# جوخ — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%88%D8%AE/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AC%D9%88%D8%AE/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [جوخ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%88%D8%AE.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: جوخ

جاخَ السيلُ الواديَ يَجُوخُه جَوْخاً: جَلَخَه وقلَع أَجرافه: قال الشاعر:
فللصخرِ من جَوْخِ السُّيُولِ وَجِيبُ
وجاخَه يَجِيخُه جَيْخاً: أَكل أَجرافه، وهو مثل جَلَخَه، والكلمة يائية وواوية. وجَوَّخَ السيلُ الواديَ تجْويخاً إِذا كسر جَنَبَتَيْه، وهو الجَوْخُ؛ قال حميد بن ثور:
أَلَثَّتْ علينا دِيمَةٌ بعدَ وابِلٍ،
فللجِزْعِ من جَوْخِ السُّيولِ قَسيبُ
وهذا البيت استشهد الجوهري بعجزه، وتَمَّمه ابن بري بصدره ونسبه إِلى النِّمِرِ بن تَوْلَبٍ.
وتَجَوَّخَتِ البئر والرَّكِيَّةُ تَجَوُّخاً: انهارتْ؛ وسَمَّى جريرٌ مُجاشِعاً بني جَوْخا فقال:
تَعَشَّى بنو جَوْخا الخَزِيرَ، وخَيْلُنا
تُشَظِّي قِلالَ الحَزْنِ، يومَ تُناقِلُهْ
وجَوْخا: موضع؛ أَنشد ابن الأَعرابي
(* قوله «انشد ابن الاعربي» أي لزياد بن خليفة الغنوي وقبله كما في ياقوت:
هبطنا بلاداً ذات حمى وحصبة * وموم واخوان مبين عقوقها
سوى أن أقواماً من الناس وطشوا * بأشياء لم يذهب ضلالاً
طريقها
قال الفراء: وطش له إذا هيأ له وجه الكلام أو العلم أو الرأي): وقالوا: عليكم حَبَّ جَوْخا وسُوقَها،
وما أَنا، أَمْ ما حَبُّ جَوخا وسُوقُها؟
والجَوْخانُ: بَيْدَرُ القمح ونحوه، بِصرية، وجمعها جَواخِينُ على أَن هذا قد يكون فَوْعالاً؛ قال أَبو حاتم: تقول العامَّة الجَوْخانُ، وهو فارسي معرَّب، وهو بالعربية الجَرِينُ والمِسْطَحُ.
ويقال: تَجَوَّخَتْ قَرْحَتُه إِذا انفجرت بالمِدَّة، والله أَعلم.

### Türkçe

جakh yaptı sel vadiyi, onu **يَجُوخُه** **جَوْخاً**: onu **جَلَخَه** yaptı ve onun yarlarını söküp çıkardı: şair dedi:
الشاعر:
Kayanın, sellerin **جَوْخِ**’undan bir **وَجِيبُ**’i vardır.

Ve onu **يَجِيخُه** **جَيْخاً**: onun yarlarını yedi; ve o, **جَلَخَه** gibidir; kelime hem yâ’lı hem vâv’lıdır. Ve sel vadiyi **جَوَّخَ** etti, **تجْويخاً**: iki yanını kırdığı zaman; ve o, **الجَوْخُ**’tur; Humeyd b. Sevr dedi:
أَلَثَّتْ علينا دِيمَةٌ بعدَ وابِلٍ،
فللجِزْعِ من جَوْخِ السُّيولِ قَسيبُ

Ve bu beyit: Cevherî onun ikinci mısraıyla şahit getirdi; İbn Berrî onu birinci mısraıyla tamamladı ve onu **النِّمِرِ بن تَوْلَبٍ**’e nisbet etti.

Ve kuyu ve **الرَّكِيَّةُ** **تَجَوَّخَتِ** **تَجَوُّخاً**: çöktü; ve Cerîr, Mücâşi‘i **بني جَوْخا** diye adlandırdı; şöyle dedi:
تَعَشَّى بنو جَوْخا الخَزِيرَ، وخَيْلُنا
تُشَظِّي قِلالَ الحَزْنِ، يومَ تُناقِلُهْ

Ve **جَوْخا**: bir yer; İbnü’l-A‘râbî inşad etti
(* sözü: «انشد ابن الاعربي» yani Ziyâd b. Halîfe el-Ganevî içindir; ve ondan önce, Yâkût’ta olduğu üzere:
هبطنا بلاداً ذات حمى وحصبة * وموم واخوان مبين عقوقها
سوى أن أقواماً من الناس وطشوا * بأشياء لم يذهب ضلالاً
طريقها
el-Ferrâ dedi: **وطش** ona, eğer ona sözün veya ilmin veya görüşün yönünü hazırladıysa):
Ve dediler: üzerinize **حَبَّ جَوْخا** ve onun pazarı,
ve ben değilim; yahut **حَبُّ جَوخا** ve onun pazarı nedir?

Ve **الجَوْخانُ**: buğday harman yeri ve benzeri; Basra lehçesiyle; onun çoğulu **جَواخِينُ**’dir; şu üzere ki bu, **فَوْعالاً** olabilir; Ebû Hâtim dedi: avam **الجَوْخانُ** der; ve o, Arapçalaştırılmış Farsçadır; Arapçada o, **الجَرِينُ** ve **المِسْطَحُ**’tır.

Ve denilir: yarası **تَجَوَّخَتْ**; eğer irinle patladıysa; Allah daha iyi bilir.
