# جوش — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%88%D8%B4/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AC%D9%88%D8%B4/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [جوش](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%88%D8%B4.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: جوش

باب الشين والجيم ووايء معهما
شجو:
الشَّجو: الهمُّ وشجاه الهمُّ يشجوه شجواً فهو شَجٍ، أي مُهتمٌّ.
وفي المثل: "ويلٌ للشَّجي من الخلي" الشَّجي مُخفَّفٌ، وبعضهم يُشدِّدُهما جميعاً فيقول: "ويلٌ للشّجيِّ من الجَليِّ" وهو فعيل بمعنى مفعول.
قال سليمانُ بن يزيدَ:
وفي لغة أشجاني الهمُّ قال		إني أتاني خبرٌ فأشجـان
والشَّجا، مقصورٌ، ما نشب في الخلق من غُصَّةِ همِّ أو عودٍ أو نحوه، والفِعلُ: شجي يشجي بكذا شجىً شديداً، والشَّجا: اسم ذلك الشيءِ، قال:
ويَراني كالشَجَا في حلقِه		عسراً مَخرجُه ما ينتزع
ومفازةٌ شجواءُ، أي صعبةُ المسلكِ مُهمَّةٌ.
ورجلٌ شجوجى أي طويل الرِّجلين قصيرُ الظَّهرِ.
ويقال للعقعقِ شجوجى، والأنثى بالهاء.
ويقال: بكى فلانٌ شَجوَه، ودَعتِ الحمامةُ شجُوها.
وشج:
وشَجَتِ العروق والأغصانُ، وكلُّ شيءٍ يشتبكُ فهو واشجٌ، وقد وشَجَ سَشِجُ وَشيجاً.
والوَشيجُ من القَنَا والقَصَب ما ينبتُ في الأرض مُعترضاً مُلتفاً، دَخَلَ بعضُه في بعضٍ، وهو من القَنَا أصلبُه، قال:
والقَراباتُ بيننا واشِجـاتٌ		مُحكماتُ القوى بعقدٍ شديدِ
والوَشيجةُ: ليفٌ يُنسجُ القوى ثم يُشدُّ بين خشبتين يُنقل به البُرُّ المحصُودُ وما يُشبِهُ ذلك من شبكةٍ بين خشبتين فهي وشيجةٌ، مثل الكسيح ونحوه.
وهو أيضاً ما يُنقلُ فيه التُّرابُ والطِّينُ.
والموشَّجُ: الأمر المُداخل بعضه في بعضٍ، قال العجّاج:
حالاً بِحالِ تَصرفُ المُشَّجا
ولقد وشجت في قلبه أمورٌ وهمومٌ.
والأشَجُّ أكثر استعمالاً من الأشقِّ، وهما واحد واشتقاقه من المُعجمةِ، وهو اسم دواء.
قال زائدة: هو الأسجُّ بالسِّين وأنكر الشين.
جيش:
الجَيشُ: جُند يسيرون لحربٍ ونحوها.
والجيشُ: جَيشانُ القِدرِ، وكل شيءٍ يغلي، فهو يجيشُ حتى الهمُّ والغُصةُ في الصدر.
والبحرُ يجيش إذا هاجَ ولم يُستطع ركوبه.
وجأشُ النَّفسِ: رُواع القلبِ إذا اضطرب عند الفزع، يقال: إنه لواهي الجأشِ، فإذا ثبت، قيل: إنه لرابطُ الجَأشِ.
جشأ:
جَشَأَتِ الغنمُ، وهو صوت يخرجُ من حُلُوقِها، قال امرؤ القيس:
إذا جشأت سمعتَ لها ثُغاءَ		كأنَّ الحيَّ صبَّحهُم نَعِـيُّ
ومنه اشتقَّ تجشأتُ، والاسم الجُشاءُ، وهو تنفُّسُ المعِدةِ عند الامتلاءِ.
وقوسٌ جَشءٌ، أي ذاتُ إرنانٍ في صوتها، وقسيَّ أجشاءُ وجشآتُ، قال:
في كفَّع جَشءٌ أجشٌ وأقطعُ
جوش:
يقال: مضى من الليلِ جَوش، وهو قريبٌ من ثُلُثٍه

### Türkçe

باب **الشين** ve **الجيم** ve onlarla birlikte **وايء** bâbı

**شجو**:
**الشَّجو**: kederdir; ve onu kederlendirdi: keder onu kederlendirir, **شجواً**; o hâlde o **شَجٍ**’dir; yani kaygılıdır.
Ve meselde: “Vay **الشَّجي**’ye **الخلي**’den” **الشَّجي** hafifletilmiştir; ve bazısı ikisini de şeddeler de şöyle der: “Vay **الشّجيِّ**’ye **الجَليِّ**’den”; ve o, mef‘ûl mânasında fa‘îl’dir.
Süleyman b. Yezîd dedi:
Ve “Beni kederlendirdi keder” lügatinde dedi ki:		Bana bir haber geldi de beni kederlendirdi
Ve **الشَّجا**, maksûr olarak: boğazda takılıp kalan şeydir; keder gussasından yahut bir çubuktan yahut benzerinden. Fiil: **شجي**; bununla **يشجي**; şiddetli **شجىً** (ile). Ve **الشَّجا**: o şeyin adıdır. Dedi ki:
Ve beni onun boğazında **الشَجَا** gibi görür;		çıkarması güçtür; çekilip çıkarılmaz.
Ve **مفازةٌ شجواءُ**: yani geçidi zor, meşakkatli.
Ve **رجلٌ شجوجى**: yani iki bacağı uzun, sırtı kısa.
Ve saksağana **شجوجى** denir; dişisi **الهاء** ile.
Ve denir ki: falan kimse **شَجوَه**’unu ağladı; ve güvercin **شجُوها**’sını çağırdı.

**وشج**:
Ve damarlar ve dallar **وشَجَتِ**; ve her şey ki birbirine dolaşır, o **واشجٌ**’dir. Ve **وشَجَ**; **سَشِجُ**; **وَشيجاً**.
Ve **الوَشيجُ**, **القَنَا** ve **القَصَب**’dan, yerde enlemesine, dolanmış olarak biten şeydir; bir kısmı bir kısmının içine girmiştir; ve o, **القَنَا**’dan en sertidir. Dedi ki:
Ve aramızdaki akrabalık bağları **واشِجـاتٌ**tır;		sıkı bir düğümle kuvvetleri sağlamlaştırılmış.
Ve **الوَشيجةُ**: lif; onunla ipler örülür, sonra iki tahta arasında sıkılır; onunla biçilmiş buğday ve buna benzer şey taşınır; iki tahta arasında bir ağ olan her şey **وشيجةٌ**’dir; **الكسيح** ve benzeri gibi.
Ve o, ayrıca, içinde toprak ve çamur taşınan şeydir.
Ve **الموشَّجُ**: bir kısmı bir kısmının içine girmiş olan iş. **العجّاج** dedi ki:
Bir hâlden bir hâle; **المُشَّجا**’nın tasarrufu.
Ve gerçekten onun kalbinde işler ve kederler **وشجت**.
Ve **الأشَجُّ**, **الأشقِّ**’den daha çok kullanımdadır; ikisi birdir; ve onun اشتقاق’ı **المُعجمةِ**’dendir; ve o, bir ilacın adıdır.
Zâide dedi: o, **الأسجُّ**’dür **السِّين** ile; ve **الشين**’i inkâr etti.

**جيش**:
**الجَيشُ**: bir savaş ve benzeri için yürüyen askerlerdir.
Ve **الجيشُ**: tencerenin kaynamasıdır; ve kaynayan her şey **يجيشُ**; hatta keder ve göğüsteki gussa bile.
Ve deniz, kabarıp da ona binmek mümkün olmadığında **يجيشُ**.
Ve **وجأشُ النَّفسِ**: korku anında çalkalandığında kalbin ürpermesidir; denir ki: o, **واهي الجأشِ**’tir; sabit olunca denir ki: o, **رابطُ الجَأشِ**’tir.

**جشأ**:
Koyunlar **جَشَأَتِ**; o, boğazlarından çıkan bir sestir. **امرؤ القيس** dedi ki:
Ne zaman **جشأت** (böğürse), onun için bir meleme işitirsin;		sanki o kavme sabahleyin bir ölüm habercisi gelmiştir.
Ve ondan **تجشأتُ** türetildi; isim **الجُشاءُ**’dır; o, doluluk anında midenin nefes almasıdır.
Ve **قوسٌ جَشءٌ**: yani sesinde iniltisi olan. Ve yaylar: **أجشاءُ** ve **جشآتُ**. Dedi ki:
Bir **كفَّع** içinde **جَشءٌ**; **أجشٌ** ve **أقطعُ**.

**جوش**:
Denir ki: geceden **جَوش** geçti; o, onun üçte birine yakındır.
