# جيب — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%8A%D8%A8/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AC%D9%8A%D8%A8/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [جيب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%8A%D8%A8.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: جيب

الجَيْبُ: جَيْبُ القَمِيصِ والدِّرْعِ، والجمع جُيُوبٌ. وفي التنزيل العزيز: ولْيَضْرِبْنَ بِخُمُرِهِنّ على جُيُوبِهِنَّ. وجِبْتُ القَمِيصَ: قَوَّرْتُ جَيْبَه.
وجَيَّبْتُه: جَعَلْت له جَيْباً. وأَما قولهم: جُبْتُ جَيْبَ القميص، فليس جُبْتُ من هذا الباب، لأَنَّ عين جُبْتُ إِنما هو من جابَ يَجُوبُ، والجَيْبُ عينه ياءٌ، لقولهم جُيُوبٌ، فهو على هذا من باب سَبِطٍ وسِبَطْرٍ، ودَمِثٍ ودِمَثْرٍ، وأَن هذه أَلفاظ اقْتَرَبَتْ أُصولُها، واتَّفَقَتْ معانِيها، وكلُّ واحد منها لفظه غير لفظ صاحبه. وجَيَّبْتُ القَمِيصَ تَجْييباً: عَمِلْتُ له جَيْباً. وفلانٌ ناصحُ الجَيْبِ: يُعْنَى بذلك قَلْبُه وصَدْرُه، أَي أَمِينٌ. قال:
وخَشَّنْتِ صَدْراً جَيْبُه لكِ ناصحُ
وجَيْبُ الأَرضِ: مَد خَلُها. قال ذو الرمة:
طَواها إِلى حَيْزومِها، وانْطَوَتْ لها  * جُيوبُ الفَيافي: حَزْنُها ورِمالُها وفي الحديث في صفة نهر الجنة: حافَتاه الياقُوتُ الـمُجَيَّبُ. قال ابن الأَثير: الذي جاءَ في كتاب البخاري: اللُّؤْلُؤُ الـمُجَوَّفُ، وهو معروف؛ والذي جاءَ في سنن أَبي داود: الـمُجَيَّبُ أَو الـمُجَوَّفُ بالشك؛ والذي جاءَ في معالم السنن: الـمُجَيَّبُ أَو الـمُجَوَّبُ، بالباءِ فيهما على الشك، وقال: معناه الأَجْوَفُ؛ وأَصله من جُبْتُ الشيءَ إِذا قَطَعْته. والشيء مَجُوبٌ أَو مَجِيبٌ، كما قالوا مَشِيبٌ ومَشُوبٌ، وانقلاب الواو إِلى الياء كثير في كلامهم؛ وأَما مُجَيَّبٌ مشدَّد، فهو من قولهم: جَيَّبَ يُجَيِّبُ فهو مُجَيَّبٌ أَي مُقَوَّرٌ وكذلك بالواو. وتُجِيبُ: بطن من كِنْدةَ، وهو تُجِيبُ بن كِنْدةَ بن ثَوْرٍ.

### Türkçe

**الجَيْبُ**: gömleğin ve zırhın **جَيْبُ**’i; çoğulu **جُيُوبٌ**’dur. Ve
aziz tenzilde: “**ولْيَضْرِبْنَ بِخُمُرِهِنّ على جُيُوبِهِنَّ**”.
**وجِبْتُ القَمِيصَ**: onun **جَيْبَ**’ini oydum.
**وجَيَّبْتُه**: ona bir **جَيْباً** yaptım. Ama onların sözü: **جُبْتُ جَيْبَ القميص**; işte **جُبْتُ** bu bâbdan değildir; çünkü **جُبْتُ**’un ayn’ı ancak **جابَ يَجُوبُ**’dandır,
**والجَيْبُ**’un ayn’ı ise yâ’dır; onların **جُيُوبٌ** demelerinden dolayı; o hâlde bu, **سَبِطٍ**
ve **سِبَطْرٍ**; ve **دَمِثٍ** ve **دِمَثْرٍ** bâbındandır; ve şu ki bu lafızlar, asılları birbirine yaklaşmış, mânaları uyuşmuş,
ve her birinin lafzı, arkadaşının lafzı değildir. Ve **وجَيَّبْتُ القَمِيصَ تَجْييباً**: ona bir **جَيْباً** yaptım. Ve falan **ناصحُ الجَيْبِ**’dir: bununla
onun kalbi ve göğsü kastedilir; yani güvenilirdir. Dedi ki:
وخَشَّنْتِ صَدْراً جَيْبُه لكِ ناصحُ

Ve **وجَيْبُ الأَرضِ**: onun girişi. Zû’r-Rumme dedi ki:
طَواها إِلى حَيْزومِها، وانْطَوَتْ لها  * جُيوبُ الفَيافي: حَزْنُها ورِمالُها

Ve hadiste, cennet nehrinin sıfatında: “iki kıyısı **الياقُوتُ الـمُجَيَّبُ**.” İbnü’l-Esîr dedi: Buhârî’nin kitabında gelen: “**اللُّؤْلُؤُ الـمُجَوَّفُ**”tur; ve o
bilinendir; Ebû Dâvûd’un Sünen’inde gelen: şüphe ile “**الـمُجَيَّبُ** yahut **الـمُجَوَّفُ**”tur; Maʿâlimü’s-sünen’de gelen ise: şüphe ile ikisinde de bâ ile “**الـمُجَيَّبُ** yahut **الـمُجَوَّبُ**”tur; ve dedi: mânası **الأَجْوَفُ**’tur; aslı, “**جُبْتُ الشيءَ**” yani onu kestiğim zamandır. Ve şey **مَجُوبٌ** yahut **مَجِيبٌ**’dir; onların **مَشِيبٌ** ve **مَشُوبٌ** dedikleri gibi; vâv’ın yâ’ya dönmesi onların sözünde çoktur; ama şeddeli **مُجَيَّبٌ**, onların “**جَيَّبَ يُجَيِّبُ**” sözündendir; o hâlde o **مُجَيَّبٌ**’dir; yani oyulmuş; ve vâv ile de böyledir.

**وتُجِيبُ**: Kinde’den bir batın; o, **تُجِيبُ بن كِنْدةَ بن ثَوْرٍ**’dur.
