# جهنم — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D9%86%D9%85/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AC%D9%87%D9%86%D9%85/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [جهنم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D9%86%D9%85.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: جهنم

الجِهنّامُ: القَعْرُ البعيد. وبئر جَهَنَّمٌ وجِهِنَّامٌ، بكسر الجيم والهاء: بعيدة القَعْر، وبه سميت جَهَنَّم لبُعْدِ قَعْرِها، ولم يقولوا حِهِنَّام فيها؛ وقال اللحياني: جِهِنَّام اسم أَعجمي، وجُهُنّام اسم رجل، وجُهُنَّام لقب عمرو بن قَطَنٍ من بني سعد بن قيس بن ثعلبة، وكان يُهاجِي الأَعشى، ويقال هو اسم تابعته؛ وقال فيه الأَعشى: دَعَوْتُ خَلِيلي مِسْحَلاً، ودَعَوْا له
جُهُنَّامَ جَدْعاً للهَجِينِ المُذَمَّمِ
وتَرْكُه إِجراءَ جهُنَّام يدل على أَنه أَعجمي، وقيل: هو أَخو هُرَيْرَة التي يَتَغَزّل بها في شعره: وَدِّعْ هُرَيْرَةَ. الجَوْهري: جَهَنَّم من أَسماء النار التي يعذّب الله بها عباده، نعوذ بالله منها؛ هذه عبارة الجوهري ولو قال: يعذب بها من استحق العذاب من عبيده كان أجود، قال: وهو مُلْحَق بالخماسي، بتشديد الحرف الثالث منه، ولا يُجْرَى للمعرفة والتأْنيث: ويقال: هو فارسي معرّب الأَزهري: في جَهَنَّم قولان: قال يونس بن حبيب وأَكثر النحويين: جهنم اسم النار التي يعذّب الله بها في الآخرة، وهي أَعجمية لا تُجْرَى للتعريف والعُجْمة، وقال آخرون: جَهَنَّم عربيّ سميت نار الآخرة بها لبُعْد قَعْرِها، وإِنما لم تُجْرَ لِثقَلِ التعريف وثِقَل التأْنيث، وقيل: هو تعريب كِهِنَّام بالعِبْرانية؛ قال ابن بري: من جعل جهنَّم عربّياً احتج بقولهم بئر جِهِنَّام ويكون امتناع صرفها للتأْنيث والتعريف، ومن جعل جهنم اسماً أَعجميّاً احتج بقول الأَعشى: ودَعَوْا له جُهُنَّامَ
فلم يصرف، فتكون جهنم على هذا لا تنصرف للتعريف والعجمة والتأْنيث أَيضاً، ومن جعل جُهُنَّام اسماً لتابعة الشاعر المُقاوِم للأَعشى لم تكن فيه حجة لأَنه يكون امتناع صرفه للتأْنيث والتعريف لا للعجمة. وحكى أَبو عليّ عن يونس: أَن جهنم اسم عجمي؛ قال أَبو عليّ: ويقويه امتناع صرف جُهُنَّام في بيت الأَعشى. وقال ابن خالويه: بئر جِهِنَّامٌ للبعيدة القعر، ومنه سميت جهنم، قال: فهذا يدل أَنها عربية، وقال ابن خالويه أَيضاً: جُهُنَّامُ، بالضم، للشاعر الذي يُهاجِي الأَعشى، واسم البئر جِهِنَّام، بالكسر.

### Türkçe

**الجِهنّامُ**: uzak dip. Ve **بئر جَهَنَّمٌ** ve **جِهِنَّامٌ**—**الجيم** ve **الهاء**’nın kesresiyle: dibi uzak (olan kuyu); ve onunla **جَهَنَّم** adlandırıldı, onun dibinin uzaklığından dolayı; ve onda **حِهِنَّام** demediler. **اللحياني** dedi: **جِهِنَّام** yabancı bir addır; **جُهُنّام** bir adam adıdır; ve **جُهُنَّام** Sa‘d b. Kays b. Sa‘lebe oğullarından ‘Amr b. Kaṭan’ın lakabıdır; ve o, **الأَعشى** ile hicivleşirdi; ve denilir ki o, onun tâbi‘esinin adıdır. Ve **الأَعشى** onda dedi:
دَعَوْتُ خَلِيلي مِسْحَلاً، ودَعَوْا له
جُهُنَّامَ جَدْعاً للهَجِينِ المُذَمَّمِ

Ve **جهُنَّام**’ı i‘râb ettirmeyi terk etmesi, onun yabancı olduğuna delâlet eder. Ve denildi: o, şiirinde kendisiyle gazel yaptığı **هُرَيْرَة**’nin kardeşidir: **وَدِّعْ هُرَيْرَةَ**. **الجَوْهري**: **جَهَنَّم** Allah’ın kullarını onunla azaplandırdığı ateşin adlarındandır; Allah’a ondan sığınırız; bu, **الجوهري**’nin ifadesidir; eğer “azabı hak eden kullarından kimseyi onunla azaplandırır” deseydi daha iyi olurdu. Dedi: ve o, beşli olana ilhak edilmiştir; onun üçüncü harfinin şeddelenmesiyle; ve marifelik ve müenneslik sebebiyle i‘râb ettirilmez. Ve denilir: o, Arapçalaştırılmış Farsçadır. **الأَزهري**: **جَهَنَّم** hakkında iki söz vardır: **يونس بن حبيب** ve nahivcilerin çoğu dedi: **جهنم** âhirette Allah’ın onunla azaplandırdığı ateşin adıdır; ve o yabancıdır; tarif ve yabancılık sebebiyle i‘râb ettirilmez. Ve başkaları dedi: **جَهَنَّم** Arapçadır; onun dibinin uzaklığından dolayı âhiret ateşi onunla adlandırıldı; ve ancak tarifin ağırlığı ve müennesliğin ağırlığı sebebiyle i‘râb ettirilmedi. Ve denildi: o, İbranice **كِهِنَّام**’ın Arapçalaştırılmasıdır. **ابن بري** dedi: **جهنَّم**’i Arapça kılan kimse, onların “**بئر جِهِنَّام**” sözünü delil getirir; ve onun sarfının engellenmesi müenneslik ve tarif sebebiyle olur. Ve **جهنم**’i yabancı bir ad kılan kimse, **الأَعشى**’nın şu sözüyle delil getirir:
ودَعَوْا له جُهُنَّامَ

Böylece sarf etmedi; bu görüşe göre **جهنم** tarif ve yabancılık ve ayrıca müenneslik sebebiyle i‘râb almaz. Ve **جُهُنَّام**’ı **الأَعشى**’ya karşı koyan şairin tâbi‘esinin adı kılan kimse için onda delil olmaz; çünkü onun sarfının engellenmesi yabancılık için değil, müenneslik ve tarif içindir. Ve **أَبو عليّ**, **يونس**’tan nakletti: **جهنم** yabancı bir addır. **أَبو عليّ** dedi: ve onu, **الأَعشى** beytinde **جُهُنَّام**’ın sarfının engellenmesi kuvvetlendirir. Ve **ابن خالويه** dedi: **بئر جِهِنَّامٌ** dibi uzak olan içindir; ve ondan **جهنم** adlandırıldı. Dedi: bu, onun Arapça olduğuna delâlet eder. Ve **ابن خالويه** ayrıca dedi: **جُهُنَّامُ**—zammeyle—**الأَعشى** ile hicivleşen şair içindir; ve kuyunun adı **جِهِنَّام**—kesreyle—dir.
