# جوح — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%88%D8%AD/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AC%D9%88%D8%AD/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [جوح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%88%D8%AD.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: جوح

الجَوْحُ: الاستئصال، من الاجْتِياح.
جاحَتهم السَّنة جَوحاً وجِياحة وأَجاحَتهم واجتاحَتْهم: استأْصلت أَموالهم، وهي تَجُوحُهم جَوْحاً وجِياحة، وهي سَنَة جائحة: جَدْبة؛ وجُحْتُ الشيءَ أَجُوحه. وفي الحديث: إِن أَبي يريد أَن يَجْتاحَ مالي أَي يستأْصله ويأْتي عليه أَخذاً وإِنفاقاً؛ قال ابن الأَثير: قال الخطابي: يشبه أَن يكون ما ذكره من اجْتِياح والده مالَه، أَن مقدار ما يَحْتاجُ إِليه في النفقة شيء كثير لا يَسَعُه مالُه، إِلا أَن يَجتاحَ أَصلَه، فلم يُرَخِّصْ له في ترك النفقة عليه، وقال له: أَنتَ ومالُك لأَبيك، على معنى أَنه إِذا احتاج إِلى مالك أَخذ منه قَدْرَ الحاجة، وإِذا لم يكن لك مال وكان لك كسب لزمك أَن تكتسب وتنفق عليه؛ فأَما أَن يكون أَراد به إِباحة ماله له حتى يَجْتاحَه، ويأْتي عليه إِسرافاً وتبذيراً فلا أَعلم أَحداً ذهب إِليه؛ وفي الحديث: أَعاذَكُم اللهُ من جَوْحِ الدهر. واجْتاحَ العَدُوُّ مالَه: أَتى عليه.
والجَوْحةُ والجائحة: الشدّة والنازلة العظيمة التي تَجتاح المالَ من سَنَةٍ أَو فتنة. وكل ما استأْصله: فقد جاحَه واجْتاحَه. وجاحَ اللهُ ماله وأَجاحَه، بمعنىً، أَي أَهلكه بالجائحة. الأَزهري عن أَبي عبيد: الجائحة المصيبة تحلّ بالرجل في ماله فتَجْتاحُه كُلَّه؛ قال ابن شمل: أَصابتهم جائحة أَي سَنَة شديدة اجتاحت أَموالهم، فلم تَدَعْ لهم وَِجاحاً، والوَِجاحُ: بقية الشيء من مال أو غيره. ابن الأَعرابي: جاحَ يَجوحُ جَوْحاً إِذا هَلَكَ مالُ أَقربائه. وجاحَ يَجُوح إِذا عَدَل عن المَحَجَّة إِلى غيرها؛ ونزلت بفلان جائِحة من الجَوائِح. وروي عن النبي، صلى الله عليه وسلم: أَنه نهى عن بيع السِّنين ووَضَعَ الجَوائِح؛ وفي رواية: أَنه أَمر بوضع الجَوائح؛ ومنه قول الشاعر:
ليْسَتْ بِسَنْهاءٍ ولا رُجَّبِيَّةٍ،
ولكن عَرايا في السِّنين الجَوائح
وروى الأَزهري عن الشافعي، قال: جِماعُ الجَوائح كلُّ ما أَذهب الثمرَ أَو بعضَها من أَمر سَماوِيٍّ بغير جناية آدمي، قال: وإِذا اشترى الرجل ثمر نخل بعدما يحلُّ بيعه فأُصيب الثمر بعدما قبضه المشتري لزمه الثمن كله، ولم يكن على البائع وضع ما أَصابه من الجائحة عنه؛ قال: واحتمل أَمره بوضع الجوائح أَن يكون خضّاً على الخير لا حتماً، كما أَمر بالصلح على النصف؛ ومثله أَمره بالصدقة تطوعاً فإِذا خَلَّى البائعُ بين المشتري وبين الثمر فأَصابته جائحة، لم يحكم على البائع بأَن يضع عنه من ثمنه شيئاً؛ وقال ابن الأَثير: هذا أَمر ندب واستحباب عند عامة الفقهاء، لا أَمر وجوب؛ وقال أَحمد وجماعة من أَصحاب الحديث: هو لازم يوضع بقدر ما هلك؛ وقال مالك: يوضع في الثلث فصاعداً أَي إِذا كانت الجائحة في دون الثلث، فهو من مال المشتري، وإِن كان أَكثر فمن مال البائع؛ قال أَبو منصور: والجائحة تكون بالبَرَدِ يقع من السماء إِذا عَظُم حَجْمُه فكثر ضرره، وتكون بالبَرَد المُحْرِق أَو الحرّ المُفْرِط حتى يبطل الثمن؛ قال شمر: وقال إِسحق: الجائحة إِنما هي آفة تجتاح الثمر سماويةٌ، ولا تكون إِلا في الثمار فيخفف الثلث على الذين اشْتَرَوْه؛ قال: وأَصل الجائحة السَّنة الشديدة تجتاح الأموال، ثم يقال: اجتاح العَدُوُّ مالَ فلان إِذا أَتى عليه. أَبو عمرو: الجَوْحُ الهلاك. الأَزهري في ترجمة جحا: الجائح الجراد، عن ابن الأَعرابي.وجَوْحانُ: اسم.
ومَجاحٌ: موضع؛ أَنشد ثعلب:
لعن اللهُ بَطْنَ قُفٍّ مَسِيلاً،
ومَجاحاً، فلا أُحِبُّ مَجاحا
قال: وإِنما قضينا على مجاح أَن أَلفه واو، لأَن العين، واواً، أَكثر منها ياء، وقد يكون مَحاج فَعالاً فيكون من غير هذا الباب فنذكره في موضعه.

### Türkçe

**الجَوْحُ**: kökünden söküp çıkarma; **الاجْتِياح**’tan.

Onları yıl **جَوحاً** ve **جِياحة** olarak **جاحَتْهم** ve onları **أَجاحَتْهم** ve onları **اجتاحَتْهم**: onların mallarını kökünden söküp çıkardı; ve o, onları **جَوْحاً** ve **جِياحة** olarak **تَجُوحُهم**; ve o, **سَنَة جائحة** olan bir yıldır: kıtlık; ve ben şeyi **جُحْتُ**; onu **أَجُوحه**. Ve hadiste: “Şüphesiz babam malımı **يَجْتاحَ** etmek istiyor” yani onu kökünden söküp çıkarmak ve onu alma ve harcama olarak tüketip bitirmek; İbnü’l-Esîr dedi: el-Hattâbî dedi: babasının malını **اجْتِياح** etmesinden zikrettiği şeyin, nafakada ihtiyaç duyduğu miktarın çok bir şey olması, malının ona yetmemesi, ancak aslını **يَجْتاحَ** etmesiyle (mümkün olması) benzer görünür; böylece ona nafakayı terk etmede ruhsat vermedi ve ona: “Sen ve malın babanındır” dedi; şu mânâ üzere: o, senin malına ihtiyaç duyduğunda ondan ihtiyaç miktarınca alır; ve eğer senin malın yoksa ve senin kazancın varsa, sana onu kazanman ve ona harcaman gerekir; fakat onunla, malını ona mubah kılmayı, ta ki onu **يَجْتاحَه** etsin ve onu israf ve saçıp savurma olarak tüketip bitirsin, kastetmiş olması (hususunda) ben, ona giden hiç kimse bilmiyorum; ve hadiste: “Allah sizi zamanın **جَوْحِ**’undan korusun.” Ve düşman onun malını **اجتاحَ** etti: onu tüketip bitirdi.

Ve **الجَوْحةُ** ve **الجائحة**: şiddet ve yıldan yahut fitneden malı **تَجتاح** eden büyük musibet. Ve her neyi kökünden söküp çıkardıysa: artık onu **جاحَه** etti ve onu **اجتاحَه** etti. Ve Allah onun malını **جاحَ** etti ve onu **أَجاحَه** etti, bir mânâ ile; yani onu **الجائحة** ile helâk etti. el-Ezherî, Ebû Ubeyd’den: **الجائحة** erkeğin malında ona inen musibettir; böylece onu bütünüyle **تَجْتاحُه** eder; İbn Şumeyl dedi: Onlara bir **جائحة** isabet etti, yani mallarını istila edip tüketen şiddetli bir yıl; böylece onlara **وَِجاحاً** bırakmadı; ve **الوَِجاحُ**: maldan veya başkasından şeyin bakiyyesi. İbnü’l-A‘râbî: **جاحَ يَجوحُ جَوْحاً**; yakınlarının malı helâk olduğunda. Ve **جاحَ يَجُوح**; açık yoldan başkasına saptığında; ve falana **جائِحة**’lerden bir **جائِحة** indi. Ve Peygamber’den, Allah’ın salâtı ve selâmı onun üzerine olsun, rivayet edildi: o, yılların satışını yasakladı ve **الجَوائِح**’ı kaldırdı; ve bir rivayette: o, **الجَوائح**’ın kaldırılmasını emretti; ve ondan şairin sözü:

**ليْسَتْ بِسَنْهاءٍ ولا رُجَّبِيَّةٍ،
ولكن عَرايا في السِّنين الجَوائح**

Ve el-Ezherî, Şâfiî’den rivayet etti, dedi: **الجَوائح**’ın toplamı, insanın bir cinayeti olmaksızın semavî bir işten meyveyi yahut onun bir kısmını götüren her şeydir; dedi: ve erkek, satımı helâl olduktan sonra hurma meyvesi satın alır da, müşteri onu kabzettikten sonra meyveye bir isabet olursa, bütün bedel ona lâzım olur; ve satıcıya, ona isabet eden **الجائحة**’dan (dolayı) ondan bir şey düşürmek yoktur; dedi: ve onun **الجوائح**’ı düşürme emrini, zorunlu olarak değil, hayra teşvik olarak taşıdı; nitekim yarı üzerine sulhu emretti; ve bunun benzeri, onun sadakayı gönüllü olarak emretmesidir; böylece satıcı, müşteri ile meyve arasını serbest bıraktığında da ona bir **جائحة** isabet ederse, satıcı üzerine onun bedelinden ona bir şey düşürmesiyle hükmedilmez; İbnü’l-Esîr dedi: bu, fakihlerin geneli yanında, vücûb emri değil, nedb ve müstehab emridir; ve Ahmed ve hadis ashabından bir cemaat dedi: o, helâk olan miktar kadar düşürülmesiyle lâzımdır; Mâlik dedi: üçte bir ve daha fazlasında düşürülür; yani **الجائحة** üçte birden aşağıda olduğunda, o, müşterinin malındandır; ve eğer daha çoksa, satıcının malındandır; Ebû Mansûr dedi: ve **الجائحة**, gökten düşen dolu ile olur; büyüdüğünde hacmi büyür de zararı çok olur; ve yakıcı dolu ile yahut aşırı sıcak ile olur; ta ki bedeli iptal etsin; Şemmer dedi: ve İshak dedi: **الجائحة** ancak meyveyi istila edip tüketen semavî bir âfettir; ve ancak meyvelerde olur; böylece onu satın alanlar üzerine üçte bir hafifletilir; dedi: ve **الجائحة**’ın aslı, malları istila edip tüketen şiddetli yıldır; sonra denir: düşman falanın malını **اجتاح** etti; onu tüketip bitirdiğinde. Ebû Amr: **الجَوْحُ** helâktir. el-Ezherî, **جحا** maddesinde: **الجائح** çekirgedir; İbnü’l-A‘râbî’den. Ve **جَوْحانُ**: bir isimdir.

Ve **مَجاحٌ**: bir yerdir; Sa‘leb inşâd etti:

لعن اللهُ بَطْنَ قُفٍّ مَسِيلاً،
ومَجاحاً، فلا أُحِبُّ مَجاحا

Dedi: ve biz **مَجاح** hakkında, onun elifinin vav olduğuna hükmettik; çünkü aynın vav olması, ondan yâ olmasından daha çoktur; ve **مَحاج** da **فَعالاً** olarak olabilir; böylece bu bâbdan olmayan (bir şey) olur; o hâlde onu yerinde zikrederiz.
