşı bilmedi; ve bu iş hakkında bilmedi.
**والجَهالةُ**: ilimsiz bir fiil yapmandır.
**والجاهلّيةُ الجَهْلاء**: İslâm’dan önce fetret zamanı.

**لهج**:
Falan şuna şuna **لَهجَ**: yani ona tutuldu.
Ve deve yavrusu annesine **لَهِجَ** **يلهج**; onun memesini alıp emdiği zaman; o, **فصيلٌ لاهج**’dir. Ve deve yavrusunu **ألهجتُ**: ağzına çöp parçaları koydum; ta ki emmeye ulaşmasın. Ebû’n-Necm dedi ki:
Çöple tıkanmış **لاهج**’in çenesini vurur
Ve dedi ki:
**البُهْمَى**’nın süprüntüsüyle bir **مُلْهج**’in çöp parçalarını görür
**واللّهجة**: dilin ucu; ve denilir: sözün tınısı; ve denilir: **فصيح اللَّهْجَة** ve **اللَّهَجة**. O, üzerine yaratıldığı, alıştığı ve üzerinde yetiştiği dilidir. Ve falan şeye **مُلْهجٌ** bir adam: yani ona tutkun; el-A‘câc dedi ki:
Baş(ı), başların ezilmesiyle **مُلْهِجا**
Ve eti **لَهْوَجتُ**: pişirmesini iyice yapmadığın zaman. Dedi ki:
Ateşsiz bir et yedim, **مُلَهْوَجا**

**جله**:
**الجَلَهُ**: **الجَلَحِ**’tan daha şiddetlidir; o, alnın ön kısmından saçın gitmesidir. Dedi ki:
Alnın kökleri parıldayan, **الأَجْلَهِ**
**والجَلْهتانِ**: içinde sertlik bulunduğu zaman vadinin iki yanı. Dedi ki:
İki **الجَلْهَتَيْنِ**’de onun ceylanları ve devekuşları vardır
