# جهم — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D9%85/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AC%D9%87%D9%85/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [جهم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D9%85.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: جهم

الجَهْمُ والجَهِيمُ
(* قوله «والجهيم»
كذا بالأصل والمحكم بوزن أمير، وفي القاموس الجهم وككتف). من الوجوه: الغليظ المجتمع في سَماجة، وقد جَهُم جُهُومةً وجَهامةً. وجَهَمَه يَجْهَمُه: استقبله بوجه كريه؛ قال عمرو بن الفَضْفاض الجُهَنيُّ: ولا تَجْهَمِينا، أُمَّ عمرو، فإِنما
بنا داءُ ظَبْيٍ لم تَخُنه عَوامِلُه
(* قوله «ولا تجهمينا» كذا بالأصل
بالواو، والذي في الصحاح: فلا بالفاء ، والذي في المحكم والتهذيب: لا تجهمينا بالخرم، زاد في التكملة: الاجتهام الدخول في مآخير الليل، ومثله في التهذيب).
داءُ ظبي: أَنه إِذا أَراد أَن يَثِب مكث ساعة ثم وَثَب، وقيل: أَراد أَنه ليس بنا داء كما أَن الظبي ليس به داء؛ قال أَبو عبيد: وهذا أَحَبُّ إِليَّ. وتَجَهَّمَه وتَجَهَّم له: كَجَهِمَه إِذا استقبله بوجه كريه. وفي حديث الدعاء: إِلى من تَكِلُني إِلى عَدُوٍّ يَتَجَهَّمُني أَي يلقاني بالغِلْظة والوجه الكريه. وفي الحديث: فتَجَهَّمَني القومُ. ورجل جَهْمُ الوجه أَي كالِحُ الوجه، تقول منه: جَهَمْتُ الرجلَ وتَجَهَّمْتُه إِذا كلَحْتَ في وجهه. وقد جَهُم، بالضم، جُهُومةً إِذا صار باسِرَ الوجه. ورجل جَهْمُ الوَجْه وجَهِمُهُ: غليظُه، وفيه جُهُومة. ويقال للأَسد: جَهْمُ الوَجْهِ. وجَهُمَ الرَّكَبُ: غَلُظ. ورجل جَهْم وجَهِمٌ وجَهُوم: عاجز ضعيف؛ قال:
وبَلْدةٍ تَجَهَّمُ الجَهُوما،
زَجَرْتُ فيها عَيْهلاً رَسُوما
تَجَهَّمُ الجَهُوما أَي تستقبله بما يكره.
والجَهْمَةُ والجُهْمَة: أَوّلُ مآخير الليل، وقيل: هي بقيةُ سَوادٍ من آخره. ابن السكيت: جَهْمَةُ الليل وجُهْمَته، بالفتح والضم، وهو أَوَّلُ مآخِير الليل، وذلك ما بين الليل إِلى قريب من وقت السَّحَر؛ وأَنشد: قد أَغْتَدي لِفِتْيَةٍ أَنْجابِ،
وجُهْمَةُ الليلِ إِلى ذَهابِ
وقال الأَسْوَدُ بن يَعْفُر
وقَهْوَةٍ صَهْباءَ باكَرْتُها
بجُهْمةٍ، والدِّيكُ لم يَنْعَب
أَبو عبيد: مَضى من الليل جُهْمةٌ وجَهْمة. والجَهْمَة: القِدْر الضَّخْمة؛ قال الأَفْوَهُ:
ومَذانِبٌ ما تُسْتَعارُ، وجَهْمةٌ
سَوداءُ، عند نَشِيجِها، لا تُرْفَعُ
والجَهامُ، بالفتح: السحاب
(* قوله «والجهام بالفتح السحاب» في التكملة
بعد هذا: يقال اجهمت السماء). الذي لا ماء فيه، وقيل: الذي قد هَراقَ ماءَه مع الريح. وفي حديث طَهْفَةَ: ونَسْتَحيلُ الجَهامَ؛ الجَهامُ: السحاب الذي فرغ ماؤه، ومن روى نستخيل، بالخاء المعجمة، أَراد نَتَخَيَّلُ في السحاب خالاً أَي المطر، وإِن كان جَهاماً لشدّة حاجتنا إِليه، ومن رواه بالحاء أَراد لا ننظر من السحاب في حال إِلا إِلى جَهام من قلة المطر؛ ومنه قول كعب بن أَسَدٍ لُحيَيِّ بن أَخْطَبَ: جِئتَني بجَهام أَي الذي تَعْرِضُه عَليَّ من الدِّينِ لا خير فيه كالجَهامِ الذي لا ماء فيه.وأَبو جَهْمَة اللَّيثيّ: معروف: حكاه ثعلب. وجُهَيْمٌ وجَيْهَمٌ: اسمان. وجُهَيْمة: امرأَة؛ قال:
فيا رَبّ عَمِّرْ لي جُهَيْمَةَ أَعْصُراً
فمالِكُ مَوْتٍ بالفِراق دَهاني
وبنو جاهِمَة: بطن منهم. وجَيْهَمٌ: موضع بالغَوْرِ كثير الجن؛ وأَنشد: أَحاديثُ جِنٍّ زُرْنَ جِنّاً بجَيهما

### Türkçe

**الجَهْمُ** ve **الجَهِيمُ**
(* “**والجهيم**” sözü: asılda ve **المحكم**’de **أمير** vezninde böyledir; **القاموس**’ta ise **الجهم** ve **ككتف** (gibi)dir). Yüzlerden (bir tür):
Kalın, toplanmış, çirkinlik içinde olan; ve **جَهُم** **جُهُومةً** ve **جَهامةً**. Ve **جَهَمَه يَجْهَمُه**: onu çirkin bir yüzle karşıladı; Amr b. el-Faḍfāḍ el-Cühenî dedi ki:
Ve **ولا تَجْهَمِينا** (bize yüzünü ekşitme), ey Amr’ın annesi; çünkü ancak
Bizde, âmilleri onu hıyanete düşürmemiş bir ceylan hastalığı vardır.

(* “**ولا تجهمينا**” sözü: asılda vav ile böyledir; **الصحاح**’ta olan: fe ile **فلا**’dır; **المحكم** ve **التهذيب**’te olan: hazf ile **لا تجهمينا**’dır; **التكملة**’de ziyade etti: **الاجتهام** gecenin sonlarının sonlarına girmektir; ve benzeri **التهذيب**’tedir).

Ceylan hastalığı: şudur ki, sıçramak istediğinde bir saat durur, sonra sıçrar; ve denildi: murad şudur ki, bizde hastalık yoktur; tıpkı ceylanda hastalık olmadığı gibi; Ebû Ubeyd dedi: ve bu bana daha sevgilidir. Ve **تَجَهَّمَه** ve **تَجَهَّم له**: **جَهِمَه** gibidir; onu çirkin bir yüzle karşıladığında. Ve dua hadîsinde: “Beni kime havale edersin? Bana karşı **يَتَجَهَّمُني** (bana yüzünü ekşiten) bir düşmana mı?” yani beni kabalık ve çirkin yüz ile karşılar. Ve hadîste: “Kavim bana **فتَجَهَّمَني** (yüz ekşitti).” Ve **رجل جَهْمُ الوجه**: yani yüzü asık; ondan şöyle dersin: **جَهَمْتُ الرجلَ** ve **تَجَهَّمْتُه**: onun yüzüne asıldığında. Ve **جَهُم** (ضم ile) **جُهُومةً**: yüzü ekşi hâle geldiğinde. Ve **رجل جَهْمُ الوَجْه** ve **جَهِمُهُ**: onun kalınıdır; ve onda **جُهُومة** vardır. Ve aslana denilir: **جَهْمُ الوَجْهِ**. Ve **جَهُمَ الرَّكَبُ**: kalınlaştı. Ve **رجل جَهْم** ve **جَهِمٌ** ve **جَهُوم**: âciz, zayıf; dedi ki:
Ve bir beldede ki **تَجَهَّمُ الجَهُوما** (yüz ekşitir **الجَهُوم**’a),
Orada izli bir yaban eşeğini sürdüm.
**تَجَهَّمُ الجَهُوما**: yani onu hoşlanmadığı şeyle karşılar.

Ve **الجَهْمَةُ** ve **الجُهْمَة**: gecenin sonlarının evvelidir; ve denildi: o, sonundan kalan bir siyahlık bakiyesidir. İbn es-Sikkît: **جَهْمَةُ الليل** ve **جُهْمَته** (fetha ve damme ile): gecenin sonlarının evvelidir; ve bu, geceden seher vaktine yakın olana kadar olan şeydir; ve inşad etti:
Seçkin yiğitlere doğru sabahleyin giderim,
Ve gecenin **وجُهْمَةُ**’si, gidinceye kadar.
Ve el-Esved b. Ya‘fur dedi:
Ve sarımtırak bir kahve ki onu erkenden içtim,
Bir **بجُهْمةٍ**’de, ve horoz ötmemişti.
Ebû Ubeyd: geceden bir **جُهْمةٌ** ve **جَهْمة** geçti. Ve **الجَهْمَة**: büyük tencere; el-Efveh dedi ki:
Ve ödünç verilmeyen kovalar, ve bir **جَهْمةٌ**
Kara; hırıltısı sırasında, kaldırılmaz.

Ve **الجَهامُ** (fetha ile): bulut
(* “**والجهام بالفتح السحاب**” sözü: **التكملة**’de bunun ardından: “**اجهمت السماء** denilir” (vardır)).
içinde su olmayan; ve denildi: rüzgârla birlikte suyunu dökmüş olan. Ve Ṭahfe hadîsinde: “Ve **نَسْتَحيلُ الجَهامَ**”; **الجَهام**: suyu bitmiş bulut; ve kim **نستخيل** (mu‘ceme **الخاء** ile) rivayet ederse, muradı: bulutta bir ben, yani yağmur hayal ederiz; **جَهام** olsa bile, ona şiddetli ihtiyacımızdan dolayı. Ve kim onu **الحاء** ile rivayet ederse, muradı: yağmurun azlığından dolayı, buluttan bir hâlde ancak **جَهام**’a bakarız. Ve ondan, Ka‘b b. Esed’in Ḥuyayy b. Aḫṭab’a sözü: “Bana bir **جَهام** getirdin”; yani bana dinden arz ettiğin şeyde hayır yoktur; suyu olmayan **الجَهام** gibi. Ve **أَبو جَهْمَة اللَّيثيّ**: bilinen (bir kimsedir); Sa‘leb onu nakletti. Ve **جُهَيْمٌ** ve **جَيْهَمٌ**: iki isimdir. Ve **جُهَيْمة**: bir kadındır; dedi ki:
Ey Rabbim, **جُهَيْمَة**’yi çağlarca bana yaşat,
Çünkü ayrılıkla ölümün sahibi beni ansızın bastı.
Ve **بنو جاهِمَة**: onlardan bir koldur. Ve **جَيْهَمٌ**: el-Ğavr’da, cinleri çok bir yerdir; ve inşad etti:
**بجَيهما**’da cinleri ziyaret eden cinlerin hikâyeleri.
