# جيب (ج-ي-ب) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%8A%D8%A8
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AC%D9%8A%D8%A8

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Cevb bir şeyi yerleştirmek için açılan kuyu, çukur demetir

- Harfler: ج - ي - ب
- Kur'an'da: 3 geçiş · 3 ayet · 2 sîga
- 8 sözlük

## Sîgalar (2)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [جَيْبِكَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%8A%D8%A8/siga/%D8%AC%D9%8E%D9%8A%D9%92%D8%A8%D9%90%D9%83%D9%8E.md) | فَعْلِكَ | Senin cebin | 2 | 2 | [27:12](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%8A%D8%A8/ayet/27:12.md) |
| [جُيُوبِهِنَّ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%8A%D8%A8/siga/%D8%AC%D9%8F%D9%8A%D9%8F%D9%88%D8%A8%D9%90%D9%87%D9%90%D9%86%D9%8E%D9%91.md) | فُعُولِهِنَّ | Onların cepleri | 1 | 1 | [24:31](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%8A%D8%A8/ayet/24:31.md) |

## Mücavir kökler — 49 mücavir (61 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [غير](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1.md) — 3 ortak ayet · G² 23 · Ğayr, Ğayr dışında demektir
2. [بيض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%B6.md) — 2 ortak ayet · G² 22 · Biid yumurta demektir
3. [فسق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B3%D9%82.md) — 2 ortak ayet · G² 15 · Fısk (sin) Ceviz ve benzeri yemişlerin dış kabuğunun…
4. [فرعون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D8%B9%D9%88%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 14 · Firavun
5. [أرب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B1%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 13 · Ürbiye alça demektir
6. [ضمم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%85%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 13 · Ve çek
7. [يدي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D8%AF%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 12 · El ve kol demektir
8. [عور](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%88%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 12 · Ölçmek için kullanılan boş kaptır
9. [طفل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%81%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 11 · Yeni doğan çocuktur
10. [غضض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B6%D8%B6.md) — 1 ortak ayet · G² 11 · Ğudde (dat), “Ğadid” hurmanın tomurcuğu olup yumuşak…
11. [سوأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D8%A3.md) — 2 ortak ayet · G² 11 · Sey’e(hemze): “Sivad” kara demektir
12. [خرج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B1%D8%AC.md) — 2 ortak ayet · G² 11 · Huruc : Harc duvarın dışına sürülen harçtır
13. [بعل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 11 · Hurma ağaçları çift evcikli olup erkek ve dişileri vardır
14. [تسع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B3%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Suva tas demektir
15. [خمر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%85%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Hamr (hı) : Üzümden yapılan içki, şarap demektir
16. [برهن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B1%D9%87%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Sizin burhanınız
17. [فرج](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D8%AC.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Ferc
18. [رهب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%87%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Cübbe demektir
19. [سلك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D9%83.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Sülük demektir
20. [بدي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AF%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Açığa çıkarırsınız
21. [خفي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Hafy, Sık ağaçlı yerdir
22. [جنح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D8%AD.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Kanat demektir
23. [فلح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%84%D8%AD.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Felah “Felh” toprağın yarılmışı, çatlak toprak demektir
24. [ملأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D8%A3.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · “Mil” doldurulmuş çuval, “mülle” doldurulup ağzı dikilen…
25. [حفظ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%81%D8%B8.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Hafız çanta demektir
26. [زين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%8A%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Ziynet : Süslemek için kullanılan çöplere, tüylere benzeyen…
27. [أيي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%8A%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · Evye kuş yuvası demektir
28. [قوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · Hayvanların ön ayaklarına denir
29. [نسو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Kadınlar
30. [ضرب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B1%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Örnek verdi
31. [ظهر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%87%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Arka demektir
32. [يمن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D9%85%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Sağ yandır
33. [رجل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Rical ayak demektir
34. [توب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%88%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Eveye yuva demektir
35. [أخو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Hayvanları bağladıkları ipin iki ucuna konmuş kazıklardan…
36. [أبو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%A8%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Bab kapı demektir
37. [دخل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%AE%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Dahl: Kuytu yer demektir
38. [جمع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%85%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Yumruk demektir
39. [بنو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%86%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Oğullar
40. [بصر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B5%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Basar çevresiyle birlikte göz, ayn ise gözbebeği…
41. [أول](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Alet kaldıraç demektir
42. [تبع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · İnek yavrusu, dana demektir
43. [كون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Kevn, tepe demektir
44. [ملك](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D9%83.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Melekut, tüm kainatı mülk olarak varlığını ifade eder
45. [أمن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir
46. [علم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%84%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Dağın sivri noktası demektir
47. [ربب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Ribve, tümsek demektir
48. [قول](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
49. [أله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | جيب |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Ecvef (orta harfi illetli/yâ) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [جوب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%88%D8%A8.md), [طوق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D9%82.md), [خمر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%85%D8%B1.md) |
| Zıt Kök | [ستر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AA%D8%B1.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Elbisenin baş veya boyun geçmesi için göğüs kısmından oyulup açılan yaka yarığı |
| Çekirdek Özet 2 | İnsanın göğsüne, kalbine ve iç mahremine açılan doğal ve yapısal sınır geçidi |
| Çekirdek Özet 3 | Açıklık ile örtünme, dışarıdan içeriye nüfuz ile mahremiyetin muhafazası arasındaki geçiş eşiği |
| Kritik Hata Riski | Kelimenin modern dildeki torba veya kese biçimindeki cep sanılarak yaka ve göğüs dekoltesi bağlamından koparılması |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| جي | Bir sınırın veya boşluğun içine doğru yönelme, gelme ve nüfuz etme hareketi ([جيأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%8A%D8%A3.md)) | ب | Soyut yöneliş eylemini çadır, ev veya elbise gibi bir mahfazanın (ب) içine açılan somut bir yarık ve geçiş boşluğuna dönüştürür |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ج | Değnek, deve; taşıma, yol alma, toplama | Bir engeli aşarak dışarıdan içeriye doğru ilerleme ve geçiş yapma dinamizmi |
| ي | El ve kol; iş, yapma, uzanma | Yönelme hareketinin bir uzuv veya irade vasıtasıyla fiilen gerçekleştirilmesi |
| ب | Ev, çadır; iç, barınma, içinde olma | Bedenin, göğsün veya örtünün temsil ettiği korunaklı iç mekan |
| جيب | Taşıma ve sınır aşma hareketinin (ج) el veya boyun vasıtasıyla yönlendirilip (ي) korunaklı bir iç mahfaza veya örtü alanına (ب) dahil edilmesi; elbisenin göğüs kısmındaki açıklıktan bedenin içine açılan geçit |  |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Dikişli bir giysinin başın rahatça geçebilmesi için boyun ve göğüs kısmından dairesel ya da dikey olarak kesilip oyulan yaka yarığı, elbise koynu |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem lügat şahitlerinde ve şiir dilinde göğüs ve kalp temizliğini, hıyanetten uzak sadakati nitelemek üzere samimi göğüs mecazıyla kullanılmıştır: وخَشَّنْتِ صَدْراً جَيْبُه لكِ ناصحُ |
| Erken Arapça kullanım | Emevî şairi Zü'r-Rumme çöllerin girintili yollarını ve vadi yarıklarını gömlek yakasına benzeterek جُيُوبُ الفَيَافِي terkibini kullanmıştır: طَواها إِلى حَيْزومِها، وانْطَوَتْ لها / جُيوبُ الفَيافي: حَزْنُها ورِمالُها; ayrıca cennet nehrinin oyulmuş incilerle süslü kıyılarını anlatmak üzere el-müceyyeb nitelemesi kaydedilmiştir |

Kaynak: Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha.

### Sami etimolojik katman

Sami dilleri ailesinde جيب kökü, doğrudan doğruya yarma, kesip oyma ve bir nesnenin merkezinde dairesel boşluk oluşturma anlamını taşıyan [جوب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%88%D8%A8.md) kök ailesiyle fonetik ve morfolojik olarak iç içedir. Arapça içerisinde illet harfinin yâ yönünde özelleşmesi, eylemin kendisinden ziyade (delme/oyma) bu eylem sonucunda giyside oluşan somut açıklığı (yaka ve koyun) adlandırmıştır. İbranicede kuyu, çukur ve oyuk anlamındaki gev (גב) ve Aramicede benzer oyuntu ve çukurlukları bildiren gubbā kökleri, bir kabın veya yüzeyin içine doğru açılan çukurluk matrisinde Arapçadaki bu kullanımla aynı ilksel kökenden dallanır. Arapçada kök, hem gömleğin baş geçirilen yakası hem de göğsün bizzat kendisi ve insanın iç dünyasını örten sadır mahallini ifade edecek biçimde anlam genişlemesine uğramıştır.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, Gesenius, Lane's Lexicon, David Cohen.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | [جوب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%88%D8%A8.md) kökünden ibdâl veya özelleşme | Delme, kesme ve yarma eylemini ifade eden asıl kökten türeyerek elbisenin oyulan yakasını niteleyen isim formuna dönüşmüştür | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice gev (גב) ve Aramice gubbā | Oyuk, çukur, çukurlaştırılmış boşluk ve oyuntu anlam katmanıyla morfo-semantik akrabalık taşır | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Sami dilleri dışındaki Afro-Asyatik katmanlarda bu özel morfolojik yapıda doğrudan soydaş tespit edilmedi | Veri bulunamadı |

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, David Cohen.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| جيب | Anlamlı | Yaka açıklığı, koyun | Elbisenin boyun ve göğüs kısmındaki oyuk ve bu oyuktan ulaşılan göğüs boşluğu | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| [جبي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%A8%D9%8A.md) | Anlamlı | Toplamak, biriktirmek | Suyu havuzda veya malı kasada bir araya getirmek, tahsil etmek | Hedef kökle içe alma ve toplama yönünden irtibatlıdır; Kur'an'da geçer |
| يجب | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bağımsız üçlü kök olarak müstakil bir anlam maddesiyle yer almaz | Kur'an'da geçmez |
| يبج | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Fonetik dizilişi Arap dilinde kullanılmayan terkip | Kur'an'da geçmez |
| بجي | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Arapça sözlüklerde mühmel kabul edilen diziliş | Kur'an'da geçmez |
| بيج | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik lügat geleneğinde kök hüviyeti kazanmamış harf dizilişi | Kur'an'da geçmez |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| جيب | Merkez | Elbisenin göğüs açıklığı, yaka | Giysinin boyun ve göğüs hizasında vücudun iç mahremine geçit veren dikey veya oyuk yarık | Bedene doğrudan giriş ve çıkış imkanı veren doğal kıyafet açıklığıdır |
| [جوب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%88%D8%A8.md) | Komşu | Yarma, oyma, katetme | Maddi bir engeli keserek içinden geçmek veya kumaşta delik açmak | جيب bu delme fiilinin sonucunda oluşan spesifik yaka açıklığı iken [جوب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%88%D8%A8.md) eylemin bizzat kendisidir |
| [طوق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D9%82.md) | Komşu | Boyunluk, çevreleme | Boynu çepeçevre saran halka, gerdanlık veya elbise yakasının dairesel sınırı | [طوق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D9%82.md) boynu çevreleyen dairesel kuşağı bildirirken جيب göğse doğru inen yarık ve açıklığı hedefler |
| [خمر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%85%D8%B1.md) | Komşu | Örtme, gizleme | Başı ve saçları örterek aşağıya doğru salınan örtü kumaşı | [خمر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%85%D8%B1.md) örten vasıtayı bildirirken جيب o örtünün üzerine salınarak kapatılması gereken açıklığı bildirir |
| [ستر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AA%D8%B1.md) | Zıt | Örtmek, perdelemek | Bir açıklığı veya nesneyi tamamen kapatıp görünmez kılmak | جيب açıklık, yarık ve geçit oluştururken [ستر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AA%D8%B1.md) her türlü geçiş ve görünürlüğü engeller |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | جيب | Yaka yarığı, elbise koynu, göğüs açıklığı | Elbisenin baş geçecek ve göğsü açıkta bırakacak oyuğu; sadır | Kesin |
| Latince | Sinus, collare | Kıvrım, koyun, yaka açıklığı | Sinus elbisenin göğüste oluşturduğu kıvrımı ve kucağı karşılar, ancak modern cep anlamını içermez | Güçlü |
| İngilizce | Bosom, neckline, pocket | Koyun, yaka açıklığı, cep | Modern cep (pocket) anlamı sonradan türemiştir; asıl klasik anlamı neckline veya bosom karşılar | Güçlü |
| Almanca | Brustausschnitt, Busen, Tasche | Göğüs dekoltesi/yarığı, koyun, cep | Brustausschnitt kumaşın göğüs açıklığını birebir verirken Tasche modern torba cebe kayar | Güçlü |
| Fransızca | Encolure, pan, poche | Yaka oyuntusu, elbise koynu, cep | Encolure giysinin boyun ve göğüs açıklığını tam karşılar, poche ise modern torba anlamıdır | Güçlü |

Kaynak: Du Cange, Oxford English Dictionary, Grimm Wörterbuch, Littré.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| جَيْبِكَ | Elbisenin yaka açıklığı, koyun | Hz. Musa'nın mucizevi beyaz eli (yed-i beyzâ) çıkarmak üzere elini sokması emredilen gömlek yakası ve koyun mahalli (Neml [27:12](https://lisan.digital/tr/ayet/27:12.md), Kasas [28:32](https://lisan.digital/tr/ayet/28:32.md)) |
| جُيُوبِهِنَّ | Kadın giysisinin boyun ve göğüs dekoltesi | Başörtülerinin üzerine salınarak boyun, gerdan ve göğüs çatalının kapatılması emredilen tesettür bağlamı (Nûr [24:31](https://lisan.digital/tr/ayet/24:31.md)) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Peygamberlik mucizeleri | Hz. Musa'nın elini koynuna sokup kusursuz bembeyaz çıkarması mucizesinin mahiyeti | Beden ile temas halindeki bir kıyafet açıklığından ilahi kudret nişanesinin tezahürü |
| Fıkıh | Setr-i avret ve tesettür | Başörtüsünün yaka açıklığını örtme biçimi ve kadının örtmesi gereken avret sınırları | Göğüs dekoltesinin, boynun ve kulak altlarının örtüyle tamamen kapatılmasının farziyeti |
| Tefsir | Nûr [24:31](https://lisan.digital/tr/ayet/24:31.md) ve kıssa tahlili | Cahiliye kadınlarının başörtülerini arkaya bağlayıp yakalarını açık bırakma adetinin ıslahı | Ayetteki darp fiilinin yaka yarığını sıkıca ve örtüşecek şekilde örtmesi manası |
| Hadis | Sünnet giyim kuşamı ve ahlak | Elbisenin yaka açıklığının genişliği, düğmelenmesi ve kalbin sadakatini niteleyen mecazlar | İç samimiyetin ve kalbin hıyanetten beri oluşunun lisan-ı şer'deki ifadesi |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Mahremiyet ve ubudiyet sınırları | Sınır kapısı | Kamusal bakış ile özel bedensel mahremiyet arasındaki geçişi denetleme | İffetin korunması bedenin dış dünyaya açılan pencerelerinin örtülmesiyle başlar | Kesin |
| İlmi | Fiziksel ve morfolojik yapı | Geçiş aralığı | Bir nesnenin iç hacmi ile dış ortamı arasında madde ve enerji aktarımı sağlayan menfez | Giysinin veya örtünün bütünlüğünü bozmadan uzuvların hareketine izin veren açıklık | Güçlü |
| Siyasi | Sınır güvenliği ve egemenlik alanı | Giriş kontrol noktası | Bir yapının veya toplumun hassas iç çekirdeğine giriş sağlayan stratejik eşik | Açık bırakıldığında sızmaya müsait, kapatıldığında koruma sağlayan sınır kapısı | Muhtemel |
| İktisadi | Değer koruma ve saklama | Mahfaza girişi | Kişinin en mahrem ve güvenli yerinde kıymetli unsurları muhafaza etme imkanı | Tarihsel süreçte koyunda para ve kıymetli evrak taşıma alışkanlığının doğuş zemini | Muhtemel |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Topolojik açıklık (aperture / boundary opening) | Kapalı bir manifold yüzeyinde iki farklı uzayı birbirine bağlayan ve sınır koşullarını değiştiren delik veya orifis yapısı | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Mahremiyet sınır regülasyonu (boundary regulation) | Bireyin benliği ile sosyal çevre arasındaki geçirgenliği kontrol eden sosyo-psikolojik filtreleme eşiği | Kesin |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimenin yalnızca kumaş üzerine dikilen küçük eşya taşıma torbası (modern cep) olarak anlaşılması |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Gömleğin boyun, gerdan ve göğüs hizasındaki açıklığı olup, insanın iç mahremine ve kalbine açılan bedensel giriş kapısı olması |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Nûr [24:31](https://lisan.digital/tr/ayet/24:31.md) ayetindeki emrin neyi kapattığının anlaşılamaması; başörtüsünün yalnızca başı değil, göğüs dekoltesini kapatmak için indirildiğinin gözden kaçırılması |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın hem mucize anlatımında bedensel hareketi (Hz. Musa'nın elini koynuna sokması) hem de toplumsal ahlak nizamında tesettürün odak noktasını (göğüs dekoltesi) belirleyen kilit bir terim olduğu için |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Hz. Musa kıssasının anlatıldığı ayetlerde (Neml [27:12](https://lisan.digital/tr/ayet/27:12.md), Kasas [28:32](https://lisan.digital/tr/ayet/28:32.md)) ve ahkam tefsirinin en temel ayetlerinden biri olan tesettür ayetinde (Nûr [24:31](https://lisan.digital/tr/ayet/24:31.md)) |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Tesettürün yalnızca bir baş bağlama biçimi olduğu yanılgısını düzelterek, örtünün asıl amacının boyun, gerdan ve göğüs açıklığını kapatmak olduğunu açıkça gösterir |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Bir kumaş veya giysi yüzeyinde başın ve uzuvların geçmesi için dairesel veya dikey olarak açılan yaka yarığı, boyun ve göğüs boşluğu.
- Soyut anlam: Korunaklı ve mahrem bir iç hacim ile dış dünya arasındaki geçişi, nüfuzu veya örtünmeyi düzenleyen sınır aralığı.
- Sistematik karşılık: Sosyal mahremiyet ve bedensel dokunulmazlık sisteminde, iç dinamikler ile dış etkiler arasındaki geçirgenliği kontrol eden denetim noktası.
- LaTeX modeli: $$T(S) = \partial \Omega \cap \Phi \implies \begin{cases} x \in \Phi, & \text{geçiş/tezahür} \\ C(\Phi), & \text{setr/muhafaza} \end{cases}$$
- LaTeX açıklaması: Modelde $\Omega$ korunaklı iç hacmi (beden veya göğüs boşluğu), $\partial \Omega$ bu hacmin dış sınır yüzeyini (elbiseyi), $\Phi$ ise bu yüzeyde kesilip oyularak açılan yaka aralığını (جيب) sembolize eder. Dönüşüm fonksiyonu $T(S)$, bu sınır aralığında iki zıt durum üretir: Ya bir $x$ unsurunun (Hz. Musa'nın eli örneğinde olduğu gibi) bu yarıktan içeri girip dışarı tezahür etmesi ($x \in \Phi$), ya da örtü operatörü $C$ vasıtasıyla bu açıklığın kapatılarak ($C(\Phi)$) mahremiyetin tam bir korumaya alınması gerçekleşir.

## Geçtiği ayetler (3 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AC%D9%8A%D8%A8/occurrences?meal=IK

### [Nur 24:31](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%8A%D8%A8/ayet/24:31.md) — جُيُوبِهِنَّ

وَقُلْ لِلْمُؤْمِنَاتِ يَغْضُضْنَ مِنْ أَبْصَارِهِنَّ وَيَحْفَظْنَ فُرُوجَهُنَّ وَلَا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلَّا مَا ظَهَرَ مِنْهَا وَلْيَضْرِبْنَ بِخُمُرِهِنَّ عَلَى جُيُوبِهِنَّ وَلَا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلَّا لِبُعُولَتِهِنَّ أَوْ آبَائِهِنَّ أَوْ آبَاءِ بُعُولَتِهِنَّ أَوْ أَبْنَائِهِنَّ أَوْ أَبْنَاءِ بُعُولَتِهِنَّ أَوْ إِخْوَانِهِنَّ أَوْ بَنِي إِخْوَانِهِنَّ أَوْ بَنِي أَخَوَاتِهِنَّ أَوْ نِسَائِهِنَّ أَوْ مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُهُنَّ أَوِ التَّابِعِينَ غَيْرِ أُولِي الْإِرْبَةِ مِنَ الرِّجَالِ أَوِ الطِّفْلِ الَّذِينَ لَمْ يَظْهَرُوا عَلَى عَوْرَاتِ النِّسَاءِ وَلَا يَضْرِبْنَ بِأَرْجُلِهِنَّ لِيُعْلَمَ مَا يُخْفِينَ مِنْ زِينَتِهِنَّ وَتُوبُوا إِلَى اللَّهِ جَمِيعًا أَيُّهَا الْمُؤْمِنُونَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ

Meal (IK): Mü’min kadınlara da söyle: Gözlerini sakınsınlar ve ırzlarını korusunlar. Görünen kısmı müstesna, zinetlerini göstermesinler. Başörtülerini yakalarının üstüne salsınlar. Zinetlerini; kocaları veye babaları veya kocalarının babaları veya oğulları veya kocalarının oğulları veya kardeşleri veya erkek kardeşlerinin oğulları veya kızkardeşlerinin oğulları veya kadınları veya cariyeleri veya erkekliği kalmamış hizmetçileri, yahut kadınların mahrem yerlerini henüz anlamayan çocuklardan başkasına göster mesinler. Gizledikleri zinetlerinin bilinmesi için de ayaklarını vurmasınlar. Ey mü’minler; hepiniz Allah’a tevbe edin ki felaha eresiniz.

### [Neml 27:12](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%8A%D8%A8/ayet/27:12.md) — جَيْبِكَ

وَأَدْخِلْ يَدَكَ فِي جَيْبِكَ تَخْرُجْ بَيْضَاءَ مِنْ غَيْرِ سُوءٍ فِي تِسْعِ آيَاتٍ إِلَى فِرْعَوْنَ وَقَوْمِهِ إِنَّهُمْ كَانُوا قَوْمًا فَاسِقِينَ

Meal (IK): Ve elini koynuna sok. Firavun ve kavmine gönderilen dokuz mucizeden biri olarak kusursuz, bembeyaz çıksın. Şüphesiz ki onlar; fasık bir kavim idiler.

### [Kasas 28:32](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%8A%D8%A8/ayet/28:32.md) — جَيْبِكَ

اسْلُكْ يَدَكَ فِي جَيْبِكَ تَخْرُجْ بَيْضَاءَ مِنْ غَيْرِ سُوءٍ وَاضْمُمْ إِلَيْكَ جَنَاحَكَ مِنَ الرَّهْبِ فَذَانِكَ بُرْهَانَانِ مِنْ رَبِّكَ إِلَى فِرْعَوْنَ وَمَلَئِهِ إِنَّهُمْ كَانُوا قَوْمًا فَاسِقِينَ

Meal (IK): Elini koynuna sok, lekesiz bembeyaz çıksın. Ellerini kendine çek, korkun kalmasın. Bu ikisi, Firavun ve erkanına karşı Rabbından iki burhandır. Doğrusu onlar, fasıklar güruhudur, denildi.

## Sözlükler (8)

### ★ Akevler Sözlüğü

Cevb bir şeyi yerleştirmek için açılan kuyu, çukur demetir. Sonra elbise üzerindeki cepe de bu ad verilmiştir. Cevaplamak yerleştirmek, çukura yerleştirmek anlamında sorulan suale karşılık vermek için kullanlmıştır.
Koltuk altı, koyun demektir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%8A%D8%A8/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الجيم والباء و و ا ي ء معهما
ج ب أ، ج أ ب، ب أ ج، ج ب ي، ج ي ب، ج و ب، و ج ب، ب و ج مستعملات
جبأ:
جَبَأت عنه أجبأُ جَبأً: أي ارتدعت عنه وتقاعست. قال الشاعر:
وهل أنا إلاّ مثلُ سـيِّقةِ الـعـدا		إنِ استقدمت نحرٌ وإن جَبأت عَقرُ
والجَبَأةُ: مثل الكمأة الحمراء. والإجباءُ: بيع الزَّرع قبل بدوِّ صلاحه.
والجُبأُ: الجَبانُ.
قال:
فما أنا من ريبِ الزَّمانِ بُجُبأٍ		ولا أنا من سيب الإلهِ بيائسِ.
جأب: الجأبُ: الحمار الغليظ، والجمع: جؤوب..والجؤبُ: درعٌ تلبسُه المرأة.
بأج: البأجُ: البيان. وقال عمر بن الخطاب: "لأجعلنَّ بأنا بأجاً واحداً" أي بياناً واحداً أي: طريقة واحدة في العطاء. وقوله: هم بأجٌ واحد، أي: ضربٌ واحدٌ. وبأج الشيء، أي: رخص، فلم يشتر.
جبي
جبيتُ الخراج جبايةً، أي: جمعته وحصّلته. وجَبَى المستقي الماء في الحوض جبياً وجبى. قال حُميد الأرقط:
ولا جَبَى في حوضه جباكا
والجَبَى: محفر البئر. والجَبَى: نثيلة البئر وهي ترابها الذي حولها. تراها من بعيد، تقول: أرى جَبَى بئرٍ وجَبَى حَوض.
والجابيةُ: حوض ضخم واسعٌ تشرب منه الإبل في مركؤ من الأرض.
والتَّجبِيةُ: ركوعً كركُع المُصلي. والتَّجبِيةُ: أن يُجبِّي الرَّجل على وجههِ باركاً.
واجتبى الرَّجل الرَّجُلَ، إذا قربهُ، قال الله تعالى: "فاجتباهُ رُّه"، أي قرَّبهُ.
جيب:
جَيبتُ القميص تجبيباً: جعلت له جَيباً.
جوب:
الجَوبُ: قطعك الشّيء كما يُجابُ الجَيب، يُقال: جَيبٌ مجوبٌ ومجوَّبٌ، وكل مُجوفٍ وسطه فهو مجوبٌ. والجوب: دِرعٌ تلبسهُ المرأة.
وجُبتُ المفازة، أي: قطعتُها، واجتبتُ الظَّلام والقميص، أي: قطعته.
والجوابُ: رديدُ الكلام. تقول: أساء سمحاً فأساءَ جابةً. من أجاب يجيبُ.
ويقال: هل عندك جابيةُ خبر? أي: خبرٌ ثابت. والجميع: الجوائب، ويقال: الجوائب: الغرائب من الأخبار، وجابيةُ خبر، أي: محمولة من أرضٍ إلى أرضٍ بعيدة، أي: قد جابت البلاد، قال: يتنازعون جوائب الأمثال.
وجب:
وجب الشّيء وجوباً. وأوجَبه ووَجَّبهُ.
ووجبتِ الشَّمسُ وجباُ: غابت.
وسمعت لها وجبة، أي: وقعة. مثل شيء يقع على الأرض.
والمُوجَّبُ من الدّواب: الذي يفزع من كلِّ شيء. ويُقال: الوجّاب. وقوله جلّ وعزّ: "فإذا وجبت جُنُوبها فلكوا منها"، يقال: معناه: خرجت أنفُسها، ويقال: معناه: سقطت لجُنُوبها.
والموجِباتُ: الكبائرُ من الذُّنوب التي يُوجِبُ الله بها النّار.
ووجبَ الرَّجلُ على نفسه الطَّعام إذا جعل لنفسه أكلةً واحدةً في اليوم وهي الوجبة.
ووجَّبَ البعير توجيباً، أي: برك وسقط.
بوج:
البَوجُ: تَبوجِ البرقِ في السِّحاب، إذا تفرق في وجهه.
وتقول: بُجتهم بشرِّ، أي: عممتهم، قال:
هراوةٌ فيها شفاءُ الـعـرِّ
حملت عقفان بها في الجرِّ
فبجتُهُ وأهـلـه بـشـرٍّ

##### Türkçe

باب **الجيم** و**الباء** و **و** **ا** **ي** **ء** معهما
**ج ب أ**، **ج أ ب**، **ب أ ج**، **ج ب ي**، **ج ي ب**، **ج و ب**، **و ج ب**، **ب و ج** kullanımdadırlar.

**جبأ**:
Ondan **جَبَأت**; **أجبأُ** **جَبأً**: yani ondan çekindim ve geri durdum. Şair dedi ki:
Ve ben ancak düşmanın sevk edilmişi gibi miyim;		İleri sürülürse boğazlama, ve **جَبأت** olursa ayak kesme.
Ve **الجَبَأةُ**: kırmızı keme gibi. Ve **الإجباءُ**: ekinin, olgunluğunun belirmesinden önce satılmasıdır.
Ve **الجُبأُ**: korkak.
Dedi ki:
Ben zamanın şüphesinden bir **بُجُبأٍ** değilim		Ve ben Allah’ın ihsanından ümitsiz de değilim.

**جأب**: **الجأبُ**: kalın eşek; çoğulu: **جؤوب**.. Ve **الجؤبُ**: kadının giydiği bir zırh.

**بأج**: **البأجُ**: beyan. Ve Ömer b. el-Hattâb dedi ki: “Elbette bizim **بأ**’mızı **بأجاً** واحداً yapacağım” yani tek bir beyan; yani: atâda tek bir yol. Ve onun sözü: onlar **بأجٌ** واحد, yani: tek bir tür. Ve **بأج** الشيء, yani: ucuzladı; böylece satın almadı.

**جبي**
**جبيتُ** الخراج **جبايةً**: yani onu topladım ve tahsil ettim. Ve su çeken kimse havuzda suyu **جَبَى**; **جبياً** ve **جبى**. Humeyd el-Arkat dedi ki:
Ve havuzunda senin **جباكا**’nı **جَبَى** etmedi
Ve **الجَبَى**: kuyunun kazılmış yeri. Ve **الجَبَى**: kuyunun nethîlesi; o da onun etrafındaki toprağıdır. Onu uzaktan görürsün; dersin ki: bir kuyunun **جَبَى**’sını ve bir havuzun **جَبَى**’sını görüyorum.
Ve **الجابيةُ**: yerin bir çukur yerinde develerin içtiği, geniş büyük bir havuz.
Ve **التَّجبِيةُ**: namaz kılanın rükûu gibi rükûdur. Ve **التَّجبِيةُ**: erkeğin yüzü üzerine çökmüş olarak **يُجبِّي** etmesidir.
Ve adam adamı **اجتبى** ettiğinde: onu yaklaştırdı. Allah Teâlâ dedi ki: “فاجتباهُ رُّه”, yani onu yaklaştırdı.

**جيب**:
**جَيبتُ** القميص **تجبيباً**: ona bir **جَيباً** yaptım.

**جوب**:
**الجَوبُ**: **الجَيب**’in yarıldığı gibi, senin bir şeyi kesmendir; denir: **جَيبٌ** **مجوبٌ** ve **مجوَّبٌ**; ve ortası oyuk olan her şey **مجوبٌ**’dur. Ve **الجوب**: kadının giydiği bir zırh.
Ve **جُبتُ** المفازة: yani onu kestim (aştım). Ve **اجتبتُ** الظَّلام ve القميص: yani onu kestim.
Ve **الجوابُ**: sözün geri döndürülmesidir. Dersin ki: **أساء** سمحاً, böylece **أساءَ** **جابةً**. **أجاب**’dan; **يجيبُ**.
Ve denir: yanında **جابيةُ** خبر var mı? yani: sabit bir haber. Hepsi: **الجوائب**. Ve denir: **الجوائب**: haberlerden garip olanlardır. Ve **جابيةُ** خبر: yani uzak bir yerden uzak bir yere taşınmış; yani beldeleri dolaşmış. Dedi ki: **جوائب** الأمثال’i çekişirler.

**وجب**:
Şey **وجب**; **وجوباً**. Ve onu **أوجَبه** ve **وَجَّبهُ**.
Ve güneş **وجبتِ** ve **جباُ**: battı.
Ve onun için bir **وجبة** işittim: yani bir düşüş. Yere düşen bir şey gibi.
Ve binek hayvanlarından **المُوجَّبُ**: her şeyden ürken olandır. Ve denir: **الوجّاب**. Ve O’nun (azze ve celle) sözü: “فإذا وجبت جُنُوبها فلكوا منها”; denir: manası: nefesleri çıktı. Ve denir: manası: yanları üzerine düştü.
Ve **الموجِباتُ**: Allah’ın onunla ateşi vacip kıldığı büyük günahlardır.
Ve adam kendi üzerine yemeği **وجب** etti: kendisi için günde bir tek yemek kıldığında; o da **الوجبة**’dir.
Ve deveyi **ووجَّبَ**; **توجيباً**: yani çöktü ve düştü.

**بوج**:
**البَوجُ**: bulut içinde şimşeğin **تَبوجِ**’i; yüzünde dağıldığında.
Ve dersin: onları bir şer ile **بُجتهم**; yani onları kapladım. Dedi ki:
Bir sopa; onda uyuzun şifası vardır
Sürüklemede onunla eğri büğrüleri taşıdım
Böylece onu ve ehlini bir şer ile **بجتُهُ**

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%8A%D8%A8/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الجيم والياء وما يثلثهما)
(جيأ) الجيم والياء والهمزة كلمتان من غير قياس بينهما. يقال جاء يجيء مجيئاً. ويقال جاءاني([1]) فجِئْتُه، أي غالبني بكثْرة المجيء [فغلبته([2])]. والجَيْئَة: مصدر جاء([3]). والجِئَةُ: مجتمع الماء حَوَالي الحِصْنِ وغيره. ويقال هي جيئة بالكسر والتثقيل.
(جيب) الجيم والياء والباء أصلٌ يجوز أن يكون من باب الإبدال. فالجَيْبُ جَيب القميص. يقال جِبْتُ القميص قوّرت جَيْبه، وجَيَّبْتُه جعلت له جَيباً.
وهذا يدلُّ أنّ أصله واو، وهو بمعنى خَرقْت([4]). وقد مضى ذكره.
(جيد) الجيم والياء والدال أصلٌ واحد، وهو العُنُق. يقال جِيدٌ وأجْيادٌ. والجَيَد: طولُ الجِيد. والجَيْداء: الطَّويلة الجِيد. وأما قول الأعشى :
* رجالَ إيادٍ بأجْيَادِها([5]) *
فيقال إنّها معربة وإنه أراد الأكسية([6]).
(جير) الجيم والياء والراء كلمةٌ واحدة. جَيْرِ بمعنى حَقّاً. قال:
وقالت قد أَسِيتَ فقلتُ جَيْرٍ *** أَسِيٌّ إنَّه من ذاكِ إنَّه([7])فأمّا الجَيّار، وهو الصَّاروج، فكلمة مُعرَّبة. قال الأعشى:
* بطين وجَيّارٍ وكِلْسٍ وقَرْمَدِ([8]) *
وأما الجائر فَمَا يجدُه الإنسانُ في صدره من حرارةِ غيظٍ أو حزن؛ فهو من باب الواو، وقد مضى ذكره.
(جيز) الجيم والياء والزاء أصل يائه([9]) واو، وقد مضى ذِكرُه.
(جيس) الجيم والياء والسين أصل يائه واو، وقد مضى ذكرُه.
 (جيش) الجيم والياء والشين أصلٌ واحد، وهو الثَّوَران والغَلَيان. يقال جاشت القِدْرُ تجيش جَيْشاً وجَيَشاناً. قال:
وجاشَتْ بهم يوماً إلى الليل قِدْرُنا *** تصكُّ حَرَابِيَّ الظُّهُورِ وتَدْسَعُ([10])ومنه قولهم: جاشَتْ نَفْسُه، كأنّها غلَتْ. والجيش معروفٌ، وهو من الباب، لأنها جماعةٌ تَجِيش.
(جيض) الجيم والياء والضاد كلامٌ قليلٌ يدلُّ على جنسٍ من المشي([11]). يقال مشى مِشيةً جِيَضّاً([12])، وهي مِشْيةٌ فيها اختيال. وجاضَ يَجِيض، إذا مَرَّ مرورَ الفارِّ.
(جيل) الجيم والياء واللام يدلُّ على التجمّع. فالجِيل الجماعة. والجيل هذه الأُمَّة، وهم إخوان الدَّيْلَم، ويقال إيَّاهم أراد امرؤ القيس في قوله:
أطافَتْ به جِيلاَنُ عند جِدَادِه *** ورُدّد فيه الماءُ حَتّى تَحَيَّرا([13])وأما الجَيألُ، وهي الضَّبُع، فليست من الباب.
---------------------
([1]) في الأصل والمجمل: "جاءني" تحريف صوابه في اللسان. وقد خطأ صاحب القاموس الجوهري في "جاءاني" هذه، وقال: إن الصواب جايأني. ونقل الزبيدي عن ابن سيده أن ما ذكره الجوهري صحيح سماعاً، وإن كان "جاياني" هو القياس.
([2]) التكملة من المجمل واللسان والقاموس.
([3]) من المصادر التي جاءت على بناء اسم المرة وليست منه، مثل الرجفة والرحمة. والاسم الجيئة بالكسر.
([4]) في الأصل : "من خرقت".
([5]) صدره كما في ديوان الأعشى 53 واللسان (جلد، جود، جيد) والمعرب 112:
* وبيداء تحسب آرامها *
          ويروى: "بأجلادها" و"بأجمادها".
([6]) قالوا: إنها معربة من "الجودياء" بمعنى الكساء. و"الجوديا" آرامية. انظر أدي شير 48.
([7]) البيت في اللسان (أسى) برواية: "إنني من ذاك إني". وروي في المغني لابن هشام برواية ابن فارس. انظر شرح شواهد المغني 125.
([8]) صدره كما في ديوان الأعشى 131: * فأضحت كبنيان التهامي شاده *
([9]) في الأصل، بابه.
([10]) لأوس بن حجر في ديوانه 11 واللسان (حرب). وحرابي الظهور: لحومها، جمع حرباء. وفي الأصل: "تصل"، صوابه بالكاف كما في الديوان واللسان.
([11]) في الأصل: "الشيء".
([12]) يقال: مشية جيض كهجف، وجيضى بوزن ما قبلها مع القصر.
([13]) ديوان امرئ القيس 92 واللسان (جيل).

ـ

##### Türkçe

(باب **الجيم** و**الياء** وما يثلثهما)

(**جيأ**) **الجيم** ve**الياء** ve**الهمزة** kıyassız olarak aralarında (bağ) bulunmayan iki kelimedir. Denir: **جاء** **يجيء** **مجيئاً**. Ve denir: **جاءاني**([1]) sonra ben ona **فجِئْتُه**; yani gelişin çokluğu ile bana galip geldi [ben de ona galip geldim([2])]. Ve **الجَيْئَة**: **جاء**’ın masdarıdır([3]). Ve **الجِئَةُ**: kalenin ve başkasının çevresinde suyun toplandığı yerdir. Ve denir: o, kesre ile ve teşdîd ile **جيئة**’dir.

(**جيب**) **الجيم** ve**الياء** ve**الباء** bir asıldır; ibdâl babından olması caizdir. Artık **الجَيْبُ** gömleğin yakası/açıklığıdır. Denir: **جِبْتُ** gömleği; yani onun **جَيْب**’ini oydum. Ve **جَيَّبْتُه**: ona bir **جَيب** yaptım.

Bu, aslının vav olduğuna delâlet eder; ve o, “**خَرقْت**” manasındadır([4]). Onun zikri geçmişti.

(**جيد**) **الجيم** ve**الياء** ve**الدال** tek bir asıldır; o da boyundur. Denir: **جِيدٌ** ve **أجْيادٌ**. Ve **الجَيَد**: **الجِيد**’in uzunluğudur. Ve **الجَيْداء**: boynu uzun olan (kadın)dır. Ama A‘şâ’nın sözü:
* رجالَ إيادٍ بأجْيَادِها([5]) *
hakkında denir ki o, mu‘arrebdir ve o, elbiseleri kastetmiştir([6]).

(**جير**) **الجيم** ve**الياء** ve**الراء** tek bir kelimedir. **جَيْرِ** “hakikaten” manasındadır. Dedi ki:
وقالت قد أَسِيتَ فقلتُ **جَيْرٍ** *** أَسِيٌّ إنَّه من ذاكِ إنَّه([7])
Ama **الجَيّار** ki o **الصَّاروج**’dur, mu‘arreb bir kelimedir. A‘şâ dedi:
* بطين وجَيّارٍ وكِلْسٍ وقَرْمَدِ([8]) *
Ve ama **الجائر** ise: insanın göğsünde bulduğu öfke yahut hüzün hararetindendir; o, vav babındandır ve onun zikri geçmişti.

(**جيز**) **الجيم** ve**الياء** ve**الزاء**; yâ’sının aslı([9]) vav olan bir asıldır; onun zikri geçmişti.

(**جيس**) **الجيم** ve**الياء** ve**السين**; yâ’sının aslı vav olan bir asıldır; onun zikri geçmişti.

(**جيش**) **الجيم** ve**الياء** ve**الشين** tek bir asıldır; o da kabarma ve kaynamadır. Denir: **جاشت** kazan **تجيش** **جَيْشاً** ve **جَيَشاناً**. Dedi ki:
وجاشَتْ بهم يوماً إلى الليل قِدْرُنا *** تصكُّ حَرَابِيَّ الظُّهُورِ وتَدْسَعُ([10])
Ve ondan onların sözü: **جاشَتْ** nefsi; sanki kaynamış gibi. Ve **الجيش** mâlûmdur; ve o, babdandır; çünkü o, kaynayan bir topluluktur.

(**جيض**) **الجيم** ve**الياء** ve**الضاد** az bir sözdür; yürüyüşten bir cinse delâlet eder([11]). Denir: **مشى** bir yürüyüşle **جِيَضّاً**([12]); ve o, içinde salınma bulunan bir yürüyüştür. Ve **جاضَ** **يَجِيض**: kaçanın geçişi gibi geçip gittiği zaman.

(**جيل**) **الجيم** ve**الياء** ve**اللام** toplanmaya delâlet eder. Artık **الجِيل** topluluktur. Ve **الجيل** bu ümmettir; ve onlar **الدَّيْلَم**’in kardeşleridir. Ve denir: İmru’ul-Kays şu sözünde onları kastetmiştir:
أطافَتْ به جِيلاَنُ عند جِدَادِه *** ورُدّد فيه الماءُ حَتّى تَحَيَّرا([13])
Ama **الجَيألُ** ki o **الضَّبُع**’dır, babdan değildir.

---------------------
([1]) Asılda ve el-Mücmel’de: “**جاءني**”dır; Lisân’daki doğrusu bunun tahrifidir. Kâmûs sahibi Cevherî’yi bu “**جاءاني**”da hatalı saydı ve dedi ki: doğrusu **جايأني**’dir. Zebîdî, İbn Sîde’den nakletti ki Cevherî’nin zikrettiği semâ‘ bakımından doğrudur; her ne kadar “**جاياني**” kıyas olsa da.
([2]) Tekmile, el-Mücmel ve Lisân ve Kâmûs’tandır.
([3]) Bir kere oluş ismi vezni üzere gelip ondan olmayan masdarlardandır; **الرجفة** ve **الرحمة** gibi. İsim, kesre ile **الجيئة**’dir.
([4]) Asılda: “**من خرقت**”.
([5]) Sadrı, A‘şâ Dîvânı 53’te ve Lisân’da (**جلد**، **جود**، **جيد**) ve el-Mu‘arreb 112’de olduğu gibidir:
* وبيداء تحسب آرامها *
          Rivayet olunur: “**بأجلادها**” ve “**بأجمادها**”.
([6]) Dediler ki: o, “**الجودياء**”dan mu‘arrebtir; elbise manasındadır. Ve “**الجوديا**” Ârâmîcedir. Bkz. Adî Şîr 48.
([7]) Beyit, Lisân’da (**أسى**) “**إنني من ذاك إني**” rivayetiyle (gelmiştir). İbn Hişâm’ın el-Muğnî’sinde İbn Fâris rivayetiyle rivayet olundu. Bkz. Şerhu Şevâhidi’l-Muğnî 125.
([8]) Sadrı, A‘şâ Dîvânı 131’de olduğu gibidir: * فأضحت كبنيان التهامي شاده *
([9]) Asılda: “babı”.
([10]) Evs b. Hacer’indir; Dîvânı 11’de ve Lisân’da (**حرب**). Ve **حرابي الظهور**: onların etleridir; **حرباء**’nın çoğulu. Asılda: “**تصل**”; doğrusu kâf iledir; Dîvân ve Lisân’da olduğu gibi.
([11]) Asılda: “**الشيء**”.
([12]) Denir: **مشية جيض** “**كهجف**” gibi; ve **جيضى** ondan öncekinin vezni üzere, kısaltma ile.
([13]) İmru’ul-Kays Dîvânı 92 ve Lisân (**جيل**).

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%8A%D8%A8/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- قال الله تعالى: ﴿وليضربن بخمرهن على جيوبهن﴾ [النور/31]، جمع جيب.

##### Türkçe

- Yüce Allah dedi ki: ﴿ve başörtülerini **جيوبهن** üzerine vursunlar﴾ [النور/31]; **جيب**’in çoğuludur.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%8A%D8%A8/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الجَيْبُ: جَيْبُ القَمِيصِ والدِّرْعِ، والجمع جُيُوبٌ. وفي التنزيل العزيز: ولْيَضْرِبْنَ بِخُمُرِهِنّ على جُيُوبِهِنَّ. وجِبْتُ القَمِيصَ: قَوَّرْتُ جَيْبَه.
وجَيَّبْتُه: جَعَلْت له جَيْباً. وأَما قولهم: جُبْتُ جَيْبَ القميص، فليس جُبْتُ من هذا الباب، لأَنَّ عين جُبْتُ إِنما هو من جابَ يَجُوبُ، والجَيْبُ عينه ياءٌ، لقولهم جُيُوبٌ، فهو على هذا من باب سَبِطٍ وسِبَطْرٍ، ودَمِثٍ ودِمَثْرٍ، وأَن هذه أَلفاظ اقْتَرَبَتْ أُصولُها، واتَّفَقَتْ معانِيها، وكلُّ واحد منها لفظه غير لفظ صاحبه. وجَيَّبْتُ القَمِيصَ تَجْييباً: عَمِلْتُ له جَيْباً. وفلانٌ ناصحُ الجَيْبِ: يُعْنَى بذلك قَلْبُه وصَدْرُه، أَي أَمِينٌ. قال:
وخَشَّنْتِ صَدْراً جَيْبُه لكِ ناصحُ
وجَيْبُ الأَرضِ: مَد خَلُها. قال ذو الرمة:
طَواها إِلى حَيْزومِها، وانْطَوَتْ لها  * جُيوبُ الفَيافي: حَزْنُها ورِمالُها وفي الحديث في صفة نهر الجنة: حافَتاه الياقُوتُ الـمُجَيَّبُ. قال ابن الأَثير: الذي جاءَ في كتاب البخاري: اللُّؤْلُؤُ الـمُجَوَّفُ، وهو معروف؛ والذي جاءَ في سنن أَبي داود: الـمُجَيَّبُ أَو الـمُجَوَّفُ بالشك؛ والذي جاءَ في معالم السنن: الـمُجَيَّبُ أَو الـمُجَوَّبُ، بالباءِ فيهما على الشك، وقال: معناه الأَجْوَفُ؛ وأَصله من جُبْتُ الشيءَ إِذا قَطَعْته. والشيء مَجُوبٌ أَو مَجِيبٌ، كما قالوا مَشِيبٌ ومَشُوبٌ، وانقلاب الواو إِلى الياء كثير في كلامهم؛ وأَما مُجَيَّبٌ مشدَّد، فهو من قولهم: جَيَّبَ يُجَيِّبُ فهو مُجَيَّبٌ أَي مُقَوَّرٌ وكذلك بالواو. وتُجِيبُ: بطن من كِنْدةَ، وهو تُجِيبُ بن كِنْدةَ بن ثَوْرٍ.

##### Türkçe

**الجَيْبُ**: gömleğin ve zırhın **جَيْبُ**’i; çoğulu **جُيُوبٌ**’dur. Ve
aziz tenzilde: “**ولْيَضْرِبْنَ بِخُمُرِهِنّ على جُيُوبِهِنَّ**”.
**وجِبْتُ القَمِيصَ**: onun **جَيْبَ**’ini oydum.
**وجَيَّبْتُه**: ona bir **جَيْباً** yaptım. Ama onların sözü: **جُبْتُ جَيْبَ القميص**; işte **جُبْتُ** bu bâbdan değildir; çünkü **جُبْتُ**’un ayn’ı ancak **جابَ يَجُوبُ**’dandır,
**والجَيْبُ**’un ayn’ı ise yâ’dır; onların **جُيُوبٌ** demelerinden dolayı; o hâlde bu, **سَبِطٍ**
ve **سِبَطْرٍ**; ve **دَمِثٍ** ve **دِمَثْرٍ** bâbındandır; ve şu ki bu lafızlar, asılları birbirine yaklaşmış, mânaları uyuşmuş,
ve her birinin lafzı, arkadaşının lafzı değildir. Ve **وجَيَّبْتُ القَمِيصَ تَجْييباً**: ona bir **جَيْباً** yaptım. Ve falan **ناصحُ الجَيْبِ**’dir: bununla
onun kalbi ve göğsü kastedilir; yani güvenilirdir. Dedi ki:
وخَشَّنْتِ صَدْراً جَيْبُه لكِ ناصحُ

Ve **وجَيْبُ الأَرضِ**: onun girişi. Zû’r-Rumme dedi ki:
طَواها إِلى حَيْزومِها، وانْطَوَتْ لها  * جُيوبُ الفَيافي: حَزْنُها ورِمالُها

Ve hadiste, cennet nehrinin sıfatında: “iki kıyısı **الياقُوتُ الـمُجَيَّبُ**.” İbnü’l-Esîr dedi: Buhârî’nin kitabında gelen: “**اللُّؤْلُؤُ الـمُجَوَّفُ**”tur; ve o
bilinendir; Ebû Dâvûd’un Sünen’inde gelen: şüphe ile “**الـمُجَيَّبُ** yahut **الـمُجَوَّفُ**”tur; Maʿâlimü’s-sünen’de gelen ise: şüphe ile ikisinde de bâ ile “**الـمُجَيَّبُ** yahut **الـمُجَوَّبُ**”tur; ve dedi: mânası **الأَجْوَفُ**’tur; aslı, “**جُبْتُ الشيءَ**” yani onu kestiğim zamandır. Ve şey **مَجُوبٌ** yahut **مَجِيبٌ**’dir; onların **مَشِيبٌ** ve **مَشُوبٌ** dedikleri gibi; vâv’ın yâ’ya dönmesi onların sözünde çoktur; ama şeddeli **مُجَيَّبٌ**, onların “**جَيَّبَ يُجَيِّبُ**” sözündendir; o hâlde o **مُجَيَّبٌ**’dir; yani oyulmuş; ve vâv ile de böyledir.

**وتُجِيبُ**: Kinde’den bir batın; o, **تُجِيبُ بن كِنْدةَ بن ثَوْرٍ**’dur.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%8A%D8%A8/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

جيب بالكسر: حصنان بين القدس ونابلس الفوقاني والتحتاني من فتوحات السلطان صلاح الدين يوسف بن أيوب، نسب إلى أحدهما الإمام المحدث أبو محمد عبد الوهاب ابن عبد الله بن حريز المقدسي المنصوري الجيبي ولد سنة 543 وتوفي بمصر سنة 636 ذكره الحافظ أبو الحسين القرشي في معجم شيوخه، وقد أهمل المصنف نابلس في موضعه.
 وجيب القميص ونحوه كالدرع بالفتح: طوقثه، قيل: هذا موضع ذكره لا ج و ب، ج جيوب بالضم والكسر وفي التنزيل العزيز:  وليضربن بخمرهن على جيوبهن  .
 وجبت القميص بالكسر أجيبه: قورت جيبه، وجيبته: جعلت له جيبا، وأما قولهم: جبءت جيب القميص بالضم فليس جبت من هذا الباب، لأن عين جبت إنما هو من جاب يجوب والجيب عينه ياء، لقولهم جيوب، فهو على هذا من باب سبط وسبطر ودمث ودمثر وأن هذه ألفاظ اقتربت أصولها واتفقت معانيها، وكل واحد منها لفظه غير لفظ صاحبه، كأجوبه وقد تقدم بيانه آنفا، وجيبت القميص تجييبا: عملت له جيبا. وهو ناصح الجيب أي القلب والصدر يعني أمينهما قال:
  وخشنت صدرا جيبه لك ناصح وجيب الأرض: مدخلها والجمع: جيوب. قال ذو الرمة:
  طواها إلى حيزومها وانطوت لها                      جيوب الفيافي حزنها ورمالهـا وفي الحديث في صفة نهر الجنة  حافتاه الياقوت المجيب  قال ابن الأثير: الذي جاء في كتاب البخاري  اللؤلؤ المجوف  وهو معروف، والذي جاء في سنن أبي داوود  المجيب أو المجوف  بالشك. والذي جاء في معالم السنن  المجيب أو المجوب  بالباء فيهما، على الشك، وقال: معناه: الأجوف، وأصله من جبت الشيء إذا قطعته، والشيء مجوب أو مجيب، كما قالوا: مشيب ومشوب، وانقلاب الواو عن الياء كثير في كلامهم، وأما مجيب مشددا فهو من قولهم: جيبق مجيب أي مقور، وكذلك بالواو.
 وتجيب بن كندة، ذكره المؤلف في الواو، وهذا موضع ذكره.
 وأبو هلال الحسضن بن أحمد بن علي التجيبي من القيروان شاعر أديب.

  وحمزة بن حسين المصري الجياب ككتان، محدث عن أبي الحسن المهلبي، قاله السلفي، وفاته: أبو الحسين علي بن الجياب، روى عن أبي جعفر بن الزبير، وعنه ابن مرزوق، وهو ضبطه كما نقله الحافظ من خطه. ومحمد بن مجيب الثقفي الصائغ الكوفي محدث سكن بغداد وحدث بها، قال أبو حاتم: شيخ بغدادي ذاهب الحديث، كذا في ذيل البنداري.
 قلت: وقد روى عن ليث بن أبي سليم وفاته: مجيب شيخ لأيوب السختياني، وسفيان بن مجيب: صحابي، ومحمد بن مجيب المازني، عن أبيه.

##### Türkçe

**جيب** kesre ile: Kudüs ile Nablus arasında iki hisar; yukarı ve aşağı; sultan Selahaddin Yusuf b. Eyyub’un fetihlerindendir. İkincisinden, imam muhaddis Ebu Muhammed Abdülvehhab b. Abdullah b. Hariz el-Makdisî el-Mansurî el-**جيبي** nisbet edilmiştir; 543 yılında doğdu ve Mısır’da 636 yılında vefat etti; onu hafız Ebu’l-Hüseyin el-Kureşî, şeyhlerinin mu‘ceminde zikretti. Müellif, Nablus’u kendi yerinde ihmal etmiştir.

Ve **جيب** gömleğin ve benzerinin, zırh gibi, fetha ile: yakalığıdır; denildi ki: bu, **لا ج و ب**’da zikredilen bir yerdir. **ج**: **جيوب** damme ve kesre ile. Aziz tenzilde: “Ve başörtülerini **جيوبهن** üzerine vursunlar.”

Ve **وجبت** gömleği, kesre ile, **أجيبه**: onun **جيبه**’sini oydum. Ve **جيبته**: ona bir **جيبا** yaptım. Ama onların “**جبءت** gömleğin **جيب**’ini damme ile” sözleri; bu bâbdan **جبت** değildir; çünkü **جبت**’in ayn’ı ancak **جاب يجوب**’dandır; **الجيب**’in ayn’ı ise **ياء**’dır; onların **جيوب** demelerinden dolayı. O hâlde bu, **سبط** ve **سبطر** ve **دمث** ve **دمثر** bâbındandır; ve bunlar, asılları birbirine yaklaşmış ve mânaları uyuşmuş lafızlardır; her birinin lafzı, arkadaşının lafzı değildir; **أجوبه** gibi; ve onun beyanı az önce geçti. Ve **جيبت** gömleği **تجييبا**: ona bir **جيبا** yaptım. Ve o, **ناصح الجيب**’dir; yani kalp ve göğüs; yani ikisinin emini. Dedi ki:

وخشنت صدرا جيبه لك ناصح

Ve **جيب** yerin: girişi; cem‘i: **جيوب**. Zü’r-Rumme dedi ki:

طواها إلى حيزومها وانطوت لها                      جيوب الفيافي حزنها ورمالهـا

Ve hadiste, cennet nehrinin sıfatında: “İki kıyısı **الياقوت المجيب**.” İbnü’l-Esîr dedi ki: Buhârî’nin kitabında gelen: “**اللؤلؤ المجوف**”; ve o, bilinen bir şeydir. Ebu Dâvûd’un süneninde gelen: “**المجيب** veya **المجوف**” şüphe ile. Ve Ma‘âlimü’s-sünen’de gelen: “**المجيب** veya **المجوب**” ikisinde de **الباء** ile, şüphe üzere. Ve dedi ki: mânası: içi boş olan. Aslı, “şeyi **جبت** ettim” yani onu kestim; ve şey **مجوب** veya **مجيب** olur; onların “**مشيب** ve **مشوب**” demeleri gibi. **الواو**’nun **الياء**’dan dönmesi, onların sözlerinde çoktur. Ama şeddeli **مجيب** ise onların “**جيبق مجيب**” yani oyulmuş sözündendir; ve aynı şekilde **الواو** ile.

Ve **تجيب** b. Kinde; müellif onu **الواو**’da zikretti; burası onun zikredileceği yerdir.

Ve Ebu Hilâl el-Hasdun b. Ahmed b. Ali et-**تجيبي**, Kayrevanlı; şair, edip.

Ve Hamza b. Hüseyin el-Mısrî el-**جياب**; **كتان** gibi; Ebu’l-Hasen el-Mühellebî’den hadis rivayet eden; bunu es-Silefî söyledi. Ve onun vefatı: Ebu’l-Hüseyin Ali b. el-**جياب**; Ebu Ca‘fer b. ez-Zübeyr’den rivayet etti; ondan da İbn Merzûk; ve bu, hafızın onun hattından naklettiği üzere onun ضبط’udur. Ve Muhammed b. **مجيب** es-Sekafî es-Sâiğ el-Kûfî; muhaddis; Bağdat’ta oturdu ve orada hadis rivayet etti. Ebu Hâtim dedi ki: Bağdatlı bir şeyh; hadisi gitmiş; el-Bendârî’nin zeylinde böyledir.

Dedim ki: ve Leys b. Ebî Süleym’den rivayet etmiştir. Ve onun vefatı: **مجيب**; Eyyûb es-Sahtiyânî’nin şeyhi. Ve Süfyân b. **مجيب**: sahâbî. Ve Muhammed b. **مجيب** el-Mâzenî; babasından.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%8A%D8%A8/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

جَابَ
1 جَابَ جاب جابي , aor. يَجِيبُ: see 1 in art. جوب, in two places.

جيّب
2 جيّب جيب , inf. n. تَجْيِيبٌ: see 1 in art. جوب.

جَيْبٌ
جَيْبٌ جيب The طَوْق [or opening at the neck and bosom] (K) of a shirt (S, K) and the like; (K;) as, for instance, of a coat of mail: (TA:) or the opening of a shirt at the uppermost part of the breast: (Msb, MF:) or the opening in a garment for the head to be put through: or such an opening as a sleeve and a طَوْق: (MF:) pl. [of mult.] جُيُوبٌ, (Msb, K,) also pronounced جِيُوبٌ, (TA,) [like بِيُوتٌ for بُيُوتٌ,] and [of pauc.] أَجْيَابٌ: (Msb:) this is said to be its proper art., (K, TA,) not جوب, because its pl. is جُيُوبٌ. (TA.) [The Arabs often carry things within the bosom of the shirt &c.; and hence the word is now applied by them to A pocket.] ― -b2- (assumed tropical:) The heart; the bosom. (K.) So in the saying, هُوَ نَاصِحُ الجَيْبِ (assumed tropical:) [He is pure, or sincere, of heart or bosom]: (K:) or trusty, trustworthy, or faithful. (S. [See also art. نصح.]) A poet says,

وَخَشَّنْتَ صَدْرًا جَيْبُهُ لَكَ نَاصِحُ
(assumed tropical:) [And thou hast exasperated a bosom the heart of which was faithful to thee]. (TA.) You say also, هُوَ دَنِسُ الجَيْبِ (assumed tropical:) [He is a person of foul heart]. (A in art. دنس.) And رَدَعَ جَيْبَهُ عَنْهُ (assumed tropical:) He cleared his heart, or bosom, of it. (K in art. ردع q. v.) ― -b3- جَيْبُ الأَرْضِ (assumed tropical:) The place of entrance of the land, or country: (K:) pl. جُيُوبٌ. (TA.)

جِيبَةٌ
جِيبَةٌ جيب جيبه جيبة : see art. جوب.

يَاقُوتٌ مُجَيَّبٌ
يَاقُوتٌ مُجَيَّبٌ ياقوت مجيب Hollowed [sapphires]: occurring in a trad. describing the banks of the river of Paradise: but accord. to one reading, it is لُؤْلُؤٌ مُجَوَّبٌ; accord. to another, مُجَيَّبٌ or مَجَوَّفٌ; and accord. to another, مُجَيَّبٌ or مُجَوَّبٌ. (TA.)

##### Türkçe

جَابَ
1 **جَابَ** **جاب** **جابي** , aor. **يَجِيبُ**: **جوب** maddesinde 1’e bak, iki yerde.

جيّب
2 **جيّب** **جيب** , inf. n. **تَجْيِيبٌ**: **جوب** maddesinde 1’e bak.

جَيْبٌ
**جَيْبٌ** **جيب** Gömleğin (S, K) ve benzerinin; (K;) meselâ zırhın: (TA:) **طَوْق**’u [yahut boyun ve göğüs kısmındaki açıklık]; veya gömleğin göğsün en üst kısmındaki açıklığı: (Msb, MF:) veya başın içinden geçirileceği bir giysideki açıklık: veya bir kol ve bir **طَوْق** gibi bir açıklık: (MF:) çoğulu [çokluk] **جُيُوبٌ**, (Msb, K,) ayrıca **جِيُوبٌ** diye de telaffuz olunur, (TA,) [**بِيُوتٌ**’un **بُيُوتٌ** yerine olması gibi,] ve [azlık] **أَجْيَابٌ**: (Msb:) bunun onun asıl maddesi olduğu söylenir, (K, TA,) **جوب** değil; çünkü onun çoğulu **جُيُوبٌ**’dur. (TA.) [Araplar çoğu kez şeyleri gömleğin göğüs kısmı vb. içinde taşırlar; bundan dolayı kelime şimdi onlar tarafından bir cep’e uygulanır.] ― -b2- (mecaz olduğu varsayılan:) Kalp; bağır. (K.) Şu sözde böyledir, **هُوَ نَاصِحُ الجَيْبِ** (mecaz olduğu varsayılan:) [O, kalpçe yahut bağırca temiz, yahut içten olandır]: (K:) veya güvenilir, itimat edilir, yahut sadıktır. (S. [**نصح** maddesine de bak.]) Bir şair der ki,

وَخَشَّنْتَ صَدْرًا جَيْبُهُ لَكَ نَاصِحُ

(mecaz olduğu varsayılan:) [Ve sen, kalbi sana sadık olan bir bağrı öfkelendirdin]. (TA.) Yine dersin ki, **هُوَ دَنِسُ الجَيْبِ** (mecaz olduğu varsayılan:) [O, kalbi pis olan bir kimsedir]. (**دنس** maddesinde A.) Ve **رَدَعَ جَيْبَهُ عَنْهُ** (mecaz olduğu varsayılan:) Onun kalbini, yahut bağrını, ondan arındırdı. (**ردع** maddesinde K, bk. q. v.) ― -b3- **جَيْبُ الأَرْضِ** (mecaz olduğu varsayılan:) Arazinin yahut ülkenin giriş yeri: (K:) çoğulu **جُيُوبٌ**. (TA.)

جِيبَةٌ
**جِيبَةٌ** **جيب** **جيبه** **جيبة** : **جوب** maddesine bak.

يَاقُوتٌ مُجَيَّبٌ
**يَاقُوتٌ مُجَيَّبٌ** **ياقوت** **مجيب** Oyulmuş [yakutlar]: Cennet nehrinin kıyılarını vasfeden bir rivayette vârid olmuştur: fakat bir kıraate göre o, **لُؤْلُؤٌ مُجَوَّبٌ**’dur; bir diğerine göre, **مُجَيَّبٌ** veya **مَجَوَّفٌ**; ve bir diğerine göre, **مُجَيَّبٌ** veya **مُجَوَّبٌ**. (TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%8A%D8%A8/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

جَاب
جَاب ( y )  I ( n. ac. جَيْب 1 ),
a.  Opened at the front ( shirt &  c. ).

جَيْب
جَيْب 1 ,  جَيْبَة 1t , ( pl. جُيُوْب [ 27 ] ,

أَجْيَاب
أَجْيَاب [ 38 ] ),
a.  Shirt-front.

b.  Pocket.

c.  Heart, bosom.

##### Türkçe

جَاب
**جَاب** (ي) I (mast. **جَيْب** 1),
a. (gömlek vb.) ön taraftan açtı.

جَيْب
**جَيْب** 1, **جَيْبَة** 1ت, (çoğ. **جُيُوْب** [27],

أَجْيَاب
**أَجْيَاب** [38]),
a. Gömleğin ön kısmı.

b. Cep.

c. Kalp, bağır.
