# جيب — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%8A%D8%A8/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AC%D9%8A%D8%A8/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [جيب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%8A%D8%A8.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: جيب

جيب بالكسر: حصنان بين القدس ونابلس الفوقاني والتحتاني من فتوحات السلطان صلاح الدين يوسف بن أيوب، نسب إلى أحدهما الإمام المحدث أبو محمد عبد الوهاب ابن عبد الله بن حريز المقدسي المنصوري الجيبي ولد سنة 543 وتوفي بمصر سنة 636 ذكره الحافظ أبو الحسين القرشي في معجم شيوخه، وقد أهمل المصنف نابلس في موضعه.
 وجيب القميص ونحوه كالدرع بالفتح: طوقثه، قيل: هذا موضع ذكره لا ج و ب، ج جيوب بالضم والكسر وفي التنزيل العزيز:  وليضربن بخمرهن على جيوبهن  .
 وجبت القميص بالكسر أجيبه: قورت جيبه، وجيبته: جعلت له جيبا، وأما قولهم: جبءت جيب القميص بالضم فليس جبت من هذا الباب، لأن عين جبت إنما هو من جاب يجوب والجيب عينه ياء، لقولهم جيوب، فهو على هذا من باب سبط وسبطر ودمث ودمثر وأن هذه ألفاظ اقتربت أصولها واتفقت معانيها، وكل واحد منها لفظه غير لفظ صاحبه، كأجوبه وقد تقدم بيانه آنفا، وجيبت القميص تجييبا: عملت له جيبا. وهو ناصح الجيب أي القلب والصدر يعني أمينهما قال:
  وخشنت صدرا جيبه لك ناصح وجيب الأرض: مدخلها والجمع: جيوب. قال ذو الرمة:
  طواها إلى حيزومها وانطوت لها                      جيوب الفيافي حزنها ورمالهـا وفي الحديث في صفة نهر الجنة  حافتاه الياقوت المجيب  قال ابن الأثير: الذي جاء في كتاب البخاري  اللؤلؤ المجوف  وهو معروف، والذي جاء في سنن أبي داوود  المجيب أو المجوف  بالشك. والذي جاء في معالم السنن  المجيب أو المجوب  بالباء فيهما، على الشك، وقال: معناه: الأجوف، وأصله من جبت الشيء إذا قطعته، والشيء مجوب أو مجيب، كما قالوا: مشيب ومشوب، وانقلاب الواو عن الياء كثير في كلامهم، وأما مجيب مشددا فهو من قولهم: جيبق مجيب أي مقور، وكذلك بالواو.
 وتجيب بن كندة، ذكره المؤلف في الواو، وهذا موضع ذكره.
 وأبو هلال الحسضن بن أحمد بن علي التجيبي من القيروان شاعر أديب.

  وحمزة بن حسين المصري الجياب ككتان، محدث عن أبي الحسن المهلبي، قاله السلفي، وفاته: أبو الحسين علي بن الجياب، روى عن أبي جعفر بن الزبير، وعنه ابن مرزوق، وهو ضبطه كما نقله الحافظ من خطه. ومحمد بن مجيب الثقفي الصائغ الكوفي محدث سكن بغداد وحدث بها، قال أبو حاتم: شيخ بغدادي ذاهب الحديث، كذا في ذيل البنداري.
 قلت: وقد روى عن ليث بن أبي سليم وفاته: مجيب شيخ لأيوب السختياني، وسفيان بن مجيب: صحابي، ومحمد بن مجيب المازني، عن أبيه.

### Türkçe

**جيب** kesre ile: Kudüs ile Nablus arasında iki hisar; yukarı ve aşağı; sultan Selahaddin Yusuf b. Eyyub’un fetihlerindendir. İkincisinden, imam muhaddis Ebu Muhammed Abdülvehhab b. Abdullah b. Hariz el-Makdisî el-Mansurî el-**جيبي** nisbet edilmiştir; 543 yılında doğdu ve Mısır’da 636 yılında vefat etti; onu hafız Ebu’l-Hüseyin el-Kureşî, şeyhlerinin mu‘ceminde zikretti. Müellif, Nablus’u kendi yerinde ihmal etmiştir.

Ve **جيب** gömleğin ve benzerinin, zırh gibi, fetha ile: yakalığıdır; denildi ki: bu, **لا ج و ب**’da zikredilen bir yerdir. **ج**: **جيوب** damme ve kesre ile. Aziz tenzilde: “Ve başörtülerini **جيوبهن** üzerine vursunlar.”

Ve **وجبت** gömleği, kesre ile, **أجيبه**: onun **جيبه**’sini oydum. Ve **جيبته**: ona bir **جيبا** yaptım. Ama onların “**جبءت** gömleğin **جيب**’ini damme ile” sözleri; bu bâbdan **جبت** değildir; çünkü **جبت**’in ayn’ı ancak **جاب يجوب**’dandır; **الجيب**’in ayn’ı ise **ياء**’dır; onların **جيوب** demelerinden dolayı. O hâlde bu, **سبط** ve **سبطر** ve **دمث** ve **دمثر** bâbındandır; ve bunlar, asılları birbirine yaklaşmış ve mânaları uyuşmuş lafızlardır; her birinin lafzı, arkadaşının lafzı değildir; **أجوبه** gibi; ve onun beyanı az önce geçti. Ve **جيبت** gömleği **تجييبا**: ona bir **جيبا** yaptım. Ve o, **ناصح الجيب**’dir; yani kalp ve göğüs; yani ikisinin emini. Dedi ki:

وخشنت صدرا جيبه لك ناصح

Ve **جيب** yerin: girişi; cem‘i: **جيوب**. Zü’r-Rumme dedi ki:

طواها إلى حيزومها وانطوت لها                      جيوب الفيافي حزنها ورمالهـا

Ve hadiste, cennet nehrinin sıfatında: “İki kıyısı **الياقوت المجيب**.” İbnü’l-Esîr dedi ki: Buhârî’nin kitabında gelen: “**اللؤلؤ المجوف**”; ve o, bilinen bir şeydir. Ebu Dâvûd’un süneninde gelen: “**المجيب** veya **المجوف**” şüphe ile. Ve Ma‘âlimü’s-sünen’de gelen: “**المجيب** veya **المجوب**” ikisinde de **الباء** ile, şüphe üzere. Ve dedi ki: mânası: içi boş olan. Aslı, “şeyi **جبت** ettim” yani onu kestim; ve şey **مجوب** veya **مجيب** olur; onların “**مشيب** ve **مشوب**” demeleri gibi. **الواو**’nun **الياء**’dan dönmesi, onların sözlerinde çoktur. Ama şeddeli **مجيب** ise onların “**جيبق مجيب**” yani oyulmuş sözündendir; ve aynı şekilde **الواو** ile.

Ve **تجيب** b. Kinde; müellif onu **الواو**’da zikretti; burası onun zikredileceği yerdir.

Ve Ebu Hilâl el-Hasdun b. Ahmed b. Ali et-**تجيبي**, Kayrevanlı; şair, edip.

Ve Hamza b. Hüseyin el-Mısrî el-**جياب**; **كتان** gibi; Ebu’l-Hasen el-Mühellebî’den hadis rivayet eden; bunu es-Silefî söyledi. Ve onun vefatı: Ebu’l-Hüseyin Ali b. el-**جياب**; Ebu Ca‘fer b. ez-Zübeyr’den rivayet etti; ondan da İbn Merzûk; ve bu, hafızın onun hattından naklettiği üzere onun ضبط’udur. Ve Muhammed b. **مجيب** es-Sekafî es-Sâiğ el-Kûfî; muhaddis; Bağdat’ta oturdu ve orada hadis rivayet etti. Ebu Hâtim dedi ki: Bağdatlı bir şeyh; hadisi gitmiş; el-Bendârî’nin zeylinde böyledir.

Dedim ki: ve Leys b. Ebî Süleym’den rivayet etmiştir. Ve onun vefatı: **مجيب**; Eyyûb es-Sahtiyânî’nin şeyhi. Ve Süfyân b. **مجيب**: sahâbî. Ve Muhammed b. **مجيب** el-Mâzenî; babasından.
