# جوش (ج-و-ش) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%88%D8%B4
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AC%D9%88%D8%B4

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ج - و - ش
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 7 sözlük

## Sözlükler (7)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%88%D8%B4/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الشين والجيم ووايء معهما
شجو:
الشَّجو: الهمُّ وشجاه الهمُّ يشجوه شجواً فهو شَجٍ، أي مُهتمٌّ.
وفي المثل: "ويلٌ للشَّجي من الخلي" الشَّجي مُخفَّفٌ، وبعضهم يُشدِّدُهما جميعاً فيقول: "ويلٌ للشّجيِّ من الجَليِّ" وهو فعيل بمعنى مفعول.
قال سليمانُ بن يزيدَ:
وفي لغة أشجاني الهمُّ قال		إني أتاني خبرٌ فأشجـان
والشَّجا، مقصورٌ، ما نشب في الخلق من غُصَّةِ همِّ أو عودٍ أو نحوه، والفِعلُ: شجي يشجي بكذا شجىً شديداً، والشَّجا: اسم ذلك الشيءِ، قال:
ويَراني كالشَجَا في حلقِه		عسراً مَخرجُه ما ينتزع
ومفازةٌ شجواءُ، أي صعبةُ المسلكِ مُهمَّةٌ.
ورجلٌ شجوجى أي طويل الرِّجلين قصيرُ الظَّهرِ.
ويقال للعقعقِ شجوجى، والأنثى بالهاء.
ويقال: بكى فلانٌ شَجوَه، ودَعتِ الحمامةُ شجُوها.
وشج:
وشَجَتِ العروق والأغصانُ، وكلُّ شيءٍ يشتبكُ فهو واشجٌ، وقد وشَجَ سَشِجُ وَشيجاً.
والوَشيجُ من القَنَا والقَصَب ما ينبتُ في الأرض مُعترضاً مُلتفاً، دَخَلَ بعضُه في بعضٍ، وهو من القَنَا أصلبُه، قال:
والقَراباتُ بيننا واشِجـاتٌ		مُحكماتُ القوى بعقدٍ شديدِ
والوَشيجةُ: ليفٌ يُنسجُ القوى ثم يُشدُّ بين خشبتين يُنقل به البُرُّ المحصُودُ وما يُشبِهُ ذلك من شبكةٍ بين خشبتين فهي وشيجةٌ، مثل الكسيح ونحوه.
وهو أيضاً ما يُنقلُ فيه التُّرابُ والطِّينُ.
والموشَّجُ: الأمر المُداخل بعضه في بعضٍ، قال العجّاج:
حالاً بِحالِ تَصرفُ المُشَّجا
ولقد وشجت في قلبه أمورٌ وهمومٌ.
والأشَجُّ أكثر استعمالاً من الأشقِّ، وهما واحد واشتقاقه من المُعجمةِ، وهو اسم دواء.
قال زائدة: هو الأسجُّ بالسِّين وأنكر الشين.
جيش:
الجَيشُ: جُند يسيرون لحربٍ ونحوها.
والجيشُ: جَيشانُ القِدرِ، وكل شيءٍ يغلي، فهو يجيشُ حتى الهمُّ والغُصةُ في الصدر.
والبحرُ يجيش إذا هاجَ ولم يُستطع ركوبه.
وجأشُ النَّفسِ: رُواع القلبِ إذا اضطرب عند الفزع، يقال: إنه لواهي الجأشِ، فإذا ثبت، قيل: إنه لرابطُ الجَأشِ.
جشأ:
جَشَأَتِ الغنمُ، وهو صوت يخرجُ من حُلُوقِها، قال امرؤ القيس:
إذا جشأت سمعتَ لها ثُغاءَ		كأنَّ الحيَّ صبَّحهُم نَعِـيُّ
ومنه اشتقَّ تجشأتُ، والاسم الجُشاءُ، وهو تنفُّسُ المعِدةِ عند الامتلاءِ.
وقوسٌ جَشءٌ، أي ذاتُ إرنانٍ في صوتها، وقسيَّ أجشاءُ وجشآتُ، قال:
في كفَّع جَشءٌ أجشٌ وأقطعُ
جوش:
يقال: مضى من الليلِ جَوش، وهو قريبٌ من ثُلُثٍه

##### Türkçe

باب **الشين** ve **الجيم** ve onlarla birlikte **وايء** bâbı

**شجو**:
**الشَّجو**: kederdir; ve onu kederlendirdi: keder onu kederlendirir, **شجواً**; o hâlde o **شَجٍ**’dir; yani kaygılıdır.
Ve meselde: “Vay **الشَّجي**’ye **الخلي**’den” **الشَّجي** hafifletilmiştir; ve bazısı ikisini de şeddeler de şöyle der: “Vay **الشّجيِّ**’ye **الجَليِّ**’den”; ve o, mef‘ûl mânasında fa‘îl’dir.
Süleyman b. Yezîd dedi:
Ve “Beni kederlendirdi keder” lügatinde dedi ki:		Bana bir haber geldi de beni kederlendirdi
Ve **الشَّجا**, maksûr olarak: boğazda takılıp kalan şeydir; keder gussasından yahut bir çubuktan yahut benzerinden. Fiil: **شجي**; bununla **يشجي**; şiddetli **شجىً** (ile). Ve **الشَّجا**: o şeyin adıdır. Dedi ki:
Ve beni onun boğazında **الشَجَا** gibi görür;		çıkarması güçtür; çekilip çıkarılmaz.
Ve **مفازةٌ شجواءُ**: yani geçidi zor, meşakkatli.
Ve **رجلٌ شجوجى**: yani iki bacağı uzun, sırtı kısa.
Ve saksağana **شجوجى** denir; dişisi **الهاء** ile.
Ve denir ki: falan kimse **شَجوَه**’unu ağladı; ve güvercin **شجُوها**’sını çağırdı.

**وشج**:
Ve damarlar ve dallar **وشَجَتِ**; ve her şey ki birbirine dolaşır, o **واشجٌ**’dir. Ve **وشَجَ**; **سَشِجُ**; **وَشيجاً**.
Ve **الوَشيجُ**, **القَنَا** ve **القَصَب**’dan, yerde enlemesine, dolanmış olarak biten şeydir; bir kısmı bir kısmının içine girmiştir; ve o, **القَنَا**’dan en sertidir. Dedi ki:
Ve aramızdaki akrabalık bağları **واشِجـاتٌ**tır;		sıkı bir düğümle kuvvetleri sağlamlaştırılmış.
Ve **الوَشيجةُ**: lif; onunla ipler örülür, sonra iki tahta arasında sıkılır; onunla biçilmiş buğday ve buna benzer şey taşınır; iki tahta arasında bir ağ olan her şey **وشيجةٌ**’dir; **الكسيح** ve benzeri gibi.
Ve o, ayrıca, içinde toprak ve çamur taşınan şeydir.
Ve **الموشَّجُ**: bir kısmı bir kısmının içine girmiş olan iş. **العجّاج** dedi ki:
Bir hâlden bir hâle; **المُشَّجا**’nın tasarrufu.
Ve gerçekten onun kalbinde işler ve kederler **وشجت**.
Ve **الأشَجُّ**, **الأشقِّ**’den daha çok kullanımdadır; ikisi birdir; ve onun اشتقاق’ı **المُعجمةِ**’dendir; ve o, bir ilacın adıdır.
Zâide dedi: o, **الأسجُّ**’dür **السِّين** ile; ve **الشين**’i inkâr etti.

**جيش**:
**الجَيشُ**: bir savaş ve benzeri için yürüyen askerlerdir.
Ve **الجيشُ**: tencerenin kaynamasıdır; ve kaynayan her şey **يجيشُ**; hatta keder ve göğüsteki gussa bile.
Ve deniz, kabarıp da ona binmek mümkün olmadığında **يجيشُ**.
Ve **وجأشُ النَّفسِ**: korku anında çalkalandığında kalbin ürpermesidir; denir ki: o, **واهي الجأشِ**’tir; sabit olunca denir ki: o, **رابطُ الجَأشِ**’tir.

**جشأ**:
Koyunlar **جَشَأَتِ**; o, boğazlarından çıkan bir sestir. **امرؤ القيس** dedi ki:
Ne zaman **جشأت** (böğürse), onun için bir meleme işitirsin;		sanki o kavme sabahleyin bir ölüm habercisi gelmiştir.
Ve ondan **تجشأتُ** türetildi; isim **الجُشاءُ**’dır; o, doluluk anında midenin nefes almasıdır.
Ve **قوسٌ جَشءٌ**: yani sesinde iniltisi olan. Ve yaylar: **أجشاءُ** ve **جشآتُ**. Dedi ki:
Bir **كفَّع** içinde **جَشءٌ**; **أجشٌ** ve **أقطعُ**.

**جوش**:
Denir ki: geceden **جَوش** geçti; o, onun üçte birine yakındır.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%88%D8%B4/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الجَوْشُ: الصَدْرُ، مِثْلُ الجُؤْشوش وَالجَؤْشَن. وَمَضى جَوْشٌ مِنَ اللّيلِ: أَيْ صَدْرٌ مِنْهُ، مِثلُ جَرْشٍ. قالَ رَبيعَةُ بن مَقْرومٍ الضبِّيّ:
وَفِتْيانِ صِدْقٍ قَدْ صَبَحْـتُ سـلاَفَةٌ		إذَا الديكُ في جوْشٍ منَ الَليْلِ طرّبا

##### Türkçe

**الجَوْشُ**: göğüs; **الجُؤْشوش** ve **الجَؤْشَن** gibi. Ve “Geceden bir **جَوْشٌ** geçti”: yani ondan bir göğüs (baş taraf); **جَرْشٍ** gibi. **رَبيعَةُ بن مَقْرومٍ الضبِّيّ** dedi:
وَفِتْيانِ صِدْقٍ قَدْ صَبَحْـتُ سـلاَفَةٌ		إذَا الديكُ في **جوْشٍ** منَ الَليْلِ طرّبا

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%88%D8%B4/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ج و ش
ضرب جوشه وجوشنه أي صدره‏.‏
وخرجوا عليهم الجواشن وهي الدروع جمع جوشن‏.‏
ومن المجاز‏:‏ مضى جوش من الليل وجوشن منه أي صدر‏.‏
قال الطرماح‏:‏
وَصَلُوا العَشِيَّ إلى الجَوَاشِنِ رالغُدُوَّ إلى الأصَائِلْ

##### Türkçe

ج و ش
**ضرب جوشه وجوشنه** yani onun göğsünü.
Ve üzerlerine **الجواشن** çıktılar; o, zırhlardır; **جوشن**’in çoğuludur.
Mecazdan: geceden bir **جوش** geçti ve ondan bir **جوشن** yani bir göğüs.
**الطرماح** dedi ki:
وَصَلُوا العَشِيَّ إلى **الجَوَاشِنِ** رالغُدُوَّ إلى الأصَائِلْ

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%88%D8%B4/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الجَوش: الصَّدْر مثل الجُؤْشوش، وقيل: الجوش الصدرُ من الإِنسان والليلِ، ومضى جَوْش من الليل أَي صدْر منه مثل جَرْش؛ قال رَبيعة بن مَقْرُوم الضبّي:
وفتيان صِدْقٍ قد صَبَحْتُ سُلافَةً،
إِذا الدِّيكُ في جَوْشٍ من الليل طَرَّبا
وجوش الليل: جَوزُه ووَسَطُه؛ قال ذو الرمة:
تَلَوَّم ـهاه ـها وقد مَضَى
من الليل جَوْش واسْبَطَرّتْ كواكبُه
(* قوله «تلوم ـهاه ـها إلخ» هو كذلك في الأصل.)
التهذيب: جَوْشُ الليلِ من لَدُن رُبْعِه إِلى ثُلثه، وقال ابن أَحمر: مضى جَوْش من الليل.
ابن الأَعرابي: جاش يَجُوش جَوْشاً إِذا سار الليلَ كلَّه؛ وقال مُرَّةُ بن عبد اللَّه:
تَرَكْنا كُلَّ جِلْفٍ جَوْشَنِيٍّ،
عَظِيمِ الجَوْش مُنْتَفِخِ الصِّفاق
قال: الجَوْش الوسَط. والجوشَنِيّ: العظيمُ الجنبين والبطنِ. والصِّفاقُ: الذي يلي الجَوْف من جِلْد البَطن. والجلْف: الجافي الخَلْق الذي لا عَقْلَ له، شُبِّه بالدِّنِّ الفارغ، والدِّنُّ الفارغُ يقال له جلْف. وجَوْش: قبيلة أَو موضع. الجوهري: جَوْش موضع؛ وأَنشد لأَبي الطَّمَحان القيني:
تَرُضُّ حَصَى مَعْزاءِ جَوْشٍ وأَكْمَهُ
بأَخْفافِها، رَضَّ النَّوى بالمَراضِخ

##### Türkçe

**الجَوش**: göğüs; **الجُؤْشوش** gibi. Ve denildi: **الجوش** insanın ve gecenin göğsüdür. Ve geceden bir **جَوْش** geçti, yani ondan bir göğüs; **جَرْش** gibi. **رَبيعة بن مَقْرُوم الضبّي** dedi:

وفتيان صِدْقٍ قد صَبَحْتُ سُلافَةً،
إِذا الدِّيكُ في **جَوْشٍ** من الليل طَرَّبا

Ve **جوش الليل**: onun **جَوزُه** ve ortasıdır; **ذو الرمة** dedi:

تَلَوَّم ـهاه ـها وقد مَضَى
من الليل **جَوْش** واسْبَطَرّتْ كواكبُه

(* «تلوم ـهاه ـها إلخ» sözü asılda da böyledir.)

**التهذيب**: gecenin **جَوْشُ**u, onun dörtte birinden üçte birine kadardır. Ve **ابن أَحمر** dedi:
مضى **جَوْش** من الليل.

**ابن الأَعرابي**: **جاش يَجُوش جَوْشاً**: geceyi bütünüyle yürüdüğü zaman. Ve **مُرَّةُ بن عبد اللَّه** dedi:

تَرَكْنا كُلَّ جِلْفٍ جَوْشَنِيٍّ،
عَظِيمِ **الجَوْش** مُنْتَفِخِ الصِّفاق

Dedi: **الجَوْش** ortadır. Ve **الجوشَنِيّ**: iki yan ve karınca büyük olandır.
Ve **الصِّفاقُ**: karın derisinden iç boşluğa bitişik olan şeydir. Ve **الجلْف**: yaratılışı kaba, aklı olmayan; boş küpe benzetilmiştir; boş küpe **جلْف** denir.

Ve **جَوْش**: bir kabile yahut bir yer. **الجوهري**: **جَوْش** bir yerdir; ve **أَبي الطَّمَحان القيني**’den şu beyit okunmuştur:

تَرُضُّ حَصَى مَعْزاءِ **جَوْشٍ** وأَكْمَهُ
بأَخْفافِها، رَضَّ النَّوى بالمَراضِخ

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%88%D8%B4/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الجوش: الصدر، كالجؤشوش، والجوشن، كذا في الصحاح. والجوش: القطعة العظيمة من الليل، يقال: مضى جوش من الليل، قاله ابن دريد، أو القطعة من آخره، وفي التهذيب: جوش الليل: من لدن ربعه إلى ثلثه. والجوش: وسط الإنسان، وسط الليل، كجوزه، عن أبي عمرو. والجوش: سير الليل كله، وقد جاش يجوش جوشا، قاله ابن الأعرابي. وجوش: جبل ببلاد بلقين ابن جسر، وأنشد الجوهري. لأبي الطمحان القيني:
  ترض حصى معزاء جوش وأكمه                      بأخفافها رض النوى بالمراضـح وقد يمنع من الصرف، وهكذا هو مضبوط في الصحاح بالوجهين وجوش: ع آخر، نقله الصاغاني. والجوش، بالضم: صدر الإنسان والليل، ويفتح، يقال؛ مضى جوش من الليل: أي صدر منه، مثل جرش، وأنشد الجوهري لربيعة بن مقروم الضبي:
  وفتيان صدق قد صبحت سلافةإذا الديك في جوش من الليل طربا وجوش: قبيلة، أو هو: ع. وجوش: ة، بطوس. وجوش كزفر: ة، بأسفراين، نقله الصاغاني. وتجوش الليل: مضى منه جوش، أي قطعة. وتجوش في الأرض، إذا جش فيها، وفي التكملة: خش فيها، بالخاء المعجمة والمتجوش: المهزول لا شديدا، وكذلك المتخوش، بالخاء. ومما يستدرك عليه: جاش، بغير همز: بلد، نقله الصاغاني: والجوشي: العظيم الجنبين.

##### Türkçe

**الجوش**: göğüs; **الجؤشوش** gibi, ve **الجوشن**; **الصحاح**’ta böyle.

Ve **الجوش**: geceden büyük parça; “Geceden bir **جوش** geçti” denir; bunu İbn Düreyd söylemiştir; yahut onun sonundan bir parça. **التهذيب**’de: “Gecenin **جوش**’u: onun dörtte birinden üçte birine kadar olandır.”

Ve **الجوش**: insanın ortası; gecenin ortası; **جوزه** gibi; Ebû Amr’dan.

Ve **الجوش**: gecenin tamamının yürüyüşü; ve **جاش يجوش جوشا**; bunu İbnü’l-A‘râbî söylemiştir.

Ve **جوش**: Belkayn b. Cisr ülkesinde bir dağdır; el-Cevherî rivayet etti ve (şu beyti) okudu; Ebû’t-Tamhân el-Kaynî’nindir:
  **ترض حصى معزاء جوش وأكمه                      بأخفافها رض النوى بالمراضـح**

Ve sarftan men olunabilir; ve **الصحاح**’ta iki vecihle böyle ضبط edilmiştir.

Ve **جوش**: başka bir yer adıdır; es-Sâğânî nakletti.

Ve **الجوش** (ضم ile): insanın ve gecenin göğsü; ve فتح ile de gelir; “Geceden bir **جوش** geçti” denir: yani onun göğsü (baş tarafı) geçti; **جرش** gibi. El-Cevherî, Rabî‘a b. Mukarrum ed-Dubbî için (şu beyti) okudu:
  **وفتيان صدق قد صبحت سلافةإذا الديك في جوش من الليل طربا**

Ve **جوش**: bir kabiledir; yahut o: bir yer adıdır.

Ve **جوش**: Tûs’ta bir yer.

Ve **جوش** **كزفر**: Esferâyîn’de bir yer; es-Sâğânî nakletti.

Ve **تجوش الليل**: ondan bir **جوش** geçti; yani bir parça.

Ve “**تجوش** yerde” (denir), onda **جش** ettiğinde; ve **التكملة**’de: onda **خش** ettiğinde; **الخاء** mu‘ceme ile.

Ve **المتجوش**: zayıf olandır, şiddetli değil; ve aynı şekilde **المتخوش**, **الخاء** ile.

Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır: **جاش** (hemzesiz): bir belde; es-Sâğânî nakletti.

Ve **الجوشي**: iki yanı büyük olan.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%88%D8%B4/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

جَوْشٌ
جَوْشٌ ذ The breast; (S, A, K;) as also جُؤْشُوشٌ (S) and جَوْشٌ: (S, A:) and [particularly] that of a man; as also ↓ جُوشٌ: (K:) and the middle of a man. (K.) ― -b2- Also (assumed tropical:) The fore part (صَدْر) of the night; like جَرْشٌ; (S;) and so ↓ جُوشٌ: (TA:) or the middle thereof; (K;) as also جَوْزٌ: (AA:) and a great portion thereof: or of the latter part thereof: (K:) or a portion of the latter part thereof: (TA:) or from the time of a quarter to a third thereof. (T, TA.) You say, مَضَى جَوْشٌ مِنَ اللَّيْلِ (assumed tropical:) [A portion of the fore part, &c., of the night passed]. (S.)

جُوشٌ
جُوشٌ ذ : see above, in two places.

##### Türkçe

جَوْشٌ
**جَوْشٌ** ذ Göğüs; (S, A, K;) ve ayrıca **جُؤْشُوشٌ** (S) ve **جَوْشٌ**: (S, A:) ve [özellikle] bir erkeğin göğsü; ve ayrıca ↓ **جُوشٌ**: (K:) ve bir erkeğin ortası. (K.) ― -b2- Ayrıca (mecaz kabul edilen:) gecenin ön kısmı (**صَدْر**); **جَرْشٌ** gibi; (S;) ve böylece ↓ **جُوشٌ**: (TA:) yahut onun ortası; (K;) ve ayrıca **جَوْزٌ**: (AA:) ve onun büyük bir kısmı: yahut onun son kısmından: (K:) yahut onun son kısmının bir kısmı: (TA:) yahut onun dörtte birinden üçte birine kadar olan zamandan. (T, TA.) Sen dersin, مَضَى **جَوْشٌ** مِنَ **اللَّيْلِ** (mecaz kabul edilen:) [Gecenin ön kısmından vb. bir kısım geçti]. (S.)

جُوشٌ
**جُوشٌ** ذ : yukarıya bak, iki yerde.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%88%D8%B4/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

جَاشَ
جَاشَ ( w )  U ( n. ac. جَوْش 1 ),
a.  Journeyed all   night.

تَجَوَّشَ
تَجَوَّشَ V ,
a.  Was far advanced ( night ).

جَوْش
جَوْش 1 ,  جُوْش 3 ,
a.  Breast.

b.  A part ( of the night ).

جَوْشَِن
جَوْشَِن P. ,
a.  Breast.

b.  Breastplate, cuirass.

##### Türkçe

جَاشَ
**جَاشَ** ( w ) U ( n. ac. **جَوْش** 1 ),
a. Bütün gece yolculuk etti.

تَجَوَّشَ
**تَجَوَّشَ** V ,
a. (gece) çok ilerlemiş idi.

جَوْش
**جَوْش** 1 , **جُوْش** 3 ,
a. Göğüs.

b. (gecenin) bir kısmı.

جَوْشَِن
**جَوْشَِن** P. ,
a. Göğüs.

b. Göğüslük, zırh göğüslüğü.
