# جيح — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%8A%D8%AD/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AC%D9%8A%D8%AD/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [جيح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%8A%D8%AD.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: جيح

باب الحاء والجيم و واي معهما
ح ج و، ج ح و، ح و ج، ج و ح، و ج ح، ج ي ح مستعملات
جحو:
حاجَيْتُه فحجَوْته، إذا ألقيتُ عليه كلمةً مُحجية مخالفة المعنى، والجواري يتحاجين. والأُحُجيَةُ اسم للمحاجاة، والحَجْوَى كذلك. قالت بنت الخُسّ العادية:
وقالت قالةً أخـتـي		وحَجْواها لها عقـل
تَرَى الفتيان كالنّخـل		وما يدريك ما الدَّخْل
الدَّخْلُ: العَيْب. وحَجَوْته بكذا، أي: ظننتُ به.
وحجا يحجو النحلُ الشُّوَّلَ إذا هَدَرَ بها فعرفت هديره وانصرفت إليه.
والحِجا: كلّ ما سترك. والحِجا: العَقُل. والحَجاةُ فقّاعةٌ ترتفع فوق الماء كقارورة ويجمع حَجَوات. وإنه لَحَجِيٌّ أن يفعلَ كذا، أي: حَرِيٌّ. وما أحجاه، أي ما أَخْلَقَهُ كذلك، وأَحْجِ به، أي: أَحْرِ بِهِ.
والحُجَيّا: تصغير الحَجْوى. وتقول الجارية للأُخْرَى: حُجَيّاكِ ما كان كذا وكذا.
والأُحجيّة: اسمُ المُحاجاة، والأُحْجُوَّة لغة، وبالياء أحسن لطول الكلمة.
والحَجَا: الزَّمْزَمة. قال:
زَمْزَمَة المجوسِ في أحْجائِها
والحَجْوَةْ الحَجْمَةْ، أي: الحَدَقة.
حوج:
الحوج من الحاجة. تقول: أحوجه الله، وأحوج هو، أي، احتاج. والحاجُ: جمع: حاجة وكذلك الحوائح والحاجات. والتّحوُّج: طلب الحاجة قال العجاج:
إلاّ انتظارَ الحاجِ مَنْ تَحَوَّجا
والحِوَجُ: الحاجات. قال:
لقد طال ما ثَبَّطْتَني عن صَحابتي		وعن حِوَجٍ قضاؤُها من شفائيا

وتقول: لقد جاءته إلينا حاجة حائجة. قال:
رُبّ حاجٍ أدركتها بكمال
والحاج من الشَّوْك: ضربٌ منه.
جوح:
الجَوْحُ من الاجتياح. اجتاحتهم السّنة. وجاحَتْهُم تَجوحُهم جيِاحةً وجَوْحاً.
وسنةٌ جائحة: جَدْبة.
واجتاح العدوّ مالخ: أي: أتى عليه. ونزلت به جائحة من الجوائح.
وجح:
أَوْجَحَ لنا الطّريق، وأوجحت النّار، أي: وَضَحَتْ ، وبَدَتْ. وأَوْجَحَتْ غُرّة الفرس إيجاحاً وأوضحت إيضاحاً.
وجاء فلانٌ وما عليه أَجاحٌ ولا وَجاح: أي: شيء يَسْتُرُهُ.
جيح:
جَيْحانُ: اسم نهر.

### Türkçe

**باب الحاء والجيم و واي معهما**
ح ج و، ج ح و، ح و ج، ج و ح، و ج ح، ج ي ح kullanımdadır.

**جحو:**
Ona **حاجَيْتُه** yaptım da onu **حجَوْته** ettim; yani ona, manaya aykırı, muammalı bir kelime attığım zaman; câriyeler de birbirleriyle **يتحاجين** ederler. **الأُحُجيَةُ** muhâcâtın adıdır; **الحَجْوَى** da böyledir. el-Ḫuss el-ʿÂdiyye’nin kızı dedi ki:
“Ve kızkardeşim bir söz söyledi;		ve onun **حَجْواها**’sı için bir akıl vardır.
Delikanlıları hurma ağaçları gibi görür;		sana **الدَّخْل**’in ne olduğunu ne bildirir?”
**الدَّخْلُ**: ayıp. Ve onu bununla **حَجَوْته**; yani onun hakkında öyle zannettim.

Ve **حجا يحجو**: arılar, **الشُّوَّلَ**’i (develeri) onunla böğürdüğü zaman; onun böğürmesini tanır da ona yönelir.

**الحِجا**: seni örten her şey. **الحِجا**: akıl. **الحَجاةُ**: suyun üstünde şişe gibi yükselen bir köpük kabarcığıdır; **حَجَوات** diye cem‘ olunur. Ve o, şunu yapmaya **لَحَجِيٌّ**’dir; yani: **حَرِيٌّ** (layıktır). Ve **ما أحجاه**; yani onu buna ne kadar da elverişli kılmıştır. Ve **أَحْجِ به**; yani: ona daha layık ol.

**الحُجَيّا**: **الحَجْوى**’nın küçültmesidir. Ve câriye ötekine der ki: “**حُجَيّاكِ**: şöyle şöyle ne idi?”

**الأُحجيّة**: **المُحاجاة**’nın adıdır; **الأُحْجُوَّة** bir lehçedir; yâ ile (yazmak) kelimenin uzunluğundan dolayı daha güzeldir.

**الحَجَا**: mırıldanmadır. Dedi ki:
“**زَمْزَمَة** mecûsîlerin, onun **أحْجائِها**’sında.”

**الحَجْوَةْ**: **الحَجْمَةْ**; yani: gözbebeği.

**حوج:**
**الحوج** ihtiyaçtandır. Dersin ki: Allah onu **أحوجه** etti; ve o **أحوج** oldu; yani ihtiyaç duydu. **الحاجُ**: **حاجة**’nin cem‘idir; **الحوائح** ve **الحاجات** da böyledir. **التّحوُّج**: ihtiyacı istemektir. el-ʿAccâc dedi ki:
“Ancak **الحاجِ**’in beklenmesi; kim **تَحَوَّجا** ettiyse.”

**الحِوَجُ**: ihtiyaçlardır. Dedi ki:
“Beni arkadaşlarımdan alıkoyman uzun sürdü;		ve benim şifamdan, yerine getirilmesi olan **حِوَجٍ**’den.”

Ve dersin ki: Ona bize doğru **حاجة حائجة** geldi. Dedi ki:
“Nice **حاجٍ** (ihtiyaç sahibi) ki onu bir kemâl ile eriştirdim.”

Ve **الحاج** dikenlerden: onun bir türüdür.

**جوح:**
**الجَوْحُ** istilâdan (süpürüp götürmeden)dir. Kıtlık onları istila etti. Ve onları **جاحَتْهُم تَجوحُهم**: **جيِاحةً** ve **جَوْحاً** (şeklinde) istila etti.

**وسنةٌ جائحة**: kuraklık.

Ve düşman, malı **اجتاح** etti; yani: onu tüketti. Ve ona, musibetlerden bir **جائحة** indi.

**وجح:**
Bize yolu **أَوْجَحَ** etti; ve ateş **أوجحت**; yani: açığa çıktı ve göründü. Ve atın alnındaki beyazlık **أَوْجَحَتْ**: **إيجاحاً**; ve **أوضحت**: **إيضاحاً**.

Falan geldi; üzerinde ne **أَجاحٌ** ne de **وَجاح** vardı; yani: onu örten bir şey.

**جيح:**
**جَيْحانُ**: bir nehrin adıdır.
