# جوز — es-Sıhâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%88%D8%B2/sozluk/sihah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AC%D9%88%D8%B2/entries/sihah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [جوز](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%88%D8%B2.md)
- es-Sıhâh: Cevherî · 10. yy

## Madde başı: جوز

جُزْتُ الموضع أجوزُهُ جَوازاً: سلكته وسرت فيه. وأَجَزْتُهُ: خَلَّفْتُهُ وقطعتُهُ. والاجتيازُ: السلوكُ. ابن السكيت: أَجَزْتُ على اسمِه، إذا جعلته جائزاً. والإجازَةُ: أن تَتمِّم مِصْراعَ غيرك. قال الفرّاء: الإِجازَةُ في قول الخليل: أن تكون القافية طاءً والأخرى دالاً ونحو ذلك، وهو الإكْفاءُ في قول أبي زيد. وجاوَزْتُ الشيءَ إلى غيره وتَجاوَزْتُهُ بمعنىً، أي جُزْتُهُ. وتَجاوَزَ اللهُ عنَّا وعنه، أي عَفا. وجَوَّزَ له ما صنَعَ وأَجازَ له، أي سوَّغ له ذلك. وتَجَوَّزَ في صلاته، أي خَفَّفَ. وتَجَوَّزَ في كلامه، أي تكلَّمَ بالمجاز. وقولهم: جعلَ فلانٌ ذلك الأمر مَجازاً إلى حاجته، أي طريقاً ومسلكاً. وتقول: اللهمَّ تَجَوَّزْ عنّي وتَجَاوَزْ عني، بمعنىً. أبو عمرو: الجَوازُ: الماءُ الذي يُسْقاهُ المالُ من الماشيةِ والحرثِ. والجَوازُ أيضاً: السَقْيُ. والجَوْزَةُ: السَقْيَةُ. واسْتَجَزْتُ فلاناً فأَجازَني، إذا أسقاك ماء لأرضك أو ماشِيتك. والجَوْزُ فارسيٌّ مُعَرَّبٌ، الواحدة جَوْزَةٌ. والجمع جَوْزاتٌ. وأرضٌ مَجازَةٌ: فيها أشجار الجَوْزِ. وجَوْزُ كلِّ شيء: وسطه، والجمع الأَجْوازُ. والجَوْزاءُ: الشاةُ يَبْيَضُّ وسَطها. والجَوْزاءُ: نجمٌ، يقال إنّها تعترض في جَوْزِ السماء. والجائِزُ: الجِذْعُ الذي يقال له بالفارسية تِير، وهو سهم البيت، والجمع أَجْوِزَةٌ وجوزانٌ. والجِيزَةُ: الناحية من الوادي ونحوه. والجمع جِيَزٌ. وأَجازَهُ بجائزةٍ سَنِيَّةٍ، أي بِعَطاءٍ.
وأما قول القُطاميّ:
ظلَلْتُ أسْألُ أَهْلَ الماء جائِزَةً. فهي الشَربة من الماء.
والتَجاويزُ: ضربٌ من البرود. قال الكميت:
حتَّى كأنَّ عِراصَ الدار أَرْدِيَةٌ		من التَجاويز أو كُرَّاسُ أَشْفار

### Türkçe

**جُزْتُ** yeri **أجوزُهُ** **جَوازاً**: ona girdim ve onun içinde yürüdüm. Ve **أَجَزْتُهُ**: onu geride bıraktım ve onu kestim (aştım). Ve **الاجتيازُ**: yürüme (geçip gitme)dir. İbnü’s-Sikkît: **أَجَزْتُ على اسمِه**, onu câiz kıldığım zaman (denir). Ve **الإجازَةُ**: başkasının mısraını tamamlamandır. Ferrâ dedi: Halîl’in sözüne göre **الإِجازَةُ**: kafiyenin birinin **طاء** olması, ötekinin **دال** olması ve bunun benzeri olmasıdır; o, Ebû Zeyd’in sözüne göre **الإكْفاءُ**dır. Ve **جاوَزْتُ** şeyi başkasına (doğru) ve **تَجاوَزْتُهُ** bir mânâ ile; yani onu **جُزْتُهُ** (geçtim). Ve Allah bizden ve ondan **تَجاوَزَ** etti; yani affetti. Ve ona yaptığı şeyi **جَوَّزَ** ve ona **أَجازَ**; yani ona bunu meşrû kıldı. Ve namazında **تَجَوَّزَ** etti; yani hafifletti. Ve sözünde **تَجَوَّزَ** etti; yani mecaz ile konuştu. Ve onların sözü: Falan kimse o işi ihtiyacına **مَجازاً** kıldı; yani yol ve geçit (kıldı). Ve dersin: Allah’ım, benden **تَجَوَّزْ** et ve benden **تَجَاوَزْ** et; bir mânâ ile.

Ebû Amr: **الجَوازُ**: davarın (hayvanların) ve ekinin malının sulandığı sudur. Ve **الجَوازُ** ayrıca: sulamadır. Ve **الجَوْزَةُ**: bir sulamadır. Ve falanı **اسْتَجَزْتُ** da o beni **أَجازَني**; arazin veya davarın için sana su içirdiği zaman (denir). Ve **الجَوْزُ** Farsça olup Arapçalaştırılmıştır; bir tanesi **جَوْزَةٌ**dur. Çoğulu **جَوْزاتٌ**tur. Ve **مَجازَةٌ** bir arazi: onda **الجَوْزِ** ağaçları vardır. Ve her şeyin **جَوْزُ**u: ortasıdır; çoğulu **الأَجْوازُ**dur. Ve **الجَوْزاءُ**: ortası beyazlayan koyundur. Ve **الجَوْزاءُ**: bir yıldızdır; denilir ki göğün **جَوْزِ**ünde enlemesine uzanır. Ve **الجائِزُ**: Farsçada ona **تِير** denilen kütüktür; o, evin kirişidir; çoğulu **أَجْوِزَةٌ** ve **جوزانٌ**dur. Ve **الجِيزَةُ**: vâdinin ve benzerinin tarafıdır; çoğulu **جِيَزٌ**dir. Ve ona yüce bir ödülle **أَجازَهُ**; yani bir bağış ile.

Kuttâmî’nin sözüne gelince:
ظلَلْتُ أسْألُ أَهْلَ الماء جائِزَةً.
O, sudan bir içimdir.

Ve **التَجاويزُ**: bürdelerin bir türüdür. Kümeyt dedi:
حتَّى كأنَّ عِراصَ الدار أَرْدِيَةٌ		من التَجاويز أو كُرَّاسُ أَشْفار
