# جوب — Lane's Lexicon

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%88%D8%A8/sozluk/lexicon
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AC%D9%88%D8%A8/entries/lexicon

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [جوب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%88%D8%A8.md)
- Lane's Lexicon: Edward W. Lane · 19. yy

## Madde başı: جوب

جَابَهُ
1 جَابَهُ جاب جابه جابة , (S, * TA,) aor. يَجُوبُ, (S, TA,) inf. n. جَوْبٌ (S, A, K, TA) and تَجْوَابٌ, (Har p. 336,) He made a hole in it; or rent, or tore, it; (S, A, K, TA;) as also ↓ اجتابهُ: (K, * TA:) he made a hole through, or in, or into, it; perforated, pierced, or bored, it: (TA:) he cut it: (S, A, K, TA:) he cut it in like manner as one cuts a جَيْب [or an opening at the neck and bosom of a shirt &c.]: (L, TA:) he made, or cut, a hole in the middle of it; cut a piece out of the middle of it; hollowed it out; or excavated it. (TA.) You say, جاب الصَّخْرَةَ He made a hole in the rock; (A, TA;) perforated, pierced, or bored, it. (TA.) Hence, in the Kur [lxxxix. 8], وَثَمُودَ الَّذِينَ جَابُوا الصَّخْرَ بِالوَادِ (Fr, S, TA) And Thamood, who made holes in the rocks, (Fr, TA,) or cut the rocks, (Bd, Jel,) [or hollowed them out,] and made them dwellings, in the valley, (Fr, Bd, Jel, TA,) i. e., in Wلdi-l-Kurà. (Bd, Jel.) You say also, جاب القَمِيصَ, (S, A, K,) aor. بَجُوبُ, [inf. n. جَوْبٌ;] (S, K, and Msb in art. جيب;) and aor. يَجِيبُ, (S, K,) [inf. n., app., جِيبٌ, originally جَوْبٌ; see a verse cited below, and a remark of Sh thereon;] and ↓ جوّبهُ; (A, K;) He hollowed out, or cut out in a round form, the جَيْب of the shirt: (S, and Msb in art. جيب:) or he cut the جَيْب of the shirt: (A:) or he made a جَيْب to the shirt; (K;) as also جَيَّبَهُ, (S, and Msb in art. جيب,) inf. n. تَجْيِيبٌ. (S.) And جاب الثَّوْبَ He cut the garment, or piece of cloth; [or cut it out;] as also ↓ اجتابهُ. (A.) And جاب النَّعْلَ, inf. n. جَوْبٌ, He cut out the sandal. (TA.) And جاب القَرْنُ [i. e. جاب اللَّحْمَ] The horn cut the flesh and came forth. (TA.) ― -b2- [Hence, also,] جاب, (S, A, Msb, TA,) aor. يَجُوبُ (S, Msb, TA) and يَجِيبُ, (S, TA,) inf. n. جَوْبٌ; (TA;) and ↓ اجتاب; (S, A, TA;) (tropical:) He traversed, or crossed, (S, A, * Msb, TA,) or cut through by journeying, (TA,) a country, (S, TA,) or a land, (Msb,) and a desert, and the darkness: (A, * TA:) and جَوْبٌ signifies likewise the pouncing down of a bird. (TA.) A rلjiz says,
بَاتَتْ تَجِيبُ أَدْعَجَ الظَّلَامِ
جِيبَ البِيَطْرِ مِدْرَعَ الهُمَامِ
(assumed tropical:) [She passed the night cutting through the black darkness, like as the tailor cuts through the woollen tunic of the valiant chief, making the opening at the neck and bosom]: (S: [but in one copy, instead of جِيبَ, I here find جَيْبَ; and in art. بطر, شَقَّ:]) and Sh remarks that this [verb تجيب, or the inf. n. جيب,] is not from الجَيْبُ [meaning “ the opening at the neck and bosom ” of a shirt &c.], because its medial radical is و, and that of الجيب is ى: (TA:) [i. e., جاب, aor. يجيب, is originally جَوَبَ, aor. يَجْوِبُ.] One says also, of news, يَجُوبُ الأَرْضَ مِنْ بَلَدٍ اـِلَى بَلَدٍ (assumed tropical:) [It traverses the earth from country to country, or the land from town to town]. (S, TA.) And of proverbs, تَجُوبُ البِلَادَ (assumed tropical:) They are current in the countries, or towns. (TA.) ― -b3- It is said in a trad., جِيبَتِ العَرَبُ عَنَّا كَمَا جِيبَتِ الرَّحَا عَنْ قُطْبِهَا (assumed tropical:) The Arabs were rent from us, like as the mill-stone is rent from its pivot; we being in the midst, and they around us. (TA.) -A2- جَابَتِ الدَّعْوَةُ: see أَجْوَبُ.

جوّب
2 جوّب جوب : see 1. ― -b2- Also, said of the light of the moon, (assumed tropical:) It illumined, and rendered clear, [by penetrating,] a dark night. (TA.) -A2- جوّب عَلَيْهِ [from جَوْبٌ “ a shield ”] He shielded him. (TA: so accord. to an explanation of the act. part. n.)

3 جَاْوَبَ [جاوبهُ, inf. n. مُجَاوَبَةٌ, He returned him answer for answer, or answers for answers; held a dialogue, colloquy, conference, disputation, or debate, with him; bandied words with him.] See 6, in two places.

اجابهُ
4 اجابهُ أجاب أجابه اـجابة اجابه اجابة جابه , (S, A, Msb, TA,) inf. n. اـِجَابَةٌ (S, Msb, K, * TA) and اـِجَابٌ (K, * TA) and ↓ جَابَةٌ, (Kr, TA,) or this last is a simple subst., (AHeyth, S, TA,) like طَاعَةٌ and طَاقَةٌ, (S, A,) used in the place of an inf. n.; (AHeyth, TA;) and ↓ استجابهُ (A, K, TA) and ↓ اِسْتَجُوَبَهُ and لَهُ ↓ اِستجاب; (K, TA;) [for] اـِجَابَةٌ and ↓ اِسْتِجَابَةٌ are syn.; (S, TA;) He answered him, replied to him, responded to him, (Msb, TA,) either affirmatively or negatively. (Msb.) And اجاب قَوْلَهُ He answered, or replied to, his saying. (Msb.) And اجاب عَنْ سُؤَالِهِ (S, TA) He answered, or replied to, his question. (TA.) And اجاب دُعَآءَهُ, (Msb, TA, *) and دُعَآءَهُ ↓ استجاب, (S, A, TA,) and لَهُ ↓ استجاب, (Msb,) and مِنْهُ ↓ استجاب, (Har p. 307,) said of God, (S, A, Msb, TA,) [He answered his prayer;;] He accepted his prayer; (Msb;) He recompensed his prayer by gift and acceptance. (TA.) It is said in the Kur [ii. 182], أُجِيبُ دَعْوةَ الدَّاعِى اـِذَا لِى ↓ دَعَانِ فَلْيَسْتَجِيبُوا [I answer the prayer of him who prayeth to me;] therefore let them answer me; (TA;) i. e., let them answer my call by obedience, (Jel,) when I call them to belief and obedience: (Bd:) accord. to Fr, what is here meant [by the last verb] is تَلْبِيَة [q. v. in art. لبى]: (TA:) [or let them give me their assent, or consent, to my call; or let them obey my call: for you say, اجابهُ اـِلَى شَىْءٍ and عَلَى شَىْءٍ, (for the latter of which there is authority in this art. in the TA, but the former is more common,) and] له ↓ استجاب, He obeyed him, or complied with his desire, in doing a thing, [or consented to do it,] when summoned, or invited, to do it. (Msb.) ― -b2- اجابت الأَرْضُ (assumed tropical:) The land produced plants, or herbage. (Ham p. 94.) ― -b3- دَمْعٌ يُجِيبُ (assumed tropical:) Tears running, or flowing; as though called for and answering the call. (Har p. 71.) -A2- The forms أَجْوَبَ and أَجْوِبْ [as verbs of wonder] are not used: therefore you say, مَا أَجْوَدَ جَوَابَهُ and أَجْوِدْ بِجَوَابِهِ [How good is his answer, or reply!]; not مَا أَجْوَبَهُ nor أَجْوِبْ بِهِ: nor do you say, هُوَ أَجْوَبُ مِنْكَ [meaning He is better in answering, or replying, than thou: but see أَجْوَبُ, below]. (Sb, TA.)

تجاوبوا
6 تجاوبوا جاوب تجاوب تجاوبوا i. q. بَعْضُهُمْ بَعْضًا ↓ جَاوَبَ [They returned one another answer for answer, or answers for answers; they answered one another; replied, one to another; held a dialogue, colloquy, conference, disputation, or debate, together; bandied words, one with another]: (K:) ↓ مُجَاوَبَةٌ and تَجَاوُبٌ both signify i. q. تَحَاوُرٌ. (S, TA.) In like manner one says of turtle-doves, (A,) of pigeons, of braying camels, and of neighing horses. (TA.) ― -b2- [Hence,] يَتَجَاوَبُ أَوَّلُ كَلَامِهِ وَآخِرُهُ (tropical:) The first and the last parts of his speech correspond, or are consistent. (A, TA.)

انجاب
7 انجاب أنجاب اـنجاب انجاب ٱنجاب [It (a garment) became rent, or slit: see مُنْجَابٌ]. ― -b2- Said of a cloud, or a collection of clouds, It cleared away [so as to leave an open space]. (S, Msb.) It is said in a trad., وَانْجَابَ السَّحَابُ عَنِ المَدِينَةِ حَتَّى صَارَكَالاـِ كْلِيلِ And the clouds became gathered and drawn together, and cleared away from the city [so that they became like a crown]. (TA.) ― -b3- [It (a place) was, or became, clear, open, or unobstructed.] See جَوْبَةٌ -A2- انجابت She (a camel) stretched forth her neck, to be milked; (K;) as though she complied with the desire of her milker to be restrained [for that purpose]: but Fr says that he had not found a verb of this measure from أَجَابَ. (TA.)

اجتاب
8 اجتاب اجتاب : see 1, in three places. ― -b2- He dug a well. (K.) And اجتابت, said of a wild cow, She hollowed out, or excavated, a place to shelter herself from the rain. (TA.) ― -b3- He put on, i. e. clad himself with, (T, S, K,) a garment, (T,) or a shirt; (S, K;) he entered into a shirt: and in like manner, (assumed tropical:) the darkness. (TA.)

١٠
10 استجاب ١٠ and اِسْتَجْوَبَ , inf. n. اِسْتِجَابَةٌ: see 4, nine places.

جَابٌ
جَابٌ جذاب : see جَأُبٌ, in art. جأب

جَوْبٌ
جَوْبٌ جوب [an inf. n. (of 1, q. v.,) used in the sense of a pass. part. n. Hence,] a tribe is said to be جَوْبُ أَبٍ as meaning Cut [as it were] from one father; [sprung from the loins of one father;] occurring in a trad. (TA.) ― -b2- A fire-place; [so called because hollowed out;] syn. كَانُونٌ. (K.) ― -b3- A large دَلْو [or bucket; because of its hollow form]. (Kr, K.) ― -b4- A shield; (S, K;) as also ↓ جَوْبَةٌ (TA) and ↓ مِجْوَبٌ: (K:) [see a verse cited voce يَلَبٌ:] pl. of the first أَجْوَابٌ. (TA.) ― -b5- A garment like the بَقِيرَة: [so called because it has a slit in the middle, through which the head is put:] (S:) or a woman's shift. (K.) ― -b6- See also جَوْبَةٌ -A2- [A kind, or sort.] You say, فُلَانٌ فِيهِ جَوْبَانِ مِنْ خُلُقٍ [In such a one are two kinds of temper, or disposition]; i. e., he does not remain in one temper, or disposition. (TA.) And Dhu-Rummeh says,
جَوْبَيْنِ مِنْ هَمَاهِمِ الأَغْوَالِ
meaning Thou hearest two kinds of the sounds, or voices, [or mutterings,] of the ghools. (TA.)

جَيْبٌ
جَيْبٌ جيب meaning The [part called] طَوْق of a shirt, (see art. جيب,) is, accord. to some, from the root جوب, because the middle of it is cut out: accord. to others, from the root جيب. (TA.)

جَابَةٌ
جَابَةٌ جاب جابه جابة is an inf. n. of أَجَابَ, (Kr, TA,) or a simple subst. (A Heyth, S, TA) used in the place of an inf. n. (A Heyth, TA. See 4.) Hence, أَسَآءَ سَمْعًا فَأَسَآءَ جَابَةً [He heard ill, and therefore answered ill]: (S, A, K:) a prov., and therefore not to be rehearsed otherwise than in the original way, as above: [not to be altered by the substitution of اـِجَابَةٌ or اـِجَابًا for جَابَةً:] its origin is said to have been this: Sahl [or Suheyl] Ibn-' Amr had an insane son; and a man said to him, أَيْنَ أَمُّكَ, i. e. “ Whither is thy tending? ” to which he (thinking that he said, أَيْنَ أُمُّكَ [“ Where is thy mother ! ”],) answered, “ She is gone to buy flour: ” whereupon his father uttered the words of this prov. (TA. [See also Freytag's Arab. Prov. i. 603.]) See also جَوَابٌ -A2- جَابَةُ المِدْرَى is a dial. var. of جَأْبَةُ المدرى: (K: [see art. جأب:]) accord. to AO and Sh, it is without ء: accord. to the former, it means A doe-gazelle when her horn has come forth; and accord. to the latter, when her horn has cut the skin and come forth: (T, TA:) or it means having smooth horns; and if so, it has no [known] derivation. (TA.) [See also art. درى.]

جَوْبَةٌ
جَوْبَةٌ جوب جوبه جوبة A depressed place amid the houses of a people, into which the rain-water flows: (TA:) a pit, an excavation, or a hollow, (T, K, TA,) round and wide: (T, TA:) a gap, or an opening, in the clouds; and in mountains: and a clear space (↓ مَوْضِعٌ يَنْجَابُ) in a [stony tract such as is called] حَرَّة: (S:) a place (AHn, K) that is clear, (AHn,) plain and smooth, (AHn, K,) such as is termed دَارَةٌ, with few trees, like a round غَائط [or wide and depressed tract], (AHn,) in a tract that is hard, or hard and level, or level but rough, (AHn, K,) and such as is of large extent, not in sands nor in a mountain; so called because [for the most part] clear of trees: (AHn:) and an intervening space between houses; (K;) as also ↓ جَوْبٌ: (TA:) and a wide, or spacious, and smooth tract, between two lands: (K:) any wide gap, or opening: any gap, or opening, without buildings: (TA:) pl. جُوَبٌ (S, K) and جَوْبَاتٌ (TA.) ― -b2- The former of these pls. also signifies The pudenda of women; syn. فُرُوجٌ. (TA.) ― -b3- See also جَوْبٌ

جِيبَةٌ
جِيبَةٌ جيب جيبه جيبة i. q. جَوَابٌ, q. v. (S, K.) So in the phrase, اـِنَّهُ لَحَسَنُ الجِيَبةِ [Verily he is good in respect of answer or reply or response: or here it seems rather to signify, agreeably with analogy, the mode, or manner, of answering or replying or responding]. (S.)

جَوَابٌ
جَوَابٌ جابية جواب An answer, a reply, or a response, (Msb, TA, *) to a letter, or writing, and to a saying, or question; and this is either affirmative or negative: (Msb:) [accord. to some, it is only after a question or demand; but this is not correct; for it is often a reply to an affirmation:] ↓ جِيبَةٌ [q. v.] is syn. therewith; (S, K;) and so are ↓ جَابَةٌ [q. v.] and ↓ مَجُوبَةٌ: (K:) the pl. of جواب is أَجْوِبَةٌ and جَوَابَاتٌ (Msb.) [Hence, in grammar, حَرْفُ جَوَابٍ A responsive, or replicative, particle. And جَوَابُ شَرْطٍ An apodosis; the complement, or correlative, of a condition; as أَكْرَمْتُكَ in the saying, اـِنْ جِئْتَنِى أَكْرَمْتُكَ; also called جَزَآءُ شَرْطٍ, and جَوَابُ جَزَآءٍ. And جَوَابُ قَسَمٍ The complement of an oath.] ― -b2- Also The sound of a bird pouncing down from the sky. (TA from a trad.)

جَوَّابٌ
جَوَّابٌ جابية جواب [An excellent well-digger:] a surname given to Mلlik Ibn-Kaab El-Kilلbee, (AO, ISk, S, K, *) because he dug not a well nor bored a rock without making it to yield water. (AO, ISk, S.) ― -b2- (assumed tropical:) A traverser of countries; one who travels much. (TA.) Hence, جَوَّابُ لَيْلٍ سَرْمَدٍ (assumed tropical:) One who travels all the night without sleeping. (TA.) And جَوَّابٌ جَأّبٌ (assumed tropical:) One who traverses the countries and gains wealth. (TA.) And جَوَّابُ الفَلَاةِ (assumed tropical:) The guide of the desert. (TA.)

الجَائِبُ العَيْنِ
الجَائِبُ العَيْنِ ذ The lion. (K.)

جَائِبَةُ خَبَرٍ
جَائِبَةُ خَبَرٍ ذ (tropical:) News that traverses the earth, from country to country, or town to town: (S, A: *) or i. q. طَرِيقَة خَارِقَة [app. a mistranscription for طِرِيفَة خارقة, meaning recent news that traverses the land]. (K.) And [the pl.] جَوَائِبُ (assumed tropical:) Tidings from afar. (K.) And جَوَائِبُ الأَمْثَالِ (assumed tropical:) Current proverbs; such as traverse the countries. (TA.)

أَجْوَبُ
أَجْوَبُ ذ , [see 4,] in the following question, put to Mohammad, (TA,) أَىُّاللَّيْلِ أَجْوَبُ دَعْوَةً is either from جُبْتُ الأَرْضَ (K, TA) “ I traversed the land, ” (TA,) and signifies (tropical:) More, or most, penetrating to the places whence the answer is imagined to proceed; (K, TA;) or [it signifies more, or most, quick in being answered,] from الدَّعْوَةُ ↓ جَابَتِ, of the measure فَعُلَت, [i. e., originally جَوُبَت,] “ the prayer became answered, ” which, however, is a verb not in use, like as فَقِيرٌ and شَدِيدٌ are imagined to be derived from فَقُرَ and شَدُدَ: (Z, TA:) or it signifies more, or most, quick of answer, [from أَجَابَ,] and is [anomalous, and] similar to أَطْوَعُ [“ more obedient ”], from الطَّاعَةُ, [i. e. from أَطَاعَ “ he obeyed, ”] (M, L, TA,) and to أَعْطَى [“ more, or most, excellent in giving, ” from أَعْطَى “ he gave ”], and لَوَاقِحَ [pl. of لَاقِحَةٌ a “ fecundating ” wind, (in the Kur xv. 22,) from أَلْقَحَ “ he, or it, fecundated ”], (M, L, K, TA,) and the like; (M, L, TA;) and if so, the word is anomalous because a word of the measure أَفْعَلُ of this kind is not derived from a verb of more than three letters, except in certain cases of deviation from the constant course of speech: (L, TA:) the meaning is, (tropical:) What part of the night is that [in which prayer most quickly penetrates? or] in which prayer is most quick in being answered? (Mgh:) or what part of the night is that in which God is most quick in answering prayer? (L, TA.)

مَجُوبُ
مَجُوبُ مجوب [pass. part. n. of 1, q. v.:] Anything cut in the middle, or of which the middle is cut out; as also ↓ مُجَوَّبٌ; (T, TA;) and the latter, anything hollowed out in the middle. (TA.)

مِجْوَبٌ
مِجْوَبٌ مجوب An iron instrument with which one cuts [or perforates or hollows out]. (S, TA.) ― -b2- See also جَوْبٌ

المُجِيبُ
المُجِيبُ المجيب مجيب one of the names of God; The Answerer of prayer; He who recompenses prayer and petition by gift and acceptance. (TA.)

مَجُوبَةٌ
مَجُوبَةٌ مجوبه مجوبة : see جَوَابٌ

مُجَوَّبٌ
مُجَوَّبٌ مجوب : see مَجُوبٌ ― -b2- [Hence,] أَرْضٌ مُجَوَّبَةٌ (assumed tropical:) A land of which one part has been rained upon (K, TA) and not another. (TA.)

مِجْوَابٌ
مِجْوَابٌ مجواب An instrument with which palm-sticks and canes &c. are bored by the maker of cages or crates or the like. (TA in art. ثطب.)

مُتَجَاوِبٌ
مُتَجَاوِبٌ متجاوب (tropical:) Speech, or language, of which the several parts correspond, or are consistent. (A, TA.)

مُنْجَابٌ
مُنْجَابٌ منجاب A garment rent, or slit. (Ham p. 338.)

### Türkçe

**جَابَهُ**
1 **جَابَهُ** جâb, **جَابَهُ** جâbe, **جَابَةً**, (S, * TA,) muzâri‘i **يَجُوبُ**, (S, TA,) mastarı **جَوْبٌ** (S, A, K, TA) ve **تَجْوَابٌ**, (Har p. 336,) onda bir delik açtı; yahut onu yardı, yahut yırttı; (S, A, K, TA;) bunun gibi ↓ **اجتابهُ**: (K, * TA:) onda, yahut içinde, yahut içine bir delik açtı; onu deldi, dürttü, yahut matkapla deldi: (TA:) onu kesti: (S, A, K, TA:) onu, birinin **جَيْب**’i [yahut bir gömleğin vb. boyun ve göğüs açıklığını] kestiği gibi kesti: (L, TA:) onun ortasında bir delik yaptı yahut kesti; ortasından bir parça çıkardı; içini oydu; yahut kazdı. (TA.) Şöyle dersin: **جاب الصَّخْرَةَ** Kayada bir delik açtı; (A, TA;) onu deldi, dürttü, yahut matkapla deldi. (TA.) Bundan dolayı, Kur’ân’da [lxxxix. 8], **وَثَمُودَ الَّذِينَ جَابُوا الصَّخْرَ بِالوَادِ** (Fr, S, TA) Ve Semûd ki kayalarda delikler açtılar, (Fr, TA,) yahut kayaları kestiler, (Bd, Jel,) [yahut içlerini oydular,] ve onları vadide meskenler yaptılar, (Fr, Bd, Jel, TA,) yani Vâdî’l-Kurâ’da. (Bd, Jel.) Yine dersin, **جاب القَمِيصَ**, (S, A, K,) muzâri‘i **بَجُوبُ**, [mastarı **جَوْبٌ**;] (S, K, ve Msb, **جيب** maddesinde;) ve muzâri‘i **يَجِيبُ**, (S, K,) [mastarı, görünüşe göre, **جِيبٌ**, aslında **جَوْبٌ**; aşağıda zikredilen bir beyte ve Ş’nin bunun üzerine bir notuna bak;] ve ↓ **جوّبهُ**; (A, K;) gömleğin **جَيْب**’ini oydu, yahut yuvarlak biçimde kesti: (S, ve Msb, **جيب** maddesinde:) yahut gömleğin **جَيْب**’ini kesti: (A:) yahut gömleğe bir **جَيْب** yaptı; (K;) bunun gibi **جَيَّبَهُ**, (S, ve Msb, **جيب** maddesinde,) mastarı **تَجْيِيبٌ**. (S.) Ve **جاب الثَّوْبَ** Elbiseyi yahut kumaş parçasını kesti; [yahut onu kesip çıkardı;] bunun gibi ↓ **اجتابهُ**. (A.) Ve **جاب النَّعْلَ**, mastarı **جَوْبٌ**, sandalı kesip çıkardı. (TA.) Ve **جاب القَرْنُ** [yani **جاب اللَّحْمَ**] Boynuz eti kesti ve dışarı çıktı. (TA.) ― -b2- [Bundan dolayı, ayrıca,] **جاب**, (S, A, Msb, TA,) muzâri‘i **يَجُوبُ** (S, Msb, TA) ve **يَجِيبُ**, (S, TA,) mastarı **جَوْبٌ**; (TA;) ve ↓ **اجتاب**; (S, A, TA;) (mecaz:) bir memleketi (S, TA) yahut bir ülkeyi, (Msb,) ve bir çölü, ve karanlığı katetti, yahut geçti, (S, A, * Msb, TA,) yahut yolculukla yarıp geçti, (TA,). Ve **جَوْبٌ** aynı zamanda bir kuşun dalıp inişini de ifade eder. (TA.) Bir recez şairi der ki,
بَاتَتْ تَجِيبُ أَدْعَجَ الظَّلَامِ
جِيبَ البِيَطْرِ مِدْرَعَ الهُمَامِ
(mecaz kabul edilerek:) [Geceyi, yiğit reisin yünlü tuniğinin boyun ve göğüs açıklığını yapan terzinin onu yarıp geçmesi gibi, kapkara karanlığı yarıp geçerek geçirdi]: (S: [fakat bir nüshada, burada **جِيبَ** yerine **جَيْبَ** buluyorum; ve **بطر** maddesinde, **شَقَّ**:]) ve Ş, bunun [fiil **تَجِيبُ**’in yahut mastar **جِيب**’in] **الجَيْبُ**’ten [“gömleğin vb. boyun ve göğüs açıklığı” anlamındaki] olmadığını, çünkü bunun orta kök harfinin **و** olduğunu, **الجيب**’inkinin ise **ى** olduğunu söyler: (TA:) [yani, **جاب**, muzâri‘i **يَجِيبُ**, aslında **جَوَبَ**, muzâri‘i **يَجْوِبُ**’dur.] Yine haber hakkında şöyle denir: **يَجُوبُ الأَرْضَ مِنْ بَلَدٍ اـِلَى بَلَدٍ** (mecaz kabul edilerek:) [Yeryüzünü ülkeden ülkeye, yahut beldeden beldeye kat eder]. (S, TA.) Ve darbımeseller hakkında: **تَجُوبُ البِلَادَ** (mecaz kabul edilerek:) Ülkelerde yahut şehirlerde dolaşımda olurlar. (TA.) ― -b3- Bir hadiste şöyle denmiştir: **جِيبَتِ العَرَبُ عَنَّا كَمَا جِيبَتِ الرَّحَا عَنْ قُطْبِهَا** (mecaz kabul edilerek:) Araplar bizden yarılıp ayrıldı; değirmen taşının milinden yarılıp ayrılması gibi; biz ortada, onlar çevremizde iken. (TA.) -A2- **جَابَتِ الدَّعْوَةُ**: **أَجْوَبُ**’a bak.

**جوّب**
2 **جوّب** **جوب**: 1’e bak. ― -b2- Ayrıca, ay ışığı hakkında denir ki, (mecaz kabul edilerek:) karanlık bir geceyi aydınlattı ve [içine nüfuz ederek] açık kıldı. (TA.) -A2- **جوّب عَلَيْهِ** [**جَوْبٌ** “kalkan”dan] Onu kalkanladı. (TA: fa‘il isminin bir açıklamasına göre böyle.)

3 **جَاْوَبَ** [**جاوبهُ**, mastarı **مُجَاوَبَةٌ**, ona cevap üstüne cevap verdi; onunla karşılıklı konuşma, söyleşi, konferans, münazara yahut tartışma yaptı; onunla söz atıştı.] 6’ya, iki yerde, bak.

**اجابهُ**
4 **اجابهُ** **أجاب** **أجابه** **اـجابة** **اجابه** **اجابة** **جابه**, (S, A, Msb, TA,) mastarı **اـِجَابَةٌ** (S, Msb, K, * TA) ve **اـِجَابٌ** (K, * TA) ve ↓ **جَابَةٌ**, (Kr, TA,) yahut bu sonuncusu, (AHeyth, S, TA,) **طَاعَةٌ** ve **طَاقَةٌ** gibi, (S, A,) mastar yerine kullanılan basit bir isimdir; (AHeyth, TA;) ve ↓ **استجابهُ** (A, K, TA) ve ↓ **اِسْتَجُوَبَهُ** ve **لَهُ** ↓ **اِستجاب**; (K, TA;) [çünkü] **اـِجَابَةٌ** ve ↓ **اِسْتِجَابَةٌ** eş anlamlıdır; (S, TA;) ona cevap verdi, ona karşılık verdi, ona yanıt verdi, (Msb, TA,) ister olumlu ister olumsuz. (Msb.) Ve **اجاب قَوْلَهُ** Onun sözünü cevapladı yahut ona karşılık verdi. (Msb.) Ve **اجاب عَنْ سُؤَالِهِ** (S, TA) Onun sorusunu cevapladı yahut ona karşılık verdi. (TA.) Ve **اجاب دُعَآءَهُ**, (Msb, TA, *) ve **دُعَآءَهُ** ↓ **استجاب**, (S, A, TA,) ve **لَهُ** ↓ **استجاب**, (Msb,) ve **مِنْهُ** ↓ **استجاب**, (Har p. 307,) Allah hakkında söylenir, (S, A, Msb, TA,) [Onun duasını cevapladı;] onun duasını kabul etti; (Msb;) duasını bağış ve kabul ile karşılıklandırdı. (TA.) Kur’ân’da [ii. 182] şöyle denir: **أُجِيبُ دَعْوةَ الدَّاعِى اـِذَا لِى ↓ دَعَانِ فَلْيَسْتَجِيبُوا** [Bana dua edenin duasını cevaplarım;] öyleyse bana cevap versinler; (TA;) yani, beni iman ve itaate çağırdığımda, çağrıma itaatle cevap versinler, (Jel,) : (Bd:) Fr’ye göre burada [son fiille] kastedilen **تَلْبِيَة**’dir [bk. **لبى** maddesi]: (TA:) [yahut çağrıma rıza yahut kabul versinler; yahut çağrıma itaat etsinler: çünkü şöyle dersin, **اجابهُ اـِلَى شَىْءٍ** ve **عَلَى شَىْءٍ**, (ikincisi için bu maddede TA’da delil vardır; fakat birincisi daha yaygındır,) ve] **له** ↓ **استجاب**, bir şeyi yapmada ona itaat etti, yahut onun isteğine uydu, [yahut onu yapmaya razı oldu,] çağrıldığında yahut davet edildiğinde. (Msb.) ― -b2- **اجابت الأَرْضُ** (mecaz kabul edilerek:) Yer bitkiler yahut otlar çıkardı. (Ham p. 94.) ― -b3- **دَمْعٌ يُجِيبُ** (mecaz kabul edilerek:) Akan yahut çağlayan gözyaşı; sanki çağrılmış da çağrıya cevap veriyormuş gibi. (Har p. 71.) -A2- **أَجْوَبَ** ve **أَجْوِبْ** şekilleri [taaccüb fiilleri olarak] kullanılmaz: bu yüzden **مَا أَجْوَدَ جَوَابَهُ** ve **أَجْوِدْ بِجَوَابِهِ** [Onun cevabı ne kadar iyidir!]; **مَا أَجْوَبَهُ** demezsin, ne de **أَجْوِبْ بِهِ**: ve **هُوَ أَجْوَبُ مِنْكَ** de demezsin [“O, cevap vermede senden daha iyidir” anlamında: fakat aşağıda **أَجْوَبُ**’a bak]. (Sb, TA.)

**تجاوبوا**
6 **تجاوبوا** **جاوب** **تجاوب** **تجاوبوا** yani **بَعْضُهُمْ بَعْضًا** ↓ **جَاوَبَ** [Birbirlerine cevap üstüne cevap verdiler; birbirlerine cevap verdiler; birbirlerine karşılık verdiler; birlikte karşılıklı konuşma, söyleşi, konferans, münazara yahut tartışma yaptılar; birbirleriyle söz atıştılar]: (K:) ↓ **مُجَاوَبَةٌ** ve **تَجَاوُبٌ** ikisi de **تَحَاوُرٌ** ile aynı anlamdadır. (S, TA.) Aynı şekilde kumrular, (A,) güvercinler, böğüren develer ve kişneyen atlar hakkında da söylenir. (TA.) ― -b2- [Bundan dolayı,] **يَتَجَاوَبُ أَوَّلُ كَلَامِهِ وَآخِرُهُ** (mecaz:) Sözünün ilk ve son kısımları birbirine uygun düşer, yahut tutarlıdır. (A, TA.)

**انجاب**
7 **انجاب** **أنجاب** **اـنجاب** **انجاب** **ٱنجاب** [O (bir elbise) yırtık yahut yarık oldu: **مُنْجَابٌ**’a bak]. ― -b2- Bir bulut yahut bulut topluluğu hakkında: Açıldı gitti [açık bir boşluk bırakacak şekilde]. (S, Msb.) Bir hadiste şöyle denir: **وَانْجَابَ السَّحَابُ عَنِ المَدِينَةِ حَتَّى صَارَكَالاـِ كْلِيلِ** Ve bulutlar toplanıp bir araya çekildi ve şehirden açılıp gitti [öyle ki taç gibi oldular]. (TA.) ― -b3- [O (bir yer) açık, boş, yahut engellenmemiş oldu yahut oldu.] **جَوْبَةٌ**’a bak. -A2- **انجابت** O (dişi deve) sağılmak için boynunu uzattı; (K;) sanki sağanın, [bu amaçla] tutulmasına dair isteğine uydu: fakat Fr, **أَجَابَ**’dan bu vezinde bir fiil bulmadığını söyler. (TA.)

**اجتاب**
8 **اجتاب** **اجتاب**: 1’e, üç yerde, bak. ― -b2- Bir kuyu kazdı. (K.) Ve **اجتابت**, yaban ineği hakkında: Yağmurdan korunmak için bir sığınak yeri oydu yahut kazdı. (TA.) ― -b3- Bir elbise giydi, yani onunla giyindi, (T, S, K,) (T,) yahut bir gömlek; (S, K;) bir gömleğin içine girdi: ve aynı şekilde, (mecaz kabul edilerek:) karanlık. (TA.)

**١٠**
10 **استجاب** ١٠ ve **اِسْتَجْوَبَ**, mastarı **اِسْتِجَابَةٌ**: 4’e, dokuz yerde, bak.

**جَابٌ**
**جَابٌ** **جذاب**: **جَأُبٌ**’a, **جأب** maddesinde, bak.

**جَوْبٌ**
**جَوْبٌ** **جوب** [1’in mastarı (bk.); mef‘ûl ismi anlamında kullanılır. Bundan dolayı,] bir kabileye **جَوْبُ أَبٍ** denir; anlamı: bir babadan kesilmiş [sanki]; [bir babanın sulbünden türemiş;] bir hadiste vârid olmuştur. (TA.) ― -b2- Bir ocak yeri; [oyulmuş olduğu için böyle adlandırılır;] eş anlamlısı **كَانُونٌ**. (K.) ― -b3- Büyük bir **دَلْو** [yahut kova; oyuk biçiminden dolayı]. (Kr, K.) ― -b4- Bir kalkan; (S, K;) bunun gibi ↓ **جَوْبَةٌ** (TA) ve ↓ **مِجْوَبٌ**: (K:) [**يَلَبٌ** maddesinde zikredilen bir beyte bak:] birincinin çoğulu **أَجْوَابٌ**. (TA.) ― -b5- **بَقِيرَة** gibi bir elbise: [ortasında başın geçirildiği bir yarık bulunduğu için böyle adlandırılır:] (S:) yahut bir kadının iç gömleği. (K.) ― -b6- Ayrıca **جَوْبَةٌ**’a bak. -A2- [Bir tür, yahut çeşit.] Şöyle dersin: **فُلَانٌ فِيهِ جَوْبَانِ مِنْ خُلُقٍ** [Falanda huydan iki çeşit vardır]; yani tek bir huyda kalmaz. (TA.) Ve Zû’r-Rumme der ki,
جَوْبَيْنِ مِنْ هَمَاهِمِ الأَغْوَالِ
yani: gûllerin seslerinden yahut seslenişlerinden [yahut mırıldanmalarından] iki çeşit işitirsin. (TA.)

**جَيْبٌ**
**جَيْبٌ** **جيب** anlamı: bir gömleğin **طَوْق** denilen kısmı, (**جيب** maddesine bak,) bazılarına göre, kök **جوب**’dandır; çünkü ortası kesilip çıkarılır: başkalarına göre, kök **جيب**’dandır. (TA.)

**جَابَةٌ**
**جَابَةٌ** **جاب** **جابه** **جابة** **أَجَابَ**’ın mastarıdır, (Kr, TA,) yahut mastar yerine kullanılan basit bir isimdir. (A Heyth, S, TA) (A Heyth, TA. 4’e bak.) Bundan dolayı, **أَسَآءَ سَمْعًا فَأَسَآءَ جَابَةً** [Kötü işitti, bu yüzden kötü cevap verdi]: (S, A, K:) bir darbımeseldir; bu yüzden yukarıdaki asıl şekli dışında rivayet edilmez: [**جَابَةً** yerine **اـِجَابَةٌ** yahut **اـِجَابًا** konularak değiştirilmez:] bunun aslı şöyle olmuş denir: Sehl [yahut Süheyl] İbn-‘Amr’ın deli bir oğlu vardı; bir adam ona **أَيْنَ أَمُّكَ** dedi, yani “Nereye yönelişin?”; o ise (onun **أَيْنَ أُمُّكَ** [“Annen nerede!”] dediğini sanarak) “Un almaya gitti” diye cevap verdi; bunun üzerine babası bu darbımeselin sözlerini söyledi. (TA. [Freytag’ın Arab. Prov. i. 603’üne de bak.]) Ayrıca **جَوَابٌ**’a bak. -A2- **جَابَةُ المِدْرَى** **جَأْبَةُ المدرى**’nın lehçe varyantıdır: (K: [**جأب** maddesine bak:]) AO ve Ş’ye göre hemzesizdir: birincisine göre, boynuzu çıkmışken dişi ceylan demektir; ikincisine göre, boynuzu deriyi kesip çıkmışken: (T, TA:) yahut pürüzsüz boynuzlu demektir; böyleyse [bilinen] bir türetimi yoktur. (TA.) [Ayrıca **درى** maddesine bak.]

**جَوْبَةٌ**
**جَوْبَةٌ** **جوب** **جوبه** **جوبة** Bir kavmin evleri arasında, yağmur suyunun aktığı çukur bir yer: (TA:) bir çukur, bir kazıntı, yahut bir oyuk, (T, K, TA,) yuvarlak ve geniş: (T, TA:) bulutlarda; ve dağlarda bir gedik yahut bir açıklık: ve **حَرَّة** denilen [taşlık arazi] içinde açık bir yer (↓ **مَوْضِعٌ يَنْجَابُ**): (S:) açık olan bir yer, (AHn, K) (AHn,) düz ve pürüzsüz, (AHn, K,) **دَارَةٌ** denilen türden, az ağaçlı, yuvarlak bir **غَائط** [yahut geniş ve çökük bir saha] gibi, (AHn,) sert, yahut sert ve düz, yahut düz ama engebeli bir arazide, (AHn, K,) ve kumlarda dağda da olmayan, geniş kapsamlı olan; [çoğunlukla] ağaçsız olduğu için böyle adlandırılır: (AHn:) ve evler arasında bir ara boşluk; (K;) bunun gibi ↓ **جَوْبٌ**: (TA:) iki arazi arasında geniş yahut ferah ve pürüzsüz bir saha: (K:) her geniş gedik yahut açıklık: binalarsız her gedik yahut açıklık: (TA:) çoğulu **جُوَبٌ** (S, K) ve **جَوْبَاتٌ** (TA.) ― -b2- Bu çoğullardan birincisi ayrıca kadınların avret yerleri anlamına gelir; eş anlamlısı **فُرُوجٌ**. (TA.) ― -b3- Ayrıca **جَوْبٌ**’a bak.

**جِيبَةٌ**
**جِيبَةٌ** **جيب** **جيبه** **جيبة** **جَوَابٌ** ile aynı anlamdadır, bk. (S, K.) Şu ibarede böyledir: **اـِنَّهُ لَحَسَنُ الجِيَبةِ** [Şüphesiz o, cevap yahut karşılık yahut yanıt bakımından iyidir: yahut burada, kıyasa uygun olarak, cevap verme tarzı yahut biçimi anlamına gelir]. (S.)

**جَوَابٌ**
**جَوَابٌ** **جابية** **جواب** Bir mektuba yahut yazıya, ve bir söze yahut soruya cevap, karşılık yahut yanıt; ve bu ya olumlu ya olumsuzdur: (Msb:) [bazılarına göre yalnız soru yahut talep sonrasında olur; fakat bu doğru değildir; çünkü çoğu kez bir olumlamaya karşılıktır:] ↓ **جِيبَةٌ** [bk.] bununla eş anlamlıdır; (S, K;) ve ↓ **جَابَةٌ** [bk.] ve ↓ **مَجُوبَةٌ** da böyledir: (K:) **جواب**’ın çoğulu **أَجْوِبَةٌ** ve **جَوَابَاتٌ**’tır (Msb.) [Bundan dolayı, nahivde, **حَرْفُ جَوَابٍ**: cevap edatı. Ve **جَوَابُ شَرْطٍ**: şartın cevabı; şartın tamamlayıcısı yahut karşılığı; **اـِنْ جِئْتَنِى أَكْرَمْتُكَ** sözünde **أَكْرَمْتُكَ** gibi; buna **جَزَآءُ شَرْطٍ** ve **جَوَابُ جَزَآءٍ** da denir. Ve **جَوَابُ قَسَمٍ**: yeminin cevabı.] ― -b2- Ayrıca gökten dalıp inen bir kuşun sesi. (TA, bir hadisten.)

**جَوَّابٌ**
**جَوَّابٌ** **جابية** **جواب** [Çok iyi kuyu kazan:] Mâlik İbn-Ka‘b el-Kilâbî’ye verilen bir lakaptır, (AO, ISk, S, K, *) çünkü ne bir kuyu kazdı ne de bir kayayı deldi ki onu su verir kılmasın. (AO, ISk, S.) ― -b2- (mecaz kabul edilerek:) ülkeleri çok dolaşan; çok seyahat eden. (TA.) Bundan dolayı, **جَوَّابُ لَيْلٍ سَرْمَدٍ** (mecaz kabul edilerek:) bütün gece uyumadan yolculuk eden kimse. (TA.) Ve **جَوَّابٌ جَأّبٌ** (mecaz kabul edilerek:) ülkeleri dolaşıp servet kazanan kimse. (TA.) Ve **جَوَّابُ الفَلَاةِ** (mecaz kabul edilerek:) çölün kılavuzu. (TA.)

**الجَائِبُ العَيْنِ**
**الجَائِبُ العَيْنِ** ذ Aslan. (K.)

**جَائِبَةُ خَبَرٍ**
**جَائِبَةُ خَبَرٍ** ذ (mecaz:) yeryüzünü ülkeden ülkeye, yahut beldeden beldeye kat eden haber: (S, A: *) yahut **طَرِيقَة خَارِقَة** ile aynı anlamdadır [görünüşe göre **طِرِيفَة خارقة** için bir yanlış yazımdır; anlamı: ülkeyi kat eden yeni haber]. (K.) Ve [çoğulu] **جَوَائِبُ** (mecaz kabul edilerek:) uzaktan haberler. (K.) Ve **جَوَائِبُ الأَمْثَالِ** (mecaz kabul edilerek:) dolaşımda olan darbımeseller; ülkeleri kat edenler. (TA.)

**أَجْوَبُ**
**أَجْوَبُ** ذ, [4’e bak,] Muhammed’e sorulan şu soruda, (TA,) **أَىُّاللَّيْلِ أَجْوَبُ دَعْوَةً** ya **جُبْتُ الأَرْضَ** (K, TA) “yeri kat ettim”den, (TA,) olup (mecaz:) cevabın çıktığı tasavvur edilen yerlere daha çok, yahut en çok, nüfuz eden demektir; (K, TA;) yahut [daha çabuk cevaplanan demektir,] vezni **فَعُلَت** olan **الدَّعْوَةُ** ↓ **جَابَتِ**’ten, [yani aslında **جَوُبَت**’ten,] “dua cevaplanmış oldu”dan; ancak bu, **فَقِيرٌ** ve **شَدِيدٌ**’in **فَقُرَ** ve **شَدُدَ**’dan türetildiği tasavvur edildiği gibi, kullanılmayan bir fiildir: (Z, TA:) yahut daha çabuk cevap sahibi demektir, [**أَجَابَ**’dan,] ve [kural dışıdır, ve] **أَطْوَعُ** [“daha itaatkâr”], **الطَّاعَةُ**’dan, [yani **أَطَاعَ** “itaat etti”den], (M, L, TA,) ve **أَعْطَى** [“vermeye daha, yahut en, üstün”], **أَعْطَى** “verdi”den, ve **لَوَاقِحَ** [**لَاقِحَةٌ**’nın çoğulu; “dölleyici” rüzgâr; (Kur’ân xv. 22,) **أَلْقَحَ** “dölledi”den], (M, L, K, TA,) ve benzerleri gibidir; (M, L, TA;) ve eğer böyleyse, kelime kural dışıdır; çünkü bu türden **أَفْعَلُ** vezninde bir kelime, üç harften fazla fiilden, sözün yerleşik gidişinden sapmanın bazı durumları dışında, türetilmez: (L, TA:) anlamı, (mecaz:) gecenin hangi kısmıdır ki [onda dua en çabuk nüfuz eder? yahut] onda dua en çabuk cevaplanır? (Mgh:) yahut gecenin hangi kısmıdır ki Allah duaya en çabuk cevap verir? (L, TA.)

**مَجُوبُ**
**مَجُوبُ** **مجوب** [1’in mef‘ûl ismidir, bk.:] ortasından kesilmiş olan her şey, yahut ortası kesilip çıkarılmış olan; bunun gibi ↓ **مُجَوَّبٌ**; (T, TA;) ve ikincisi, ortası oyulmuş olan her şey. (TA.)

**مِجْوَبٌ**
**مِجْوَبٌ** **مجوب** Kesmek [yahut delmek yahut oymak] için kullanılan demir bir alet. (S, TA.) ― -b2- Ayrıca **جَوْبٌ**’a bak.

**المُجِيبُ**
**المُجِيبُ** **المجيب** **مجيب** Allah’ın isimlerinden biridir; duayı cevaplayan; duayı ve dileği bağış ve kabul ile karşılıklandıran. (TA.)

**مَجُوبَةٌ**
**مَجُوبَةٌ** **مجوبه** **مجوبة**: **جَوَابٌ**’a bak.

**مُجَوَّبٌ**
**مُجَوَّبٌ** **مجوب**: **مَجُوبٌ**’a bak. ― -b2- [Bundan dolayı,] **أَرْضٌ مُجَوَّبَةٌ** (mecaz kabul edilerek:) bir kısmına yağmur yağmış (K, TA) bir kısmına yağmamış arazi. (TA.)

**مِجْوَابٌ**
**مِجْوَابٌ** **مجواب** Kafes yahut sandık vb. yapanın hurma çubuklarını ve kamışları vb. deldiği bir alet. (TA, **ثطب** maddesinde.)

**مُتَجَاوِبٌ**
**مُتَجَاوِبٌ** **متجاوب** (mecaz:) kısımları birbirine uygun düşen yahut tutarlı olan söz yahut dil. (A, TA.)

**مُنْجَابٌ**
**مُنْجَابٌ** **منجاب** Yırtık yahut yarık bir elbise. (Ham p. 338.)
