# جوخ — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%88%D8%AE/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AC%D9%88%D8%AE/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [جوخ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%88%D8%AE.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: جوخ

جاخ السيل الوادي يجوخه جوخا: جلخه واقتلع أجرافه قال الشاعر:
  فللصخر من جوخ السيول وجيب كجوخه تجويخا إذا كسر جنبيه. وأنشد ابن بري للنمر بن تولب:
  ألثت علينـا ديمة بـعـد وابـل                      فللجزع من جوخ السيول قسيب وتجوخت البئر والركية تجوخا: انهارت، ويقال: تجوخت القرحة: انفجرت بالمدة. والجوخان بالفتح: الجرين وهو بيدر القمح ونحوه، بصرية، وجمعه جوخين، قال أبو حاتم: هو قول العامة، وهو فارسي معرب. والجوخة، بالضم: الحفرة. ومن المجاز: جوخه تجويخا، إذا صرعه واقتلعه من مكانه، تشبيها بالسيل الجارف. وجوخى، كسكرى: اسم للإماء. وجوخى: ة من عمل واسط، منها أبو بكر محمد بن عبيد الله الجوخائي، وفي بعض النسخ: الجوخاني. وجوخى: ع قرب زبالة. ويمد. وأنشد ابن الأعرابي:

  وقالوا عليكم حب جوخى وسوقها                      وما أنا أم ماحب جوخى وسوقها وفي اللسان: وسمى جرير مجاشعا بني جوخى فقال:
  تعشى بنو جوخى الخزير وخيلنا                      تشظي قلال الحزن يوم تناقله

### Türkçe

**جاخ** sel, vadiyi **يجوخه** **جوخا**: onu soydu ve onun yamaçlarını söküp çıkardı. Şair dedi ki:
  “Kayanın da, sellerin **جوخ**undan bir yarığı vardır; iki yanını kırdığı zaman onu **تجويخا** ile **جوخ**laması gibi.” Ve İbn Berrî, en-Nemir b. Tevleb için rivayet etti:
  “Şiddetli yağmurdan sonra üzerimize bir sürekli yağmur geldi; sellerin **جوخ**undan dolayı sert taştan bir kamış vardır.” Ve **تجوخت** kuyu ve **الركية** **تجوخا**: çöktü; ve denilir: **تجوخت القرحة**: irinle patladı. Ve **الجوخان** (fetha ile): **الجرين**dir; o da buğdayın ve benzerinin harman yeridir; Basralıdır; çoğulu **جوخين**dir. Ebû Hâtim dedi ki: bu, avamın sözüdür; o, Arapçalaştırılmış Farsçadır. Ve **الجوخة** (damme ile): çukur. Mecazdan: onu **تجويخا** **جوخه**; yani onu yere serdi ve onu yerinden söküp çıkardı; sürükleyici sele benzetme olarak. Ve **جوخى**, **كسكرى**: cariyeler için bir addır. Ve **جوخى**: Vâsıt amelinden bir köydür; ondan Ebû Bekir Muhammed b. Ubeydullah el-**جوخائي**; bazı nüshalarda: el-**جوخاني**. Ve **جوخى**: Zebâle yakınında bir pınardır. Ve uzatılır. İbnü’l-A‘râbî rivayet etti:

  “Dediler ki: üzerinize **جوخى**’nın sevgisi ve onun sürülmesi; ben ise ne **جوخى**’nın seveniyim ne de onun sürülmesinin.” Ve Lisân’da: Cerîr, Mücâşi‘ı **بني جوخى** diye adlandırdı da dedi ki:
  “**بنو جوخى** akşam yemeğinde **الخزير** yer; bizim atlarımız ise, onu birbirine aktardıkları gün, hüzün tepelerinin başlarını parçalar.”
