# جوع — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%88%D8%B9/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AC%D9%88%D8%B9/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [جوع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%88%D8%B9.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: جوع

الجوع، بالضم: اسم جامع للمخمصة، وهو ضد الشبع.
 والجوع، بالفتح: المصدر يقال: جاع يجوع جوعا ومجاعة، فهو جائع وجوعان وجيعان خطأ، وهي جائعة وجوعى، من قوم ونسوة جياع، بالكسر، وجوع، كركع، وجيع، على القلب، كما في اللسان، وبهما روي قول الحادرة:
  ومجيش تغلي المراجل تحته                      عجلت طبخته لرهط جوع هكذا أنشده ابن الأعرابي، ويروى: جيع. وشاهد الجياع قول القطامي:
  كأن نسوع رحلي حين ضمت                      حوالب غزرا ومعي جياعا
  على وحشية خذلت خـلـوج                      وكان لها طلا طفل فضاعا وابن جاع قمله: لقب، كتأبط شرا، وذرى حبا، وبرق نحره، وشاب قرناها، ويقال: ليس هو بابن جاع قمله. قال أمية بن الأسكر:
  ولا بابن جاع قمله عند عامر                      مقيتا عليه قمله يتـنـسـر المقيت: الجاد في الأمر. وتنسر: اصطاد النسور.
 وربيعة الجوع: هو ابن مالك بن زيد مناة: أبو حي من تميم.
 ومن المجاز: جاع إليه، أي إلى لقائه، إذا عطش. وجاع إلى ماله وعطش، أي اشتاق، عن أبي زيد. وفي المحكم: جاع إلى لقائه: اشتهاه، كعطش، على المثل.

  ومن المجاز أيضا: امرأة جائعة الوشاح وغرثى الوشاح، إذا كانت ضامرة البطن. ويقال: هو منى على قدر مجاع الشبعان، أي على قدر ما يجوع الشبعان، كذا في العباب، زاد الزمخشري: وعلى قدر معطش الريان، مثل ذلك. وفي المثل: سمن كلب بالإضافة والنعت روي بهما بجوع أهله ويروى: ببؤس أهله، أي بوقوع، وفي العباب: عند وقوع السواف في المال ووقوعهم في البأساء والضراء وهزالهم. أو كلب: اسم رجل خيف، فسئل رهنا، فرهن أهله، ثم تمكن من أموال من رهنهم أهله، فساقها وترك أهله، فضرب المثل.
 ويقال: هذا عام مجاعة ومجوعة، بضم الجيم، ومجوعة، كمرحلة، أي فيه الجوع، ج: مجائع ومجاوع. ويقال: أصابتهم المجاوع، ووقعوا في المجاوع وأجاعه: اضطره إلى الجوع، قال الشاعر:
  أجاع الله من أشبعتمـوه                      وأشبع من بجوركم أجيعا كجوعه، وأنشد الليث:
  كان الجنيد وهو فينا الـزمـلـق
  مجوع البطن كلابي الـخـلـق
  يعدو على القوم بصوت صهصلق وبهما يروى المثل: أجع كلبك يتبعك. ويقال: جوع أي اضطر اللئيم إليك بالحاجة، ليقر عندك فإنه إذا استغنى عنك تركك. وحكي أن المنصور العباسي قال ذات يوم لقواده: لقد صدق الأعرابي حيث قال: جوع كلبك يتبعك فقال له أحدهم: يا أمير المؤمنين، أخشى - إن فعلت ذلك - أن يلوح له غيرك برغيف فيتبعه ويتركك. فأمسك المنصور، ولم يحر جوابا.
 وتجوع: تعمد الجوع. ويقال: توحش للدواء، وتجوع للدواء، أي لا تستوف الطعام.
 والمستجيع: من لا تراه أبدا إلا وهو جائع، كما في الصحاح والأساس والعباب.
 وقال أبو سعيد: هو الذي يأكل كل ساعة الشيء بعد الشيء، نقله الصاغاني وصاحب اللسان.
 ومما يستدرك عليه: الجوعة: المرة الواحدة، نقله الجوهري. وقالوا: إن للعلم إضاعة وهجنة وآفة ونكدا واستجاعة. فإضاعته وضعك إياه في غير أهله، واستجاعته أن لا تشبع منه، ونكده الكذب فيه، وآفته النسيان، وهجنته إضاعته.
 وفي الدعاء: جوعا له ونوعا، ولا يقدم الآخر قبل الأول، لأنه تأكيد له. قال سيبويه: هو من المصادر المنصوبة على إضمار الفعل المتروك إظهاره.
 وجائع نائع: إتباع مثله. وفلان جائع القدر، إذا لم تكن قدره ملأى، وهو مجاز.
 والجوعة، بالفتح: إقفار الحي، ومجاع الشبعان: اسم قبيلة سموا بجبل لهمدان، نقله الزمخشري.
 وجوعى، كسكرى: موضع، نقله الصاغاني في التكملة، وسيأتي للمصنف في الخاء المعجمة.

### Türkçe

**الجوع**، ötre ile: **المخمصة** için câmi‘ isimdir; ve o, **الشبع**’ın zıddıdır.
Ve **الجوع**، fetha ile: masdardır; denilir: **جاع يجوع جوعا ومجاعة**; o hâlde o **جائع** ve **جوعان**’dır; ve **جيعان** hatadır. Ve (kadın için) o **جائعة** ve **جوعى**’dır; **قوم** ve **نسوة**’den **جياع** (kesre ile) (olanlar). Ve **جوع**, **ركع** gibi; ve **وجيع** (kalb üzere), **اللسان**’da olduğu gibi. Ve onunla (yani ikisiyle) **الحادرة**’nin sözü rivayet olunmuştur:
  Ve kaynayan kazanlar altında olan bir ordu                      pişirmesini, **رهط جوع** için acele ettirdi
Bunu İbnü’l-A‘râbî böyle inşâd etti; ve rivayet olunur: **جيع**. Ve **الجياع**’ın şahidi, **القطامي**’nin sözü:
  Sanki semerimin kayışları, topladığında                      bol sütlü sağmal develeri ve benimle **جياعا** (olanları)
  Bir yaban eşeği üzerine; (o) sütlü deveyi yüzüstü bıraktı                      ve onun için bir yavru süt emen vardı; derken kayboldu
Ve **ابن جاع قمله**: lakaptır; **تأبط شرا** gibi, ve **ذرى حبا** gibi, ve **برق نحره** gibi, ve **شاب قرناها** gibi. Ve denilir: o, **ابن جاع قمله** değildir. Ümeyye b. el-Eskər dedi:
  Ve ne de **ابن جاع قمله**’dir Âmir yanında                      onun üzerine **مقيتا**; onun biti **يتـنـسـر**
**المقيت**: işte ciddi olan. Ve **تنسر**: akbabaları avladı.

Ve **ربيعة الجوع**: o, Mâlik b. Zeyd Menât’ın oğludur; Temîm’den bir hayy’ın babasıdır.

Ve mecazdan: **جاع إليه**; yani onunla buluşmaya, susadığında. Ve **جاع إلى ماله وعطش**; yani iştiyak etti; Ebû Zeyd’den. Ve **المحكم**’de: **جاع إلى لقائه**: onu arzuladı; **كعطش** gibi; mesel üzere.

Ve mecazdan da: **امرأة جائعة الوشاح** ve **غرثى الوشاح**; karnı zayıf (içe çekik) olduğunda. Ve denilir: o, benim üzerimde, tok olanın **مجاع**’ı miktarıncadır; yani tok olanın acıkması miktarınca; **العباب**’da böyledir. Zemahşerî artırdı: ve suya kanmışın **معطش**’ı miktarınca; bunun misli. Ve meselde: **سمن كلب** izâfe ve sıfat ile; ikisiyle rivayet olunmuştur: **بجوع أهله**; ve rivayet olunur: **ببؤس أهله**; yani vukû‘ ile. Ve **العباب**’da: malda **السواف**’ın vukû‘u ve onların **البأساء والضراء**’ya düşmeleri ve zayıflamaları sırasında. Yahut **كلب**: korkmuş bir adamın ismidir; rehin istenince ailesini rehin verdi; sonra ailesini rehin verdiği kimselerin mallarından imkân buldu; onları sevk etti ve ailesini bıraktı; böylece mesel darb olundu.

Ve denilir: bu, **مجاعة** ve **مجوعة** yılıdır; **الجيم**’in ötrelisiyle; ve **مجوعة**, **مرحلة** gibi; yani onda açlık vardır. Çoğulu: **مجائع** ve **مجاوع**. Ve denilir: onlara **المجاوع** isabet etti; ve **المجاوع** içine düştüler. Ve **أجاعه**: onu açlığa mecbur etti. Şair dedi:
  Allah, doyurduğunuzu aç bıraksın                      ve zulmünüzle aç bırakılanı doyursun
**كجوعه** gibi. Ve Leys inşâd etti:
  Cüneyd, aramızda iken, kaygan (sinsi) idi
  Karnı aç bırakılmış; yaratılışı köpeksi
  Kavme, çınlayan bir sesle koşar
Ve ikisiyle mesel rivayet olunur: **أجع كلبك يتبعك**. Ve denilir: **جوع**; yani alçağı ihtiyaçla sana mecbur et ki yanında ikrar etsin; çünkü senden müstağni olunca seni terk eder. Ve hikâye olundu ki Abbâsî Mansûr bir gün kumandanlarına dedi: Bedevînin dediği yerde gerçekten doğru söylemiştir: **جوع كلبك يتبعك**. Bunun üzerine onlardan biri ona dedi: Ey müminlerin emîri, korkarım—eğer bunu yaparsam—başkası ona bir ekmekle işaret eder de ona uyar ve seni bırakır. Mansûr sustu ve bir cevap hazırlayamadı.

Ve **تجوع**: açlığı kasdetti. Ve denilir: **توحش للدواء** ve **تجوع للدواء**; yani yemeği tamamlamaz.

Ve **المستجيع**: onu asla görmezsin ki ancak o açdır; **الصحاح** ve **الأساس** ve **العباب**’da olduğu gibi.

Ebû Sa‘îd dedi: o, her saat, şeyden sonra şeyi yiyendir; bunu Sâgânî ve **اللسان** sahibi nakletti.

Ve ondan istidrâk olunanlardandır: **الجوعة**: bir defa (tek sefer); Cevherî nakletti. Ve dediler: ilim için bir **إضاعة** ve bir **هجنة** ve bir **آفة** ve bir **نكدا** ve bir **استجاعة** vardır. Onun **إضاعة**’sı: onu ehli olmayanlara koymandır; onun **استجاعة**’sı: ondan doymamandır; onun **نكده**’si: onda yalan söylemektir; onun **آفة**’si: unutmadır; onun **هجنة**’si: onun **إضاعة**’sıdır.

Ve duada: **جوعا له ونوعا**; ve diğeri birinciden önce takdim edilmez; çünkü o, onun için te’kîddir. Sîbeveyh dedi: o, fiilin izhârı terk olunmuşken fiilin izmarı üzerine nasb olunan masdarlardandır.

Ve **جائع نائع**: onun misliyle itbâ‘dır. Ve falan, **جائع القدر**’dir; tenceresi dolu olmadığında; ve o mecazdır.

Ve **الجوعة**، fetha ile: mahallenin ıssızlaşmasıdır. Ve **مجاع الشبعان**: bir kabilenin adıdır; Hemdân’a ait bir dağ ile adlandırıldılar; Zemahşerî nakletti.

Ve **جوعى**، **سكرى** gibi: bir yerdir; Sâgânî **التكملة**’de nakletti; ve musannif için **الخاء** mu‘ceme’de gelecektir.
