# جوس — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%88%D8%B3/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AC%D9%88%D8%B3/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [جوس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%88%D8%B3.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: جوس

الجَوْسُ: مصدر جاسَ جَوْساً وجَوَساناً، تردّد. وفي التنزيل العزيز: فَجاسُوا خِلال الدِّيار؛ أَي تردّدوا بينها للغارة، وهو الجَوَسانُ، وقال الفراء: قتلوكم بين بيوتكم، قال: وجاسُوا وحاسُوا بمعنى واحد يذهبون ويجيثون؛ وقال الزجاج: فجاسوا خلال الديار أَي فطافوا في خلال الديار ينظرون هل بقي أَحد لم يقتلوه؛ وفي الصحاح: جاسوا خلال الديار أَي تخللوها فطلبوا ما فيها، كما يَجُوس الرجلُ الأَخبار أَي يطلبها، وكذلك الاجْتِياسُ. والجَوَسان، بالتحريك: الطوفان بالليل؛ وفي حديث قُسُ بن ساعدة: جَوْسَة الناظر لا يَحارُ أَي شدة نظره وتتابعه فيه، ويروى: حَثَّةُ الناظر من الحَثِّ. وكلُّ ما وُطِئَ، فقد جِيسَ. والجَوْسُ: كالدَّوس. ورجل جَوَّاسٌ: يَجُوسُ كلَّ شيء يَدُوسُه. وجاء يَجُوسُ الناسَ أَي يتخطاهم. والجَوْسُ: طلب الشيء باستقصاء. الأَصمعي: تركت فلاناً يَجُوسُ بني فلان ويَحُوسُهم أَي يدوسهم ويطلب فيهم؛ وأَنشد أَبو عبيد:
يَجُوسُ عَمارَةً ويَكُفُّ أُخرى
لنا، حتى يُجاوِزَها دَليلُ
يَجُوُسُ: يتخلل. أَبو عبيد: كل موضع خالطته ووَطِئَته، فقد جُسْته وحُسته. والجُوسُ: الجُوع. يقال: جُوساً له وبُوساً، كما يقال: جُوعاً له ونُوعاً. وحكى ابن الأَعرابي: جُوساً له كقوله بُوساً له. وجُوسُ: اسم أَرض
(* قوله «وجوس اسم أرض» الذي في ياقوت: وجوش، بفتح
الجيم وسكون الواو وشين معجمة، واستشهد بالبيت على ذلك.) ؛ قال الراعي: فلما حَبا من دُونِها رَمْلُ عالِجٍ
وجُوسٌ، بَدَتْ أَثْباجُهُ ودَجُوجُ
ابن الأَعرابي: جاساه عاداه وجاساه رفوته
(* كذا بالأَصل). وجَوَّاسٌ:
اسم.

### Türkçe

**الجَوْسُ**: **جاسَ**’ın **جَوْساً** ve **جَوَساناً** mastarıdır; gidip gelme. Ve aziz tenzilde: **فَجاسُوا خِلال الدِّيار**; yani, baskın için onun arasında gidip geldiler; ve o, **الجَوَسانُ**’dır. Ve **الفراء** dedi: Sizi evlerinizin arasında öldürdüler; dedi: **وجاسُوا** ve **حاسُوا** tek bir mânâdadır; giderler ve dolaşırlar. Ve **الزجاج** dedi: **فجاسوا خلال الديار** yani, evlerin aralarında dolaştılar; bakıyorlar: öldürmedikleri bir kimse kaldı mı?; ve **الصحاح**’ta: **جاسوا خلال الديار** yani, onun aralarına girdiler de içindekini aradılar; nitekim adam haberleri **يَجُوس** eder, yani onları arar; ve yine **الاجْتِياسُ** da böyledir. Ve **الجَوَسان** (hareke ile): geceleyin dolaşma; ve **قُسُ بن ساعدة** hadîsinde: **جَوْسَة الناظر لا يَحارُ** yani, bakışının şiddeti ve onda peş peşe oluşu; ve şöyle rivayet olunur: **حَثَّةُ الناظر**; **الحَثِّ**’ten. Ve her ne çiğnenmişse, artık **جِيسَ** olmuştur. Ve **الجَوْسُ**: **الدَّوس** gibidir. Ve **جَوَّاسٌ** adam: her şeyi **يَجُوسُ** eder, onu çiğner. Ve geldi, insanları **يَجُوسُ** eder; yani onların üzerinden atlar. Ve **الجَوْسُ**: bir şeyi tam araştırma ile aramaktır. **الأَصمعي**: Falancayı, falancanın oğullarını **يَجُوسُ** eder ve onları **يَحُوسُ** eder hâlde bıraktım; yani onları çiğner ve onların içinde arar; ve **أَبو عبيد** inşad etti:

يَجُوسُ عَمارَةً ويَكُفُّ أُخرى
لنا، حتى يُجاوِزَها دَليلُ

**يَجُوُسُ**: aralarına girer. **أَبو عبيد**: Karıştığın ve çiğnediğin her yer, artık onu **جُسْته** ettin ve onu **حُسته** ettin. Ve **الجُوسُ**: açlıktır. Denir: Ona **جُوساً** ve **بُوساً**; nitekim denir: Ona **جُوعاً** ve **نُوعاً**. Ve **ابن الأَعرابي** nakletti: Ona **جُوساً**; onun “ona **بُوساً**” sözü gibi.

Ve **جُوسُ**: bir yer adıdır
(* “**وجوس اسم أرض**” sözü ki **ياقوت**’ta: **وجوش**; **الجيم**’in fethi, **الواو**’un sükûnu ve noktalı **شين** ile; ve buna dair beyitle delil getirdi.)؛ **الراعي** dedi:

فلما حَبا من دُونِها رَمْلُ عالِجٍ
وجُوسٌ، بَدَتْ أَثْباجُهُ ودَجُوجُ

**ابن الأَعرابي**: Onunla **جاساه** etti: ona düşmanlık etti; ve onunla **جاساه** etti: onu yamadı
(* asılda böyle). Ve **جَوَّاسٌ**: isimdir.
