# جوث — Tehzîbu'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%88%D8%AB/sozluk/tehzib
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AC%D9%88%D8%AB/entries/tehzib

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [جوث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%88%D8%AB.md)
- Tehzîbu'l-Luğa: Ezherî · 10. yy

## Madde başı: جوث

ج ث ( و ا ي ء )
جوث ، ثوج ، جأث ، جثا ، ثأج ، وثج ، ثجه.
جوث جأث : قال الليث : الجَوَثُ عَظمٌ في أَعْلى البَطْنُ كأَنَّهُ بَطنُ الحُبْلَى ، والنّعْتُ : أَجوَثُ ، وجَوْثَاء .
وقال ابنُ دُرَيد : الجَوَثُ اسْتِرخاءُ البَطن .
وقال الليث : الجَأْثُ ثِقَلُ المَشي ، يقال : أَثقَلهُ الحِمْلُ حتى جَأَثَ .
وقال غيره : الجأَثَانُ : ضَرْبٌ من المشي .
وأنشد :
عَفَنْجَجٌ في أَهلِه جئَّاثُ
وجُوَاثي : قريةٌ بالبَحْرين مَعْرُوفة .
وقال أبو زيد : جأَثَ البَعير جَأْثاً ، وهو مِشيَتُه مُوقَراً حِمْلاً .
أبو عُبيد : جُئِثَ فهو مَجْؤُوثٌ ، وجُثّ فهو مَجثُوثٌ ، إذا فَزِعَ .
وفي حديث النبي ( صلى الله عليه وسلم ) ( أَنَّه رأَى جبْريل ، قال : فَجُئِثْتُ منه فرَقاً ) معناه : ذُعِرْتُ .
ثعلب عن أبي نصر ، عن الأصمَعيّ : جَأَثَ يَجأَثُ جَأْثاً ، إذا ثَقلَ الأخبار .
وأنشد :
جآثُ أَخْبارٍ لها نَبَّاثُ
ثوج ثأج : ابن دريد : الثّوْجُ شَيْءٌ يُعْمَل من الخُوصِ نحْوَ جُوَالِقِ الجصّ ، يُحْمَل فيه التُّراب وغيره ، قال : وهو عَربيُّ صحيح .
أبو زيد : ثَأَجت الغَنَمُ تَثأَج ثُؤَاجاً ، إذا صاحَت ، ويقال : قَد ثَأَجوا كثُوَاجِ الغَنم .
وثاج : قَرْية في أَعراض البَحرين ، فيها نخَلٌ زَينٌ .
وقال أبو ترَاب : الثَّوْج : لُغةٌ في الفوْج .
وأنشد لجندل :
من الدَبا ذَا طَبَقٍ أَثَايِجِ
ويروى : أَفَاوِج ، أَو فوْجاً فوْجاً .
وقال ابن الأعرابيّ : ثاجَ يَثُوج ثَوْجاً ، وثَجَا يَثجُو ثَجُواً ، مثل حاثَ يَحُوث حَوْثاً ، إذا بَلبَلَ مَتاعَه وفَرَّقَه .
وثج ( ثجة ) : الحرّانيّ ، عن ابن السِّكيت ؛ عن الأصمَعيّ : استَوثجَ فُلانٌ من المال ، واستَوثَن استِثيَاجاً ، واستِيثاناً ، إذا استَكثرَ منه .
والوَثِيجُ : الكثِيفُ من كلِّ شيء . واستَوثجَت المرْأَةُ ، إذا تمَّ خَلْقُها .
وقال الليث : الوَثِيجَة الأرض الكثِيرة الشجر المُلتَفّة ، ويقال : بَقلٌ وَثِيجٌ ، وكلأٌ وَثِيجٌ .
وقال الليث : فرَسٌ وَثِيجٌ : قويّ وقد وَثُجَ وَثاجةً ، وهو اكتِنازُه .
وقال العجاج يَصِف جيشاً :
بِلَجِبٍ مثلِ الدَّبا أَوْ أَوثَجا
شِمر ، عن أبي عبيدة : الثَّجَة : الأقنَة ، وهي حُفْرَةٌ يحتَفرُها ماءُ المطر . وأنشد :
فوَرَدَت صادِيةً حِرارَا
ثِجَاتِ ماءٍ حُفِرَتْ أُوَارَا
أَوقَاتَ أُقنٍ تَعتَلِي الْغِمارَا
وقال شمِر : والثَّجَّةُ بفتح الثاء ، وتشدِيد الجيم : الرّوضة التي حُفِرَت فيها الحِياض ، وَجَمعها ثجّات ، سمِّيت بذلك لثجِّها الماءَ فيها .
شمِر ، عن ابن الأعرابيّ : مكان وَثيجٌ : كثير الْكلأ . ويقال : أَوثِجْ لنا من هذا الطَّعام ، أَيْ أكثِرْ .
شمِر : من الثِّياب الموْثُوج ، وهو الرِّخو الغَزْل والنّسج ، قاله رَجل من باهِلة .
جثا : الفراء : جِثْوَةٌ من النَّار ، وجِذْوَةٌ ، وجُثْوَةٌ وجُذْوَةٌ .
قال : والجُثَى تُرابٌ مَجْموعَة ، واحدتها جُثْوَة .
وفي الحديث : ( فلانٌ من جُثَي جَهَنَّمْ ) وله مَعْنيان فيما فَسَّر أبو عُبيد : أَحدُهما أَنَّه مِمَّن يَجْثُو على الرُّكَب فيها ، والآخر أنه من جماعات أَهْلِ جَهَنَّم ، على رِوَايَة من رَوى جُثَى بالتَّخفيف ، ومَنْ رَواه من جُثِيّ جَهَنَّم ، بتشديد الياء ، فهو جَمْعُ الثَّاني .
قال اللَّهُ تعالى : ( ثُمَّ لَنُحْضِرَنَّهُمْ حَوْلَ جَهَنَّمَ جِثِيّاً ) ( مريم : 68 ) .
وقال طَرَفَة في الجُثْوَةِ يصفُ قَبْرَيْ أَخَوين :
تَرَى جُثْوَ ثَيْنِ من تُرابٍ عليهما
صَفائحُ صُمٌّ مِنْ صَفِيحٍ مُصَمَّدِ
ويقال : جثا فُلانٌ على رُكْبَتَيْهِ ، يَجْثُو جُثُوّاً
وجِثيّاً .
وقال شمر : قال ابنَ شُمَيْل يقال للرجل إنه لَعَظِيمُ الجُثْوَةِ ، والجُثَّةِ ، وجثْوَةُ الرَّجل : جَسَدُه ، والجميع الجُثَى .
وأَنشد :
يَوْمَ تَرَى جثْوَتَهُ في الأَقْبُرِ
قال : والْقَبْرُ جُثْوَةٌ ، وما ارْتَفَعَ من الأرْض ، نحو ارْتفاعِ الْقَبْر جُثْوَة .
وقال أبو عمر : والجُثْوَةُ التُّرابُ الْمجْتَمِع .

### Türkçe

ج ث ( و ا ي ء )
**جوث** ، **ثوج** ، **جأث** ، **جثا** ، **ثأج** ، **وثج** ، **ثجه**.
**جوث** **جأث** : **الليث** dedi: **الجَوَثُ** karnın üst tarafında bir kemiktir; sanki gebe kadının karnı gibidir; sıfat: **أَجوَثُ** ve **جَوْثَاء**.
**ابنُ دُرَيد** dedi: **الجَوَثُ** karnın gevşekliğidir.
**الليث** dedi: **الجَأْثُ** yürüyüşün ağırlığıdır; “Yük onu ağırlaştırdı da **جَأَثَ** oluncaya kadar” denir.
Başkası dedi: **الجأَثَانُ**: yürüyüşten bir türdür.
Şiir okudu:
عَفَنْجَجٌ في أَهلِه جئَّاثُ
**وجُوَاثي**: Bahreyn’de bilinen bir köydür.
**أبو زيد** dedi: Deve **جأَثَ** eder, **جَأْثاً**; o, yükle ağırlaştırılmış olarak yürüyüşüdür.
**أبو عُبيد**: **جُئِثَ** oldu; o hâlde o **مَجْؤُوثٌ**tur; ve **جُثّ** oldu; o hâlde o **مَجثُوثٌ**tur; korktuğu zaman.
Peygamberin ( صلى الله عليه وسلم ) hadisinde: ( “O, Cebrâil’i gördü; dedi ki: ‘Ondan korkudan **فَجُئِثْتُ**’ ” ) mânası: “Ürktüm”dür.
**ثعلب**’ın **أبي نصر**’dan, onun da **الأصمَعيّ**’den rivayeti: **جَأَثَ** **يَجأَثُ** **جَأْثاً**; haberler ağır geldiği zaman.
Şiir okudu:
جآثُ أَخْبارٍ لها نَبَّاثُ

**ثوج** **ثأج** : **ابن دريد**: **الثّوْجُ** hurma yaprağı lifinden yapılan bir şeydir; alçı çuvalı gibi; içinde toprak ve başkası taşınır; dedi ki: O, sahih Arapçadır.
**أبو زيد**: Koyunlar **ثَأَجت** eder, **تَثأَج** **ثُؤَاجاً**; bağırdıkları zaman; ve “Koyunların bağırması gibi bağırdılar” denir: “**قَد ثَأَجوا كثُوَاجِ الغَنم**”.
**وثاج**: Bahreyn’in çevrelerinde bir köydür; içinde güzel hurmalık vardır.
**أبو ترَاب** dedi: **الثَّوْج**: **الفوْج** hakkında bir lehçedir.
**جندل**’e ait olarak şiir okudu:
من الدَبا ذَا طَبَقٍ أَثَايِجِ
Ve rivayet olunur: **أَفَاوِج**; yahut “**فوْجاً فوْجاً**”.
**ابن الأعرابيّ** dedi: **ثاجَ** **يَثُوج** **ثَوْجاً**; ve **ثَجَا** **يَثجُو** **ثَجُواً**; tıpkı **حاثَ** **يَحُوث** **حَوْثاً** gibi; eşyasını karıştırıp dağıttığı zaman.

**وثج** ( **ثجة** ) : **الحرّانيّ**’nin **ابن السِّكيت**’ten; onun da **الأصمَعيّ**’den rivayeti: Falan, maldan **استَوثجَ** etti; ve **استَوثَن** etti, **استِثيَاجاً** ve **استِيثاناً**; ondan çoğalttığı zaman.
**والوَثِيجُ**: her şeyden yoğun olan. Kadın **استَوثجَت** etti; yaratılışı tamam olduğu zaman.
**الليث** dedi: **الوَثِيجَة** ağaçları çok, birbirine dolaşmış yerdir; ve “**بَقلٌ وَثِيجٌ**” ve “**كلأٌ وَثِيجٌ**” denir.
**الليث** dedi: “**فرَسٌ وَثِيجٌ**”: güçlüdür; ve **وَثُجَ** eder, **وَثاجةً**; o, onun dolgunlaşmasıdır.
**العجاج** bir orduyu vasfederek dedi:
بِلَجِبٍ مثلِ الدَّبا أَوْ أَوثَجا
**شِمر**’in **أبي عبيدة**’den rivayeti: **الثَّجَة**: **الأقنَة**dir; o, yağmur suyunun kazdığı bir çukurdur. Şiir okudu:
فوَرَدَت صادِيةً حِرارَا
ثِجَاتِ ماءٍ حُفِرَتْ أُوَارَا
أَوقَاتَ أُقنٍ تَعتَلِي الْغِمارَا
**شمِر** dedi: ve **الثَّجَّةُ** (ثاء’nın fethasıyla ve جيم’in şeddelenmesiyle): içinde havuzların kazıldığı çayırlıktır; çoğulu **ثجّات**tır; içine suyu akıtmasından dolayı böyle adlandırıldı.
**شمِر**’in **ابن الأعرابيّ**’den rivayeti: **مكان وَثيجٌ**: otu çok olan. Ve “Bu yemekten bize **أَوثِجْ** et” denir; yani “çoğalt”.
**شمِر**: elbiselerden **الموْثُوج**; o, ipliği ve dokuması gevşek olandır; bunu **باهِلة**’den bir adam söyledi.

**جثا** : **الفراء**: Ateşten bir **جِثْوَةٌ**, ve bir **جِذْوَةٌ**, ve bir **جُثْوَةٌ** ve bir **جُذْوَةٌ**.
Dedi ki: ve **الجُثَى** bir araya toplanmış topraktır; onun teki **جُثْوَة**dir.
Hadiste: ( “Falan, cehennemin **جُثَي**’indendir” ) ve onun, **أبو عُبيد**’in açıkladığı üzere iki mânası vardır: birincisi, orada dizler üzerine çöken kimselerdendir; ikincisi, cehennem ehlinin topluluklarındandır; **جُثَى**’yı tahfifle rivayet edenin rivayetine göre. Ve onu “**جُثِيّ جَهَنَّم**” diye, ياء’yı şeddeli rivayet eden kimseye gelince, o, ikincinin çoğuludur.
Yüce Allah dedi: ( **ثُمَّ لَنُحْضِرَنَّهُمْ حَوْلَ جَهَنَّمَ جِثِيّاً** ) ( Meryem: 68 ).
**طَرَفَة** iki kardeşin kabrini vasfederek **الجُثْوَةِ** hakkında dedi:
تَرَى جُثْوَ ثَيْنِ من تُرابٍ عليهما
صَفائحُ صُمٌّ مِنْ صَفِيحٍ مُصَمَّدِ
Ve “Falan iki dizi üzerine **جثا** etti; **يَجْثُو** **جُثُوّاً** ve **جِثيّاً**” denir.
**شمر** dedi: **ابنَ شُمَيْل** dedi: adama “O, **الجُثْوَةِ** ve **الجُثَّةِ** bakımından büyüktür” denir; ve erkeğin **جثْوَةُ**’si: onun bedenidir; hepsi **الجُثَى**dır.
Şiir okudu:
يَوْمَ تَرَى جثْوَتَهُ في الأَقْبُرِ
Dedi ki: Kabir bir **جُثْوَةٌ**dir; ve yerden yükselen şey, kabir yükselişi gibi, bir **جُثْوَةٌ**dur.
**أبو عمر** dedi: **الجُثْوَةُ** bir araya toplanmış topraktır.
