# جهم (ج-ه-م) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D9%85
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AC%D9%87%D9%85

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Cehennem tuğlanın pişirildiği kuyu demektir

- Harfler: ج - ه - م
- Kur'an'da: 77 geçiş · 77 ayet · 4 sîga
- 11 sözlük

## Sîgalar (4)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [جَهَنَّمَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D9%85/siga/%D8%AC%D9%8E%D9%87%D9%8E%D9%86%D9%8E%D9%91%D9%85%D9%8E.md) | فَعَنَّلَ | Cehennem | 54 | 54 | [3:12](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D9%85/ayet/3:12.md) |
| [جَهَنَّمُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D9%85/siga/%D8%AC%D9%8E%D9%87%D9%8E%D9%86%D9%8E%D9%91%D9%85%D9%8F.md) | فَعَنَّلُ | Cehennem | 18 | 18 | [2:206](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D9%85/ayet/2:206.md) |
| [لِجَهَنَّمَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D9%85/siga/%D9%84%D9%90%D8%AC%D9%8E%D9%87%D9%8E%D9%86%D9%8E%D9%91%D9%85%D9%8E.md) | لِفَعَنَّلَ | Cehennem için; Cehenneme; Cehenneme ait | 3 | 3 | [7:179](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D9%85/ayet/7:179.md) |
| [بِجَهَنَّمَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D9%85/siga/%D8%A8%D9%90%D8%AC%D9%8E%D9%87%D9%8E%D9%86%D9%8E%D9%91%D9%85%D9%8E.md) | بِفَعَنَّلَ | Cehennem | 2 | 2 | [4:55](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D9%85/ayet/4:55.md) |

## Mücavir kökler — 88 mücavir (263 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [بأس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%A3%D8%B3.md) — 15 ortak ayet · G² 63 · Bes besese dağınık taşlar demektir
2. [أوي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88%D9%8A.md) — 10 ortak ayet · G² 47 · Eveye kuş yuvası demektir
3. [صير](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%8A%D8%B1.md) — 9 ortak ayet · G² 45 · Dönüşüm yeri
4. [ثوي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%88%D9%8A.md) — 6 ortak ayet · G² 34 · Saye develerin ahırı demektir
5. [خلد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%AF.md) — 11 ortak ayet · G² 34 · Huld : Parçalanmayan sert kaya demektir
6. [مهد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%87%D8%AF.md) — 6 ortak ayet · G² 33 · Beşik demektir
7. [كفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%81%D8%B1.md) — 19 ortak ayet · G² 22 · Hufre, çukur demektir
8. [دحر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%AD%D8%B1.md) — 3 ortak ayet · G² 22 · Dhl hayvanı avlamak için kazıyarak yapılmış tuzak demektir
9. [صلي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%84%D9%8A.md) — 5 ortak ayet · G² 20 · Ona yaslanırlar
10. [نور](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%B1.md) — 10 ortak ayet · G² 16 · Ateş demektir
11. [ملأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D8%A3.md) — 5 ortak ayet · G² 15 · “Mil” doldurulmuş çuval, “mülle” doldurulup ağzı dikilen…
12. [جمع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%85%D8%B9.md) — 8 ortak ayet · G² 15 · Yumruk demektir
13. [حشر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B4%D8%B1.md) — 5 ortak ayet · G² 14 · Haşr : Bir araya toplanıp hareketli halde bulunan küçük…
14. [بوب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%88%D8%A8.md) — 4 ortak ayet · G² 14 · Bab kapı demektir
15. [عذب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B0%D8%A8.md) — 13 ortak ayet · G² 13 · Su yosunudur
16. [جزي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A.md) — 7 ortak ayet · G² 13 · Ceze’e (hemze ile) bir şeyin parçası, bozulmadan bütünden…
17. [نفق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D9%82.md) — 6 ortak ayet · G² 12 · İki yüzlüler
18. [خفف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D9%81.md) — 3 ortak ayet · G² 11 · Huff : Devenin kopmuş toynağı demektir
19. [غضب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B6%D8%A8.md) — 3 ortak ayet · G² 10 · Kızgınlık
20. [ورد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B1%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 8 · Gül demektir
21. [جرم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B1%D9%85.md) — 4 ortak ayet · G² 7 · Cürame hurma döküntüsü demektir
22. [خزن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B2%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · Hazen : Depo demektir
23. [غلظ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D8%B8.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · Ğaliz (zı), Sert topraktır
24. [حسب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B3%D8%A8.md) — 5 ortak ayet · G² 7 · Hisbe okun nişangah kısmına denir
25. [جهد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D8%AF.md) — 3 ortak ayet · G² 7 · Cehd düz, sert yer demektir
26. [لعن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B9%D9%86.md) — 3 ortak ayet · G² 7 · Dışlama
27. [صدد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D8%AF.md) — 3 ortak ayet · G² 6 · Alıkoyarlar
28. [بوأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%88%D8%A3.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · Bve bye’den dönüşmüştür
29. [سوق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%82.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · Sevk bacak demektir
30. [سعر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B9%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · “Sa’ire” ateşin alevidir
31. [فقه](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%82%D9%87.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Kavrarlar
32. [دون](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%88%D9%86.md) — 5 ortak ayet · G² 4 · Dane, inek yavrusuna denir
33. [قعد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B9%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Temel demektir
34. [حوط](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%88%D8%B7.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Çeper, çit demektir
35. [أبد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%A8%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Badiye çöl demektir
36. [غلب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Ğulb, Ğelba, bahçenin etrafına dikilen ağaçlara denir
37. [كبر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%A8%D8%B1.md) — 5 ortak ayet · G² 4 · Yaşlı adamdır
38. [شرر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Şerareden gelen bir kelimedir
39. [وري](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B1%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Arka
40. [تبع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9.md) — 5 ortak ayet · G² 4 · İnek yavrusu, dana demektir
41. [يوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D9%88%D9%85.md) — 10 ortak ayet · G² 3 · “Yemm” durgun akan su demektir
42. [دخل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%AE%D9%84.md) — 4 ortak ayet · G² 3 · Dahl: Kuytu yer demektir
43. [عصي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B5%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · İsyan eder
44. [هزأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%B2%D8%A3.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · (he ze e) (Hezy) hezv kılıç yarası, hezeyan, hastanın…
45. [وجه](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%87.md) — 3 ortak ayet · G² 3 · Yüz demektir
46. [عود](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%88%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Kalabalık hayvan sürülerinin sulamalarında varış yoluyla…
47. [جوب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%88%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Cevbe içi su dolu çukur, kova demektir
48. [أثم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AB%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · İsm hurmadan yapılan içkidir
49. [ليس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D8%B3.md) — 3 ortak ayet · G² 2 · Bu kelime “late”den dönüşmüştür
50. [عجل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AC%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Buzağı demektir
51. [ولي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%84%D9%8A.md) — 5 ortak ayet · G² 2 · Veli arka demektir
52. [عدد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AF%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · İdad toplayıcılık zamanında meyve toplayanların aşiret…
53. [سوأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D8%A3.md) — 4 ortak ayet · G² 2 · Sey’e(hemze): “Sivad” kara demektir
54. [نفس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B3.md) — 6 ortak ayet · G² 2 · Dibağlamada kullanılan palamut, meşenin bir meyvesidir
55. [فتن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Fitne, Madeni curuftan temizlemek için eritmek demektir
56. [سبل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84.md) — 4 ortak ayet · G² 2 · Biribirini kesen yoldur
57. [خسر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B3%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Husrin : “Hasre" harap olmuş yer demektir
58. [زيد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%8A%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Zade : Azık demektir
59. [كسب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Kazandı
60. [ظلم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%84%D9%85.md) — 6 ortak ayet · G² 1 · Zalimler

Devamı (JSON): https://lisan.digital/api/roots/%D8%AC%D9%87%D9%85/neighbours?offset=60&limit=50

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | جهم |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [عبس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%A8%D8%B3.md), [كلح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%84%D8%AD.md), [بسر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B3%D8%B1.md) |
| Zıt Kök | [بشش](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B4%D8%B4.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Yüzün asılması, kararması, sertleşmesi, sevimsiz ve itici bir katılığa bürünmesi; ufkun veya gecenin karanlıkla örtülmesi |
| Çekirdek Özet 2 | Suçluları dehşet, darlık ve karanlıkla karşılayan, rahmet ve aydınlıktan yoksun nihai ceza ve hapis mekânı |
| Çekirdek Özet 3 | Varlığın yapıcı ilahi ışıktan ve rahmetten kopuşunun varoluşsal bir karanlık, basbayağı bir sıkışma ve çatık bir azap yurduna dönüşmesi |
| Kritik Hata Riski | Kökten türeyen Kur'an lafzını yalnızca mitolojik veya coğrafi bir isim sayıp kökün taşıdığı karanlık, kuşatıcı katılık ve yüz çevirme anlamından koparmak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| جه | Açığa çıkma, kabarma, belirginleşme ve şiddetli bir itilimle yüzeye vurma; [جهد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D8%AF.md) kökünde gücün zorlanarak açığa çıkması, [جهر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D8%B1.md) kökünde sesin veya görüntünün aşikâr olması, [جهز](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D8%B2.md) kökünde bir işin tamamlanıp öne sürülmesi, [جهل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D9%84.md) kökünde ise hamlığın ve kontrolsüz dürtünün dışa vurması | م | Çekirdeğin taşıdığı dışa vurma ve kabarma hareketini mim harfinin toplayıcı, kuşatıcı ve kapatıcı doğasıyla birleştirerek açığa çıkan şiddeti katı, karanlık, suratsız ve içe doğru sıkan bir yoğunluğa dönüştürmüştür. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ج | Değnek, deve; taşıma, yol alma, toplama | Bir yükün, ağırlığın veya basıncın toplanıp öne doğru sürülmesi hareketini başlatır. |
| ه | Kollarını kaldırmış insan; dikkat çekme, ortaya çıkma, nefes | İçte biriken havanın, duygunun veya baskının aniden dışarıya, yüzeye ve ufkuna doğru belirmesini sağlar. |
| م | Su; akış, çokluk, derinlik | Biriken ve beliren bu sertliği kendi içine kapanan, toplayıcı, ağır ve kuşatıcı bir kütleye bağlar. |
| جهم | Değnek, ortaya çıkış ve su imgesinin birleşimi | Biriken bir ağırlığın kabarıp yüzeye vurması ve ardından karanlık, çatık, akışsız ve katı bir kütle halinde muhatabın önüne dikilmesi hareketidir. |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Çöl hayatında insanın yüzünün çatılması, etlenip kabalaşarak sevimsiz bir katılık alması; su taşımayan, rüzgârla savrulan kuru ve faydasız bulut; gecenin ilk çeyreğinde çöken koyu ve boğucu karanlık. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Amr b. el-Fadfâd el-Cühenî şiirinde bu kökü yüz çevirme ve soğuk karşılama anlamında kullanır: فلا تَجْهَمِينا أُمَّ عَمْرٍو فإنَّنا / بِنَا داءُ ظَبْيٍ لم تَخُنْهُ عوامِله |
| Erken Arapça kullanım | İbn Ziyâd ve erken dönem rivayetlerinde ve Hz. Peygamber'in Taif duası metninde geçmektedir: إِلَى مَنْ تَكِلُنِي إِلَى عَدُوٍّ يَتَجَهَّمُنِي ifadesinde kök, muhatabı asık suratla, katılık ve husumetle karşılama anlamında yer alır. |

Kaynak: Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Asās al-Balāgha ve erken dönem hadis rivayetleri.

### Sami etimolojik katman

Sami dilleri ailesi içerisinde جهم kökü, öncelikle karanlık, bulutluluk, yüz kararması ve sertleşme semantik alanıyla ilişkilidir. İbranicede ve Aramicede doğrudan aynı fonetik dizilim üçlü fiil olarak sınırlı görünmekle birlikte, kökün semantik matrisi karanlık, duman, derin kuyu ve hararetle yanma alanlarına açılır. İbranicedeki גהם veya komşu köklerdeki kararma ve dumanlı yanış çağrışımları, Arapçadaki gecenin zifiri karanlığı ve yağmursuz kuru bulut anlamıyla örtüşmektedir. Kur'an'da yer alan ve kökle ilişkisi tartışılan cehennem lafzı ise İbranice Gey-Hinnom vadisi adıyla tarihsel bir kesişim taşımakla birlikte, Arap dil mantığında derin, karanlık, dibi görünmez ve ateşiyle kaba biçimde yakan kuyu vasfı üzerinden bu kökün fonetik ve anlamsal sahasına dahil edilmiştir. Arapçada kök, yüzün tebessümden ve yumuşaklıktan bütünüyle soyutlanıp çatık ve kaba bir yapıya bürünmesini temsil eden özgün bir daralma kazanmıştır.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab ve David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | جهم kökünden yüzün çatılması, جهمة ile gecenin karanlığı ve جهام ile susuz bulut | İç türetimde kök, faydadan ve aydınlıktan yoksun, katı, itici ve karanlık bir biçimi ifade eder. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice ve Aramice karanlık, duman ve derin çukur semantiği | Kökün karanlık ve dumanlı derinlik çağrışımları Sami havzasında ortak bir hissiyat alanına oturur. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Akatça karanlık ve duman kökleriyle fonetik paralellikler | Belirgin bir Afro-Asyatik ortak türetim zinciri sınırlı olup semantik geçişler bölgesel temaslarla açıklanır. | Muhtemel |

Kaynak: David Cohen, Brown-Driver-Briggs, Lisān al-ʿArab.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| جهم | Anlamlı | Asık yüzlü olmak, karanlık basmak | Yüzün çatılması, sevimsizleşmesi, gecenin kararması | Hedef köktür, Kur'an'da bu kök ailesi yer alır. |
| جمه | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir. | Kitābü'l-ʿAyn ve Tehzîb'de mühmeldir. |
| [هجم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%AC%D9%85.md) | Anlamlı | Ansızın girmek, basmak, saldırmak | Bir yere aniden ve sert bir şekilde çökme veya baskın yapma | Ortak basınç ve ani yöneliş hareketi taşır. |
| [همج](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85%D8%AC.md) | Anlamlı | Düzensiz kalabalık, başıboşluk | İnsanların veya sineklerin başıboş ve karmaşık şekilde toplanması | Kontrolsüzlük ve hamlık boyutu paylaşılır. |
| مجه | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir. | Kullanımda kaydı bulunmamaktadır. |
| [مهج](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%87%D8%AC.md) | Anlamlı | Can suyu, kan, öz | Kalbin kanı, ruhun ve hayatın temel cevheri | Yoğunlaşmış içsel cevher anlamı taşır. |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| جهم | Merkez | Çatıklık, karanlık, iticilik | Yüzün etlenerek, kararıp kabalaşarak muhatabı reddeden bir katılığa bürünmesi | Hem fiziksel çehrede hem varoluşsal mekânda acımasız ve soğuk karşılama |
| [عبس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%A8%D8%B3.md) | Komşu | Yüz ekşitme | Hoşnutsuzluk sebebiyle kaşları ve yüzü büzüştürme | جهم köküne göre daha çok psikolojik sıkıntı ve memnuniyetsizlik göstergesidir. |
| [كلح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%84%D8%AD.md) | Komşu | Dişleri göstererek yüzü germe | Acı, öfke veya şiddetten ötürü dudakların çekilip dişlerin açıkta kalması | جهم kökündeki kaba etlilik ve kararma yerine açık bir gerilim ve dehşet ifadesidir. |
| [بسر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B3%D8%B1.md) | Komşu | Vaktinden önce asılma, erken buruşma | Bir şeyin hamken koparılması gibi yüzün aniden kararıp düşmesi | Zamanlama ve ani ümitsizlik vurgusu taşır. |
| [بشش](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B4%D8%B4.md) | Zıt | Güler yüzlülük, ferah karşılama | Muhatabı sevinçle, tebessümle ve açık bir yürekle karşılama | جهم kökünün tam zıddı olup açıklık ve sevinç bildirir. |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | جهم | Asık suratlılık, karanlık ve katılık | Muhatabı dehşet ve iticilikle karşılayan karanlık yapı | Kesin |
| Latince | Tetricus, obscurus, austerus | Sert, çatık, karanlık, amansız | Yüzdeki ve havadaki katılığı karşılar; ceza mekânı genişliğini kısmen dışarıda bırakır. | Güçlü |
| İngilizce | Grim, sullen, forbidding, gloomy | Amansız, çatık, itici, kasvetli | Soğuk karşılama ve karanlık atmosferi verir; ontolojik azap derinliği eksik kalır. | Güçlü |
| Almanca | Düster, finster, abweisend | Kasvetli, karanlık, reddedici | İtici ve karanlık cepheyi iyi aktarır; etimolojik derin çukur boyutunu vermez. | Güçlü |
| Fransızca | Rébarbatif, sombre, austère | İtici, çatık, karanlık ve sert | Çehredeki katı reddedişi karşılar; kozmik azap yurdunu tek başına taşımaz. | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane's Lexicon.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| جَهَنَّمَ | Kafirler ve zalimler için hazırlanan nihai azap ve kuşatma yurdu | İnkârcıların amellerinin karşılığı olarak sürülecekleri ceza mekânı bağlamında kullanılır; Bakara [2:206](https://lisan.digital/tr/ayet/2:206.md), Ra'd [13:18](https://lisan.digital/tr/ayet/13:18.md). |
| لِجَهَنَّمَ | Varış ve doldurulma gayesi, nihai hapis hedefi | Yaratılış gayesini boşa çıkaran cin ve insanların akıbeti ve oranın dolması bağlamında geçer; A'râf [7:179](https://lisan.digital/tr/ayet/7:179.md), Kâf [50:30](https://lisan.digital/tr/ayet/50:30.md). |
| بِجَهَنَّمَ | Azabın bizzat kendisiyle yüzleştirilme veya onunla cezalandırılma vasıtası | İlahi adaletin dehşetli bir vasıta olarak getirilip sergilendiği kıyamet sahneleri bağlamında yer alır; Nisâ [4:55](https://lisan.digital/tr/ayet/4:55.md), Fecr [89:23](https://lisan.digital/tr/ayet/89:23.md). |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Ahiret ahvali ve ceza yurdu | Cehennemin ebediyeti, şu anda yaratılmış olup olmadığı ve azabın mahiyeti | İlahi gazabın ve adaletin tecelli ettiği, rahmetten mutlak yoksunluk mekânı |
| Fıkıh | Büyük günahlar ve caydırıcılık | Şer'i hadler ve ukubatın gerekçelendirilmesinde nihai uhrevi yaptırım | Hukuki sınırları ihlal edenlerin karşılaşacağı en üst ceza standardı |
| Tefsir | İsim mi yoksa türemiş sıfat mı olduğu | Kelimenin Arapça جهم / [جهنم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D9%86%D9%85.md) kökünden mi yoksa İbraniceden ta'rib mi olduğu tartışması | Dibi görünmez derin kuyu, karanlık ve kaba karşılama vasıflarının tefsiri |
| Hadis | Cehennemin tasviri ve sıfatları | Ateşin harareti, derinliği ve oraya atılanların karşılaşacağı şiddet | Muhatabı dehşetle içine çeken, nefes almayan çatık ve karanlık bir hapis |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Nihai ilahi hesaplaşma | Rahmetten mutlak mahrumiyet | Arınmayı reddeden nefislerin tecrit edilmesi | İyilik ve kötülüğün ontolojik olarak ayrışıp kötülüğün kendi karanlığına hapsedilmesidir. | Kesin |
| İlmi | Hakikatten sapmanın sonucu | Zihni ve ameli körlüğün çöküşü | Yanlış bilginin ve inatlaşmanın kriz üretmesi | Doğru metodolojiden kopan aklın kendi ürettiği karanlık ve kısır çıkmaza yuvarlanmasıdır. | Güçlü |
| Siyasi | Hukuk ve düzenin ihlali | Nihai yüksek güvenlikli tecrit ve ceza | Zulüm ve anarşinin mutlak olarak etkisiz kılınması | Kamusal barışı ve ilahi nizamı kasten yıkan odakların varlık sahasından bütünüyle tasfiyesidir. | Güçlü |
| İktisadi | Sömürü ve tekelleşme | Değersizleşme ve batık kuyu | Emeksiz kazancın ve biriktirmenin yakıcı iflası | Kaynakları tekeline alıp dolaşımı tıkayanların biriktirdikleriyle birlikte ateşe mahkûm oluşudur. | Güçlü |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Kara delik ve entropik çöküş | Işığın dahi kaçamadığı, kütlenin aşırı sıkışarak çekim kuyusu oluşturduğu ve geri dönüşü olmayan ufuk | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Mutlak tecrit ve negatif sosyalleşme | Bireyin toplumdan, iletişimden ve empatiden bütünüyle koparak kendi yıkıcı benliğinin karanlığına hapsolması | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü ve türevi olan ismi yalnızca mitolojik bir ateş çukuru veya soyut bir coğrafi ad sanarak kelimenin fıtrattaki asıklık, suratsızlık, sertlik ve karanlık karşılama gerçeğinden koparmak. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Sadece fiziksel bir alev değil; suçluyu dehşetle karşılayan, yüzüne kapanan, ışık ve ümit sızdırmayan, varoluşsal bir karanlık, derin bir hapis ve hakikatin çatık çehresidir. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Cehennem tehdidini masalsı bir tasvire indirgemek; insanın kendi elleriyle ördüğü kaba, merhametsiz ve karanlık ahlakın ahirette bizzat bu kökün manasıyla somutlaşacağını gözden kaçırmak. |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın en temel uhrevi ceza kavramı olan cehennemin semantik zeminini; onun rastgele bir özel ad olmayıp karanlık, iticilik, çatık yüzlülük ve dibi görünmez bir derinlik sıfatıyla doğrudan irtibatlı olduğunu anlamayı sağlar. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İnkârda diretenlerin, kibirlilerin ve münafıkların nihai akıbetini bildiren ceza, kıyamet ve hesap sahnelerini içeren ayetlerde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Azabın sadece dışsal bir alevden ibaret olduğu zannını yıkar; azabın bizzat ilahi rahmetin tebessümünden mahrum kalarak varlığın dehşetli, çatık ve boğucu bir karanlıkla muhatabı karşılaması olduğunu gösterir. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Yüzün etlenip sertleşerek asılması, tebessümün kaybolup çirkin bir katılığın belirmesi; gecenin karanlığının veya susuz bulutun basması, derin ve karanlık çukur.
- Soyut anlam: Varlığın yapıcı ışıktan, sevgiden ve esenlikten koparak kendi içine kilitlenen, dışarıya karşı itici ve amansız bir şiddet üreten karanlık tecrit hali.
- Sistematik karşılık: İlahi düzene kasten başkaldıran ve rahmeti reddeden bilincin, kendi ürettiği katılık, zulmet ve yoksunlukla kuşatıldığı nihai hapis sistemi.
- LaTeX modeli: $$C = \lim_{r \to 0} \left( \Phi(x) \times \left[ - \nabla \Psi \right] \right) \implies \Omega^{-}$$
- LaTeX açıklaması:

Modelde $\Phi(x)$ bireyin amellerinin ve varoluşsal yönelişinin katılık fonksiyonunu temsil eder. $\Psi$ ilahi rahmet ve aydınlanma potansiyelidir; $[-\nabla \Psi]$ ise bu potansiyelden kaçışı, yani rahmetin tersi yönündeki karanlık gradyanı ifade eder. $r \to 0$ parametresi, varlığın merhamet ve esenlik yarıçapının sıfıra inmesini, yani tam bir sıkışma ve tecrit durumunu simgeler. Ortaya çıkan $C$ durumu, nihai olarak $\Omega^{-}$ ile gösterilen negatif, ışıksız, geri dönüşsüz ve çatık azap uzayını (cehennem durumunu) doğurur.

## Geçtiği ayetler (77 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AC%D9%87%D9%85/occurrences?meal=IK

### [Bakara 2:206](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D9%85/ayet/2:206.md) — جَهَنَّمُ

وَإِذَا قِيلَ لَهُ اتَّقِ اللَّهَ أَخَذَتْهُ الْعِزَّةُ بِالْإِثْمِ فَحَسْبُهُ جَهَنَّمُ وَلَبِئْسَ الْمِهَادُ

Meal (IK): Ona; Allah’tan kork, denilince, gururu kendisini günaha sürükler. İşte ona cehennem yeter. O; ne kötü bir yataktır.

### [Ali İmran 3:12](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D9%85/ayet/3:12.md) — جَهَنَّمَ

قُلْ لِلَّذِينَ كَفَرُوا سَتُغْلَبُونَ وَتُحْشَرُونَ إِلَى جَهَنَّمَ وَبِئْسَ الْمِهَادُ

Meal (IK): Küfredenlere: Siz, mutlaka yenileceksiniz. Ve toplanıp cehenneme sürüleceksiniz, orası ne kötü döşektir, de.

### [Ali İmran 3:162](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D9%85/ayet/3:162.md) — جَهَنَّمُ

أَفَمَنِ اتَّبَعَ رِضْوَانَ اللَّهِ كَمَنْ بَاءَ بِسَخَطٍ مِنَ اللَّهِ وَمَأْوَاهُ جَهَنَّمُ وَبِئْسَ الْمَصِيرُ

Meal (IK): Allah’ın rızasına uyan kimse; hiç Allah’ın hışmına uğrayan gibi olur mu? Onun varacağı yer, cehennemdir. O, ne kötü dönüş yeridir.

### [Ali İmran 3:197](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D9%85/ayet/3:197.md) — جَهَنَّمُ

مَتَاعٌ قَلِيلٌ ثُمَّ مَأْوَاهُمْ جَهَنَّمُ وَبِئْسَ الْمِهَادُ

Meal (IK): Az bir geçim. Sonra varacakları yer cehennemdir. O ne kötü yataktır.

### [Nisa 4:55](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D9%85/ayet/4:55.md) — بِجَهَنَّمَ

فَمِنْهُمْ مَنْ آمَنَ بِهِ وَمِنْهُمْ مَنْ صَدَّ عَنْهُ وَكَفَى بِجَهَنَّمَ سَعِيرًا

Meal (IK): Onlardan bir kısmı ona inandı, bir kısmı da ondan yüz çevirdi. Çılgın ateş olarak cehennem yeter.

### [Nisa 4:93](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D9%85/ayet/4:93.md) — جَهَنَّمُ

وَمَنْ يَقْتُلْ مُؤْمِنًا مُتَعَمِّدًا فَجَزَاؤُهُ جَهَنَّمُ خَالِدًا فِيهَا وَغَضِبَ اللَّهُ عَلَيْهِ وَلَعَنَهُ وَأَعَدَّ لَهُ عَذَابًا عَظِيمًا

Meal (IK): Kim de bir mü’min’i kasden öldürüse; onun cezası içinde ebediyyen kalacağı cehennemdir. Allah ona gazab etmiş, la’net etmiş ve büyük bir azab hazırlamıştır.

### [Nisa 4:97](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D9%85/ayet/4:97.md) — جَهَنَّمُ

إِنَّ الَّذِينَ تَوَفَّاهُمُ الْمَلَائِكَةُ ظَالِمِي أَنْفُسِهِمْ قَالُوا فِيمَ كُنْتُمْ قَالُوا كُنَّا مُسْتَضْعَفِينَ فِي الْأَرْضِ قَالُوا أَلَمْ تَكُنْ أَرْضُ اللَّهِ وَاسِعَةً فَتُهَاجِرُوا فِيهَا فَأُولَئِكَ مَأْوَاهُمْ جَهَنَّمُ وَسَاءَتْ مَصِيرًا

Meal (IK): Melekler; nefislerine zulmedenlerin canlarını aldıkları zaman: Ne yapıyordunuz? deyince; biz yeryüzünde zayıf düşürülmek istenmiş kimselerdik, diyecekler. Melekler de: Allah’ın yeri geniş değil miydi? Hicret etseydiniz? diyecekler. Onların varacakları yer, cehennemdir. Dönülecek yer olarak ne kötüdür orası.

### [Nisa 4:115](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D9%85/ayet/4:115.md) — جَهَنَّمَ

وَمَنْ يُشَاقِقِ الرَّسُولَ مِنْ بَعْدِ مَا تَبَيَّنَ لَهُ الْهُدَى وَيَتَّبِعْ غَيْرَ سَبِيلِ الْمُؤْمِنِينَ نُوَلِّهِ مَا تَوَلَّى وَنُصْلِهِ جَهَنَّمَ وَسَاءَتْ مَصِيرًا

Meal (IK): Kim, kendisine doğru yol apaçık belli olduktan sonra, peygambere karşı gelir, mü’minlerin yolundan başakasına uyup giderse; onu döndüğü yolda bırakırız. Kendisini cehenneme koyarız. Ne kötü dönüş yeridir orası.

### [Nisa 4:121](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D9%85/ayet/4:121.md) — جَهَنَّمُ

أُولَئِكَ مَأْوَاهُمْ جَهَنَّمُ وَلَا يَجِدُونَ عَنْهَا مَحِيصًا

Meal (IK): Onların varacağı yer, cehennemdir. Oradan kaçacak yer de bulamayacaklardır.

### [Nisa 4:140](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D9%85/ayet/4:140.md) — جَهَنَّمَ

وَقَدْ نَزَّلَ عَلَيْكُمْ فِي الْكِتَابِ أَنْ إِذَا سَمِعْتُمْ آيَاتِ اللَّهِ يُكْفَرُ بِهَا وَيُسْتَهْزَأُ بِهَا فَلَا تَقْعُدُوا مَعَهُمْ حَتَّى يَخُوضُوا فِي حَدِيثٍ غَيْرِهِ إِنَّكُمْ إِذًا مِثْلُهُمْ إِنَّ اللَّهَ جَامِعُ الْمُنَافِقِينَ وَالْكَافِرِينَ فِي جَهَنَّمَ جَمِيعًا

Meal (IK): O, size kitabda; Allah’ın ayetlerine küfür edildiğini ve alaya alındığını işittiğinizde, onlar başka bir mevzua intikal edinceye kadar yanlarında oturmayın, yoksa siz de onlar gibi olursunuz, diye bildirdi. Doğrusu Allah; münafıkların ve kafirlerin hepsini cehennemde toplayacaktır.

### [Nisa 4:169](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D9%85/ayet/4:169.md) — جَهَنَّمَ

إِلَّا طَرِيقَ جَهَنَّمَ خَالِدِينَ فِيهَا أَبَدًا وَكَانَ ذَلِكَ عَلَى اللَّهِ يَسِيرًا

Meal (IK): Ancak cehennem yoluna. Onlar orada temelli kalıcıdırlar. Bu ise Allah’a pek kolaydır.

### [Araf 7:18](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D9%85/ayet/7:18.md) — جَهَنَّمَ

قَالَ اخْرُجْ مِنْهَا مَذْءُومًا مَدْحُورًا لَمَنْ تَبِعَكَ مِنْهُمْ لَأَمْلَأَنَّ جَهَنَّمَ مِنْكُمْ أَجْمَعِينَ

Meal (IK): Buyudu ki: Çık oradan, alçak ve kovulmuş olarak. Andolsun ki; onlardan kim, sana tabi olursa; cehennemi bütün sizden dolduracağım.

### [Araf 7:41](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D9%85/ayet/7:41.md) — جَهَنَّمَ

لَهُمْ مِنْ جَهَنَّمَ مِهَادٌ وَمِنْ فَوْقِهِمْ غَوَاشٍ وَكَذَلِكَ نَجْزِي الظَّالِمِينَ

Meal (IK): Onlar için cehennemde bir döşek ve üstlerine de örtüler vardır. Biz, zalimleri işte böyle cezalandırırız.

### [Araf 7:179](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D9%85/ayet/7:179.md) — لِجَهَنَّمَ

وَلَقَدْ ذَرَأْنَا لِجَهَنَّمَ كَثِيرًا مِنَ الْجِنِّ وَالْإِنْسِ لَهُمْ قُلُوبٌ لَا يَفْقَهُونَ بِهَا وَلَهُمْ أَعْيُنٌ لَا يُبْصِرُونَ بِهَا وَلَهُمْ آذَانٌ لَا يَسْمَعُونَ بِهَا أُولَئِكَ كَالْأَنْعَامِ بَلْ هُمْ أَضَلُّ أُولَئِكَ هُمُ الْغَافِلُونَ

Meal (IK): Andolsun ki; Biz cinn ve insanlardan bir çoğunu cehennem için yarattık. Onların kalbleri vardır; anlamazlar, gözleri vardır; görmezler, kulakları vardır; duymazlar. Onlar; hayvanlar gibidirler, hatta daha da sapıktırlar. İşte onlar; gafillerin kendilerdir.

### [Enfal 8:16](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D9%85/ayet/8:16.md) — جَهَنَّمُ

وَمَنْ يُوَلِّهِمْ يَوْمَئِذٍ دُبُرَهُ إِلَّا مُتَحَرِّفًا لِقِتَالٍ أَوْ مُتَحَيِّزًا إِلَى فِئَةٍ فَقَدْ بَاءَ بِغَضَبٍ مِنَ اللَّهِ وَمَأْوَاهُ جَهَنَّمُ وَبِئْسَ الْمَصِيرُ

Meal (IK): Tekrar savaşmak için bir tarafa çekilme veya bir başka topluluğa katılma dışından her kim, o gün arkasını dönerse; muhakkak ki o, Allah katından bir gazaba uğramıştır. Onun yurdu cehennenmdir ve o, ne kötü bir sonuçtur.

### [Enfal 8:36](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D9%85/ayet/8:36.md) — جَهَنَّمَ

إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا يُنْفِقُونَ أَمْوَالَهُمْ لِيَصُدُّوا عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ فَسَيُنْفِقُونَهَا ثُمَّ تَكُونُ عَلَيْهِمْ حَسْرَةً ثُمَّ يُغْلَبُونَ وَالَّذِينَ كَفَرُوا إِلَى جَهَنَّمَ يُحْشَرُونَ

Meal (IK): Muhakkak ki küfredenler; mallarını, Allah yolundan alıkoymak için harcarlar. Daha harcayacaklar, sonra içleri yanacak, sonra da mağlup olacaklardır. Küfredenler, cehenneme toplanacaklardır.

### [Enfal 8:37](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D9%85/ayet/8:37.md) — جَهَنَّمَ

لِيَمِيزَ اللَّهُ الْخَبِيثَ مِنَ الطَّيِّبِ وَيَجْعَلَ الْخَبِيثَ بَعْضَهُ عَلَى بَعْضٍ فَيَرْكُمَهُ جَمِيعًا فَيَجْعَلَهُ فِي جَهَنَّمَ أُولَئِكَ هُمُ الْخَاسِرُونَ

Meal (IK): Allah; murdarı temizden ayırdetsin ve murdarı birbiri üstüne koyup topunu birden yığsın da, cehenneme atsın diye. İşte onlar; hüsrana uğrayanların kendileridir.

### [Tevbe 9:35](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D9%85/ayet/9:35.md) — جَهَنَّمَ

يَوْمَ يُحْمَى عَلَيْهَا فِي نَارِ جَهَنَّمَ فَتُكْوَى بِهَا جِبَاهُهُمْ وَجُنُوبُهُمْ وَظُهُورُهُمْ هَذَا مَا كَنَزْتُمْ لِأَنْفُسِكُمْ فَذُوقُوا مَا كُنْتُمْ تَكْنِزُونَ

Meal (IK): O gün cehennem ateşinde bunların üzeri kızdırılır ve bunlarla onların alınları, böğürleri ve sırtları dağlanır. İşte bu, kendiniz için biriktirdiğiniz, tadın biriktirmiş olduğunuzu, denir.

### [Tevbe 9:49](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D9%85/ayet/9:49.md) — جَهَنَّمَ

وَمِنْهُمْ مَنْ يَقُولُ ائْذَنْ لِي وَلَا تَفْتِنِّي أَلَا فِي الْفِتْنَةِ سَقَطُوا وَإِنَّ جَهَنَّمَ لَمُحِيطَةٌ بِالْكَافِرِينَ

Meal (IK): Onlardan kimi de: Bana izin ver, beni fitneye düşürme, der. İyi bilin ki; onlar fitne içine düşmüşlerdir. Ve muhakkak ki cehennem, kafirleri çepeçevre kuşatıcıdır.

### [Tevbe 9:63](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D9%85/ayet/9:63.md) — جَهَنَّمَ

أَلَمْ يَعْلَمُوا أَنَّهُ مَنْ يُحَادِدِ اللَّهَ وَرَسُولَهُ فَأَنَّ لَهُ نَارَ جَهَنَّمَ خَالِدًا فِيهَا ذَلِكَ الْخِزْيُ الْعَظِيمُ

Meal (IK): Bilmezler mi ki: Kim, Allah’a ve Rasulüne karşı koymaya kalkışırsa; muhakkak ona, içinde ebedi kalacağı cehennem ateşi vardır. İşte bu, en büyük rüsvaylıktır.

### [Tevbe 9:68](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D9%85/ayet/9:68.md) — جَهَنَّمَ

وَعَدَ اللَّهُ الْمُنَافِقِينَ وَالْمُنَافِقَاتِ وَالْكُفَّارَ نَارَ جَهَنَّمَ خَالِدِينَ فِيهَا هِيَ حَسْبُهُمْ وَلَعَنَهُمُ اللَّهُ وَلَهُمْ عَذَابٌ مُقِيمٌ

Meal (IK): Allah; münafık erkeklerle, münafık kadınlara ve kafirlere cehennem ateşini vaadetmiştir. Orada temelli kalıcıdırlar. Bu, onlara yeter. Ve Allah; onlara la’net etmiştir. Onlara, sürekli bir azab vardır.

### [Tevbe 9:73](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D9%85/ayet/9:73.md) — جَهَنَّمُ

يَاأَيُّهَا النَّبِيُّ جَاهِدِ الْكُفَّارَ وَالْمُنَافِقِينَ وَاغْلُظْ عَلَيْهِمْ وَمَأْوَاهُمْ جَهَنَّمُ وَبِئْسَ الْمَصِيرُ

Meal (IK): Ey peygamber; kafirler ve münafıklar ile cihad et ve onlara karşı çetin ol. Onların varacakları yer, cehennemdir ve o, ne kötü dönüş yeridir.

### [Tevbe 9:81](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D9%85/ayet/9:81.md) — جَهَنَّمَ

فَرِحَ الْمُخَلَّفُونَ بِمَقْعَدِهِمْ خِلَافَ رَسُولِ اللَّهِ وَكَرِهُوا أَنْ يُجَاهِدُوا بِأَمْوَالِهِمْ وَأَنْفُسِهِمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَقَالُوا لَا تَنْفِرُوا فِي الْحَرِّ قُلْ نَارُ جَهَنَّمَ أَشَدُّ حَرًّا لَوْ كَانُوا يَفْقَهُونَ

Meal (IK): Allah’ın peygamberine muhalefet için geri kalanlar, oturup kalmalarına sevindiler. Allah yolunda mallarıyla, canlarıyla cihad etmek hoşlarına gitmedi. Bu sıcakta savaşa çıkmayın, dediler. De ki: Cehennem ateşi daha sıvaktır. Keşke bilselerdi.

### [Tevbe 9:95](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D9%85/ayet/9:95.md) — جَهَنَّمُ

سَيَحْلِفُونَ بِاللَّهِ لَكُمْ إِذَا انْقَلَبْتُمْ إِلَيْهِمْ لِتُعْرِضُوا عَنْهُمْ فَأَعْرِضُوا عَنْهُمْ إِنَّهُمْ رِجْسٌ وَمَأْوَاهُمْ جَهَنَّمُ جَزَاءً بِمَا كَانُوا يَكْسِبُونَ

Meal (IK): Kendilerine döndüğünüz zaman; onlardan vazgeçmeniz için Allah’a yemin edeceklerdir. Öyleyse onlardan yüz çevirin. Çünkü murdardırlar. Yaptıklarının karşılığı olarak varacakları yer, cehennemdir.

### [Tevbe 9:109](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D9%85/ayet/9:109.md) — جَهَنَّمَ

أَفَمَنْ أَسَّسَ بُنْيَانَهُ عَلَى تَقْوَى مِنَ اللَّهِ وَرِضْوَانٍ خَيْرٌ أَمْ مَنْ أَسَّسَ بُنْيَانَهُ عَلَى شَفَا جُرُفٍ هَارٍ فَانْهَارَ بِهِ فِي نَارِ جَهَنَّمَ وَاللَّهُ لَا يَهْدِي الْقَوْمَ الظَّالِمِينَ

Meal (IK): Binasını Allah korkusu ve rızası üzerine kuran kimse mi daha hayırlıdır, yoksa binasını bir yar kenarına kurup da onunla birlikte kendisini de cehennem ateşine yuvarlanan kimse mi? Allah, zalimler güruhunu hidayete erdirmez.

### [Hud 11:119](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D9%85/ayet/11:119.md) — جَهَنَّمَ

إِلَّا مَنْ رَحِمَ رَبُّكَ وَلِذَلِكَ خَلَقَهُمْ وَتَمَّتْ كَلِمَةُ رَبِّكَ لَأَمْلَأَنَّ جَهَنَّمَ مِنَ الْجِنَّةِ وَالنَّاسِ أَجْمَعِينَ

Meal (IK): Esasen onları bunun için yaratmıştır. Rabbının rahmet ettikleri müstesnadır. Bununla beraber, Rabbının şu sözü de tamamen yerine gelmiştir: Şüphesiz ki Ben, cehennemi hep insan ve cinn ile dolduracağım.

### [Rad 13:18](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D9%85/ayet/13:18.md) — جَهَنَّمُ

لِلَّذِينَ اسْتَجَابُوا لِرَبِّهِمُ الْحُسْنَى وَالَّذِينَ لَمْ يَسْتَجِيبُوا لَهُ لَوْ أَنَّ لَهُمْ مَا فِي الْأَرْضِ جَمِيعًا وَمِثْلَهُ مَعَهُ لَافْتَدَوْا بِهِ أُولَئِكَ لَهُمْ سُوءُ الْحِسَابِ وَمَأْوَاهُمْ جَهَنَّمُ وَبِئْسَ الْمِهَادُ

Meal (IK): Rabblarına icabet edenlere; en güzel karşılık vardır. O’na icabet etmeyenler ise; şayet yeryüzünde bulunan her şey ve bir katı daha onların olsa, kurtulmak için onu fidye verirlerdi. Hesabın kötüsü, onlar içindir. Varacakları yer, cehennemdir ve o, ne kötü konaktır.

### [İbrahim 14:16](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D9%85/ayet/14:16.md) — جَهَنَّمُ

مِنْ وَرَائِهِ جَهَنَّمُ وَيُسْقَى مِنْ مَاءٍ صَدِيدٍ

Meal (IK): Ardından da cehennem. Orada irinli sudan içirilecektir.

### [İbrahim 14:29](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D9%85/ayet/14:29.md) — جَهَنَّمَ

جَهَنَّمَ يَصْلَوْنَهَا وَبِئْسَ الْقَرَارُ

Meal (IK): Yaslanacakları cehenneme ki; o, ne kötü bir karargahtır.

### [Hicr 15:43](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D9%85/ayet/15:43.md) — جَهَنَّمَ

وَإِنَّ جَهَنَّمَ لَمَوْعِدُهُمْ أَجْمَعِينَ

Meal (IK): Şüphesiz onların hepsine vaadolunan yer, cehennemdir.

### [Nahl 16:29](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D9%85/ayet/16:29.md) — جَهَنَّمَ

فَادْخُلُوا أَبْوَابَ جَهَنَّمَ خَالِدِينَ فِيهَا فَلَبِئْسَ مَثْوَى الْمُتَكَبِّرِينَ

Meal (IK): Haydi cehennemin kapılarından girin. Orada temelli kalacaksınız. Büyüklenenlerin durağı ne kötüdür.

### [İsra 17:8](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D9%85/ayet/17:8.md) — جَهَنَّمَ

عَسَى رَبُّكُمْ أَنْ يَرْحَمَكُمْ وَإِنْ عُدْتُمْ عُدْنَا وَجَعَلْنَا جَهَنَّمَ لِلْكَافِرِينَ حَصِيرًا

Meal (IK): Belki Rabbınız size merhamet eder. Eğer dönerseniz; Biz de döneriz ve Biz, cehennemi kafirler için bir zindan kılmışızdır.

### [İsra 17:18](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D9%85/ayet/17:18.md) — جَهَنَّمَ

مَنْ كَانَ يُرِيدُ الْعَاجِلَةَ عَجَّلْنَا لَهُ فِيهَا مَا نَشَاءُ لِمَنْ نُرِيدُ ثُمَّ جَعَلْنَا لَهُ جَهَنَّمَ يَصْلَاهَا مَذْمُومًا مَدْحُورًا

Meal (IK): Kim geçici dünyayı isterse; onun için orada dilediğimiz kadar, dilediğimiz kimseye hemen veririz. Sonra onun için cehennemi hazırlarız. Kötülenmiş ve koğulmuş olarak oraya girer.

### [İsra 17:39](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D9%85/ayet/17:39.md) — جَهَنَّمَ

ذَلِكَ مِمَّا أَوْحَى إِلَيْكَ رَبُّكَ مِنَ الْحِكْمَةِ وَلَا تَجْعَلْ مَعَ اللَّهِ إِلَهًا آخَرَ فَتُلْقَى فِي جَهَنَّمَ مَلُومًا مَدْحُورًا

Meal (IK): Bunlar, Rabbının sana vahyettiği hikmettendir. Allah ile beraber bir başka ilah edinme. Yoksa kınanmış ve kovulmuş olarak cehenneme atılırsın.

### [İsra 17:63](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D9%85/ayet/17:63.md) — جَهَنَّمَ

قَالَ اذْهَبْ فَمَنْ تَبِعَكَ مِنْهُمْ فَإِنَّ جَهَنَّمَ جَزَاؤُكُمْ جَزَاءً مَوْفُورًا

Meal (IK): Buyurmuştu ki: Haydi git, onlardan her kim sana uyarsa; muhakkak cehennem sizin cezanızdır. Hem de tam bir ceza.

### [İsra 17:97](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D9%85/ayet/17:97.md) — جَهَنَّمُ

وَمَنْ يَهْدِ اللَّهُ فَهُوَ الْمُهْتَدِ وَمَنْ يُضْلِلْ فَلَنْ تَجِدَ لَهُمْ أَوْلِيَاءَ مِنْ دُونِهِ وَنَحْشُرُهُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ عَلَى وُجُوهِهِمْ عُمْيًا وَبُكْمًا وَصُمًّا مَأْوَاهُمْ جَهَنَّمُ كُلَّمَا خَبَتْ زِدْنَاهُمْ سَعِيرًا

Meal (IK): Allah kimi hidayete erdirirse; o, hidayete ermiştir. Kimi da dalalete düşürürse; O’ndan başka onlar için dostlar bulamazsın. Biz, onları kıyamet günü körler, dilsizler ve sağırlar olarak yüzüstü haşredeceğiz. Yurtları cehennemdir. O ne zaman sönmeye yüz tutsa; hemen alevini artırırız.

### [Kehf 18:100](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D9%85/ayet/18:100.md) — جَهَنَّمَ

وَعَرَضْنَا جَهَنَّمَ يَوْمَئِذٍ لِلْكَافِرِينَ عَرْضًا

Meal (IK): O gün; kafirlere cehennemi öyle bir gösteririz ki;

### [Kehf 18:102](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D9%85/ayet/18:102.md) — جَهَنَّمَ

أَفَحَسِبَ الَّذِينَ كَفَرُوا أَنْ يَتَّخِذُوا عِبَادِي مِنْ دُونِي أَوْلِيَاءَ إِنَّا أَعْتَدْنَا جَهَنَّمَ لِلْكَافِرِينَ نُزُلًا

Meal (IK): Kafirler, Beni bırakıp da kullarımı dost edinmelerini kafi mi sandılar? Doğrusu Biz, cehennemi kafirlere konak olarak hazırladık.

### [Kehf 18:106](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D9%85/ayet/18:106.md) — جَهَنَّمُ

ذَلِكَ جَزَاؤُهُمْ جَهَنَّمُ بِمَا كَفَرُوا وَاتَّخَذُوا آيَاتِي وَرُسُلِي هُزُوًا

Meal (IK): İşte onların cezası; inkar edip peygamberlerimi ve ayetlerimi alaya almalarına karşılık, cehennemdir.

### [Meryem 19:68](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D9%85/ayet/19:68.md) — جَهَنَّمَ

فَوَرَبِّكَ لَنَحْشُرَنَّهُمْ وَالشَّيَاطِينَ ثُمَّ لَنُحْضِرَنَّهُمْ حَوْلَ جَهَنَّمَ جِثِيًّا

Meal (IK): Rabbına andolsun ki; Biz, onları da, şeytanları da beraber mutlaka haşr edeceğiz. Sonra cehennemin yanında diz çöktürerek hazır bulunduracağız.

### [Meryem 19:86](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D9%85/ayet/19:86.md) — جَهَنَّمَ

وَنَسُوقُ الْمُجْرِمِينَ إِلَى جَهَنَّمَ وِرْدًا

Meal (IK): Mücrimleri de suya götürür gibi cehenneme süreriz.

### [Taha 20:74](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D9%85/ayet/20:74.md) — جَهَنَّمَ

إِنَّهُ مَنْ يَأْتِ رَبَّهُ مُجْرِمًا فَإِنَّ لَهُ جَهَنَّمَ لَا يَمُوتُ فِيهَا وَلَا يَحْيَى

Meal (IK): Kim Rabbına suçlu olarak gelirse; şüphesiz ki cehennem onun içindir. Orada ne ölür, ne de yaşar.

### [Enbiya 21:29](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D9%85/ayet/21:29.md) — جَهَنَّمَ

وَمَنْ يَقُلْ مِنْهُمْ إِنِّي إِلَهٌ مِنْ دُونِهِ فَذَلِكَ نَجْزِيهِ جَهَنَّمَ كَذَلِكَ نَجْزِي الظَّالِمِينَ

Meal (IK): Bunlardan kim: Tanrı O değil de benim derse; onu derhal cehennemle cezalandırırız. Biz, zalimlerin cezasını böyle veririz.

### [Enbiya 21:98](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D9%85/ayet/21:98.md) — جَهَنَّمَ

إِنَّكُمْ وَمَا تَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ حَصَبُ جَهَنَّمَ أَنْتُمْ لَهَا وَارِدُونَ

Meal (IK): Siz ve Allah’tan başka taptıklarınız, şüphesiz ki cehennem odunusunuz. Oraya gireceksiniz.

### [Müminun 23:103](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D9%85/ayet/23:103.md) — جَهَنَّمَ

وَمَنْ خَفَّتْ مَوَازِينُهُ فَأُولَئِكَ الَّذِينَ خَسِرُوا أَنْفُسَهُمْ فِي جَهَنَّمَ خَالِدُونَ

Meal (IK): Kimin de tartıları hafif gelirse; işte onlar, kendilerine yazık edenlerdir, cehennemde ebedi kalırlar.

### [Furkan 25:34](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D9%85/ayet/25:34.md) — جَهَنَّمَ

الَّذِينَ يُحْشَرُونَ عَلَى وُجُوهِهِمْ إِلَى جَهَنَّمَ أُولَئِكَ شَرٌّ مَكَانًا وَأَضَلُّ سَبِيلًا

Meal (IK): Cehennemde yüzleri üstü toplanacak olanların; işte onların yeri çok kötü ve yolu çok sapıktır.

### [Furkan 25:65](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D9%85/ayet/25:65.md) — جَهَنَّمَ

وَالَّذِينَ يَقُولُونَ رَبَّنَا اصْرِفْ عَنَّا عَذَابَ جَهَنَّمَ إِنَّ عَذَابَهَا كَانَ غَرَامًا

Meal (IK): Ve onlar ki: Rabbımız, bizden cehennem azabını uzaklaştır. Doğrusu cehennem in azabı sürekli ve acıdır, derler.

### [Ankebut 29:54](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D9%85/ayet/29:54.md) — جَهَنَّمَ

يَسْتَعْجِلُونَكَ بِالْعَذَابِ وَإِنَّ جَهَنَّمَ لَمُحِيطَةٌ بِالْكَافِرِينَ

Meal (IK): Senden azabı çarçabuk istiyorlar. Doğrusu cehennem kafirleri kuşatıp durmaktadır.

### [Ankebut 29:68](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D9%85/ayet/29:68.md) — جَهَنَّمَ

وَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنِ افْتَرَى عَلَى اللَّهِ كَذِبًا أَوْ كَذَّبَ بِالْحَقِّ لَمَّا جَاءَهُ أَلَيْسَ فِي جَهَنَّمَ مَثْوًى لِلْكَافِرِينَ

Meal (IK): Allah’a karşı yalan düzenden veya hak kendisine gelmişken onu yalanlayandan daha zalim kim vardır? Kafirlere cehennemde barınacak yer mi yok?

### [Secde 32:13](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D9%85/ayet/32:13.md) — جَهَنَّمَ

وَلَوْ شِئْنَا لَآتَيْنَا كُلَّ نَفْسٍ هُدَاهَا وَلَكِنْ حَقَّ الْقَوْلُ مِنِّي لَأَمْلَأَنَّ جَهَنَّمَ مِنَ الْجِنَّةِ وَالنَّاسِ أَجْمَعِينَ

Meal (IK): Eğer Biz isteseydik; herkesi elbette hidayete erdirirdik. Fakat: Cehennemi tamamen cinn ve insanlarla dolduracağım, diye Benden hak söz sadır olmuştur.

### [Fatır 35:36](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D9%85/ayet/35:36.md) — جَهَنَّمَ

وَالَّذِينَ كَفَرُوا لَهُمْ نَارُ جَهَنَّمَ لَا يُقْضَى عَلَيْهِمْ فَيَمُوتُوا وَلَا يُخَفَّفُ عَنْهُمْ مِنْ عَذَابِهَا كَذَلِكَ نَجْزِي كُلَّ كَفُورٍ

Meal (IK): Küfredenlere gelince; cehennem ateşi onlar içindir. Aleyhlerine hüküm verilmez ki ölsünler. Onlardan cehennemin azabı da hafifletilmez. İşte Biz; her küfredeni böyle cezalandırırız.

### [Yasin 36:63](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D9%85/ayet/36:63.md) — جَهَنَّمُ

هَذِهِ جَهَنَّمُ الَّتِي كُنْتُمْ تُوعَدُونَ

Meal (IK): İşte bu, size vaadolunan cehennemdir.

### [Sad 38:56](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D9%85/ayet/38:56.md) — جَهَنَّمَ

جَهَنَّمَ يَصْلَوْنَهَا فَبِئْسَ الْمِهَادُ

Meal (IK): Cehennem. Oraya girerler. Ne kötü bir konaktır.

### [Sad 38:85](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D9%85/ayet/38:85.md) — جَهَنَّمَ

لَأَمْلَأَنَّ جَهَنَّمَ مِنْكَ وَمِمَّنْ تَبِعَكَ مِنْهُمْ أَجْمَعِينَ

Meal (IK): Muhakkak cehennemi seninle ve onlardan sana uyanların hepsiyle dolduracağım.

### [Zümer 39:32](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D9%85/ayet/39:32.md) — جَهَنَّمَ

فَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنْ كَذَبَ عَلَى اللَّهِ وَكَذَّبَ بِالصِّدْقِ إِذْ جَاءَهُ أَلَيْسَ فِي جَهَنَّمَ مَثْوًى لِلْكَافِرِينَ

Meal (IK): Allah’a karşı yalan söyleyenden ve kendisine gelmiş olan gerçeği yalan sayandan daha zalim kimdir? Kafirler için cehennemde bir karargah olmaz olur mu?

### [Zümer 39:60](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D9%85/ayet/39:60.md) — جَهَنَّمَ

وَيَوْمَ الْقِيَامَةِ تَرَى الَّذِينَ كَذَبُوا عَلَى اللَّهِ وُجُوهُهُمْ مُسْوَدَّةٌ أَلَيْسَ فِي جَهَنَّمَ مَثْوًى لِلْمُتَكَبِّرِينَ

Meal (IK): Ve kıyamet günü Allah’a karşı yalan uyduranların yüzlerinin simsiyah olduğunu görürsün. Mütekebbir için cehennemde bir karargah olmaz olur mu?

### [Zümer 39:71](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D9%85/ayet/39:71.md) — جَهَنَّمَ

وَسِيقَ الَّذِينَ كَفَرُوا إِلَى جَهَنَّمَ زُمَرًا حَتَّى إِذَا جَاءُوهَا فُتِحَتْ أَبْوَابُهَا وَقَالَ لَهُمْ خَزَنَتُهَا أَلَمْ يَأْتِكُمْ رُسُلٌ مِنْكُمْ يَتْلُونَ عَلَيْكُمْ آيَاتِ رَبِّكُمْ وَيُنْذِرُونَكُمْ لِقَاءَ يَوْمِكُمْ هَذَا قَالُوا بَلَى وَلَكِنْ حَقَّتْ كَلِمَةُ الْعَذَابِ عَلَى الْكَافِرِينَ

Meal (IK): Küfredenler bölük bölük cehenneme sürüldü. Oraya vardıklarında kapıları açıldı ve bekçileri onlara dediler ki: İçinizden, size Rabbınızın ayetlerini okuyan ve bugüne kavuşacağınızı ihtar eden elçiler gelmedi mi? Onlar da: Evet, dediler. Fakat azab sözü küfredenlerin üzerine hak oldu.

### [Zümer 39:72](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D9%85/ayet/39:72.md) — جَهَنَّمَ

قِيلَ ادْخُلُوا أَبْوَابَ جَهَنَّمَ خَالِدِينَ فِيهَا فَبِئْسَ مَثْوَى الْمُتَكَبِّرِينَ

Meal (IK): Onlara denildi ki: İçinde temelli kalacağınız cehennemin kapılarından girin. Büyüklenenlerin durağı ne kötüdür.

### [Mü'min 40:49](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D9%85/ayet/40:49.md) — جَهَنَّمَ

وَقَالَ الَّذِينَ فِي النَّارِ لِخَزَنَةِ جَهَنَّمَ ادْعُوا رَبَّكُمْ يُخَفِّفْ عَنَّا يَوْمًا مِنَ الْعَذَابِ

Meal (IK): Ateşte olanlar, cehennemin bekçilerine derler ki: Rabbınıza yalvarın da hiç değilse bir gün olsun azabımızı hafifletsin.

### [Mü'min 40:60](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D9%85/ayet/40:60.md) — جَهَنَّمَ

وَقَالَ رَبُّكُمُ ادْعُونِي أَسْتَجِبْ لَكُمْ إِنَّ الَّذِينَ يَسْتَكْبِرُونَ عَنْ عِبَادَتِي سَيَدْخُلُونَ جَهَنَّمَ دَاخِرِينَ

Meal (IK): Rabbınız: Bana dua edin ki, size icabet edeyim. Bana kulluk etmeyi büyüklüklerine yediremeyenler hor ve hakir olarak cehenneme gireceklerdir, buyurdu.

### [Mü'min 40:76](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D9%85/ayet/40:76.md) — جَهَنَّمَ

ادْخُلُوا أَبْوَابَ جَهَنَّمَ خَالِدِينَ فِيهَا فَبِئْسَ مَثْوَى الْمُتَكَبِّرِينَ

Meal (IK): İçinde ebediyyen kalıcı olarak cehenneme kapılarından girin. Kibirlenenlerin dönüp gidecekleri yer ne kötüdür.

### [Zuhruf 43:74](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D9%85/ayet/43:74.md) — جَهَنَّمَ

إِنَّ الْمُجْرِمِينَ فِي عَذَابِ جَهَنَّمَ خَالِدُونَ

Meal (IK): Muhakkak ki mücrimler; ebediyyen kalacakları cehennem azabındadırlar.

### [Casiye 45:10](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D9%85/ayet/45:10.md) — جَهَنَّمُ

مِنْ وَرَائِهِمْ جَهَنَّمُ وَلَا يُغْنِي عَنْهُمْ مَا كَسَبُوا شَيْئًا وَلَا مَا اتَّخَذُوا مِنْ دُونِ اللَّهِ أَوْلِيَاءَ وَلَهُمْ عَذَابٌ عَظِيمٌ

Meal (IK): Arkalarından da cehennem. Kazandıkları şeyler de, Allah’tan başka edindikleri veliler de onlara bir fayda vermez. Ve onlar için, büyük bir azab vardır.

### [Fetih 48:6](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D9%85/ayet/48:6.md) — جَهَنَّمَ

وَيُعَذِّبَ الْمُنَافِقِينَ وَالْمُنَافِقَاتِ وَالْمُشْرِكِينَ وَالْمُشْرِكَاتِ الظَّانِّينَ بِاللَّهِ ظَنَّ السَّوْءِ عَلَيْهِمْ دَائِرَةُ السَّوْءِ وَغَضِبَ اللَّهُ عَلَيْهِمْ وَلَعَنَهُمْ وَأَعَدَّ لَهُمْ جَهَنَّمَ وَسَاءَتْ مَصِيرًا

Meal (IK): Ve Allah hakkındaki kötü zan besleyen münafık erkeklerle münafık kadınlara, müşrik erkeklerle müşrik kadınlara azab etsin. Kötülük onların başlarına dönsün. Allah; onlara gazabetmiş, la’netlemiş ve cehennemi kendileri için hazırlamıştır.

### [Kaf 50:24](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D9%85/ayet/50:24.md) — جَهَنَّمَ

أَلْقِيَا فِي جَهَنَّمَ كُلَّ كَفَّارٍ عَنِيدٍ

Meal (IK): Siz ikiniz, atın cehenneme; her inatçı kafiri;

### [Kaf 50:30](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D9%85/ayet/50:30.md) — لِجَهَنَّمَ

يَوْمَ نَقُولُ لِجَهَنَّمَ هَلِ امْتَلَأْتِ وَتَقُولُ هَلْ مِنْ مَزِيدٍ

Meal (IK): O gün cehenneme: Doldun mu? deriz. O da: Daha var mı? der.

### [Tur 52:13](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D9%85/ayet/52:13.md) — جَهَنَّمَ

يَوْمَ يُدَعُّونَ إِلَى نَارِ جَهَنَّمَ دَعًّا

Meal (IK): O gün; cehennem ateşine itildikçe itilirler.

### [Rahman 55:43](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D9%85/ayet/55:43.md) — جَهَنَّمُ

هَذِهِ جَهَنَّمُ الَّتِي يُكَذِّبُ بِهَا الْمُجْرِمُونَ

Meal (IK): Suçluların yalanladıkları cehennem, işte budur.

### [Mücadele 58:8](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D9%85/ayet/58:8.md) — جَهَنَّمُ

أَلَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ نُهُوا عَنِ النَّجْوَى ثُمَّ يَعُودُونَ لِمَا نُهُوا عَنْهُ وَيَتَنَاجَوْنَ بِالْإِثْمِ وَالْعُدْوَانِ وَمَعْصِيَةِ الرَّسُولِ وَإِذَا جَاءُوكَ حَيَّوْكَ بِمَا لَمْ يُحَيِّكَ بِهِ اللَّهُ وَيَقُولُونَ فِي أَنْفُسِهِمْ لَوْلَا يُعَذِّبُنَا اللَّهُ بِمَا نَقُولُ حَسْبُهُمْ جَهَنَّمُ يَصْلَوْنَهَا فَبِئْسَ الْمَصِيرُ

Meal (IK): Gizli gizli konuşmaktan men’edildikleri halde, men’edildikleri şeyi yapmaya kalkışanlarla günah işlemek, düşmanlık etmek ve Peygambere karşı gelmek konusunda gizlice konuşanları görmedin mi? Sana geldikleri zaman, seni Allah’ın selamladığı bir şeyle selamlarlar. Kendi aralarında da: Söylediklerimiz yüzünden Allah’ın bize azab etmesi gerekmez miydi? derler. Onlara cehennem yeter. Oraya gireceklerdir. Ne kötü dönüş yeridir.

### [Tahrim 66:9](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D9%85/ayet/66:9.md) — جَهَنَّمُ

يَاأَيُّهَا النَّبِيُّ جَاهِدِ الْكُفَّارَ وَالْمُنَافِقِينَ وَاغْلُظْ عَلَيْهِمْ وَمَأْوَاهُمْ جَهَنَّمُ وَبِئْسَ الْمَصِيرُ

Meal (IK): Ey peygamber; kafirler ve münafıklarla savaş, onlara karşı çetin ol. Onların varacağı yer cehennemdir. O, ne kötü dönüş yeridir.

### [Mülk 67:6](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D9%85/ayet/67:6.md) — جَهَنَّمَ

وَلِلَّذِينَ كَفَرُوا بِرَبِّهِمْ عَذَابُ جَهَنَّمَ وَبِئْسَ الْمَصِيرُ

Meal (IK): Rabblarına küfredenler için de cehennem azabı vardır. Ne kötü dönüş yeridir.

### [Cin 72:15](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D9%85/ayet/72:15.md) — لِجَهَنَّمَ

وَأَمَّا الْقَاسِطُونَ فَكَانُوا لِجَهَنَّمَ حَطَبًا

Meal (IK): Kendilerine yazık edenlere gelince; onlar da cehenneme odun oldular.

### [Cin 72:23](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D9%85/ayet/72:23.md) — جَهَنَّمَ

إِلَّا بَلَاغًا مِنَ اللَّهِ وَرِسَالَاتِهِ وَمَنْ يَعْصِ اللَّهَ وَرَسُولَهُ فَإِنَّ لَهُ نَارَ جَهَنَّمَ خَالِدِينَ فِيهَا أَبَدًا

Meal (IK): Benim vazifem; ancak Allah katından olanı ve O’nun risaletlerini tebliğ etmektir. Kim, Allah’a ve Rasulüne isyan ederse; muhakkak ki onun için, cehennem ateşi vardır. Orada ebediyyen kalacaklardır.

### [Nebe 78:21](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D9%85/ayet/78:21.md) — جَهَنَّمَ

إِنَّ جَهَنَّمَ كَانَتْ مِرْصَادًا

Meal (IK): Şüphesiz ki cehennem; bir gözetleme yeridir.

### [Buruc 85:10](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D9%85/ayet/85:10.md) — جَهَنَّمَ

إِنَّ الَّذِينَ فَتَنُوا الْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِنَاتِ ثُمَّ لَمْ يَتُوبُوا فَلَهُمْ عَذَابُ جَهَنَّمَ وَلَهُمْ عَذَابُ الْحَرِيقِ

Meal (IK): Şüphesiz ki mü’min erkekleri ve mü’min kadınları belaya uğratanlar sonra da tevbe etmemiş olanlar, işte onlar için cehennem azabı vardır. Ve yakıcı azab da onlaradır.

### [Fecr 89:23](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D9%85/ayet/89:23.md) — بِجَهَنَّمَ

وَجِيءَ يَوْمَئِذٍ بِجَهَنَّمَ يَوْمَئِذٍ يَتَذَكَّرُ الْإِنْسَانُ وَأَنَّى لَهُ الذِّكْرَى

Meal (IK): Cehennem o gün getirilir. İnsan o gün, hatırlayacak ama hatırlamadan ona ne?

### [Beyyine 98:6](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D9%85/ayet/98:6.md) — جَهَنَّمَ

إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ وَالْمُشْرِكِينَ فِي نَارِ جَهَنَّمَ خَالِدِينَ فِيهَا أُولَئِكَ هُمْ شَرُّ الْبَرِيَّةِ

Meal (IK): Şüphesiz ki kitab ehlinden ve müşriklerden küfredenler, cehennem ateşindedirler. Onlar, orada temelli kalacaklardır. Yaratıkların en kötüsü de işte bunlardır.

## Sözlükler (11)

### ★ Akevler Sözlüğü

Cehennem tuğlanın pişirildiği kuyu demektir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D9%85/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الهاء والجيم والميم معهما
ه ج م، ه م ج، ج ه م، م ه ج مستعملات
هجم:
الهَجْمة من الإِبل: ما بين التَّسعينَ إلى المائَةِ، فإذا بلغت ماِئَةً فهي: هُنَيْدة.
وهَجَمْنا على القومِ هُجُوماً، أي: انتهينا إليهم بغتةً، وهَجَمْنا عليهم الخَيْلَ، ولا يُقال: أَهْجَمْنا.
وبَيْتٌ مهجومٌ، إذا حُلَّتْ أطنابُهُ فانضمَّتْ سقابُهُ، أي: أَعْمِدتُه، وكذلك إذا وقع...
قال علقمة:
صَعْلٌ كأنّ جَنَاحَيْهِ وجُـؤْجُـؤَه		بيتٌ أطافتْ به خَرْقاءُ، مَهْجومُ
والهَجم: الحلب، وقوله:
فاهتجم العَبْدان من أخصامها
أي: احتلب، والهَجيمةُ من اللَّبَنِ: الثَّخِينُ.. والهَيْجَمانةُ: اسم امرأة.
وآنهَجَمَتْ عينُه: دَمَعَتْ. وهَجَمَتِ العينُ، أي: غارَتْ تهجُم هَجْماً وهُجُوماً.
وفي حديث النبي صلى الله عليه وسلم أنّه قال لعبد الله بن عمر حين ذكر قيامه بالليل، وصيامه بالنّهار: إنّك إذا فعلتَ ذلك هَجَمَتْ عيناكَ، ونفهَتْ نفسُك.
والهَجْمُ: السَّوْقُ. والهَجْمُ: القَدَحُ الضَّخْم. قال:
نتملأُ الهَجْمَ عفواً وهي وادِعةٌ		حتّى تكادَ شِفاهُ الهَجْمِ تَنْثَلِـمُ
همج:
الهَمَجُ: كلُّ دُودٍ يَنْفَقِىءُ عن ذُبابٍ أو بَعُوض.
وهَمَجُ النّاس: رُذالَتُهُمْ.
والهَميجُ: الخميصُ البطْنِ.
وآهتمجتْ نفسُه إذا ضعفت من حَرّ أو جُهدٍ.
والهَمَجُ: الجوعُ أيضاً.
جهم:
رجلٌ جَهْمُ الوجِه، أي: غليظُه، وفيه جُهُومة، أي: غِلَظ، وقد جَهُمَ الوجه جُهُومةً.
وتَجَهَّمْتُ له، أي: استقبلتَه بوجهٍ كريهٍ.
وربّما قيل: جَهْمُ الرَّكَبِ، يعني: متاع المرأة.
ورجلٌ جَهْومٌ، أي: عاجزٌ ضعيف. قال:
وبلدةٍ تَجَهَّمُ الجَهُوما
أي: بلدة تَستقبلُ السائر بما يكره.
والجَهامُ: الغَيْم الخفيف الذي هراقَ ماءه مع الرّيح.
وجَيْهَمُ: موضعٌ بالغَوْر كثيرُ الجنّ. قال:
أحاديث جِنًّ زُرْنَ جِنّاً بجَيْهَما
مهج:
المُهْجة: دمُ القَلْب، ولا بقاء للنَّفْس بعدما تُراقُ مُهْجتُها، والأُمْهُجانُ: الرَّقيق من اللَّبن ما لم يتغّير طعمُهُ.

##### Türkçe

باب **الهاء** ve**الجيم** ve**الميم** onlarla birlikte
**ه ج م**، **ه م ج**، **ج ه م**، **م ه ج** kullanımdadırlar.

**هجم**:
Develerden **الهَجْمة**: doksandan yüze kadar olan (sayı)dır; yüz(e) ulaştığında ise o: **هُنَيْدة**’dir.
Ve kavmin üzerine **هُجُوماً** **هَجَمْنا**; yani: onlara ansızın vardık; ve atları onların üzerine **هَجَمْنا**; ve “**أَهْجَمْنا**” denilmez.
Ve **مهجوم** bir ev; eğer onun kazıkları çözüldü de onun **سقابُهُ** (yani: direkleri) birbirine sokulduysa; ve bunun gibi eğer düştüyse...
علقمة dedi ki:
صَعْلٌ كأنّ جَنَاحَيْهِ وجُـؤْجُـؤَه		بيتٌ أطافتْ به خَرْقاءُ، **مَهْجومُ**
Ve **الهَجم**: sağma(dır); ve onun sözü:
فاهتجم العَبْدان من أخصامها
yani: sağdı; ve sütten **الهَجيمةُ**: koyu olan(dır).. ve **الهَيْجَمانةُ**: bir kadının adıdır.
Ve onun gözü **آنهَجَمَتْ**: yaşardı. Ve göz **هَجَمَتِ**; yani: çöktü; **هَجْماً** ve **هُجُوماً** **تهجُم**.
Ve Peygamber’in (Allah’ın salâtı ve selâmı onun üzerine olsun) hadisinde, geceleyin kalkmasını ve gündüzleyin oruç tutmasını zikrettiği vakit Abdullah b. Ömer’e şöyle dediği (rivayet edilmiştir): Şüphesiz sen bunu yaptığında iki gözün **هَجَمَتْ**, ve nefsin **نفهَتْ**.
Ve **الهَجْمُ**: sevk(etme)dir. Ve **الهَجْمُ**: büyük kadeh(tir). Dedi ki:
نتملأُ **الهَجْمَ** عفواً وهي وادِعةٌ		حتّى تكادَ شِفاهُ **الهَجْمِ** تَنْثَلِـمُ

**همج**:
**الهَمَجُ**: sinekten yahut sivrisinekten patlayıp çıkan her kurtçuk(tur).
Ve insanların **هَمَجُ**’u: onların rezil takımıdır.
Ve **الهَميجُ**: karnı içeri çekik olan(dır).
Ve onun nefsi **آهتمجتْ**; sıcaklık yahut yorgunluktan zayıfladığı zaman.
Ve **الهَمَجُ**: açlık da(dır).

**جهم**:
Yüzü **جَهْمُ** bir adam; yani: onun kalın(ı); ve onda **جُهُومة** vardır; yani: kalınlık; ve yüz **جُهُومةً** **جَهُمَ**.
Ve ona karşı **تَجَهَّمْتُ**; yani: onu çirkin bir yüzle karşıladım.
Ve bazen denilir: **جَهْمُ الرَّكَبِ**; yani: kadının eşyası.
Ve **جَهْومٌ** bir adam; yani: âciz, zayıf. Dedi ki:
وبلدةٍ تَجَهَّمُ **الجَهُوما**
yani: yolcuyu hoşlanmadığı şeyle karşılayan bir belde.
Ve **الجَهامُ**: rüzgârla birlikte suyunu dökmüş olan hafif bulut(tur).
Ve **جَيْهَمُ**: غور’da bir yer; cin’i çok(tur). Dedi ki:
أحاديث جِنًّ زُرْنَ جِنّاً ب**جَيْهَما**

**مهج**:
**المُهْجة**: kalbin kanı(dır); ve onun **مُهْجتُها** döküldükten sonra nefse kalıcılık yoktur; ve **الأُمْهُجانُ**: tadı değişmemiş olduğu sürece sütten ince olan(dır).

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D9%85/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

رجلٌ جَهْمُ الوجه، أي كالح الوجه. تقول منه: جَهَمْتُ الرجل وتَجَهَّمْتُهُ، إذا كَلَحْتَ في وجهه. وقد جَهُمَ بالضم جُهومَةً، إذا كان باسِرَ الوجه. ورجلٌ جَهومٌ، أي عاجزٌ. وقال:
وبَلْدَةٍ تَجَهَّمُ الجَهوما. أي تستقبله بما يكره.
والجُهْمَةُ بالضم: أوَّل مآخير الليل. يقال جُهْمَةٌ وجَهْمَةٌ. والجَهامُ بالفتح: السَجابُ الذي لا ماءَ فيه.

##### Türkçe

Adam, **جَهْمُ الوجه** (yüzlü)dür; yani yüzü asık olan gibidir. Ondan şöyle dersin: Yüzüne asıktıysan: adamı **جَهَمْتُ** ve ona karşı **تَجَهَّمْتُهُ**. Ve (fiil) damme ile **جَهُمَ** (gelir), **جُهومَةً** (olarak); yüzü ekşi ise. Ve adam **جَهومٌ**dur; yani âcizdir. Ve dedi ki:
وَبَلْدَةٍ تَجَهَّمُ الجَهوما
Yani onu hoşlanmadığı şeyle karşılar.

Ve **الجُهْمَةُ** damme ile: gecenin sonlarının ilki. Denir: **جُهْمَةٌ** ve **جَهْمَةٌ**. Ve **الجَهامُ** fetha ile: içinde su olmayan bulut.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D9%85/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ه ج م
هجم ، همج ، جهم ، مهج : مستعملة .
جهم : قال الليث : رجلٌ جَهْم الوَجْه : غليظُه ، وفيه جُهومةٌ : غِلَظٌ . قال : وتجهّمتُ لفلان : إذا استقبلتَه بوَجْه كَرِيه ، ويقال للأسد : جَهْم الوَجْه . قال : ورجلٌ جَهُوم : عاجز ضعيف ، وأنشد :
وبَلدة تَجَهَّمُ الجَهُومَا
أي تَستقبله بما يَكره .
قال : وجَيْهَم : بلدٌ كثيرُ الجنُ بناحية الغَوْر ، وأنشد :
أحاديث جِنَ زُرنَ جِنابِجَيْهَما
قال : والجهام الغَيم الذي قد هَراقَ ماءَه مع الرِّيح .
ابن السكّيت : جُهْمَة وجُهْمَته بالضمّ والفتح : وهو أوّل مَآخير اللّيل ، وذلك ما بين نصف الليل إلى قريب من وقت السَّحَر ، وأنشد :
قد أَغتدِي بِفِتْيَةٍ أَنْجابِ
وَجْهمةُ اللَّيل إلى ذَهابِ
وقال :
وقَهوْةٍ صَهْباءَ با كرتُها
بجَهْمَةٍ والدِّيكُ لم يَنْعَبِ
قال ابن السكيت : تقول العرب : الاقتحام : أوّل اللّيل والدّخول فيه ، والاجتهام : آخره . أبو عبيد عن الكسائيّ : مضى من اللَّيل جَهْمة وجُهْمَة .
قال : وقال الأموي جَهمتُ الرجلُ مثل تَجَهّمْتُه . قال : وأَنشَدَني خالدُ بنُ سعيد :
لا تَجْهَمِينا أمَّ عَمرٍ و فإنّنا
بنا داءُ ظَبْيٍ لم تَخُنْه عَوامِلُهْ
قال أبو عمرو : أراد أنّه لا داء بنا كما أنّه لا داءَ بالظَّبْي .
هجم : قال الليث : الهَجْمَة من الإبل : ما بين السَّبعين إلى المائة ، وأَنشَد .
بِهَجْمةٍ تملأُ عينَ الحاسد
أبو عُبيد عن أبي زيد : الهجمة : أولها الأربعون إلى ما زادت . شمر عن أبي حاتم قال : إذا بلغت الإبل الستّين فهي عِجْرِمة ، ثمَّ هي هَجْمة حتى تَبلغَ المائة . قلت : وافَق قولُ أبي حاتم قولَ الليث في الهَجْمَةِ والذي قاله أبو زيد عندي أصحّ .
الليث : هجَمْنا على القوم هُهجوماً : إذا انتَهيْنا إليهم بَغْتة . ويقال : هجَمْنا عليهمْ الخيلَ ، ولم أسمعْهم يقولون : أَهجمْنا .
قال : وبيتُ مَهْجوم : إذا حُلَّت أَطْنابه فانضمّت سِقابُه : أي أعمِدَتُه ، وكذلك إذا وَقَع . وقال عَلْقمَة بن عبدة :
صَعْلٌ كأنّ جناحَيْه وَجُؤجُؤَه
بيتٌ أطاقَتْ به خَرقاءُ مَهْجُوم
قال : والخَرْقا هاهنا : الرِّيح تَهجُم التّراب على المَوْضع ، إذا جَرَّتْه فألْقَته عليه ، وقال ذو الرمة :
أَودَى بها كل عَراص أَلثَّ بها
وجافِلٍ من عَجاج الصَّيْف مَهْجوم
يصف عَجاجاً جَفَل من موضعِه فهَجَمَتْه الرِّيح على هذه الدار . قال : والهَجْم : السَّوْق ، والهجْم : القَدَح الضَّخْم ، وأنشد :
فتملأُ الهَجْم عَفْواً وهي وادِعةٌ
حتى تَكادَ شِفاه الهَجْم تَنْثَلمُ
وأنشد غيره :
فاهتَجَم العَبْدان مِن أخصامِها
غَمامةً تبرق من غَمامِها
وتذْهِب العَيْمَة من عِيامِها
اهتجم : أي احتَلَب ، وأراد بأخصامِها : جوانبَ ضُروعها .
أبو عُبَيد ، عن الأصمعيّ : هَجمتُ ما في ضَرْعها : إذا حَلَبْت كلَّ ما فيه وأَنَشد :
إذا التَقَتْ أربعُ أيدٍ تَهجُمُهْ
حَفَّ حَفيفَ الغَيْث جادَتْ دِيمُه
ابن السكيت : هاجِرةٌ هَجوم : أي حَلُوب للعَرَق ، وأنشَد :
والعِيسُ تَهجمُها الحرورُ كأنها
أي تَحلُب عَرَقها ، ومنه : هَجَم النَّاقة : إذا حَط ما في ضَرْعها من اللّبن ، وهُجم البيتُ إذا قوِّض ، ولما قُتِل بِسْطام بن قيسٍ لم يَبْقَ بيتٌ في رَبيعةَ إلاّ هُجِم : أي قُوِّض .
ثعلب ، عن ابن الأعرابيّ : القَدَح والهَجْم والعَسْف والأجمّ والأحمّ والعَتَادُ .
وفي حديث النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنّه قال لعبد الله بن عمرو حين ذَكر قيامه باللَّيل وصيامَه بالنَّهار : ( إنك إذا فعلتَ ذلك هَجَمَتْ عَيْناك ، ونَفَهْتَ نَفسُك ) . قال أبو عبيد : قال أبو عمرو : هجمت عيناك : أي غارَتَا ودخَلَتا .
قال أبو عبيد : ومنه هَجمتُ على القوم إذا دخلتَ عليهم ، وكذلك هَجَم عليهم البيتُ : إذا سَقَط عليهم . أبو عبيد ، عن الأصمعيّ : انْهَجَمَتْ عينُه : إذا دَمَعَت . الأصمعي : يقال : هَجْمٌ وهَجَمٌ للقَدَح ، قال الراجز :
ناقة شيخٍ للإله راهِبِ
تَصُفَّ في ثلاثةِ المَحالِب
في الهجَمَيْن والهنِ المُقارِب
قال : الهَجَم : العُسُّ الضَّخْم . قال : والفَرَق أربعةُ أرباع ، وأنشد :
تَرفِد بعدَ الصَّفِّ في فُرْقانِ
جمع الفَرَق : وهو أربعةُ أرباع ، والهَنُ المُقارب : الذي بين العُسَّين . أبو عبيد ، عن الأصمعيّ : هجمتُ على القوم : دخلتُ عليهم ، وهجمْتُ غيري عليهم . الكسائي في الهجوم مثله ، وزاد فيه دَهَمْتُهم عليه أَدَهمُهم .
وقال الليث : هَيْجُمانة : اسمُ امرأة .
ورَوَى أبو العباس عن ابن الأعرابي ، قال : الهَيْجُمانة : الدُّرَّة ، وهي الوَنِيَّة . أبو عبيد ، عن الكسائيّ قال : الهُجَيْمة : اللبن قبل أن يُمخض ، قال : وقال أبو الجراح : إذا ثَخُن اللبن وخَثُر فهو الهُجَيمة .
ثعلب ، عن ابن الأعرابي : الهُجَيْمة : ما حَلبْتَه من اللبن في الإناء ، فإذا سكنت رَغوَتُه حَوَّلَته إلى السِّقاء .
ابن السكيت ، عن أبي عمرو : الهُجَيْمة من اللبن أن تَحقِنه في السِّقاء الجديد ثم تشرَبُهُ ولا تمخِّضه . قال : وسمعت الكلابي يقول : هو ما لم يَرُبْ : أي
يخثر ، وهو الهاجّ لأن يَرُوب . قلت : وهذا كلامُ العرب .
والهَجْم : السَّوْق الشديد .
قال رؤبة :
والليلُ يَنْجو والنهار يَهْجُمهْ
وقال ابن الأعرابيّ . الهَجْم الهَدْم ، والهَجْم : ماءٌ لبني فَزَارَة ، ويقال : إنّه من حَفْر عاد ، والهَجْم : العَرَق ، وقد هَجَمْته الهَواجر .
وفي ( النوادر ) : أَهجَم الله عن فلان المَرَض فهجَمَ المرضُ عنه ، أي اقتلع وفتر .
مهج : قال الليث : المُهْجة : دم القلب ، ولا بَقَاءَ للنّفس بعد ما تُراقُ مُهجتُها . وقال غيره : مُهجة كل شيء : خالصُه .
أبو عبيد عن الأصمعي : الأُمْهُجان من اللَّبن : الرقيق ، ما لم يتغيَّر طعمُه .
شمر : لبنٌ أُمْهُجان : إذا سَكنتْ رغوَتُه وخَلَص ولم يَخثُر ، ومنه مُهْجة نفسِه : خالصٌ دمِه ، ولبن أُمْهوجٌ : مِثله .
قلت : وكذلك لبنٌ ماهِج ، ومنه قولُ هِمْيانِ بنِ قُحافة :
وعَرَّضوا المجلسَ مَحْضا ماهجا
عمرو عن أبيه : مهجَ : إذا حَسُن وجههُ بعد علة .
همج : عمرو عن أبيه : هَمَج : إذا جاع ، وأنشد أبو عُبيد :
قد هَلكتْ جارَتُنا من الهَمَجْ
والهمج : الجوع في هذا البيت .
أبو سعيد : الهَمْجَة من الناس : الأحمق الذي لا يتماسك ، والهَمَج جمعُ الهَمجَة .
وقال ابن الأنباري : الهَمَج في كلام العرب : أصله البَعوض ، الواحدة هَمَجة ، ثم يقال للرُّذّال من الناس : هَمَجٌ هامِج : وفي حديث علي ح : ( الناسُ رجلان : عالم ومتعلّم ، وسائر الناس هَمَجٌ رَعاع ) ، يقال لأخلاط الناس الذين لا عقولَ لهم ، ولا مروءة : هَمَج هامِج .
وقال ابن حِلِّزَة :
يترك ما رَقَح من عَيشة
يعيث فيه هَمَجٌ هامِجُ
وقال الليث : الهَمَج : كلَّ دُود ينفقىء عن ذُباب أو بَعوض ، ويقال لرُذالة الناس الذين يتَّبعون أهواءهم : هَمَج ، قال : والهَمِيج : الخَميصُ البَطْن .
وقال حُميد بن ثَور :
هَميجُ يعلّل عن خاذلٍ
نتيجُ ثلاثٍ بغِيض الثّرَى
يعني الولَد نَتيج ثلاث ليال ، بغيض الثّرى يعني لَبَن أمه بغيضُه الرضَاع .
وقال ابن دريد : ظَبيةٌ هَمِيج لها جُدَّتان في طُرَّتَيْها ، وقال أبو ذؤيب يصف ظبية :
مُوَلَّعةٌ بالطُّرِّتين هَميجُ
وقال غيره : معنى قوله : هَميج ، هي التي أصابَها وجَمَعٌ فذَبُل وجهُها ، يقال : اهتَمَج وجهُه : أي ذَبُل ، واهتمجَتْ نفسُه : إذا ضَعُفتْ من حَر أو جَهْد ، ويقال للنَّعجة إذا هَرِمتْ : هَمَجةٌ وعَشَمة .
وقال ابن السكيت : هَمَجَت الإبل من الماء فهي تَهمَج ، وهي هامِجة : إذا شَرِبتْ منه ،
وهي إبلٌ هوامج . قال : والهَمَج جمع هَمَجة ، وهو ذُباب صغيرٌ يَسقط على وجوه الغَنَم والحمير وأعينها ، ويقال : هو ضَرْبٌ من البَعوض ، ويقال للرَّعاع من الناس الحمَقى : إنَّما هم هَمَج .
أبو عبيد ، عن الأصمعي : أهمَج الفرسُ إهماجاً في جَرْيه فهو مُهْمِج مِثل ألْهب ، وذلك إذا اجتهد في عَدْوه . أنشد شعر لأبي حيّة النُّمَيْري :
وقُلْنَ لِطِفْلَةٍ منهنَّ ليستْ
بمتْفالٍ ولا هَمِج الكلام
قال : يريد الشّرارة والسَّماجة .
قال : وقال ابن الأعرابي : الإهماج : الإسماج . قال رؤبة :
في مُرْشِفاتٍ ليس بالإهماج
وهُماجُ : اسمُ موضعٍ بِعَيْنِه .

##### Türkçe

ه ج م
**هجم** , **همج** , **جهم** , **مهج** : kullanımdadır.

**جهم** : Leys dedi ki: **رجلٌ جَهْم الوَجْه**: yüzü kalın olan; onda **جُهومةٌ** vardır: kalınlık. Dedi ki: **وتجهّمتُ لفلان**: onu çirkin bir yüzle karşıladığım zaman. Ve aslana: **جَهْم الوَجْه** denir. Dedi ki: ve **رجلٌ جَهُوم**: âciz, zayıf; ve şu beyiti okudu:
وبَلدة تَجَهَّمُ الجَهُومَا
yani onu hoşlanmadığı şeyle karşılar.

Dedi ki: ve **وجَيْهَم**: **الغَوْر** tarafında cinleri çok olan bir beldedir; ve şu beyiti okudu:
أحاديث جِنَ زُرنَ جِنابِجَيْهَما

Dedi ki: ve **الجهام**: rüzgârla birlikte suyunu dökmüş olan buluttur.

İbnü’s-Sikkît: **جُهْمَة** ve **جُهْمَته** (ötre ve fetha ile): gecenin son kısımlarının ilki; bu da gece yarısı ile seher vaktine yakın zaman arasıdır. Ve şu beyiti okudu:
قد أَغتدِي بِفِتْيَةٍ أَنْجابِ
وَجْهمةُ اللَّيل إلى ذَهابِ
Ve dedi ki:
وقَهوْةٍ صَهْباءَ با كرتُها
بجَهْمَةٍ والدِّيكُ لم يَنْعَبِ

İbnü’s-Sikkît dedi ki: Araplar der ki: **الاقتحام**: gecenin başı ve ona giriş; **الاجتهام**: onun sonudur. Ebû Ubeyd, Kisâî’den: Geceden **جَهْمة** ve **جُهْمَة** geçti.

Dedi ki: ve Ümevî dedi: **جَهمتُ الرجلُ**: **تَجَهّمْتُه** gibidir. Dedi ki: Hâlid b. Saîd bana okuttu:
لا تَجْهَمِينا أمَّ عَمرٍ و فإنّنا
بنا داءُ ظَبْيٍ لم تَخُنْه عَوامِلُهْ
Ebû Amr dedi ki: muradı, bizde hastalık yoktur; tıpkı ceylanda hastalık olmadığı gibi.

**هجم** : Leys dedi ki: develerden **الهَجْمَة**: yetmiş ile yüz arasıdır; ve (şiir) okudu:
بِهَجْمةٍ تملأُ عينَ الحاسد

Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den: **الهجمة**: başı kırktır, daha fazlasına kadar. Şemmer, Ebû Hâtim’den dedi ki: develer altmışa ulaştığında **عِجْرِمة** olur; sonra yüze ulaşıncaya kadar **هَجْمة** olur. Dedim ki: Ebû Hâtim’in sözü, **الهَجْمَة** hakkında Leys’in sözüne uygun düştü; Ebû Zeyd’in dediği ise bana göre daha sahih.

Leys: **هجَمْنا على القوم هُهجوماً**: onlara ansızın vardığımız zaman. Ve denir: **هجَمْنا عليهمْ الخيلَ**; onların **أَهجمْنا** dediklerini işitmedim.

Dedi ki: ve **بيتُ مَهْجوم**: ipleri çözüldüğünde ve **سِقابُه** (yani direkleri) bir araya toplandığında; aynı şekilde düştüğünde. Alkame b. Abede dedi ki:
صَعْلٌ كأنّ جناحَيْه وَجُؤجُؤَه
بيتٌ أطاقَتْ به خَرقاءُ مَهْجُوم

Dedi ki: buradaki **الخَرْقا**: rüzgârdır; toprağı yere **تهجُم** eder: onu sürükleyip üzerine attığı zaman. Zû’r-Rumme dedi ki:
أَودَى بها كل عَراص أَلثَّ بها
وجافِلٍ من عَجاج الصَّيْف مَهْجوم
Yerinden ürküp sıçrayan bir tozu tasvir eder; rüzgâr onu bu eve doğru sürüp getirdi.

Dedi ki: **الهَجْم**: sevk etmektir; **الهجْم**: büyük kadehtir; ve şu beyiti okudu:
فتملأُ الهَجْم عَفْواً وهي وادِعةٌ
حتى تَكادَ شِفاه الهَجْم تَنْثَلمُ
Ve başkası okudu:
فاهتَجَم العَبْدان مِن أخصامِها
غَمامةً تبرق من غَمامِها
وتذْهِب العَيْمَة من عِيامِها
**اهتجم**: yani sağdı; **أخصامِها** ile, memelerinin yanlarını kastetti.

Ebû Ubeyd, Asmaî’den: **هَجمتُ ما في ضَرْعها**: içindekinin tamamını sağdığım zaman; ve (şiir) okudu:
إذا التَقَتْ أربعُ أيدٍ تَهجُمُهْ
حَفَّ حَفيفَ الغَيْث جادَتْ دِيمُه

İbnü’s-Sikkît: **هاجِرةٌ هَجوم**: yani teri sağan; ve (şiir) okudu:
والعِيسُ تَهجمُها الحرورُ كأنها
yani terini sağar. Bundan: **هَجَم النَّاقة**: memesindeki sütü boşalttı. Ve **هُجم البيتُ**: yıkıldı. Bistâm b. Kays öldürüldüğünde, Rebîa’da hiçbir ev kalmadı ki **هُجِم** olmasın: yani yıkıldı.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **القَدَح** ve **الهَجْم** ve **العَسْف** ve **الأجمّ** ve **الأحمّ** ve **العَتَادُ**.

Peygamberin ( صلى الله عليه وسلم ) hadisinde: Abdullah b. Amr’a, gece kalkmasını ve gündüz oruç tutmasını zikrettiğinde şöyle dedi: (Sen bunu yaptığında **هَجَمَتْ عَيْناك** ve **نَفَهْتَ نَفسُك**). Ebû Ubeyd dedi ki: Ebû Amr dedi ki: **هجمت عيناك**: yani çöktüler ve içeri girdiler.

Ebû Ubeyd dedi ki: bundan: **هَجمتُ على القوم**: onların yanına girdiğin zaman. Aynı şekilde: **هَجَم عليهم البيتُ**: üzerlerine düştüğü zaman. Ebû Ubeyd, Asmaî’den: **انْهَجَمَتْ عينُه**: yaşardığı zaman. Asmaî: kadeh için **هَجْمٌ** ve **هَجَمٌ** denir. Recez söyleyen dedi ki:
ناقة شيخٍ للإله راهِبِ
تَصُفَّ في ثلاثةِ المَحالِب
في الهجَمَيْن والهنِ المُقارِب
Dedi ki: **الهَجَم**: büyük **العُسّ**tur. Dedi ki: **الفَرَق** dört rub‘dur; ve (şiir) okudu:
تَرفِد بعدَ الصَّفِّ في فُرْقانِ
**الفَرَق**ın çoğulu: dört rub‘dur. **الهَنُ المُقارب**: iki **العُسّ** arasındaki şeydir. Ebû Ubeyd, Asmaî’den: **هجمتُ على القوم**: onların yanına girdim; ve **هجمْتُ غيري عليهم**: başkasını onların üzerine soktum. Kisâî, **الهجوم** hakkında bunun gibidir; ve buna şunu ekledi: **دَهَمْتُهم عليه أَدَهمُهم**.

Leys dedi ki: **هَيْجُمانة**: bir kadının adıdır.

Ebû’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den rivayet etti; dedi ki: **الهَيْجُمانة**: inci; o da **الوَنِيَّة**dir. Ebû Ubeyd, Kisâî’den dedi ki: **الهُجَيْمة**: çalkalanmadan önceki süt. Dedi ki: Ebû’l-Cerrâh dedi ki: süt koyulaşıp pıhtılaşırsa o **الهُجَيمة**dir.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **الهُجَيْمة**: kaptaki sütten sağdığın şeydir; köpüğü durulunca onu kırbaya aktarırsın.

İbnü’s-Sikkît, Ebû Amr’dan: sütten **الهُجَيْمة**: onu yeni kırbaya enjekte etmen, sonra onu içmen ve onu çalkalamamandır. Dedi ki: Kelâbî’nin şöyle dediğini işittim: o, ekşimeyendir: yani pıhtılaşmayan; o, pıhtılaşmaya yakın olandır. Dedim ki: bu, Arapların sözüdür.

Ve **الهَجْم**: şiddetli sevktir.

Rü’be dedi ki:
والليلُ يَنْجو والنهار يَهْجُمهْ

İbnü’l-A‘râbî dedi ki: **الهَجْم**: yıkımdır; **الهَجْم**: Benî Fezâre’ye ait bir sudur; ve denir ki: Âd’ın kazısından(dır). Ve **الهَجْم**: terdir; **الهَواجر** onu **هَجَمْته** etmiştir.

(En-Nevâdir)’de: Allah falandan hastalığı **أَهجَم** etti; hastalık da ondan **هجَمَ** etti; yani söküp çıkardı ve gevşedi.

**مهج** : Leys dedi ki: **المُهْجة**: kalp kanıdır; **مُهجتُها** döküldükten sonra nefse kalıcılık yoktur. Başkası dedi ki: her şeyin **مُهجة**si: onun hâlisidir.

Ebû Ubeyd, Asmaî’den: sütten **الأُمْهُجان**: ince olan; tadı değişmemiş olan.

Şemmer: **لبنٌ أُمْهُجان**: köpüğü durulup arınıp pıhtılaşmadığı zaman. Bundan: **مُهْجة نفسِه**: kanının hâlisi. Ve **لبن أُمْهوجٌ**: onun gibidir.

Dedim ki: aynı şekilde **لبنٌ ماهِج**; bundan Himyân b. Kuhâfe’nin sözü:
وعَرَّضوا المجلسَ مَحْضا ماهجا

Amr, babasından: **مهجَ**: hastalıktan sonra yüzü güzelleştiği zaman.

**همج** : Amr, babasından: **هَمَج**: acıktığı zaman. Ebû Ubeyd (şiir) okudu:
قد هَلكتْ جارَتُنا من الهَمَجْ
Bu beyitte **الهمج**: açlıktır.

Ebû Saîd: insanlardan **الهَمْجَة**: tutunamayan ahmaktır; **الهَمَج** ise **الهَمجَة**nin çoğuludur.

İbnü’l-Enbârî dedi ki: Arapların كلامında **الهَمَج**: aslı sivrisinektir; teki **هَمَجة**dir. Sonra insanların rezillerine: **هَمَجٌ هامِج** denir. Ali’nin hadisinde: (İnsanlar iki kişidir: âlim ve öğrenen; insanların geri kalanı **هَمَجٌ رَعاع**) — aklı ve mürüvveti olmayan karışık topluluklara **هَمَج هامِج** denir.

İbn Hillize dedi ki:
يترك ما رَقَح من عَيشة
يعيث فيه هَمَجٌ هامِجُ

Leys dedi ki: **الهَمَج**: sinekten veya sivrisinekten patlayıp çıkan her kurtçuktur. Ve heveslerine uyan insanların rezillerine **هَمَج** denir. Dedi ki: **الهَمِيج**: karnı içe çekik olandır.

Humeyd b. Sevr dedi ki:
هَميجُ يعلّل عن خاذلٍ
نتيجُ ثلاثٍ بغِيض الثّرَى
Üç gecelik doğmuş yavruyu kasteder; **بغيض الثّرَى**: annesinin sütü, emzirilmesi sevilmeyen demektir.

İbn Düreyd dedi ki: **ظَبيةٌ هَمِيج**: perçeminin iki yanında iki tutamı olan ceylan. Ebû Züeyb, bir ceylanı tasvir ederek dedi ki:
مُوَلَّعةٌ بالطُّرِّتين هَميجُ

Başkası dedi ki: onun sözünün manası: **هَميج**: ona bir zayıflık isabet etmiş de yüzü solmuş olan; denir ki: **اهتَمَج وجهُه**: yani soldu. Ve **اهتمجَتْ نفسُه**: sıcaktan veya yorgunluktan zayıfladığı zaman. Ve koyuna, yaşlandığında: **هَمَجةٌ** ve **عَشَمة** denir.

İbnü’s-Sikkît dedi ki: **هَمَجَت الإبل من الماء فهي تَهمَج ، وهي هامِجة**: ondan içtiği zaman; ve onlar **إبلٌ هوامج**tir. Dedi ki: **الهَمَج**: **هَمَجة**nin çoğuludur; o, koyunların ve eşeklerin yüzlerine ve gözlerine konan küçük sinektir. Ve denir ki: o, sivrisineğin bir türüdür. Ve insanların ahmak ayak takımına: ancak onlar **هَمَج**dir denir.

Ebû Ubeyd, Asmaî’den: **أهمَج الفرسُ إهماجاً** koşuşunda: o, **مُهْمِج**tir; tıpkı **ألْهب** gibi. Bu, koşusunda hızlanıp gayret ettiği zamandır. Ebû Hayye en-Nümeyrî’nin şiirinden okudu:
وقُلْنَ لِطِفْلَةٍ منهنَّ ليستْ
بمتْفالٍ ولا هَمِج الكلام
Dedi ki: kıvılcımı ve kabalığı kasteder.

Dedi ki: İbnü’l-A‘râbî dedi ki: **الإهماج**: **الإسماج**dır. Rü’be dedi ki:
في مُرْشِفاتٍ ليس بالإهماج

Ve **هُماجُ**: aynısıyla bir yer adıdır.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D9%85/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الجيم والهاء وما يثلثهما)
(جهو) الجيم والهاء والحرف المعتل يدلُّ على انكشافِ الشَّيء. يقال أجْهَتِ السّماءُ، أقلَعَتْ. ويقال خِباءٌ مُجْهٍ لا سِتْر عَليه. وجهِيَ البيتُ يَجْهَى، إذا خَرِبَ؛ وهُوَ جاهٍ. ويقال إن الجَهْوَةَ السَّهُ مكشوفةً.
(جهد) الجيم والهاء والدال أصلُهُ المشقَّة، ثم يُحمَل عليه ما يقارِبُه. يقال جَهَدْتُ نفسي وأجْهَدت والجُهْد الطَّاقَة. قال الله تعالى: ﴿والَّذِينَ لاَ يَجِدُونَ إلاَّ جُهْدَهُمْ﴾ [التوبة 79]. ويقال إنّ المجهود اللبن الذي أُخرِجَ زُبْده، ولا يكاد ذلك [يكونُ] إلاّ بمشقّةٍ ونَصَب. قال الشمّاخ:
تُضْحِ وقد ضَمِنَتْ ضَرّاتُها غُرَقاً *** مِنْ طَيِّبِ الطَّعْمِ حُلْوٍ غَيْرِ مَجْهُودِ([1])ومما يقارب البابَ الجَهادُ، وهي الأرض الصُّلبة. وفلانٌ يَجْهَد الطّعامَ، إذا حَمَل عليه بالأكل الكثير الشديد. والجاهد: الشَّهْوان. ومَرْعىً جَهِيدٌ: جَهَدَهُ المالُ لِطِيبه فأكَلَه.
(جهر) الجيم والهاء والراء أصلٌ واحد، وهو إعلان الشَّيء وكَشْفُه وعُلُوّه. يقال جَهَرْتُ بالكلام أعلنتُ به. ورجلٌ جَهِير الصَّوت، أي عالِيهِ. قال:
أخاطِبُ جَهْراً إذْ لهُنَّ تَخَافُت*** وشَتَّانَ بينَ الجهْرِ والمَنْطِق الخَفْتِ([2])ومن هذا الباب: جَهَرت الشّيءَ، إذا كان في عينك عظيماً. وجَهَرْت الرّجُل كذلك. قال:
* كأنَّما زُهاؤُه لِمَنْ جَهَرْ([3]) *
فأمّا العَيْن الجَهراءُ، فهي ([4]) التي لا تُبْصِر في الشمس. ويقال رأيْت جُهْرَ فلانٍ، أي هَيْئَتَه([5]). قال:
* وما غيَّبَ الأقوامُ تابِعةَ الجُهْرِ([6]) *
أي لن يقدِرُوا أن يغيّبوا من خُبْره وما كان تابعَ جُهْرِه([7]). ويقال جَهِيرٌ بَيِّنُ الجَهارة، إذا كان ذا منظرٍ. قال أبو النجم:
وأرَى البياضَ على النِّساء جَهَارَةً *** والعِتْقَُ أعرِفُهُ على الأَدْمَاءِ([8])
ويقال جَهَرْنا بني فلانٍ، أي صبَّحناهم على غِرَّة. وهو من الباب، أي أتيناهم صباحاً؛ والصبّاح جَهْر. ويقال للجماعة الجَهْراءَ. ويقال إنّ الجَهْراء الرّابية العريضة.
(جهز) الجيم والهاء والزاء أصلٌ واحد، وهو شيءٌ يُعْتَقَدُ ([9]) ويُحوَى، نحو الجَِهَاز، وهو متاع البيت. وجهَّزتُ فلاناً تكلفّتُ جَِهازَ سفرِه. فأما قولهم للبعير إذا شَرَد: "ضرَبَ في جَِهازه" فهو مثلٌ، أي إنّه حَمل جَِهازه ومرّ. قال أبو عبيدة: في أمثال العرب: "ضَرَب فلانٌ في جهازه" يضرب هذا في الهِجران والتَّباعُد. والأصل ما ذكرناه.
 (جهش) الجيم والهاء والشين أصلٌ واحد، وهو التهيُّؤ للبكاء. يقال جَهَش يَجْهَش وأجْهَش يُجْهِش، إذا تهيَّأ للبكاء. قال:
قامت تشكَّى إليَّ النَّفْسُ مُجْهِشَةً *** وقد حَمَلْتُكِ سبعاً بعد سبعِينا([10])(جهض) الجيم والهاء والضاد أصلٌ واحد، وهو زَوَالُ الشَّيء عن مكانه بسُرعة. يقال أجْهَضْنا فلاناً عن الشّيء، إذا نَحَّيناه عنه وغلَبْناه عليه. وأَجْهَضَتِ النّاقة إذا ألقَتْ ولدَها، فهي مُجْهِضٌ. وأمّا قولهم للحديد القلب: إنّه لَجاهضٌ وفيه جُهوضة وجَهَاضة، فهو من هذا، أي كأنَّ قلبَه من حِدّته يزُولُ من مكانه.
(جهف) الجيم والهاء والفاء ليس أصلاً([11])، إنَّما هو من باب الإبدال. يقال اجتهفتُ الشّيءَ إذا أخَذْتَه بشِدّة. والأصل اجتحفْت([12]). وقد مضى ذكره.
(جهل) الجيم والهاء واللام أصلان: أحدهما خِلاف العِلْم، والآخر الخِفّة وخِلاف الطُّمَأْنِينة.
فالأوّل الجَهْل نقيض العِلْم. ويقال للمفازة التي لا عَلَمَ بها مَجْهَلٌ.
والثاني قولهم للخشبة التي يحرك بها الجَمْرُ مِجْهَل([13])*. ويقال استجهلت الرِّيحُ الغُصْنَ، إذا حرّكَتْه فاضطَرَب. ومنه قول النابغة:
دعاك الهَوَى واستجهلَتْك المنازلُ *** وكيف تَصَابِي المرءِ والشَّيبُ شاملُ([14])وهو من الباب، لأنّ معناه استخفّتْك واستفزّتْك. والمَجْهَلة: الأمر الذي يحملك([15]) على الجهل.
(جهم) الجيم والهاء والميم يدلُّ على خلاف البَشاشة والطَّلاقة. يقال رجلٌ جهمُ الوجهِ أي كريهُهُ. ومن ذلك جَهْمة الليل وجُهْمتُه، وهي ما بين أوّلهِ إلى رُبُعه. ويقال جَهَمْتُ الرّجل وتجهَّمْتُه، إذا استَقْبَلتَه بوجه جَهْم. قال:
فلا تَجْهَمِينا أُمَّ عَمْرٍو فإنَّنا *** بِنَا داءُ ظَبْيٍ لم تَخُنْهُ عوامِله([16])ومن ذلك قوله:
* وبلدةٍ تَجَهَّمُ الجَهُوما([17]) *
فإنّ معناه تَستَقبِلُه بما يكره. ومن الباب الجَهَام: السَّحاب الذي أراق ماءَه، وذلك أنّ خَيْرَه يقلُّ فلا يُسْتَشْرَف له. ويقال الجَهُوم العاجز؛ وهو قريب.
(جهن) الجيم والهاء والنون كلمةٌ واحدة. قالوا جارية جُهانَةٌ، أي شابّة. قالوا: ومنه اشتقاق جُهَيْنة.
--------------ـــــ
([1]) في الأصل "تضحى" تحريف. على أن الرواية الجيدة: "تصبح". والغرق: جمع غرقة، بالضم، وهو القليل من اللبن خاصة. وفي الأصل: "غرفاً" تحريف. ويروى: "عرقاً" وهو بالتحريك: اللبن. والبيت في الديوان 23 واللسان (جهد، عرق، غرق)، وسيأتي في (عرق، غرق). وقبل البيت:
إن تمس في عرفط صلع جماجمه *** من الأسالق عاري الشوك مجرود.
 ([2]) البيت في اللسان (خفت).
([3]) البيت للعجاج، كما في الحيوان (3: 127). وهو في ديوانه 16 واللسان (جهر، وغر) وديوان المعاني (2: 71) والمخصص (6: 202).
 ([4])في الأصل: "وهي".
([5]) في الأصل: "جهرة فلان أي هيبته"، صوابه في المجمل واللسان.
([6]) للقطامي. وصدره كما في ديوانه 76 واللسان ( جهر):
* شنئتك إذ أبصرت جهرك سيئاً *
([7]) وكذا ورد هذا التفسير في المجمل. وضبط البيت في اللسان برفع" الأقوام" و" تابعة". وقال في تفسيره: "ما" بمعنى الذي. يقول: ما غاب عنك من خبر الرجل فإنه تابع لمنظره. وأنث تابعة في البيت للمبالغة.
([8]) البيت في المجمل واللسان (جهر).
([9]) الاعتقاد هنا بمعنى الشراء والاقتناء.
([10]) البيت للبيد في ديوانه 46 طبع 1881 واللسان (جهش).
([11]) لم تذكر المادة في اللسان والجمهرة. وذكرها في القاموس.
([12]) في الأصل: "جحفت"، والوجه ما أثبت.
([13]) يقال مجهل ومجهلة، بكسر الميم فيهما، وجهيل وجهيلة.
([14]) ديوان النابغة 58 واللسان (جهل).
([15]) في الأصل: "يجهلك"، والصواب في المجمل.
([16]) لعمرو بن الفضفاض الجهني، كما في اللسان (جهم) برواية: "ولا تجهمينا". وسيأتي في (ظبي): "ولا تجهمينا". وأنشده في اللسان (ظبي) غير منسوب، برواية المقاييس. وعوامل الظبي: قوائمه.
([17]) بعده كما في اللسان (جهم):
* زجرتُ فيها عيهلا رَسوما *

ـ

##### Türkçe

(باب **الجيم** و**الهاء** وما يثلثهما)
(**جهو**) **الجيم** ve**الهاء** ve illetli harf, şeyin açığa çıkmasına delâlet eder. Denir: **أجْهَتِ السّماءُ**; (yani) açıldı. Ve denir: **خِباءٌ مُجْهٍ**; üzerinde örtü yoktur. Ve **جهِيَ البيتُ يَجْهَى**; harap olduğunda; ve o **جاهٍ**dir. Ve denir: **الجَهْوَةَ السَّهُ**; (yani) açık (olan)dir.
(**جهد**) **الجيم** ve**الهاء** ve**الدال** aslı meşakkattir, sonra ona yakın olan şeye hamledilir. Denir: **جَهَدْتُ نفسي** ve **أجْهَدت**; ve **الجُهْد** tâkattir. Allah Teâlâ dedi: ﴿والَّذِينَ لاَ يَجِدُونَ إلاَّ **جُهْدَهُمْ**﴾ [التوبة 79]. Ve denir: **المجهود**; zübdesi çıkarılmış süttür; ve bu neredeyse ancak meşakkat ve yorgunlukla olur. **الشمّاخ** dedi:
تُضْحِ وقد ضَمِنَتْ ضَرّاتُها غُرَقاً *** مِنْ طَيِّبِ الطَّعْمِ حُلْوٍ غَيْرِ مَجْهُودِ([1])
Ve bab’a yakın olanlardan: **الجَهادُ**; ve o sert arazidir. Ve falan **يَجْهَد الطّعامَ**; çok şiddetli çok yemeyle ona yüklendiğinde. Ve **الجاهد**: şehvetli (olan)dır. Ve **مَرْعىً جَهِيدٌ**: mal onu, hoşluğundan dolayı yordu da onu yedi.
(**جهر**) **الجيم** ve**الهاء** ve**الراء** tek bir asıldır; ve o, şeyin ilânı ve açığa çıkarılması ve yükselmesidir. Denir: **جَهَرْتُ بالكلام**; onunla ilân ettim. Ve **رجلٌ جَهِير الصَّوت**; yani sesi yüksek (olan). Dedi:
أخاطِبُ جَهْراً إذْ لهُنَّ تَخَافُت*** وشَتَّانَ بينَ الجهْرِ والمَنْطِق الخَفْتِ([2])
Ve bu babdandır: **جَهَرت الشّيءَ**; gözünde büyük olduğunda. Ve **جَهَرْت الرّجُل** de böyledir. Dedi:
* كأنَّما زُهاؤُه لِمَنْ جَهَرْ([3]) *
Ama **العَيْن الجَهراءُ**, ([4]) güneşte görmeyen (göz)dür. Ve denir: **رأيْت جُهْرَ فلانٍ**; yani onun hey’etini([5]). Dedi:
* وما غيَّبَ الأقوامُ تابِعةَ الجُهْرِ([6]) *
Yani, onun haberinden ve onun **جُهْرِه**ne tâbi olan şeyden hiçbirini gizleyemeyeceklerdir([7]). Ve denir: **جَهِيرٌ**; **الجَهارة**sı açık (olan), manzarası olan kimse olduğunda. **أبو النجم** dedi:
وأرَى البياضَ على النِّساء جَهَارَةً *** والعِتْقَُ أعرِفُهُ على الأَدْمَاءِ([8])
Ve denir: **جَهَرْنا بني فلانٍ**; yani onları gaflet üzere sabahladık. Ve o babdandır; yani onlara sabahleyin geldik; ve sabahlama **جَهْر**dir. Ve topluluğa **الجَهْراءَ** denir. Ve denir ki: **الجَهْراء** geniş tepedir.
(**جهز**) **الجيم** ve**الهاء** ve**الزاء** tek bir asıldır; ve o, inanılan([9]) ve toplanan bir şeydir; **الجَِهَاز** gibi; ve o ev eşyasıdır. Ve **جهَّزتُ فلاناً**; onun yolculuk teçhizatını üstlendim. Ama onların, deve kaçtığında söyledikleri: "**ضرَبَ في جَِهازه**" bir meseldir; yani teçhizatını yükledi ve geçti. **أبو عبيدة** dedi: Arapların mesellerinde: "**ضَرَب فلانٌ في جهازه**"; bu, terk etme ve uzaklaşma hakkında darb olunur. Asıl, zikrettiğimiz şeydir.
(**جهش**) **الجيم** ve**الهاء** ve**الشين** tek bir asıldır; ve o, ağlamaya hazırlanmadır. Denir: **جَهَش يَجْهَش** ve **أجْهَش يُجْهِش**; ağlamaya hazırlandığında. Dedi:
قامت تشكَّى إليَّ النَّفْسُ مُجْهِشَةً *** وقد حَمَلْتُكِ سبعاً بعد سبعِينا([10])
(**جهض**) **الجيم** ve**الهاء** ve**الضاد** tek bir asıldır; ve o, şeyin yerinden süratle yok olmasıdır. Denir: **أجْهَضْنا فلاناً عن الشّيء**; onu ondan uzaklaştırdığımızda ve ona karşı onu yendiğimizde. Ve **أَجْهَضَتِ النّاقة**; yavrusunu attığında; o hâlde o **مُجْهِضٌ**dür. Ama onların, katı kalpli için söyledikleri: onun **لَجاهضٌ** olduğu ve onda **جُهوضة** ve **جَهَاضة** bulunduğu; bu da bundandır; yani sanki kalbi, keskinliğinden dolayı yerinden kayıp gider.
(**جهف**) **الجيم** ve**الهاء** ve**الفاء** asıl değildir([11]); ancak ibdâl babındandır. Denir: **اجتهفتُ الشّيءَ**; onu şiddetle aldığında. Asıl **اجتحفْت**tir([12]). Onun zikri geçti.
(**جهل**) **الجيم** ve**الهاء** ve**اللام** iki asıldır: biri ilmin zıddı, diğeri hafiflik ve sükûnetin zıddıdır.
Birincisi: **الجَهْل** ilmin zıddıdır. Ve üzerinde alâmet bulunmayan çöl için **مَجْهَلٌ** denir.
İkincisi: onların, koru hareket ettirilen tahta için söyledikleri **مِجْهَل**([13])*. Ve denir: **استجهلت الرِّيحُ الغُصْنَ**; onu hareket ettirdiğinde de o çalkalandığında. Ve ondan **النابغة**’nin sözü:
دعاك الهَوَى واستجهلَتْك المنازلُ *** وكيف تَصَابِي المرءِ والشَّيبُ شاملُ([14])
Ve o babdandır; çünkü mânâsı: seni hafife aldı ve seni kışkırttı. Ve **المَجْهَلة**: seni([15]) cehle sevk eden iştir.
(**جهم**) **الجيم** ve**الهاء** ve**الميم**, güler yüzlülük ve açıklığın zıddına delâlet eder. Denir: **رجلٌ جهمُ الوجهِ**; yani çirkin (yüzlü)dür. Ve bundandır: **جَهْمة الليل** ve **جُهْمتُه**; ve o, başlangıcından dörtte birine kadar olan kısımdır. Ve denir: **جَهَمْتُ الرّجل** ve **تجهَّمْتُه**; ona asık bir yüzle yöneldiğinde. Dedi:
فلا تَجْهَمِينا أُمَّ عَمْرٍو فإنَّنا *** بِنَا داءُ ظَبْيٍ لم تَخُنْهُ عوامِله([16])
Ve bundandır onun sözü:
* وبلدةٍ تَجَهَّمُ الجَهُوما([17]) *
Çünkü mânâsı: onu, hoşlanmadığı şeyle karşılar. Ve babdandır: **الجَهَام**; suyunu boşaltmış buluttur; bu, hayrının azalması sebebiyledir; artık ona göz dikilmez. Ve denir: **الجَهُوم** âcizdir; ve o yakındır.
(**جهن**) **الجيم** ve**الهاء** ve**النون** tek bir kelimedir. Dediler: **جارية جُهانَةٌ**; yani genç. Dediler: ve ondan **جُهَيْنة**’nin اشتقاقı.

--------------ـــــ
([1]) Asılda "**تضحى**" tahriftir. Şu var ki iyi rivayet: "**تصبح**". Ve **الغرق**: **غرقة**’nın cem’idir; damme ile; ve o, özellikle sütün azı (demek)tir. Ve asılda: "**غرفاً**" tahriftir. Rivayet olunur: "**عرقاً**"; ve o, hareke ile: süt (demek)tir. Beyit divanda 23 ve **اللسان** (**جهد**، **عرق**، **غرق**)’tadır; ve (**عرق**، **غرق**)’ta gelecektir. Beyitten önce:
إن تمس في عرفط صلع جماجمه *** من الأسالق عاري الشوك مجرود.
([2]) Beyit **اللسان** (**خفت**)’tedir.
([3]) Beyit **العجاج**’ındır; **الحيوان** (3: 127)’de olduğu gibi. Ve onun divanında 16 ve **اللسان** (**جهر**، **وغر**) ve **ديوان المعاني** (2: 71) ve **المخصص** (6: 202)’dedir.
([4]) Asılda: "**وهي**".
([5]) Asılda: "**جهرة فلان أي هيبته**"; doğrusu **المجمل** ve **اللسان**’dadır.
([6]) **القطامي**’nindir. Ve sadrı, onun divanında 76 ve **اللسان** (**جهر**)’de olduğu gibi:
* شنئتك إذ أبصرت جهرك سيئاً *
([7]) Ve bu tefsir **المجمل**’de böylece vârid olmuştur. Ve beyit **اللسان**’da "**الأقوام**" ve "**تابعة**"nın ref’iyle ضبط edilmiştir. Ve tefsirinde dedi: "**ما**", "**الذي**" mânâsınadır. Der ki: adamın haberinden sana gizli kalan şey, onun manzarasına tâbidir. Ve beyitte "**تابعة**"yı mübalağa için müennes kıldı.
([8]) Beyit **المجمل** ve **اللسان** (**جهر**)’dedir.
([9]) Buradaki **الاعتقاد**, satın alma ve edinme mânâsınadır.
([10]) Beyit **لبيد**’indir; onun divanında 46, 1881 baskısı, ve **اللسان** (**جهش**)’tedir.
([11]) Madde **اللسان** ve **الجمهرة**’de zikredilmedi. Onu **القاموس**’ta zikretti.
([12]) Asılda: "**جحفت**"; vech, sabit kıldığım şeydir.
([13]) **مجهل** ve **مجهلة** denir; ikisinde de **الميم**’in kesriyle; ve **جهيل** ve **جهيلة**.
([14]) **ديوان النابغة** 58 ve **اللسان** (**جهل**)’dedir.
([15]) Asılda: "**يجهلك**"; doğrusu **المجمل**’dedir.
([16]) **عمرو بن الفضفاض الجهني**’nindir; **اللسان** (**جهم**)’de "**ولا تجهمينا**" rivayetiyle olduğu gibi. Ve (**ظبي**)’de gelecektir: "**ولا تجهمينا**". Ve onu **اللسان** (**ظبي**)’de nisbet etmeksizin, **المقاييس** rivayetiyle inşâd etti. Ve **عوامل الظبي**: onun ayaklarıdır.
([17]) Ondan sonra, **اللسان** (**جهم**)’de olduğu gibi:
* زجرتُ فيها عيهلا رَسوما *

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D9%85/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ج ه م
وجه جهم‏:‏ غليظ كثير اللحم ضيق الخلقة‏.‏
قال المخبل السعدي‏:‏ وتريك وجهاً كالصحيفة لا ظمآن مختلـج ولا جهـم وهـو الباسـر الكريـه وقـد جهـم جهومـة وجهامـة ورجـل جهـم الوجه ويوصف به الأسد‏.‏
وتجهمـت الرجـل وجهمتـه إذا استقلتـه بوجـه مكفهر وقيل هو أن تغلظ له في القول‏.‏
يقال‏:‏ تجهمني فلا تجهميني أم عمرو فإننا بنـا داء ظبـي لـم تخنـه عواملـه وخرج في جهمة الليل وهي قريب من السحر‏.‏
قال الجعدي‏:‏ وقهـوة صهبـاء باكرتها مجهمة والديـك لـم ينعـب واجتهموا‏:‏ ساروا في الجهمة‏.‏
وتقول‏:‏ فلان غراره كهام ومدراره جهام‏.‏
ومن المجاز‏:‏ الدهر يتجهم الكرام‏.‏
وتجهمني أملي إذا لم يصبه‏.‏

##### Türkçe

ج ه م
**وجه جهم**: kalın, çok etli, yaratılışı dar.
el-Muhabbal es-Sa‘dî dedi:
Ve sana bir yüz gösterir; sahife gibi; ne susuz, çırpınan, ne de **جهم**; ve o, ekşitip çirkinleştirendir; ve gerçekten **جهم** oldu: **جهومة** ve **جهامة**; ve yüzü **جهم** olan bir adam; ve onunla aslan vasıflandırılır.
Ve adamı **تجهمت** ettim ve onu **جهمت** ettim: ona, çatık bir yüzle ağır bulduğumda; ve denildi ki: o, sözde ona karşı kalınlaşmandır.
Denilir: **تجهمني**; öyleyse beni **تجهميني** etme, ey Ümmü ‘Amr; çünkü biz, âmilleri onu hıyanet etmeyen bir ceylan hastalığıyız. Ve gecenin **جهمة**’sinde çıktı; ve o, sehere yakındır.
el-Ca‘dî dedi:
Ve kızıl bir kahve; onu, **مجهمة** iken erkenden içtim; ve horoz ötmedi. Ve **اجتهموا**: **الجهمة** içinde yürüdüler.
Ve dersin: falanın gürlemesi **كهام**, bol yağmuru **جهام**dır.
Mecazdan: zaman, kerem sahiplerine **يتجهم** eder.
Ve ümidim bana **تجهمني** etti, ona erişmediğinde.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D9%85/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الجَهْمُ والجَهِيمُ
(* قوله «والجهيم»
كذا بالأصل والمحكم بوزن أمير، وفي القاموس الجهم وككتف). من الوجوه: الغليظ المجتمع في سَماجة، وقد جَهُم جُهُومةً وجَهامةً. وجَهَمَه يَجْهَمُه: استقبله بوجه كريه؛ قال عمرو بن الفَضْفاض الجُهَنيُّ: ولا تَجْهَمِينا، أُمَّ عمرو، فإِنما
بنا داءُ ظَبْيٍ لم تَخُنه عَوامِلُه
(* قوله «ولا تجهمينا» كذا بالأصل
بالواو، والذي في الصحاح: فلا بالفاء ، والذي في المحكم والتهذيب: لا تجهمينا بالخرم، زاد في التكملة: الاجتهام الدخول في مآخير الليل، ومثله في التهذيب).
داءُ ظبي: أَنه إِذا أَراد أَن يَثِب مكث ساعة ثم وَثَب، وقيل: أَراد أَنه ليس بنا داء كما أَن الظبي ليس به داء؛ قال أَبو عبيد: وهذا أَحَبُّ إِليَّ. وتَجَهَّمَه وتَجَهَّم له: كَجَهِمَه إِذا استقبله بوجه كريه. وفي حديث الدعاء: إِلى من تَكِلُني إِلى عَدُوٍّ يَتَجَهَّمُني أَي يلقاني بالغِلْظة والوجه الكريه. وفي الحديث: فتَجَهَّمَني القومُ. ورجل جَهْمُ الوجه أَي كالِحُ الوجه، تقول منه: جَهَمْتُ الرجلَ وتَجَهَّمْتُه إِذا كلَحْتَ في وجهه. وقد جَهُم، بالضم، جُهُومةً إِذا صار باسِرَ الوجه. ورجل جَهْمُ الوَجْه وجَهِمُهُ: غليظُه، وفيه جُهُومة. ويقال للأَسد: جَهْمُ الوَجْهِ. وجَهُمَ الرَّكَبُ: غَلُظ. ورجل جَهْم وجَهِمٌ وجَهُوم: عاجز ضعيف؛ قال:
وبَلْدةٍ تَجَهَّمُ الجَهُوما،
زَجَرْتُ فيها عَيْهلاً رَسُوما
تَجَهَّمُ الجَهُوما أَي تستقبله بما يكره.
والجَهْمَةُ والجُهْمَة: أَوّلُ مآخير الليل، وقيل: هي بقيةُ سَوادٍ من آخره. ابن السكيت: جَهْمَةُ الليل وجُهْمَته، بالفتح والضم، وهو أَوَّلُ مآخِير الليل، وذلك ما بين الليل إِلى قريب من وقت السَّحَر؛ وأَنشد: قد أَغْتَدي لِفِتْيَةٍ أَنْجابِ،
وجُهْمَةُ الليلِ إِلى ذَهابِ
وقال الأَسْوَدُ بن يَعْفُر
وقَهْوَةٍ صَهْباءَ باكَرْتُها
بجُهْمةٍ، والدِّيكُ لم يَنْعَب
أَبو عبيد: مَضى من الليل جُهْمةٌ وجَهْمة. والجَهْمَة: القِدْر الضَّخْمة؛ قال الأَفْوَهُ:
ومَذانِبٌ ما تُسْتَعارُ، وجَهْمةٌ
سَوداءُ، عند نَشِيجِها، لا تُرْفَعُ
والجَهامُ، بالفتح: السحاب
(* قوله «والجهام بالفتح السحاب» في التكملة
بعد هذا: يقال اجهمت السماء). الذي لا ماء فيه، وقيل: الذي قد هَراقَ ماءَه مع الريح. وفي حديث طَهْفَةَ: ونَسْتَحيلُ الجَهامَ؛ الجَهامُ: السحاب الذي فرغ ماؤه، ومن روى نستخيل، بالخاء المعجمة، أَراد نَتَخَيَّلُ في السحاب خالاً أَي المطر، وإِن كان جَهاماً لشدّة حاجتنا إِليه، ومن رواه بالحاء أَراد لا ننظر من السحاب في حال إِلا إِلى جَهام من قلة المطر؛ ومنه قول كعب بن أَسَدٍ لُحيَيِّ بن أَخْطَبَ: جِئتَني بجَهام أَي الذي تَعْرِضُه عَليَّ من الدِّينِ لا خير فيه كالجَهامِ الذي لا ماء فيه.وأَبو جَهْمَة اللَّيثيّ: معروف: حكاه ثعلب. وجُهَيْمٌ وجَيْهَمٌ: اسمان. وجُهَيْمة: امرأَة؛ قال:
فيا رَبّ عَمِّرْ لي جُهَيْمَةَ أَعْصُراً
فمالِكُ مَوْتٍ بالفِراق دَهاني
وبنو جاهِمَة: بطن منهم. وجَيْهَمٌ: موضع بالغَوْرِ كثير الجن؛ وأَنشد: أَحاديثُ جِنٍّ زُرْنَ جِنّاً بجَيهما

##### Türkçe

**الجَهْمُ** ve **الجَهِيمُ**
(* “**والجهيم**” sözü: asılda ve **المحكم**’de **أمير** vezninde böyledir; **القاموس**’ta ise **الجهم** ve **ككتف** (gibi)dir). Yüzlerden (bir tür):
Kalın, toplanmış, çirkinlik içinde olan; ve **جَهُم** **جُهُومةً** ve **جَهامةً**. Ve **جَهَمَه يَجْهَمُه**: onu çirkin bir yüzle karşıladı; Amr b. el-Faḍfāḍ el-Cühenî dedi ki:
Ve **ولا تَجْهَمِينا** (bize yüzünü ekşitme), ey Amr’ın annesi; çünkü ancak
Bizde, âmilleri onu hıyanete düşürmemiş bir ceylan hastalığı vardır.

(* “**ولا تجهمينا**” sözü: asılda vav ile böyledir; **الصحاح**’ta olan: fe ile **فلا**’dır; **المحكم** ve **التهذيب**’te olan: hazf ile **لا تجهمينا**’dır; **التكملة**’de ziyade etti: **الاجتهام** gecenin sonlarının sonlarına girmektir; ve benzeri **التهذيب**’tedir).

Ceylan hastalığı: şudur ki, sıçramak istediğinde bir saat durur, sonra sıçrar; ve denildi: murad şudur ki, bizde hastalık yoktur; tıpkı ceylanda hastalık olmadığı gibi; Ebû Ubeyd dedi: ve bu bana daha sevgilidir. Ve **تَجَهَّمَه** ve **تَجَهَّم له**: **جَهِمَه** gibidir; onu çirkin bir yüzle karşıladığında. Ve dua hadîsinde: “Beni kime havale edersin? Bana karşı **يَتَجَهَّمُني** (bana yüzünü ekşiten) bir düşmana mı?” yani beni kabalık ve çirkin yüz ile karşılar. Ve hadîste: “Kavim bana **فتَجَهَّمَني** (yüz ekşitti).” Ve **رجل جَهْمُ الوجه**: yani yüzü asık; ondan şöyle dersin: **جَهَمْتُ الرجلَ** ve **تَجَهَّمْتُه**: onun yüzüne asıldığında. Ve **جَهُم** (ضم ile) **جُهُومةً**: yüzü ekşi hâle geldiğinde. Ve **رجل جَهْمُ الوَجْه** ve **جَهِمُهُ**: onun kalınıdır; ve onda **جُهُومة** vardır. Ve aslana denilir: **جَهْمُ الوَجْهِ**. Ve **جَهُمَ الرَّكَبُ**: kalınlaştı. Ve **رجل جَهْم** ve **جَهِمٌ** ve **جَهُوم**: âciz, zayıf; dedi ki:
Ve bir beldede ki **تَجَهَّمُ الجَهُوما** (yüz ekşitir **الجَهُوم**’a),
Orada izli bir yaban eşeğini sürdüm.
**تَجَهَّمُ الجَهُوما**: yani onu hoşlanmadığı şeyle karşılar.

Ve **الجَهْمَةُ** ve **الجُهْمَة**: gecenin sonlarının evvelidir; ve denildi: o, sonundan kalan bir siyahlık bakiyesidir. İbn es-Sikkît: **جَهْمَةُ الليل** ve **جُهْمَته** (fetha ve damme ile): gecenin sonlarının evvelidir; ve bu, geceden seher vaktine yakın olana kadar olan şeydir; ve inşad etti:
Seçkin yiğitlere doğru sabahleyin giderim,
Ve gecenin **وجُهْمَةُ**’si, gidinceye kadar.
Ve el-Esved b. Ya‘fur dedi:
Ve sarımtırak bir kahve ki onu erkenden içtim,
Bir **بجُهْمةٍ**’de, ve horoz ötmemişti.
Ebû Ubeyd: geceden bir **جُهْمةٌ** ve **جَهْمة** geçti. Ve **الجَهْمَة**: büyük tencere; el-Efveh dedi ki:
Ve ödünç verilmeyen kovalar, ve bir **جَهْمةٌ**
Kara; hırıltısı sırasında, kaldırılmaz.

Ve **الجَهامُ** (fetha ile): bulut
(* “**والجهام بالفتح السحاب**” sözü: **التكملة**’de bunun ardından: “**اجهمت السماء** denilir” (vardır)).
içinde su olmayan; ve denildi: rüzgârla birlikte suyunu dökmüş olan. Ve Ṭahfe hadîsinde: “Ve **نَسْتَحيلُ الجَهامَ**”; **الجَهام**: suyu bitmiş bulut; ve kim **نستخيل** (mu‘ceme **الخاء** ile) rivayet ederse, muradı: bulutta bir ben, yani yağmur hayal ederiz; **جَهام** olsa bile, ona şiddetli ihtiyacımızdan dolayı. Ve kim onu **الحاء** ile rivayet ederse, muradı: yağmurun azlığından dolayı, buluttan bir hâlde ancak **جَهام**’a bakarız. Ve ondan, Ka‘b b. Esed’in Ḥuyayy b. Aḫṭab’a sözü: “Bana bir **جَهام** getirdin”; yani bana dinden arz ettiğin şeyde hayır yoktur; suyu olmayan **الجَهام** gibi. Ve **أَبو جَهْمَة اللَّيثيّ**: bilinen (bir kimsedir); Sa‘leb onu nakletti. Ve **جُهَيْمٌ** ve **جَيْهَمٌ**: iki isimdir. Ve **جُهَيْمة**: bir kadındır; dedi ki:
Ey Rabbim, **جُهَيْمَة**’yi çağlarca bana yaşat,
Çünkü ayrılıkla ölümün sahibi beni ansızın bastı.
Ve **بنو جاهِمَة**: onlardan bir koldur. Ve **جَيْهَمٌ**: el-Ğavr’da, cinleri çok bir yerdir; ve inşad etti:
**بجَيهما**’da cinleri ziyaret eden cinlerin hikâyeleri.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D9%85/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ج ه م * رجل * جَهْمُ * الوجه أي كالح الوجه وقد جهُم الرجل من باب سهُل أي صار باسر الوجه و * الجَهَامُ * بالفتح السحاب الذي لا ماء فيه

##### Türkçe

* ج ه م * erkek * **جَهْمُ** * yüz; yani yüzü asık olan; ve adam **جهُم** ( **سهُل** بابından), yani yüzü asık oldu; ve * **الجَهَامُ** * (fetih ile) içinde su olmayan bulut.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D9%85/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

| | ( الجَهْمُ ) ، بالفتح ( وكَكَتِفٍ ) ، وفي | بعض الأُصول كَأَمِيرٍ : ( الوَجْهُ الغَلِيظُ | المُجْتَمِعُ السَّمِجُ ) ، وقد ( جَهُمَ ، | كَكَرُمَ ، جَهامَةً وجُهُومَةً ) . | | وَجَهَمَهُ ، كَمَنَعَهُ وَسَمِعَهُ : اسْتَقْبَلَهُ | بِوَجْهٍ ) باسِرٍ ( كَرِيهٍ ) ، قال عَمْرُو بن | الفَضْفاضِ الجُهَنِيُّ . | % ( وَلا تَجْهَمِينا أُمَّ عَمْرٍ و فَإِنَّما % | بِنا داءُ ظَبْيٍ لم تَخُنْهُ عَوامِلُه ) % | | أرادَ أنّه ليس بِنا داءٌ كما أنّ الظَّبْيَ | ليس به داءٌ ، ( كَتَجَهَّمَهُ ) ، ومنه حديثُ | الدُّعاءِ :   إِلى مَنْ تَكِلُنِي إِلَى عَدُوٍّ | يَتَجَهَّمُنِي   أي : يَلْقانِي بالغِلْظَة | والوَجْه الكَرِيه ، وفي حديثٍ آخَر : |   فَتَجَهَّمَنِي القَوْمُ   ، ( و ) كذلك تَجَهَّم | ( لَهُ ) بِمَعْنَاه . | | ( والجَهْمَةُ : أَوَّلُ مَآخِيرُ اللَّيْل ) ، | وذلك ما بَيْنَ اللَّيْل إلى قَرِيبٍ من | وَقْت السَّحَرِ ، ( أو بَقِيَّةُ سَوادٍ من | آخِرِه ، ويُضَمُّ ) : نقل الضَّبْطَيْن ابنُ | السِّكِّيت عن الفَرّاء وَأَنْشَدَ للأَسْوَد بن | يَعْفُر : | % ( وَقَهْوَةٍ صَهْباءَ باكَرْتُها % | بجُهْمَةٍ والدِّيكُ لَمْ يَنْعَبِ ) % | | وقال أبو عُبَيْد : مَضَى من اللَّيْل | جَهْمَةٌ وجُهْمَةٌ . | | ( واجْتَهَمَ ) الرجلُ : ( دَخَلَ فِيهِ ) ، | أي : في هذا الوَقْت ، وفي الأساس : | سارَ فيه . | | ( و ) الجَهْمَةُ : ( القِدْرُ الضَّخْمَةُ ) ، قال |

| الأَفْوَه الأَوْدِيّ : | % ( وَمَذانِبٌ ما تُسْتَعار وَجَهْمَةٌ % | سَوْداءُ عِنْدَ نَشِيجِها لا تُرْفَعُ ) % | | ( و ) الجُهْمَةُ ، ( بالضَّمِّ : ثَمانُون بَعِيراً | أو نَحْوَه ) . | | ( والجَهْمُ ) : الرجل ( العاجِزُ | الضَّعِيفُ ، كالجَهُومِ ) ، كَصَبُور ، قال : | % ( وبَلْدة تَجَهَّمُ الجَهُومَا % ) % | % ( زَجَرْتُ فيها عَيْهَلاً رَسُوماً % ) % | | ( و ) رَجُلٌ جَهْمُ الوَجْه : غَلِيظُهُ ، | ( و ) ( الأَسَدُ ) يُقالُ له : جَهْمُ الوَجْه ، فهو | ( ضِدٌّ ) . | | ( و ) الجَهْمُ ( بنُ قَيْس ) بن عَبْد بن | شُرَحْبِيل بن هاشِمِ بن عَبْدِ مناف بن عَبْدِ | الدّار أَخُو جَهْم بن الصَّلْتِ لأُمِّه ، هاجر | إلى الحَبَشَة ، كذا في طَبَقات ابنِ سَعْد ، | ( أو هُوَ كَزُبَيْرٍ ) ، قالَهُ أبو عُمَر . | | ( و ) الجَهْمُ ( بنُ قُثَمَ ) ، لَهُ وِفادَةٌ مع | عَبْدِ قَيْسٍ ، وذكر في نَهْيٍ هِم عن | الأَشْرِبَة . | | ( و ) الجَهْمُ رجُلان ( آخَرانِ : | بَلَوِيٌّ ) يَرْوِي عنه ابْنُه عَلِيٌّ إِنْ | صَحَّ ، وقد وَهَّى الخَبَرَ أبُو حاتِم ؛ | ( وأَسْلَمِيٌّ ) يَرْوِي عنه ابنُه في بِرّ | الأُمِّ ، والصَّوابُ أنّه جاهِمَة . | والجَهْمُ رجلٌ آخَرُ رَوَى عنه ذُو | الكلَاعِ ويقال : إِنَّه البَلَوِيُّ . | | ( وكَزُبَيْرٍ ) الجُهَيْمُ ( بنُ الصَّلْتِ ) | ابن مَخْرَمَةَ بن المُطَّلب المُطَّلَبِيُّ ، | أَسْلَم عامَ حُنَيْنٍ ، وقيل : في الفَتْح ، | ( أو هُوَ بلا لامٍ ) . | | ( وجاهِمَةُ بن العَبّاسِ : صَحابِيُّونَ ) | رَضِيَ الله تَعالَى عَنْهم . | | ( والجَهام ) ، بالفتح : ( السَّحابُ ) | الذِي ( لا ماءَ فيه ، أو ) الّذِي ( قَدْ هَراقَ |

| ماءهُ ) مع الرِّيحِ . وفي حديثِ طَهْفَةَ : |   ونَسْتَحِيلُ الجَهام   ويُرْوى نَسْتَخِيلُ ، | بالخاء المُعْجَمة ، أراد نَتَخَّيل في | السَّحابِ خالاً ، أي : المَطَر وإن كان | جَهاماً لِشدَّة حاجَتِنا إليه ، ومَنْ رواه | بالحاء أراد لا نَنْظُر من السَّحابِ في | حالٍ إلاَّ إلى الجَهام من قِلَّة المَطَر ، | ( وقَدْ أَجْهَمَتِ السّماءُ ) . | | ( وَجَيْهَمٌ ، كحَيْدَرٍ : اسمٌ . و ) أيضاً | ( ع ، كَثِيرُ الجِنِّ ) بالغَوْر ، قال : | % ( أحادِيثُ جِنٍّ زُرْنَ جِناًّ بجَيْهَما % ) % | | ( والجَيْهُمانُ : الزَّعْفرانُ | كالرَّيْهُقانِ ) زِنَةً ومَعْنَى ، أورده | الصاغانيّ في التَّكْملة في تركيب |   ش ر ع   . | | [ ] وَمِمّا يُسْتَدْرَكُ عَلَيْه : | | جَهُمَ الرَّكَبُ ، كَكَرُم : غَلُظَ . | | وجُهَيْمَةُ : امرأةٌ ، قال : | % ( فيا رَبِّ عَمِّرْ لي جُهَيْمَةَ أَعْصُراً % | فمالِكُ مَوْتٍ بالفِراقِ دَهانِي ) % | | وأبو جَهْمَةَ اللَّيْثِّي معروفٌ ، حكاه | ثَعْلَب . | | وأبو جَهْم بن حُذَيْفَة صاحِبُ | الأَنْبِجانِيّة معروفٌ . | | وأبو الجَهْمِ أو كَزُبَيْرٍ ابنُ الحارِثِ بنِ | الصِّمَّةِ ، صَحابِيٌّ ، وأبوه من كِبارِ | الصَّحابَة . | | وأبو جَهْمَةَ بنُ عَبْدِ اللهِ بنِ جَهْمَةَ | صَحابِيٌّ . | | وجَهْمُ بنُ حُذَيْفَةَ الأَمَوِيّ ابنُ خالِ | مُعاوِيَةَ ، نُسِبَ إليه أبو عَبْدِ الله أَحْمَدُ | ابن مُحَمّد بنِ حُمَيْدٍ الجَهْمِيّ أحدُ | شُيُوخِ زَكَرِيّا السّاجِي . | | والجَهْمِيَّةُ : طائفةٌ من الخَوارِجِ ، | نُسِبوا إلى جَهْمِ بن صَفْوانَ ، أَخَذَ | الكَلاَم عن الجَعْدِ بن دِرْهَمٍ ، قَتَلَه | سَلْمُ بن أَحْوَزَ في آخِرِ دَوْلَة بَنِي أُمَيَّة . |

| وبَنُو الجَهْمِيِّ : طائفةٌ بِجَبَلِ | أَصاب باليَمَن ، منهم شيخُنا | العَلاّمةُ النَّظَّار الفَقيه محمّدٌ الجَهْمِيُّ | الأَصابِيُّ الشافِعِيّ . | | وأبو الجَهْمِ الأزْرَق بن عليّ | الحَنَفِيّ ، من شيوخ الحَسَنِ بن محمّد | الزَّعْفَرانِيّ . | | وأبو الجَهْمِ سُلَيْمان بن الجَهْمِ ، | رَوَى عن مَوْلاه البَراءِ بنِ عازِبٍ ، وعَنْهُ | مُطَرِّفُ بن طَرِيفٍ . | | وأبو جَهْمَةَ زِيادُ بن الحُصَيْنِ | الحَنْظَلِيّ ، رَوَى عنه الأَعْمَش . | | ومن المَجاز : الدَّهْرُ يَتَجَّهَمُ الكِرامَ . | | وتَجَهَّمَنِي أَمَلِي : إذا لم تُصِبْهُ . |

##### Türkçe

| | ( **الجَهْمُ** ) ، fetih ile (ve **كَكَتِفٍ** gibi), ve | bazı asıllarda **كَأَمِيرٍ** gibi: ( **الوَجْهُ الغَلِيظُ** | **المُجْتَمِعُ السَّمِجُ** ) , ve muhakkak ( **جَهُمَ** , | **كَكَرُمَ** , **جَهامَةً** ve **جُهُومَةً** ) . | | Ve **جَهَمَهُ** , **كَمَنَعَهُ** ve **وَسَمِعَهُ** gibi: onu | bir yüz ile karşıladı) **باسِرٍ** ( **كَرِيهٍ** ) , Amr b. | el-Fadfâd el-Cühenî dedi. | % ( وَلا تَجْهَمِينا أُمَّ عَمْرٍ و فَإِنَّما % | بِنا داءُ ظَبْيٍ لم تَخُنْهُ عَوامِلُه ) % | | Murad etti ki: bizde bir dert yoktur; tıpkı **الظَّبْيَ**’de | dert olmadığı gibi; ( **كَتَجَهَّمَهُ** ) , ve ondandır dua hadisi: |   إِلى مَنْ تَكِلُنِي إِلَى عَدُوٍّ | يَتَجَهَّمُنِي   yani: beni kabalıkla | ve çirkin yüz ile karşılar; ve başka bir hadiste: |   فَتَجَهَّمَنِي القَوْمُ   , ( ve ) yine **تَجَهَّم** | ( **لَهُ** ) onun manasıyladır. | | ( **والجَهْمَةُ** : gecenin son kısımlarının ilki ) , | ve o, geceden seher vaktine yakın olana kadar | olan şeydir; ( yahut onun sonundan bir siyahlık artığıdır, | ve zamme ile de gelir ) : iki ضبط’ı İbnü’s-Sikkît | el-Ferrâ’dan nakletti ve el-Esved b. | Ya‘fur için inşad etti: | % ( وَقَهْوَةٍ صَهْباءَ باكَرْتُها % | بجُهْمَةٍ والدِّيكُ لَمْ يَنْعَبِ ) % | | Ebû Ubeyd dedi: geceden bir **جَهْمَةٌ** ve **جُهْمَةٌ** geçti. | | ( **واجْتَهَمَ** ) adam: ( onun içine girdi ) , | yani: bu vakte; ve **الأساس**’ta: | onda yürüdü. | | ( ve ) **الجَهْمَةُ**: ( büyük tencere ) , dedi: | | el-Efveh el-Evdî: | % ( وَمَذانِبٌ ما تُسْتَعار وَجَهْمَةٌ % | سَوْداءُ عِنْدَ نَشِيجِها لا تُرْفَعُ ) % | | ( ve ) **الجُهْمَةُ** , ( zamme ile: seksen deve | yahut ona yakın ) . | | ( **والجَهْمُ** ) : adam ( aciz | zayıf, **كالجَهُومِ** gibi ) , **كَصَبُور** gibi, dedi: | % ( وبَلْدة تَجَهَّمُ الجَهُومَا % ) % | % ( زَجَرْتُ فيها عَيْهَلاً رَسُوماً % ) % | | ( ve ) yüzü **جَهْمُ الوَجْه** olan adam: onun kalınıdır; | ( ve ) ( aslan )a: **جَهْمُ الوَجْه** denir; o ise | ( zıddır ) . | | ( ve ) **الجَهْمُ** ( b. Kays ) b. Abd b. | Şurahbîl b. Hâşim b. Abd Menâf b. Abd | ed-Dâr, anneden **جَهْم** b. es-Salt’ın kardeşidir; hicret etti | Habeşistan’a; İbn Sa‘d’ın Tabakât’ında böyle; | ( yahut o **كَزُبَيْرٍ** gibidir ) , bunu Ebû Ömer söyledi. | | ( ve ) **الجَهْمُ** ( b. Kutham ) , onun Abd Kays ile | bir elçiliği vardır; içkiler hakkında bir nehiyde zikredildi. | | ( ve ) **الجَهْمُ** iki ( diğer ) adamdır: | ( Belavî ) , ondan oğlu Ali rivayet eder, eğer | sahihse; ve Ebû Hâtim haberi zayıflatmıştır; | ( ve Eslemî ) , ondan oğlu anneye iyilik hakkında | rivayet eder; ve doğru olan onun **جاهِمَة** olduğudur. | **الجَهْمُ** başka bir adamdır; ondan Zü’l- | Kilâ‘ rivayet etti; ve denilir ki: o Belavî’dir. | | ( ve **كَزُبَيْرٍ** gibi ) **الجُهَيْمُ** ( b. es-Salt ) | b. Mahreme b. el-Muttalib el-Muttalibî’dir; | Huneyn yılında Müslüman oldu; ve denildi: fetihte; | ( yahut o lamsızdır ) . | | ( **وجاهِمَةُ بن العَبّاسِ** : sahabîlerdir ) | Allah Teâlâ onlardan razı olsun. | | ( **والجَهام** ) , fetih ile: ( bulut ) | ki ( onda su yoktur; yahut ) o ( suyunu dökmüş | bulunandır ) rüzgâr ile. Tahfe hadîsinde: |   ونَسْتَحِيلُ الجَهام   ve **نَسْتَخِيلُ** diye rivayet olunur, | mu‘ceme **الخاء** ile; murad etti: bulutta bir ben | hayal ederiz; yani: yağmur, her ne kadar | **جَهاماً** olsa da, ona şiddetli ihtiyacımızdan dolayı; ve onu | **الحاء** ile rivayet eden murad etti: buluttan bir hâlde | bakmayız, ancak yağmurun azlığından dolayı **الجَهام**’a; | ( ve muhakkak gök **أَجْهَمَتِ** ) . | | ( **وَجَيْهَمٌ** , **كحَيْدَرٍ**: bir isimdir. ve ) ayrıca | ( ع , cin’i çoktur ) Gawr’da; dedi: | % ( أحادِيثُ جِنٍّ زُرْنَ جِناًّ بجَيْهَما % ) % | | ( **والجَيْهُمانُ** : safrandır | **كالرَّيْهُقانِ** ) vezin ve mana bakımından; onu | es-Sâğânî **التَّكْملة**’de şu terkibde zikretti: |   ش ر ع   . | | [ ] Üzerine istidrâk olunanlardandır: | | **جَهُمَ الرَّكَبُ** , **كَكَرُم** gibi: kalınlaştı. | | **وجُهَيْمَةُ**: bir kadındır; dedi: | % ( فيا رَبِّ عَمِّرْ لي جُهَيْمَةَ أَعْصُراً % | فمالِكُ مَوْتٍ بالفِراقِ دَهانِي ) % | | **وأبو جَهْمَةَ** el-Leysî meşhurdur; onu | Sa‘leb hikâye etti. | | **وأبو جَهْم بن حُذَيْفَة** صاحبُ | **الأَنْبِجانِيّة** meşhurdur. | | **وأبو الجَهْمِ** yahut **كَزُبَيْرٍ** gibi, İbnü’l-Hâris b. | es-Sımme: sahabîdir; ve babası büyük | sahabîlerdendir. | | **وأبو جَهْمَةَ** b. Abdullâh b. Cehme: | sahabîdir. | | **وجَهْمُ** b. Huzeyfe el-Emevî, Muâviye’nin dayıoğludur; | ona nisbet edildi Ebû Abdillâh Ahmed | b. Muhammed b. Humeyd **الجَهْمِيّ**; Zekariyyâ es-Sâcî’nin | şeyhlerinden biridir. | | **والجَهْمِيَّةُ**: Hâricîlerden bir taifedir; | Safvân b. **جَهْم**’e nisbet edildiler; | kelâmı el-Ca‘d b. Dirhem’den aldı; onu | Selm b. Ahvez Benî Ümeyye devletinin sonunda öldürdü. | | **وبَنُو الجَهْمِيِّ**: Yemen’de Cebel | Asâb’da bir taifedir; onlardandır şeyhimiz | allâme, nazar sahibi fakih Muhammed **الجَهْمِيّ** | el-Asâbî eş-Şâfiî. | | **وأبو الجَهْمِ** el-Ezrak b. Ali | el-Hanefî, el-Hasen b. Muhammed | ez-Za‘ferânî’nin şeyhlerindendir. | | **وأبو الجَهْمِ** Süleymân b. **الجَهْمِ** , | mevlâsı el-Berâ’ b. Âzib’den rivayet etti; ondan da | Mutarrif b. Tarîf rivayet etti. | | **وأبو جَهْمَةَ** Ziyâd b. el-Husayn | el-Hanzalî, ondan el-A‘meş rivayet etti. | | Mecazdandır: **الدَّهْرُ يَتَجَّهَمُ الكِرامَ** . | | **وتَجَهَّمَنِي أَمَلِي** : ona erişmediği zaman. |

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D9%85/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

جَهُمَ
1 جَهُمَ جهم , aor. جَهُمَ , inf. n. جُهُومَةٌ (S, K) and جَهَامَةٌ, (K,) He (a man) became frowning, or contracted, in face; or grinning in face, with a frowning, or contraction, or a stern, an austere, or a morose, look: (S:) or he was, or became, coarse, or rough, and contracted, and ugly, in face. (K.) ― -b2- Also, said of the pubes, It was coarse, rough, or big. (TA.) -A2- جَهَمَهُ, (S, K,) and جَهِمَهُ, aor. جَهَمَ , in both instances; (K;) and ↓ تجهّمهُ, (S, K,) and لَهُ ↓ تجهّم; (JK, K;) He grinned, frowning, or looking sternly, austerely, or morosely, in his face: (S:) or he met him, or regarded him, with a displeasing, (JK, K, TA,) frowning, or grinning and frowning, (TA,) face: (JK, K, TA:) or ↓ تجهّم signifies he showed a sour, a crabbed, or an austere, face. (TK in art. عبس.) A poet says,
↓ الجَهُومَا ↓ وَبَلْدَةٍ تَجَهَّمُ
زَجَرْتُ فِيهَا عَيْهَلًا رَسُومَا
(S, * TA,) i. e. [Many a region] that exhibits to the impotent that which he dislikes, [or that frowns upon the weak, or impotent, I have chidden therein a strong she-camel that leaves the marks of her footsteps upon the ground.] (S.) You say also, الكِرَامَ ↓ الدَّهْرُ يَتَجَهَّمُ (tropical:) [Fortune frowns upon the generous]. (TA.) And أَمَلِى ↓ تَجَهَّمَنِى (tropical:) [My object of hope frowned upon me] is said when one has not attained his object of hope. (TA.)

أَجْهَمَتِ السَّمَآءُ
4 أَجْهَمَتِ السَّمَآءُ ذ The sky had clouds such as are termed جَهَام. (K.)

5 تَجَهَّمَ see 1, in six places.

اجتهم
8 اجتهم أج أجتهم اجتهم He entered upon, (K,) or journeyed in, (A, TA,) the portion of the night termed جُهْمَة. (A, K, TA.)

جَهْمٌ
جَهْمٌ جهم A coarse, or rough, and contracted, and ugly, face; as also ↓ جَهِمٌ; (K;) or, as in some of the lexicons, ↓ جَهِيمٌ. (TA.) And جَهْمُ الوَجْهِ Frowning, or contracted, in face; or grinning in face, with a frowning, or contraction, or a stern, an austere, or a morose, look: (S, Mgh:) or coarse, or rough, in face: (JK, TA:) applied to a man: (JK, S, Mgh, TA:) and to a lion. (JK, TA.) And [hence,] الجَهْمُ The lion. (K.) -A2- See also جَهُومٌ.

جَهِمٌ
جَهِمٌ جهم : see جَهْمٌ.

جَهْمَةٌ
جَهْمَةٌ جهم جهمه جهمة : see جُهْمَةٌ, in two places. -A2- Also A big cooking-pot. (K.)

جُهْمَةٌ
جُهْمَةٌ جهم جهمه جهمة and ↓ جَهْمَةٌ, (JK, S, K,) both mentioned by Fr, (S,) A portion of the night: (JK:) the first of the last portions of the night, (JK, S, K, TA,) extending [app. from midnight] to near the period a little before daybreak: (TA:) or the remaining portion of the darkness of the last part of the night: (K:) or the former signifies, [or each,] the beginning of the night, extending to a fourth part: or, as some say, the middle of the night: (KL:) pl. of the former جُهَمٌ. (JK.) You say, مَضَى مِنَ اللَّيْلِ جُهْمَةٌ and ↓ جَهْمَةٌ [app. meaning A portion, or a portion at the commencement of the latter part, of the night passed]. (A'Obeyd, TA.) -A2- Also the former, Eighty camels: or the like. (K.)

جَهَامٌ
جَهَامٌ جهام Clouds in which is no water: (JK, S, K:) or that have poured forth their water (K, TA) with the wind. (TA.)

جُهُومٌ
جُهُومٌ جهوم , applied to a man, (JK, S,) Impotent; (JK, S, K;) weak; as also ↓ جَهْمٌ. (K.) See an ex. in the first paragraph.

جَهِيمٌ
جَهِيمٌ جهيم : see جَهْمٌ.

##### Türkçe

**جَهُمَ**
1 **جَهُمَ** جهم, muzâri‘ **جَهُمَ**, mastar ismi **جُهُومَةٌ** (S, K) ve **جَهَامَةٌ**, (K,) O (bir adam) yüzce kaşlarını çatmış, yahut yüzünü büzmüş oldu; yahut yüzünde kaş çatma, yahut büzülme, yahut sert, katı, yahut somurtkan bir görünüş ile yüzce sırıtıcı oldu: (S:) yahut o, yüzce kaba, yahut sert, ve büzük, ve çirkin idi, yahut oldu. (K.) ― -b2- Yine, kasık kılları hakkında söylenir: O kaba, sert, yahut iri oldu. (TA.) -A2- **جَهَمَهُ**, (S, K,) ve **جَهِمَهُ**, muzâri‘ **جَهَمَ**, her iki durumda; (K;) ve ↓ **تجهّمهُ**, (S, K,) ve ona ↓ **تجهّم**; (JK, K;) O, yüzünde kaş çatarak, yahut sert, katı, yahut somurtkan bakarak sırıtıcı oldu: (S:) yahut o, onu hoşnutsuz edici, (JK, K, TA,) kaş çatıcı, yahut sırıtıp kaş çatıcı, (TA,) bir yüz ile karşıladı, yahut ona baktı: (JK, K, TA:) yahut ↓ **تجهّم** şu mânâya gelir: o, ekşi, huysuz, yahut katı bir yüz gösterdi. (TK, madde **عبس**’te.) Bir şair der ki,
↓ **الجَهُومَا** ↓ **وَبَلْدَةٍ تَجَهَّمُ**
**زَجَرْتُ فِيهَا عَيْهَلًا رَسُومَا**
(S, * TA,) yani [nice bir bölge] ki âcize onun hoşlanmadığı şeyi gösterir, [yahut zayıfa, yahut âcize kaş çatıp durur; ben orada yere ayak izlerinin işaretlerini bırakan güçlü bir dişi deveyi azarladım]. (S.) Yine dersin ki, **الكِرَامَ** ↓ **الدَّهْرُ يَتَجَهَّمُ** (mecaz:) [Talih cömertlere kaş çatıyor]. (TA.) Ve **أَمَلِى** ↓ **تَجَهَّمَنِى** (mecaz:) [Ümit nesnem bana kaş çattı] denir; kişi ümit ettiği şeye erişmediği zaman. (TA.)

**أَجْهَمَتِ السَّمَآءُ**
4 **أَجْهَمَتِ السَّمَآءُ** ذ Gök, **جَهَام** diye adlandırılan türden bulutlara sahip oldu. (K.)

5 **تَجَهَّمَ** bk. 1, altı yerde.

**اجتهم**
8 **اجتهم** أج **أجتهم** **اجتهم** O, (K,) yahut yolculuk etti, (A, TA,) **جُهْمَة** diye adlandırılan gecenin kısmında. (A, K, TA.)

**جَهْمٌ**
**جَهْمٌ** جهم Kaba, yahut sert, ve büzük, ve çirkin bir yüz; bunun gibi ↓ **جَهِمٌ**; (K;) yahut, sözlüklerin bazısında, ↓ **جَهِيمٌ**. (TA.) Ve **جَهْمُ الوَجْهِ** Yüzce kaş çatıcı, yahut büzük; yahut yüzünde kaş çatma, yahut büzülme, yahut sert, katı, yahut somurtkan bir görünüş ile yüzce sırıtıcı: (S, Mgh:) yahut yüzce kaba, yahut sert: (JK, TA:) bir adama uygulanır: (JK, S, Mgh, TA:) ve bir aslana. (JK, TA.) Ve [bundan dolayı,] **الجَهْمُ** Aslan. (K.) -A2- Yine bk. **جَهُومٌ**.

**جَهِمٌ**
**جَهِمٌ** جهم : bk. **جَهْمٌ**.

**جَهْمَةٌ**
**جَهْمَةٌ** جهم جهمه جهمة : bk. **جُهْمَةٌ**, iki yerde. -A2- Yine Büyük bir yemek pişirme tenceresi. (K.)

**جُهْمَةٌ**
**جُهْمَةٌ** جهم جهمه جهمة ve ↓ **جَهْمَةٌ**, (JK, S, K,) ikisi de Fr tarafından zikredilmiştir, (S,) Gecenin bir kısmı: (JK:) gecenin son kısımlarının ilkinci kısmı, (JK, S, K, TA,) [görünüşe göre gece yarısından] tan yerinin ağarmasından biraz önceki vakte yakın olana kadar uzanır: (TA:) yahut gecenin son kısmının karanlığından kalan kısım: (K:) yahut birincisi şu mânâya gelir, [yahut her biri,] gecenin başlangıcı, dörtte birine kadar uzanır: yahut, bazılarının dediğine göre, gecenin ortası: (KL:) birincinin çoğulu **جُهَمٌ**. (JK.) Dersin ki, **مَضَى مِنَ اللَّيْلِ جُهْمَةٌ** ve ↓ **جَهْمَةٌ** [görünüşe göre mânâsı: geceden bir kısım, yahut son kısmın başlangıcında bir kısım, geçti]. (A'Obeyd, TA.) -A2- Yine birincisi, Seksen deve: yahut benzeri. (K.)

**جَهَامٌ**
**جَهَامٌ** جهام İçinde su bulunmayan bulutlar: (JK, S, K:) yahut rüzgâr ile sularını dökmüş olanlar. (K, TA) (TA.)

**جُهُومٌ**
**جُهُومٌ** جهوم, bir adama uygulanır, (JK, S,) İktidarsız; (JK, S, K;) zayıf; bunun gibi ↓ **جَهْمٌ**. (K.) Bir örneğe birinci paragrafta bak.

**جَهِيمٌ**
**جَهِيمٌ** جهيم : bk. **جَهْمٌ**.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D9%85/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

جَهَِمَ
جَهَِمَ A ( n. ac. جَهْم 1 ),
a.  Looked at crossly, morosely; frowned, scowled.

جَهُمَ
جَهُمَ U ( n. ac. جَهَاْمَة 22t ,  جُهُوْمَة 27t ),
a.  Had a cross, morose look, or appearance.

تَجَهَّمَ
تَجَهَّمَ V
a.  [ acc. or La ], Looked at crossly, morosely.

جَهْم
جَهْم 1 ,
a.  Severe-looking, cross, morose.

جَهْمَة
جَهْمَة 1t ,  جُهْمَة 3t , ( pl. جُهَم 9 ),
a.  The darkest part of the night.

جَهِم
جَهِم 5 ,  جَهِيْم 25 ,
a.  see 1 .

جَهُوْم
جَهُوْم 26 ,
a.  Weak, impotent.

##### Türkçe

جَهَِمَ
جَهَِمَ A ( n. ac. **جَهْم** 1 ),
a.  Sertçe, somurtkan bir tarzda baktı; kaş çattı, surat astı.

جَهُمَ
جَهُمَ U ( n. ac. **جَهَاْمَة** 22t ,  **جُهُوْمَة** 27t ),
a.  Sert, somurtkan bir bakışı veya görünüşü oldu.

تَجَهَّمَ
تَجَهَّمَ V
a.  [ acc. or La ], Sertçe, somurtkan bir tarzda baktı.

جَهْم
**جَهْم** 1 ,
a.  Sert görünüşlü, asık suratlı, somurtkan.

جَهْمَة
**جَهْمَة** 1t ,  **جُهْمَة** 3t , ( pl. **جُهَم** 9 ),
a.  Gecenin en karanlık kısmı.

جَهِم
**جَهِم** 5 ,  **جَهِيْم** 25 ,
a.  1’e bak.

جَهُوْم
**جَهُوْم** 26 ,
a.  Zayıf, iktidarsız.
