# جيب — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%8A%D8%A8/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AC%D9%8A%D8%A8/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [جيب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%8A%D8%A8.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: جيب

باب الجيم والباء و و ا ي ء معهما
ج ب أ، ج أ ب، ب أ ج، ج ب ي، ج ي ب، ج و ب، و ج ب، ب و ج مستعملات
جبأ:
جَبَأت عنه أجبأُ جَبأً: أي ارتدعت عنه وتقاعست. قال الشاعر:
وهل أنا إلاّ مثلُ سـيِّقةِ الـعـدا		إنِ استقدمت نحرٌ وإن جَبأت عَقرُ
والجَبَأةُ: مثل الكمأة الحمراء. والإجباءُ: بيع الزَّرع قبل بدوِّ صلاحه.
والجُبأُ: الجَبانُ.
قال:
فما أنا من ريبِ الزَّمانِ بُجُبأٍ		ولا أنا من سيب الإلهِ بيائسِ.
جأب: الجأبُ: الحمار الغليظ، والجمع: جؤوب..والجؤبُ: درعٌ تلبسُه المرأة.
بأج: البأجُ: البيان. وقال عمر بن الخطاب: "لأجعلنَّ بأنا بأجاً واحداً" أي بياناً واحداً أي: طريقة واحدة في العطاء. وقوله: هم بأجٌ واحد، أي: ضربٌ واحدٌ. وبأج الشيء، أي: رخص، فلم يشتر.
جبي
جبيتُ الخراج جبايةً، أي: جمعته وحصّلته. وجَبَى المستقي الماء في الحوض جبياً وجبى. قال حُميد الأرقط:
ولا جَبَى في حوضه جباكا
والجَبَى: محفر البئر. والجَبَى: نثيلة البئر وهي ترابها الذي حولها. تراها من بعيد، تقول: أرى جَبَى بئرٍ وجَبَى حَوض.
والجابيةُ: حوض ضخم واسعٌ تشرب منه الإبل في مركؤ من الأرض.
والتَّجبِيةُ: ركوعً كركُع المُصلي. والتَّجبِيةُ: أن يُجبِّي الرَّجل على وجههِ باركاً.
واجتبى الرَّجل الرَّجُلَ، إذا قربهُ، قال الله تعالى: "فاجتباهُ رُّه"، أي قرَّبهُ.
جيب:
جَيبتُ القميص تجبيباً: جعلت له جَيباً.
جوب:
الجَوبُ: قطعك الشّيء كما يُجابُ الجَيب، يُقال: جَيبٌ مجوبٌ ومجوَّبٌ، وكل مُجوفٍ وسطه فهو مجوبٌ. والجوب: دِرعٌ تلبسهُ المرأة.
وجُبتُ المفازة، أي: قطعتُها، واجتبتُ الظَّلام والقميص، أي: قطعته.
والجوابُ: رديدُ الكلام. تقول: أساء سمحاً فأساءَ جابةً. من أجاب يجيبُ.
ويقال: هل عندك جابيةُ خبر? أي: خبرٌ ثابت. والجميع: الجوائب، ويقال: الجوائب: الغرائب من الأخبار، وجابيةُ خبر، أي: محمولة من أرضٍ إلى أرضٍ بعيدة، أي: قد جابت البلاد، قال: يتنازعون جوائب الأمثال.
وجب:
وجب الشّيء وجوباً. وأوجَبه ووَجَّبهُ.
ووجبتِ الشَّمسُ وجباُ: غابت.
وسمعت لها وجبة، أي: وقعة. مثل شيء يقع على الأرض.
والمُوجَّبُ من الدّواب: الذي يفزع من كلِّ شيء. ويُقال: الوجّاب. وقوله جلّ وعزّ: "فإذا وجبت جُنُوبها فلكوا منها"، يقال: معناه: خرجت أنفُسها، ويقال: معناه: سقطت لجُنُوبها.
والموجِباتُ: الكبائرُ من الذُّنوب التي يُوجِبُ الله بها النّار.
ووجبَ الرَّجلُ على نفسه الطَّعام إذا جعل لنفسه أكلةً واحدةً في اليوم وهي الوجبة.
ووجَّبَ البعير توجيباً، أي: برك وسقط.
بوج:
البَوجُ: تَبوجِ البرقِ في السِّحاب، إذا تفرق في وجهه.
وتقول: بُجتهم بشرِّ، أي: عممتهم، قال:
هراوةٌ فيها شفاءُ الـعـرِّ
حملت عقفان بها في الجرِّ
فبجتُهُ وأهـلـه بـشـرٍّ

### Türkçe

باب **الجيم** و**الباء** و **و** **ا** **ي** **ء** معهما
**ج ب أ**، **ج أ ب**، **ب أ ج**، **ج ب ي**، **ج ي ب**، **ج و ب**، **و ج ب**، **ب و ج** kullanımdadırlar.

**جبأ**:
Ondan **جَبَأت**; **أجبأُ** **جَبأً**: yani ondan çekindim ve geri durdum. Şair dedi ki:
Ve ben ancak düşmanın sevk edilmişi gibi miyim;		İleri sürülürse boğazlama, ve **جَبأت** olursa ayak kesme.
Ve **الجَبَأةُ**: kırmızı keme gibi. Ve **الإجباءُ**: ekinin, olgunluğunun belirmesinden önce satılmasıdır.
Ve **الجُبأُ**: korkak.
Dedi ki:
Ben zamanın şüphesinden bir **بُجُبأٍ** değilim		Ve ben Allah’ın ihsanından ümitsiz de değilim.

**جأب**: **الجأبُ**: kalın eşek; çoğulu: **جؤوب**.. Ve **الجؤبُ**: kadının giydiği bir zırh.

**بأج**: **البأجُ**: beyan. Ve Ömer b. el-Hattâb dedi ki: “Elbette bizim **بأ**’mızı **بأجاً** واحداً yapacağım” yani tek bir beyan; yani: atâda tek bir yol. Ve onun sözü: onlar **بأجٌ** واحد, yani: tek bir tür. Ve **بأج** الشيء, yani: ucuzladı; böylece satın almadı.

**جبي**
**جبيتُ** الخراج **جبايةً**: yani onu topladım ve tahsil ettim. Ve su çeken kimse havuzda suyu **جَبَى**; **جبياً** ve **جبى**. Humeyd el-Arkat dedi ki:
Ve havuzunda senin **جباكا**’nı **جَبَى** etmedi
Ve **الجَبَى**: kuyunun kazılmış yeri. Ve **الجَبَى**: kuyunun nethîlesi; o da onun etrafındaki toprağıdır. Onu uzaktan görürsün; dersin ki: bir kuyunun **جَبَى**’sını ve bir havuzun **جَبَى**’sını görüyorum.
Ve **الجابيةُ**: yerin bir çukur yerinde develerin içtiği, geniş büyük bir havuz.
Ve **التَّجبِيةُ**: namaz kılanın rükûu gibi rükûdur. Ve **التَّجبِيةُ**: erkeğin yüzü üzerine çökmüş olarak **يُجبِّي** etmesidir.
Ve adam adamı **اجتبى** ettiğinde: onu yaklaştırdı. Allah Teâlâ dedi ki: “فاجتباهُ رُّه”, yani onu yaklaştırdı.

**جيب**:
**جَيبتُ** القميص **تجبيباً**: ona bir **جَيباً** yaptım.

**جوب**:
**الجَوبُ**: **الجَيب**’in yarıldığı gibi, senin bir şeyi kesmendir; denir: **جَيبٌ** **مجوبٌ** ve **مجوَّبٌ**; ve ortası oyuk olan her şey **مجوبٌ**’dur. Ve **الجوب**: kadının giydiği bir zırh.
Ve **جُبتُ** المفازة: yani onu kestim (aştım). Ve **اجتبتُ** الظَّلام ve القميص: yani onu kestim.
Ve **الجوابُ**: sözün geri döndürülmesidir. Dersin ki: **أساء** سمحاً, böylece **أساءَ** **جابةً**. **أجاب**’dan; **يجيبُ**.
Ve denir: yanında **جابيةُ** خبر var mı? yani: sabit bir haber. Hepsi: **الجوائب**. Ve denir: **الجوائب**: haberlerden garip olanlardır. Ve **جابيةُ** خبر: yani uzak bir yerden uzak bir yere taşınmış; yani beldeleri dolaşmış. Dedi ki: **جوائب** الأمثال’i çekişirler.

**وجب**:
Şey **وجب**; **وجوباً**. Ve onu **أوجَبه** ve **وَجَّبهُ**.
Ve güneş **وجبتِ** ve **جباُ**: battı.
Ve onun için bir **وجبة** işittim: yani bir düşüş. Yere düşen bir şey gibi.
Ve binek hayvanlarından **المُوجَّبُ**: her şeyden ürken olandır. Ve denir: **الوجّاب**. Ve O’nun (azze ve celle) sözü: “فإذا وجبت جُنُوبها فلكوا منها”; denir: manası: nefesleri çıktı. Ve denir: manası: yanları üzerine düştü.
Ve **الموجِباتُ**: Allah’ın onunla ateşi vacip kıldığı büyük günahlardır.
Ve adam kendi üzerine yemeği **وجب** etti: kendisi için günde bir tek yemek kıldığında; o da **الوجبة**’dir.
Ve deveyi **ووجَّبَ**; **توجيباً**: yani çöktü ve düştü.

**بوج**:
**البَوجُ**: bulut içinde şimşeğin **تَبوجِ**’i; yüzünde dağıldığında.
Ve dersin: onları bir şer ile **بُجتهم**; yani onları kapladım. Dedi ki:
Bir sopa; onda uyuzun şifası vardır
Sürüklemede onunla eğri büğrüleri taşıdım
Böylece onu ve ehlini bir şer ile **بجتُهُ**
