# جود — Lane's Lexicon

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%88%D8%AF/sozluk/lexicon
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AC%D9%88%D8%AF/entries/lexicon

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [جود](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%88%D8%AF.md)
- Lane's Lexicon: Edward W. Lane · 19. yy

## Madde başı: جود

جَادَ
1 جَادَ جاد , aor. يَجُودُ, inf. n. جُودَةٌ and جَوْدَةٌ, It (a thing, S, or a commodity, an article of household-goods, or the like, Msb, and a work, or performance, TA) was, or became, جَيِّد [i. e. good, goodly, approvable, or excellent; the verb being the contr. of رَدُؤَ, as is implied in the A and K]: (S, A, Msb, K:) in this sense, accord. to some, of the class of قَالَ; accord. to others, of the class of قَرُبَ. (Msb.) [Also said of a man, meaning He was, or became, excellent, or egregious, in some quality; sometimes, though very rarely, in a quality that is disapproved.] ― -b2- And جاد, (S, A, Msb, K,) of the class of قال, (Msb,) aor. as above, (S, Msb,) inf. n. جُودٌ, (S, A, Msb, K,) with damm, (S, Msb,) He was liberal, bountiful, munificent, or generous: (K:) or he affected, or constrained himself, to be generous: (Msb:) or he gave without being asked, to preserve the receiver from the ignominy of asking: (MF:) or he gave what was meet to him to whom it was meet: (El-Karmلnee, TA:) or he gave what was meet to him to whom it was meet, not for a compensation; so that it has a more special signification than أَحْسَنَ. (MF.) You say, جاد بِمَالِهِ [He was liberal, &c., with his property]: (S:) or جاد بِالمَالِ he affected, or constrained himself, to be generous with the property. (Msb.) ― -b3- Hence, (Msb,) جاد بِنَفْسِهِ, (S, Msb, K,) aor. as above, (S, A,) inf. n. جَوْدٌ (TA) and جُؤُودٌ, (S, TA,) (tropical:) He gave up his spirit, (A, Msb, TA,) at death; (S, Msb;) like as one gives away his property; said of one in the agony of death: (TA:) and (tropical:) he gave away his life, in war. (Msb.) And you say also, جَادَتْ نَفْسُهُ (assumed tropical:) [His soul, or spirit, resigned itself, or departed]. (Msb in art. نفس.) ― -b4- جاد المَطَرُ, inf. n. جَوْدٌ, The rain was, or became, copious, or abundant. (S.) And جَادَتِ السَّمَآءُ, (A, Msb,) inf. n. جَوْدٌ, with fet-h, The sky rained. (Msb.) And جَادَتِ العَيْنُ, inf. n. جَوْدٌ and جُؤُودٌ, The eye shed many, or abundant, tears. (Lh, K.) ― -b5- جاد said of a horse, (S, A, L, Msb, K,) aor. as above, (S,) inf. n. جُودَةٌ (S, L, Msb, K) and جَوْدَةٌ; (Msb, and some copies of the K;) and ↓ جود, (A, L, K,) inf. n. تَجْوِيدٌ; (TA;) and ↓ اجاد, (L,) and ↓ أَجْوَدَ; (L, K;) He became fleet, or swift, and excellent, (L,) صَارَ رَائِعًا, (S, L, K, *) فِى عَدْوِهِ in his running. (A, L, K.) [See an ex. in a verse cited voce دَامَ, in art. دوم.] ― -b6- See also 4, in two places. ― -b7- جاد اـِلَيْهِ He inclined to him, or it. (TA.) -A2- جادهُ He overcame him in liberality, bounty, munificence, or generosity. (K.) See 3. ― -b2- جَادَهُمْ, aor. يَجُودُ, inf. n. جَوْدٌ, It (rain) rained, or descended, upon them copiously, or abundantly. (L.) And جِيدُوا They were rained upon with a copious, or an abundant, rain. (L.) And جِيدَتِ الأَرْضُ, (S, L, K,) inf. n. جَوْدٌ; (As, TA;) and ↓ أُجِيدَت; (K;) The earth, or land, was rained upon with a copious, or an abundant, rain: (S, L, K:) or, so that the moisture of the rain met that of the soil. (As, TA.) ― -b3- جِيدَ, (S, A, K,) aor. يُجَادُ, (S, K,) inf. n. جُوَادٌ, (S, * K, * TA,) (assumed tropical:) He (a man, S, A) thirsted, or became affected by thirst: (S, A, K:) or thirsted vehemently: (accord. to an explanation of جُوَادٌ in the K:) or was at the point of death, or destruction; (K;) as though destruction rained upon him. (TA.) ― -b4- [Hence,] اـِنِّى أُجَادُ اـِلَىلِقَائِكَ (tropical:) Verily I am affected with a longing desire to meet thee: (A:) or اـِنِّى لَأُجَادُ اـِلَيْكَ (K, TA [in the CK, erroneously, لَاَجادُ] (tropical:) Verily I am affected with a longing desire for thee, (K, TA,) i. e., to meet thee, (TA,) and am impelled towards thee: (K:) and يُجَادُاـِلَى فُلَانَةَ (tropical:) He is affected with longing desire for such a female; like as you say يَظْمَأُ. (A.) One says also, جادهُ الَهَوى (tropical:) Love affected him with longing desire, (شَاقَهُ, L, K, in the CK شاقَّهُ,) and overcame him. (K.) ― -b5- [Also, app., جيدَ, aor. يُجَادُ, inf. n. جُوَادٌ, (as in a sense explained above,) (assumed tropical:) He became affected, or overcome, or distressed, (see مَجُودٌ,) by drowsiness, or slumber: for] جُوَادٌ is syn. with نُعَاسٌ: (L, TA:) and you say, جادهُ النُّعَاسُ (assumed tropical:) Drowsiness, or slumber, overcame him; (L;) as though sleep rained upon him. (TA.)

2 جَوَّدَ see 4: ― -b2- and see also 1.

جاودهُ
3 جاودهُ جاوده جاودة He vied with him, or contended with him for superiority, in liberality, bounty, munificence, or generosity. (S, TA.) You say, جاودهُ ↓ فَجَادَهُ He vied with him, or contended &c., in liberality, &c., and overcame him therein. (TA.)

اجادهُ
4 اجادهُ أجاد أجاده اـجادة اجاده اجادة He made it good, goodly, approvable, or excellent; (S, A, * K;) as also أَجْوَدَهُ, (S, * K,) like as they said اطال and اطول, and احال and احول, and اطاب and اطيب, and الان and الين; (S;) and ↓ جوّدهُ, (S, * A,) inf. n. تَجْوِيدٌ. (S.) [Hence,] اجادهُ النَّقْدَ He gave him the cash, or ready money, good. (S, K.) And أَجَدْتُكَ ثَوْبًا I gave thee a garment, or piece of cloth, that was good, goodly, or excellent; or in a good state. (A, TA.) ― -b2- He gave him a dirhem, or piece of silver. (K.) ― -b3- أُجِيدَتِ الأَرْضُ: see 1. -A2- He, or it, slew him, or killed him. (L.) -A3- اجاد, (inf. n. اـِجَادَةٌ, Msb,) He said, gave utterance to, uttered, or expressed, what was good, approvable, or excellent; he said, or did, well, or excellently; أَتَى بِالجَيِّدِ (L, Msb, K) مِنْ قَوْلِ أَوْ فِعْلٍ; (Msb;) as also أَجْوَدَ; (L;) and ↓ جاد, inf. n. جَوْدَةٌ. (L.) [You say, قَالَ فَأَجَادَ He said, and said well: and فَعَلَ فَأَجَادَ He did, and did well.] And اجاد فِى عَمَلِهِ, and اجود, He did well, or excellently, in his work. (L.) ― -b2- Said of a horse, and اجود likewise: see 1. ― -b3- Also He had with him a horse such as is termed جَوَاد [i. e. fleet, or swift, and excellent]: (S:) or he became possessed of such a horse; (A, K;) as also اجود. (K.) ― -b4- أَجَادَتْ She brought forth a child, or children, of liberal, bountiful, or generous, disposition. (A.) And اجاد بِالوَلَدِ He begot the child, or children, of liberal, bountiful, or generous, disposition; (K;) and in like manner, بِهِ أَبَوَاهُ ↓ جاد [His two parents so engendered him]. (TA.)

تجوّد
5 تجوّد جاد تجود He chose what was good, goodly, approvable, or excellent, among all things. (Ham p. 299.) He affected nicety, or refinement; he was, or became, nice, exquisite, refined, or scrupulously nice and exact; or he chose what was excellent, or best, to be done; and exceeded the usual bounds; فِى صَنْعَتِهِ in his work of art, or his manufacture; syn. تَنَوَّقَ. (A, TA.) And تجوّد وَبَالَغَ فِى مَطْعَمِهِ وَمَلْبَسِهِ [He was dainty, nice, exquisite, refined, or scrupulously nice and exact; or he chose what was excellent, or best; and exceeded the usual bounds; in his food and his apparel]; (JK and K in art. نوق;) he was studious of his diet and apparel, always eating exquisite food and wearing sumptuous clothing. (TK in that art.) -A2- تجوّدهُ: see 10. تَجَوَّدْتُهَا لَكَ I chose, or selected, the best, or most excellent, (↓ الأَجْوَدَ,) thereof for thee. (TA.)

تجاودوا
6 تجاودوا تجاودوا They considered [or tried] which of them had the best argument, or plea, or allegation: (K, TA:) so says Aboo-Sa'eed on the authority of an Arab of the desert. (TA.) And يَتَجَاوَدُونَ الحَدِيثَ They consider, or see, [or try,] which of them will be best in narration, or talk, or discourse. (A.) ― -b2- [Also They vied, or contended together for superiority, in liberality, bounty, munificence, or generosity.]

استجادهُ
10 استجادهُ استجاده استجادة ٱستجاد ٱستجاده He reckoned it, or esteemed it, good, goodly, approvable, or excellent: (S:) or he found it to be so: (K:) or he desired, or sought, that it might be so, (A, K,) and chose it, or selected it; (A;) as also ↓ تجوّدهُ. (A.) You say also, اِسْتَجْوَدَ رَأْيَهُ [He esteemed his judgment, or opinion, good: or found it to be so]. (TA in art. جزل.) ― -b2- He desired, or sought, or demanded, his liberality, bounty, munificence, or generosity. (K.) ― -b3- He desired, or sought, that he (a horse) might be such as is termed جَوَاد [i. e. fleet, or swift, and excellent]. (K.) -A2- استجاد It came or happened, well. (KL.)

جَوْدٌ
جَوْدٌ جود Copious, or abundant, rain; (S, L, K;) as also ↓ جَائِدٌ: (S:) or rain that thoroughly irrigates everything: (M:) or rain that is not exceeded: (M, L, K:) accord. to some, who observe that the phrase, mentioned by Sb, أَخَذْتَنَا بِالجَوْدِوَفَوْقهَا [Thou hast assailed us with a storm of reproach or the like not to be exceeded, and with that which is above it,] is one of hyperbole and reproach. (M, L.) It is an inf. n. thus used as an epithet [and therefore applicable without variation to a fem. as to a masc. n., and to a dual and a pl. as to a sing. n.]: (L:) and is also pl. [or rather a quasi-pl. n.] of جَائِدٌ, (S, L, K,) like as صَحْبٌ is of صَاحِبٌ. (S, L.) You say مَطَرٌ جَوْدٌ [A copious, or an abundant, rain; &c.]: (L:) and سَحَابَةٌ جَوْدٌ [A cloud yielding a copious, or an abundant, rain; &c.]: (IAar, L:) and هَاجَتْ لَنَا سَمَآءٌ جَوْدٌ [A copious, or an abundant, rain, &c., became stirred up for us]: (S, K: *) and you also say, [contr. to the usage mentioned above, or as though جَوْدٌ were an epithet from جَادَ, and this originally جَوْدَ, like ضَخْمٌ from ضَخُمَ, but used as a subst.,] مَطْرَتَانِ جَوْدَانِ [Two showers of rain, copious, or abundant, &c.]. (S, K.) ↓ تَجَاوِيدُ, [app. signifying the same as جَوْدٌ used as a pl.,] occurring in the following verse of Sakhr El-Ghei,
يُلَاعِبُ الرِّيحَ بِالعَصْرَيْنِ قَصْطَلُهُ
وَالوَابِلُونَ وَتَهْتَانُ التَّجَاوِيدِ
[Its dust makes sport with the wind in the morning and evening, or night and day, and so do the violent showers of big drops, and the pouring of copious, or abundant, rains, &c.], (L, K, *) is a pl. having no sing.; (K;) or it may be so, like تَعَاجِيبُ and تَعَاشِيبُ and تَبَاشِيرُ; or it may be pl. of تَجْوَادٌ [an inf. n.]. (L.) You say also, امَطَرِ ↓ أَصَابَتْهُ تَجَاوِيدُ [Copious showers of rain fell upon him, or it]. (A.) ― -b2- See also جَوَادٌ.

جَوْدَةٌ
جَوْدَةٌ جوده جودة [an inf. n. of 1, (q. v.,) in two senses; as also جُودَةٌ: and an inf. n. of un., signifying] A single affection of thirst; a thirsting. (S, K.) ― -b2- See also جُوَادٌ.

جَادِىٌّ
جَادِىٌّ جاد جادى جادي جاديي Saffron. (S, K.)

جَوَادٌ
جَوَادٌ جواد , used alike as masc. and fem., (S, K,) Liberal, bountiful, munificent, or generous: (S, * K:) or one who affects, or constrains himself, to be generous: (Msb:) or who gives without being asked, to preserve the receiver from the ignominy of asking: (MF:) or who gives what is meet to him to whom it is meet: (El-Karmلnee, TA:) or who gives what is meet to him to whom it is meet, not for a compensation; so that it has a more special signification than مُحْسِنٌ: (MF:) pl. [of pauc., masc.,] أَجْوَادٌ and (of mult., TA) جُوْدٌ, (S, A, K,) like as قُذُلٌ is pl. of قَذَالٌ, but the و is made quiescent because it is an unsound letter, (S,) [in some copies of the K جُوُدٌ,] and أَجَاوِدُ, (S, K,) contr. to analogy, (TA,) or أَجَاوِيدُ, [reg., as pl. of أَجْوَادٌ,] (A,) and جُوَدَآءُ (S, K) and جُوَدَةٌ, (CK, [in some copies of the K omitted,]) or جُوْدَةٌ, or جُوُدَةٌ, [written in the latter manner in a MS. copy of the K,] with ة added to the [proper] pl. form [جُوْدٌ or جُوُدٌ], accord. to the doctrine of Sb: (TA:) جُوْدٌ is used as a fem. pl., (S, Msb,) and is like نُوْرٌ pl. of نَوَارٌ. (S.) ― -b2- Also, applied alike to the male and the female, (S,) A courser; a fleet, or swift, and excellent, horse; (L;) a horse fleet, or swift, in running; or excellent in running, or in the motion of his legs; as also ↓ جَوْدٌ: (Bd in xxxviii. 30:) or that outstrips others: (Jel ib.:) i. q. رَائِعٌ: (S, L, K:) pl. جِيَادٌ, (S, A, Bd, L, Msb, K,) which by rule should be جِوَادٌ, like طِوَالٌ, but this latter form has not been heard from the Arabs; (L;) or جِيَادٌ is pl. of جَوْدٌ, or of جَيِّدٌ; (Bd ubi suprل;) and جَوَادٌ has also for its pl. أَجْيَادٌ, [a pl. of pauc., and irregular, or this is pl. of جَيّدٌ, and therefore, though irregularly, retains the ى substituted for و] (S, L,) and أَجْوَادٌ, [also a pl. of pauc., but agreeable with rule, or this is pl. of جَوْدٌ,] (L,) and أَجَاوِيدُ (S, L) is pl. of أَجْوَادٌ. (L.) Hence, أَقْبَلَ جَوَادًا (assumed tropical:) He came on, or advanced, like a horse that is termed جواد: and سِرْتُ اـِلَيْهِ جَوَادًا (assumed tropical:) I went to him, or it, like a horse that is so termed. (Mgh in art. غذ.) You say also, عَدَا عَدْوًا جَوَادًا He ran a long run. (A, TA.) And سِرْنَا عُقْبَةً جَوَادًا, and عُقْبَتَيْنِ جَوَادَيْنِ, and عُقَبًا جِيَادًا (S, A) and أَجْوَادًا, (A, TA,) We journeyed a long march or stage, and two long marches or stages, and long marches or stages. (S, A, TA.)

جُوَادٌ
جُوَادٌ جواد [accord. to the TA inf. n. of جِيدَ, which see in two places,] (assumed tropical:) Thirst: (S, K:) or vehemence of thirst. (K.) ― -b2- Also, [accord. to the K ↓ جَوْدَةٌ, but this is corrected in the TA,] (assumed tropical:) Drowsiness, or slumber. (TA.)

جَائِدٌ
جَائِدٌ ذ : see جَوْدٌ.

جَيِّدٌ
جَيِّدٌ جيد , originally of the measure فَيْعِلٌ, (S, Msb,) as the Basrees say, i. e. جَيْوِدٌ, (Msb, TA,) the و being changed into ى because of its being meksoor and preceded by ى, and the augmentative ى being then incorporated into it; (TA;) or, as the Koofees say, of the measure فَيْعَلٌ, like عَيْطَلٌ &c., because there is found no sound word of the measure فَيْعِلٌ except صَيْقِلٌ, a woman's name, and the unsound is accorded to the sound; or, as others say, of the measure فَعِيلٌ, [and so I find in one copy of the S,] originally جَوِيدٌ, the kesreh of the و being, accord. to them, suppressed because difficult of pronunciation, and the quiescent و and ى thus coming together, [the latter receives the rejected kesreh, and] the و is changed into ى and incorporated into the [augmentative] ى; (Msb;) Good, goodly, approvable, or excellent; contr. of رَدِ ىْ; (A, K;) applied to a thing, (S,) or a commodity, an article of household-goods, or the like, (A, Msb,) and a work, or performance: (TA:) pl. جِيَادٌ (S, A, Msb, K) and جِيَادَاتٌ, (K,) the latter a pl. pl., [i. e. pl. of جِيَادٌ,] (TA,) and جَيَائِدُ, (S, K,) with hemz, [and, accord. to some,] contr. to analogy. (S.) [It is also applied to a man, meaning Excellent, or egregious, in some quality; sometimes, though very rarely, in a quality that is disapproved.]

أَجْوَدُ
أَجْوَدُ ذ [Better, and best; more, and most, goodly or approvable or excellent]: see 5. ― -b2- [More, and most, liberal, bountiful, munificent, or generous. Hence,] أَجْوَدُ مِنْ حَاتِمٍ [More liberal, &c., than Hلtim]: a prov. (Meyd.) ― -b3- [More, and most, fleet, or swift, and excellent; relating to a horse. Hence,] أَجْوَدُ مِنَ الجَوَادِ المُبِرِّ [More fleet, &c., than the courser that surpasses others]: a prov. (Meyd.)

تَجَاويدُ
تَجَاويدُ تجاويد : see جَوْدٌ, in two places.

مَجُودٌ
مَجُودٌ مجود A field, or garden, rained upon: (A:) [or rained upon copiously, or abundantly.] And أَرْضٌ مَجْودَةٌ Land rained upon with a copious, or an abundant, rain. (S, L, K.) ― -b2- (assumed tropical:) A man (S, A) affected with thirst: (S, A, K:) [or, with vehement thirst: (see جُوَادٌ:)] or at the point of death, or destruction. (K.) ― -b3- And [hence,] (tropical:) Affected with longing desire. (L.) ― -b4- Also (assumed tropical:) Overcome by drowsiness, or slumber: (TA:) or distressed by drowsiness, or slumber, &c. (Lh, L.)

مُجِيدٌ
مُجِيدٌ مجيد : see مِجْوَادٌ. ― -b2- Also A man possessing a horse such as is termed جَوَادِ [i. e. fleet, or swift, and excellent]: pl. مَجَاوِيدُ [by rule pl. of مِجْوَادٌ, q. v.]. (A, TA.) ― -b3- حَتْفٌ مُجِيدٌ (tropical:) Present death. (K, TA.)

مِجْوَادٌ
مِجْوَادٌ مجواد One who says, utters, or expresses, or who does, (K, TA,) much, or often, (TA,) what is good, goodly, approvable, or excellent; (K, TA;) as also ↓ مُجِيدٌ: (TA:) [or rather the latter is a simple, not an intensive, epithet:] the former is applied to a poet, (S, A, K,) as syn. with the latter, (K,) or as meaning who says, or utters, much, or often, what is good, or excellent: (S:) and both are applied to a workman, or an artificer: pl. of the former مَجَاوِيدُ. (A.)

### Türkçe

**جَادَ**
1 **جَادَ** جاد, muzâri‘i **يَجُودُ**, mastarı **جُودَةٌ** ve **جَوْدَةٌ**, O (bir şey, S, yahut bir meta, bir ev eşyası, yahut benzeri, Msb, ve bir iş, yahut icra, TA) **جَيِّد** [yani iyi, güzel, makbul, yahut mükemmel; fiil **رَدُؤَ**’ün zıddıdır; A ve K’da işaret olunduğu üzere] idi, yahut oldu: (S, A, Msb, K:) bu mânâda, bazılarına göre **قَالَ** babındandır; başkalarına göre **قَرُبَ** babındandır. (Msb.) [Bir adam hakkında da söylenir; mânâsı: O, bir vasıfta mükemmel, yahut seçkin idi, yahut oldu; bazen, fakat pek nadiren, hoş görülmeyen bir vasıfta.]

― -b2- Ve **جاد**, (S, A, Msb, K,) **قال** babından, (Msb,) muzâri‘i yukarıdaki gibi, (S, Msb,) mastarı **جُودٌ**, (S, A, Msb, K,) damme ile, (S, Msb,) O cömert, bol veren, ihsan sahibi, yahut eli açık idi: (K:) yahut cömertliğe özen gösterdi, yahut kendini cömertliğe zorladı: (Msb:) yahut istenmeden verdi; alanı istemenin zilletinden korumak için: (MF:) yahut layık olana layık olanı verdi: (El-Karmلnee, TA:) yahut layık olana layık olanı, bir karşılık için olmaksızın verdi; böylece **أَحْسَنَ**’den daha hususî bir mânâsı olur. (MF.) Sen dersin: **جاد بِمَالِهِ** [malı ile cömert davrandı, vb.]: (S:) yahut **جاد بِالمَالِ** mal ile cömertliğe özen gösterdi, yahut kendini cömertliğe zorladı. (Msb.)

― -b3- Buradan, (Msb,) **جاد بِنَفْسِهِ**, (S, Msb, K,) muzâri‘i yukarıdaki gibi, (S, A,) mastarı **جَوْدٌ** (TA) ve **جُؤُودٌ**, (S, TA,) (mecaz:) O, ölümde ruhunu verdi; (A, Msb, TA,) (S, Msb;) tıpkı birinin malını vermesi gibi; ölüm sekerâtında olan hakkında söylenir: (TA:) ve (mecaz:) savaşta canını verdi. (Msb.) Ve sen ayrıca dersin: **جَادَتْ نَفْسُهُ** (mecaz kabul edilerek) [onun nefsi/ruhu teslim oldu, yahut ayrıldı]. (Msb, madde **نفس**’te.)

― -b4- **جاد المَطَرُ**, mastarı **جَوْدٌ**, Yağmur bol oldu, yahut bollaştı. (S.) Ve **جَادَتِ السَّمَآءُ**, (A, Msb,) mastarı **جَوْدٌ**, fetha ile, Gök yağmur yağdırdı. (Msb.) Ve **جَادَتِ العَيْنُ**, mastarı **جَوْدٌ** ve **جُؤُودٌ**, Göz çok, yahut bol, yaş döktü. (Lh, K.)

― -b5- **جاد** at hakkında söylenir, (S, A, L, Msb, K,) muzâri‘i yukarıdaki gibi, (S,) mastarı **جُودَةٌ** (S, L, Msb, K) ve **جَوْدَةٌ**; (Msb, ve K’nın bazı nüshaları;) ve ↓ **جود**, (A, L, K,) mastarı **تَجْوِيدٌ**; (TA;) ve ↓ **اجاد**, (L,) ve ↓ **أَجْوَدَ**; (L, K;) O çevik oldu, yahut süratli oldu, ve mükemmel oldu, (L,) **صَارَ رَائِعًا**, (S, L, K, *) **فِى عَدْوِهِ** koşusunda. (A, L, K.) [Bir örnek için دوم maddesinde دَامَ lafzı altında zikredilen beyte bak.]

― -b6- 4’e de bak, iki yerde.

― -b7- **جاد اـِلَيْهِ** Ona, yahut ona doğru, meyletti. (TA.)

-A2- **جادهُ** Onu cömertlikte, bol vermede, ihsanda, yahut eli açıklıkta geçti. (K.) 3’e bak.

― -b2- **جَادَهُمْ**, muzâri‘i **يَجُودُ**, mastarı **جَوْدٌ**, O (yağmur) onların üzerine bolca yağdı, yahut indi. (L.) Ve **جِيدُوا** Onlar bol bir yağmurla yağmurlandılar. (L.) Ve **جِيدَتِ الأَرْضُ**, (S, L, K,) mastarı **جَوْدٌ**; (As, TA;) ve ↓ **أُجِيدَت**; (K;) Yer, yahut toprak, bol bir yağmurla yağmurlandı: (S, L, K:) yahut yağmurun ıslaklığı toprağın ıslaklığına ulaştı. (As, TA.)

― -b3- **جِيدَ**, (S, A, K,) muzâri‘i **يُجَادُ**, (S, K,) mastarı **جُوَادٌ**, (S, * K, * TA,) (mecaz kabul edilerek:) O (bir adam, S, A) susadı, yahut susuzluktan etkilendi: (S, A, K:) yahut şiddetle susadı: (K’da **جُوَادٌ**’un bir açıklamasına göre:) yahut ölüm yahut helâk noktasında oldu; (K;) sanki helâk onun üzerine yağmış gibi. (TA.)

― -b4- [Buradan,] **اـِنِّى أُجَادُ اـِلَىلِقَائِكَ** (mecaz:) Şüphesiz ben seni görmek arzusuyla etkileniyorum: (A:) yahut **اـِنِّى لَأُجَادُ اـِلَيْكَ** (K, TA [CK’da yanlışlıkla **لَاَجادُ**]) (mecaz:) Şüphesiz ben sana karşı bir özlem arzusuyla etkileniyorum, (K, TA,) yani seni görmek için, (TA,) ve sana doğru sevk olunuyorum: (K:) ve **يُجَادُاـِلَى فُلَانَةَ** (mecaz:) O, falan kadına karşı özlem arzusuyla etkilenir; tıpkı senin **يَظْمَأُ** demen gibi. (A.) Yine denir: **جادهُ الَهَوى** (mecaz:) Aşk onu özlem arzusuyla etkiledi, (**شَاقَهُ**, L, K, CK’da **شاقَّهُ**, ) ve onu yendi. (K.)

― -b5- [Ayrıca, görünüşe göre, **جيدَ**, muzâri‘i **يُجَادُ**, mastarı **جُوَادٌ**, (yukarıda açıklanan bir mânâda,) (mecaz kabul edilerek:) O, uyuklama yahut uyku sebebiyle etkilendi, yahut yenildi, yahut sıkıntıya düştü, (bk. **مَجُودٌ**); zira] **جُوَادٌ** **نُعَاسٌ** ile eş anlamlıdır: (L, TA:) ve sen dersin: **جادهُ النُّعَاسُ** (mecaz kabul edilerek:) Uyuklama, yahut uyku, onu yendi; (L;) sanki uyku onun üzerine yağmış gibi. (TA.)

2 **جَوَّدَ** 4’e bak: ― -b2- ve 1’e de bak.

**جاودهُ**
3 **جاودهُ** جاوده جاودة O, cömertlikte, bol vermede, ihsanda, yahut eli açıklıkta, onunla yarıştı, yahut üstünlük için çekişti. (S, TA.) Sen dersin: **جاودهُ** ↓ **فَجَادَهُ** O, cömertlikte, vb., onunla yarıştı, yahut çekişti, ve onda onu geçti. (TA.)

**اجادهُ**
4 **اجادهُ** **أجاد** أجاده اـجادة اجاده اجادة O, onu iyi, güzel, makbul, yahut mükemmel yaptı; (S, A, * K;) bunun gibi **أَجْوَدَهُ** da; (S, * K,) tıpkı onların **اطال** ve **اطول**, ve **احال** ve **احول**, ve **اطاب** ve **اطيب**, ve **الان** ve **الين** demeleri gibi; (S;) ve ↓ **جوّدهُ**, (S, * A,) mastarı **تَجْوِيدٌ**. (S.) [Buradan,] **اجادهُ النَّقْدَ** Ona nakdi, yahut peşin parayı, iyi verdi. (S, K.) Ve **أَجَدْتُكَ ثَوْبًا** Sana iyi, güzel, yahut mükemmel; yahut iyi durumda olan bir elbise, yahut kumaş parçası verdim. (A, TA.)

― -b2- Ona bir dirhem, yahut gümüş parçası verdi. (K.)

― -b3- **أُجِيدَتِ الأَرْضُ**: 1’e bak. -A2- O, onu öldürdü. (L.) -A3- **اجاد**, (mastarı **اـِجَادَةٌ**, Msb,) O, iyi, makbul, yahut mükemmel olanı söyledi; onu dile getirdi, telaffuz etti, yahut ifade etti; iyi söyledi, yahut iyi yaptı; **أَتَى بِالجَيِّدِ** (L, Msb, K) **مِنْ قَوْلِ أَوْ فِعْلٍ**; (Msb;) bunun gibi **أَجْوَدَ** da; (L;) ve ↓ **جاد**, mastarı **جَوْدَةٌ**. (L.) [Sen dersin: **قَالَ فَأَجَادَ** O söyledi ve iyi söyledi: ve **فَعَلَ فَأَجَادَ** O yaptı ve iyi yaptı.] Ve **اجاد فِى عَمَلِهِ**, ve **اجود**, O, işinde iyi yaptı, yahut mükemmel yaptı. (L.)

― -b2- At hakkında söylenir; **اجود** da: 1’e bak.

― -b3- Ayrıca: Onun yanında **جَوَاد** denilen türden bir at vardı [yani çevik, yahut süratli, ve mükemmel]: (S:) yahut böyle bir ata sahip oldu; (A, K;) bunun gibi **اجود** da. (K.)

― -b4- **أَجَادَتْ** O (kadın) cömert, bol veren, yahut eli açık tabiatlı bir çocuk, yahut çocuklar, doğurdu. (A.) Ve **اجاد بِالوَلَدِ** O, cömert, bol veren, yahut eli açık tabiatlı çocuğu, yahut çocukları, baba oldu; (K;) ve aynı şekilde, **بِهِ أَبَوَاهُ** ↓ **جاد** [onun iki ebeveyni onu böylece meydana getirdi]. (TA.)

**تجوّد**
5 **تجوّد** جاد تجود O, bütün şeyler arasında iyi, güzel, makbul, yahut mükemmel olanı seçti. (Ham s. 299.) O, incelik göstermeye özen gösterdi; ince, zarif, rafine, yahut titiz ve dakik oldu; yahut yapılacak olanın mükemmelini, yahut en iyisini seçti; ve alışılmış sınırları aştı; **فِى صَنْعَتِهِ** sanatında, yahut imalatında; eş anlamlısı **تَنَوَّقَ**. (A, TA.) Ve **تجوّد وَبَالَغَ فِى مَطْعَمِهِ وَمَلْبَسِهِ** [o, nazlı, ince, zarif, rafine, yahut titiz ve dakik oldu; yahut mükemmeli, yahut en iyiyi seçti; ve alışılmış sınırları aştı; yiyeceğinde ve giyiminde]; (JK ve K, نوق maddesinde;) o, diyetine ve giyimine düşkün oldu; daima nefis yiyecek yer ve gösterişli elbise giyerdi. (TK, o maddede.) -A2- **تجوّدهُ**: 10’a bak. **تَجَوَّدْتُهَا لَكَ** Onun en iyisini, yahut en mükemmelini, (↓ **الأَجْوَدَ**, ) senin için seçtim. (TA.)

**تجاودوا**
6 **تجاودوا** تجاودوا Onlardan hangisinin delilinin, yahut savunmasının, yahut iddiasının, en iyi olduğunu değerlendirdiler [yahut denediler]: (K, TA:) böyle der Ebû Sa‘îd, bir bedevî Arap’tan rivayetle. (TA.) Ve **يَتَجَاوَدُونَ الحَدِيثَ** Onlar, rivayette, yahut konuşmada, yahut söyleşide, hangisinin en iyi olacağını değerlendirirler, yahut görürler, [yahut denerler]. (A.)

― -b2- [Ayrıca: Onlar, cömertlikte, bol vermede, ihsanda, yahut eli açıklıkta, birlikte yarıştılar, yahut üstünlük için çekiştiler.]

**استجادهُ**
10 **استجادهُ** استجاده استجادة **ٱستجاد** ٱستجاده O, onu iyi, güzel, makbul, yahut mükemmel saydı, yahut öyle gördü: (S:) yahut onu öyle buldu: (K:) yahut onun öyle olmasını istedi, yahut aradı, (A, K,) ve onu seçti; (A;) bunun gibi ↓ **تجوّدهُ** da. (A.) Yine sen dersin: **اِسْتَجْوَدَ رَأْيَهُ** [o, kendi hükmünü, yahut görüşünü, iyi saydı; yahut onu öyle buldu]. (TA, جزل maddesinde.)

― -b2- O, onun cömertliğini, bol vermesini, ihsanını, yahut eli açıklığını istedi, yahut aradı, yahut talep etti. (K.)

― -b3- O, onun (atın) **جَوَاد** denilen türden olmasını istedi, yahut aradı [yani çevik, yahut süratli, ve mükemmel]. (K.) -A2- **استجاد** O, iyi geldi, yahut iyi vuku buldu. (KL.)

**جَوْدٌ**
**جَوْدٌ** جود Bol, yahut çok, yağmur; (S, L, K;) bunun gibi ↓ **جَائِدٌ** de: (S:) yahut her şeyi iyice sulayan yağmur: (M:) yahut üstüne çıkılmayan yağmur: (M, L, K:) bazılarına göre; onlar, Sb’nin zikrettiği şu ibarenin, **أَخَذْتَنَا بِالجَوْدِوَفَوْقهَا** [bizi, üstüne çıkılmayan bir kınama fırtınasıyla ve onun üstündekiyle yakaladın], mübalağa ve azarlama kabilinden olduğunu gözetirler. (M, L.) Bu, böylece kullanılan bir mastardır; sıfat gibi kullanılmıştır [dolayısıyla müennes için müzekker gibi, tesniye ve cem‘ için müfred gibi değişmeksizin kullanılabilir]: (L:) ve ayrıca **جَائِدٌ**’in çoğuludur [yahut daha doğrusu yarı-çoğul isimdir], (S, L, K,) tıpkı **صَحْبٌ**’un **صَاحِبٌ**’in çoğulu olması gibi. (S, L.) Sen dersin **مَطَرٌ جَوْدٌ** [bol yağmur; vb.]: (L:) ve **سَحَابَةٌ جَوْدٌ** [bol yağmur veren bulut; vb.]: (IAar, L:) ve **هَاجَتْ لَنَا سَمَآءٌ جَوْدٌ** [bizim için bol yağmur, vb., kabardı]: (S, K: *) ve sen ayrıca dersin, [yukarıda zikredilen kullanıma aykırı olarak; yahut **جَوْدٌ** sanki **جَادَ**’dan türemiş bir sıfatmış ve bunun aslı **جَوْدَ** imiş gibi; tıpkı **ضَخْمٌ**’un **ضَخُمَ**’dan olması gibi; fakat isim olarak kullanılmıştır,] **مَطْرَتَانِ جَوْدَانِ** [iki sağanak: bol, yahut çok, vb.]. (S, K.) ↓ **تَجَاوِيدُ**, [görünüşe göre **جَوْدٌ**’un çoğul gibi kullanımındaki mânâyı ifade eder,] Sakhr El-Ghei’nin şu beytinde vârid olmuştur:
يُلَاعِبُ الرِّيحَ بِالعَصْرَيْنِ قَصْطَلُهُ
وَالوَابِلُونَ وَتَهْتَانُ التَّجَاوِيدِ
[Onun tozu sabah-akşam (yahut gece-gündüz) rüzgârla oynar; iri damlalı şiddetli sağanaklar da (öyledir); ve bol yağmurların dökülmesi de, vb.], (L, K, *) tekili olmayan bir çoğuldur; (K;) yahut **تَعَاجِيبُ** ve **تَعَاشِيبُ** ve **تَبَاشِيرُ** gibi olabilir; yahut **تَجْوَادٌ**’ın [bir mastarın] çoğulu olabilir. (L.) Yine sen dersin: **امَطَرِ** ↓ **أَصَابَتْهُ تَجَاوِيدُ** [bol sağanaklar ona, yahut ona, isabet etti]. (A.)

― -b2- **جَوَادٌ**’a da bak.

**جَوْدَةٌ**
**جَوْدَةٌ** جوده جودة [1’in iki mânâda mastarıdır, (bk.,) bunun gibi **جُودَةٌ** de; ve ayrıca bir defalık mastardır; mânâsı] Susuzluğun bir tek hâli; bir susama. (S, K.)

― -b2- **جُوَادٌ**’a da bak.

**جَادِىٌّ**
**جَادِىٌّ** جاد جادى جادي جاديي Safran. (S, K.)

**جَوَادٌ**
**جَوَادٌ** جواد, müzekker ve müennes için aynı şekilde kullanılır, (S, K,) Cömert, bol veren, ihsan sahibi, yahut eli açık: (S, * K:) yahut cömertliğe özen gösteren, yahut kendini cömertliğe zorlayan: (Msb:) yahut istenmeden veren; alanı istemenin zilletinden korumak için: (MF:) yahut layık olana layık olanı veren: (El-Karmلnee, TA:) yahut layık olana layık olanı, bir karşılık için olmaksızın veren; böylece **مُحْسِنٌ**’den daha hususî bir mânâsı olur: (MF:) çoğulu [kıllet, müzekker] **أَجْوَادٌ** ve (kesret, TA) **جُوْدٌ**, (S, A, K,) tıpkı **قُذُلٌ**’ün **قَذَالٌ**’ın çoğulu olması gibi; fakat **و** sâkin kılınmıştır; çünkü o illetli bir harftir, (S,) [K’nın bazı nüshalarında **جُوُدٌ**;] ve **أَجَاوِدُ**, (S, K,) kıyasa aykırı olarak, (TA,) yahut **أَجَاوِيدُ**, [kıyasî; **أَجْوَادٌ**’ın çoğulu olarak,] (A,) ve **جُوَدَآءُ** (S, K) ve **جُوَدَةٌ**, (CK, [K’nın bazı nüshalarında düşmüş,]) yahut **جُوْدَةٌ**, yahut **جُوُدَةٌ**, [K’nın bir yazma nüshasında bu son yazılışla,] [asıl] çoğul şekline [**جُوْدٌ** yahut **جُوُدٌ**] ة eklenmesiyle; Sb’nin görüşüne göre: (TA:) **جُوْدٌ** müennes çoğul olarak kullanılır, (S, Msb,) ve **نُوْرٌ**’un **نَوَارٌ**’ın çoğulu gibi olur. (S.)

― -b2- Ayrıca, erkek ve dişiye aynı şekilde uygulanarak, (S,) Bir koşu atı; çevik, yahut süratli, ve mükemmel, at; (L;) koşuda çevik, yahut süratli; yahut koşuda, yahut bacaklarının hareketinde, mükemmel; bunun gibi ↓ **جَوْدٌ** da: (Bd, xxxviii. 30:) yahut başkalarını geçen: (Jel, aynı yer:) yani **رَائِعٌ**: (S, L, K:) çoğulu **جِيَادٌ**, (S, A, Bd, L, Msb, K,) kıyasa göre **جِوَادٌ** olması gerekirdi, tıpkı **طِوَالٌ** gibi; fakat bu son şekil Araplardan işitilmemiştir; (L;) yahut **جِيَادٌ**, **جَوْدٌ**’un yahut **جَيِّدٌ**’in çoğuludur; (Bd, yukarıdaki yer;) ve **جَوَادٌ**’ın çoğulu olarak ayrıca **أَجْيَادٌ** vardır, [kıllet çoğulu ve düzensiz; yahut bu **جَيّدٌ**’in çoğuludur; bu sebeple, düzensiz olarak, **و** yerine konmuş **ى**’yı muhafaza eder] (S, L,) ve **أَجْوَادٌ**, [yine kıllet çoğulu; fakat kıyasa uygun; yahut bu **جَوْدٌ**’un çoğuludur,] (L,) ve **أَجَاوِيدُ** (S, L) **أَجْوَادٌ**’ın çoğuludur. (L.) Buradan, **أَقْبَلَ جَوَادًا** (mecaz kabul edilerek:) O, **جواد** denilen at gibi geldi, yahut ilerledi: ve **سِرْتُ اـِلَيْهِ جَوَادًا** (mecaz kabul edilerek:) Ben ona, yahut ona doğru, öyle denilen at gibi yürüdüm. (Mgh, غذ maddesinde.) Yine sen dersin: **عَدَا عَدْوًا جَوَادًا** O, uzun bir koşu koştu. (A, TA.) Ve **سِرْنَا عُقْبَةً جَوَادًا**, ve **عُقْبَتَيْنِ جَوَادَيْنِ**, ve **عُقَبًا جِيَادًا** (S, A) ve **أَجْوَادًا**, (A, TA,) Biz uzun bir menzil yürüdük; ve iki uzun menzil; ve uzun menziller. (S, A, TA.)

**جُوَادٌ**
**جُوَادٌ** جواد [TA’ya göre **جِيدَ**’in mastarıdır; iki yerde ona bak,] (mecaz kabul edilerek:) Susuzluk: (S, K:) yahut susuzluğun şiddeti. (K.)

― -b2- Ayrıca, [K’ya göre ↓ **جَوْدَةٌ**, fakat bu TA’da düzeltilmiştir,] (mecaz kabul edilerek:) Uyuklama, yahut uyku. (TA.)

**جَائِدٌ**
**جَائِدٌ** ذ : **جَوْدٌ**’a bak.

**جَيِّدٌ**
**جَيِّدٌ** جيد, aslında **فَيْعِلٌ** veznindendir, (S, Msb,) Basralıların dediği üzere; yani **جَيْوِدٌ**, (Msb, TA,) **و**’nun **ى**’ya çevrilmesiyle; çünkü o meksûrdur ve önünde **ى** vardır; sonra ziyade **ى** ona idğam edilmiştir; (TA;) yahut Kûfelilerin dediği üzere **فَيْعَلٌ** veznindendir, **عَيْطَلٌ** vb. gibi; çünkü **فَيْعِلٌ** vezninde sağlam bir kelime bulunmaz; yalnız **صَيْقِلٌ** vardır, bir kadının adıdır; ve illetli, sağlam olana kıyas edilir; yahut başkalarının dediği üzere **فَعِيلٌ** veznindendir, [S’nin bir nüshasında böyle buluyorum,] aslı **جَوِيدٌ**’dir; **و**’nun kesresi, onlara göre, telaffuzu zor olduğu için düşürülmüştür; böylece sâkin **و** ile **ى** bir araya gelince, [sonuncu reddedilen kesreyi alır ve] **و** **ى**’ya çevrilir ve ziyade **ى**’ya idğam edilir; (Msb;) İyi, güzel, makbul, yahut mükemmel; **رَدِ ىْ**’nin zıddı; (A, K;) bir şeye uygulanır, (S,) yahut bir meta, bir ev eşyası, yahut benzeri, (A, Msb,) ve bir iş, yahut icra: (TA:) çoğulu **جِيَادٌ** (S, A, Msb, K) ve **جِيَادَاتٌ**, (K,) ikincisi çoğulun çoğuludur, [yani **جِيَادٌ**’ın çoğulu,] (TA,) ve **جَيَائِدُ**, (S, K,) hemze ile, [ve bazılarına göre] kıyasa aykırı olarak. (S.) [Bir adam hakkında da uygulanır; mânâsı: bir vasıfta mükemmel, yahut seçkin; bazen, fakat pek nadiren, hoş görülmeyen bir vasıfta.]

**أَجْوَدُ**
**أَجْوَدُ** ذ [daha iyi ve en iyi; daha güzel ve en güzel; daha makbul ve en makbul; daha mükemmel ve en mükemmel]: 5’e bak.

― -b2- [Daha cömert ve en cömert; daha bol veren ve en bol veren; daha ihsan sahibi ve en ihsan sahibi; daha eli açık ve en eli açık. Buradan,] **أَجْوَدُ مِنْ حَاتِمٍ** [Hâtem’den daha cömert, vb.]: bir darb-ı meseldir. (Meyd.)

― -b3- [Daha çevik ve en çevik; daha süratli ve en süratli; daha mükemmel ve en mükemmel; atla ilgili. Buradan,] **أَجْوَدُ مِنَ الجَوَادِ المُبِرِّ** [başkalarını geçen koşu atından daha çevik, vb.]: bir darb-ı meseldir. (Meyd.)

**تَجَاويدُ**
**تَجَاويدُ** تجاويد : **جَوْدٌ**’a bak, iki yerde.

**مَجُودٌ**
**مَجُودٌ** مجود Yağmurlanmış tarla, yahut bahçe: (A:) [yahut bolca yağmurlanmış.] Ve **أَرْضٌ مَجْودَةٌ** Bol bir yağmurla yağmurlanmış arazi. (S, L, K.)

― -b2- (mecaz kabul edilerek:) Susuzluktan etkilenmiş adam: (S, A, K:) [yahut şiddetli susuzluktan: (bk. **جُوَادٌ**:)] yahut ölüm yahut helâk noktasında. (K.)

― -b3- Ve [buradan,] (mecaz:) Özlem arzusuyla etkilenmiş. (L.)

― -b4- Ayrıca (mecaz kabul edilerek:) Uyuklama, yahut uyku, tarafından yenilmiş: (TA:) yahut uyuklama, yahut uyku, vb. sebebiyle sıkıntıya düşmüş. (Lh, L.)

**مُجِيدٌ**
**مُجِيدٌ** مجيد : **مِجْوَادٌ**’a bak. ― -b2- Ayrıca **جَوَادِ** denilen türden bir ata sahip olan adam [yani çevik, yahut süratli, ve mükemmel]: çoğulu **مَجَاوِيدُ** [kıyasa göre **مِجْوَادٌ**’ın çoğulu, bk.]. (A, TA.) ― -b3- **حَتْفٌ مُجِيدٌ** (mecaz:) Hazır ölüm. (K, TA.)

**مِجْوَادٌ**
**مِجْوَادٌ** مجواد İyi, güzel, makbul, yahut mükemmel olanı çokça, yahut sıkça, söyleyen, dile getiren, yahut ifade eden; yahut yapan; (K, TA,) (TA’da: çokça, yahut sıkça,) (K, TA;) bunun gibi ↓ **مُجِيدٌ** de: (TA:) [yahut daha doğrusu ikincisi basit bir sıfattır, şiddet ifade eden değil:] birincisi şaire uygulanır, (S, A, K,) ikincisiyle eş anlamlı olarak, (K,) yahut “iyi, yahut mükemmel olanı çokça, yahut sıkça, söyleyen” mânâsıyla: (S:) ve ikisi de bir ustaya, yahut sanatkâra, uygulanır: birincinin çoğulu **مَجَاوِيدُ**. (A.)
