# جيد — Kitâbullâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%8A%D8%AF/sozluk/kitab_allah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AC%D9%8A%D8%AF/entries/kitab_allah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [جيد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%8A%D8%AF.md)
- Kitâbullâh: Kur'an kullanımından türetilmiş

## Madde başı: جيد

جيد
جَيِدَ - يَجْيَدُ - جِيْد
جَيِدَ - يَجْيَدُ + الكائنُ،  وخاصة المرأة والفرس والظبي: يكون ذا عنق طويل دقيق جميل
جِيْد - الجيد: على وزن " فِعل ": اسم فعل " جَيِدَ - يَجْيَدُ ": العضو ذو القاعدة العريضة قليلة الارتفاع، والذي تخرج منه استطالة طويلة، والتي تدق قليلاً نحو الأعلى: كالرقبة الجيداء: وهو اصطلاحاً العضو الذي يحمل الرأس وهو يتألف من العنق مع الرقبة،
الجُوْدِيّ: منسوب للجود: انظر " جَادَ - يَجُوْدُ ": اسم جبل قرب الموصل: والجُوديُّ: جبل  بالجزيرة استوت عليه سفينة نوح، على نبينا محمد وعليه الصلاة والسلام: ويبدو أنه سمي بذلك لقيمته المرتفعة لاستقباله من حمل الله مع نوح في السفينة
وقد يكون الاسم مشتق من شكل الجيد والجيداء، الذي له قاعدة عريضة ثم يستدق ويطول نحو الأعلى، وهي صفة للجبل من هذا الشكل، مناسب لتستقر عليه السفينة، فهو أول ما يبرز من اليابسة فوق الطوفان، والله أعلم
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " أشكال الأشياء من حيث شكل الفراغ الداخلي المجسم للشيء "، وهي:
بَابَ - يَبوْبُ، قَنْطَرَ - يُقَنْطِرُ، قَنا - يَقْنُوْ، كَهَفَ - يَكْهُفُ، كَابَ - يَكُوبُ، جَيِدَ - يَجْيَدُ
تفريق الرقبة والعنق والجيد
العنق هو أصل الرقبة من مخرجها من أعلى الصدر
والرقبة هي الجزء الذي بين العنق والرأس
والجيد: هو العنق + الرقبة
وهذه تشبه في ساق النبات:
جيد البشر : يقابله: ساق النبات: وهو العنق + الرقبة
وعجز الساق تقابل العنق
وجذع الساق يقابل الرقبة

جيد
 	﴿وامرأته حمالة الحطب (4) في جيدها حبل من مسد (5)﴾ المسد
مختار الصحاح
● [جود] ج و د: شيء جَيِّدٌ والجمع جِيَادٌ و جَيَائِدُ بالهمزة على غير قياس و جَادَ بماله يجود جُوداً فهو جَوَادٌ وقوم جُودٌ بوزن هود و أجْوَادٌ بالفتحو أجَاوِدُ بوزن مساجد و جُوَدَاءُ بوزن فقهاء وكذا امرأة جوَادٌ ونسوة جُودٌ أيضا و جادَ الشيء يجود جُوْدةً بفتح الجيم وضمها أي صار جيدا و الجُودِيُّ جبل بأرض الجزيرة استوت عليه سفينة نوح عليه الصلاة والسلام وقرأ الأعمش ﴿واستوت على الجودي﴾ بتخفيف الياء و أجَادَ الشيء فجادَ و جَوَّدَهُ أيضا تجوِيداً وشاعر مِجوادٌ بالكسر أي يجيد كثيرا و أجادَ النقد أعطاه جِيَاداً و استجادَهُ عده جيدا و الجِيدُ العنق والجمع أجيادٌ
معجم الفرائد القرآنية
ج  ي  د
" جِيدِهَا " في قوله تعالى" فِي جِيدِهَا حَبْلٌ مِنْ مَسَدٍ"(5) المسد .
الجِيدُ : العنق، وتجمع على أجياد.
الراغب
جود
قال تعالى: }واستوت على الجودي﴿[هود/44]، قيل: هو اسم جبل بين الموصل والجزيرة، وهو في الأصل منسوب إلى الجود، والجود: بذل المقتنيات مالا كان أو علما، ويقال: رجل جواد، وفرس جواد، يجود بمدخر عدوه، والجمع: الجياد، قال تعالى:﴾بالعشي الصافنات الجياد﴿[ص/31]، ويقال في المطر الكثير: جود، ووصف تعالى بالجواد. وفي الفرس جودة، وفي المال جود، وجاد الشيء جودة، فهو جيد، لما نبه عليه قوله تعالى:﴾أعطى كل شيء خلقه ثم هدى{ [طه/50].
ملخص اللسان
1.     الجِيدُ: العنق،
2.      الجِيدُ: مُقَلَّده،
3.     الجِيدُ: مقدَّمه،
4.      والجَيَد ، طول العنق وحسنه،
5.      والجَيَد: دقتها مع طول؛
6.      جَيِدَ جَيَداً يذهب إِلى النقلة؛
7.     امرأَة جَيْداءُ إِذا كانت طويلة العنق حسنة لا ينعت به الرجل؛
8.     وأَجيادُ: أَرض بمكة؛
9.         أَنَّى لها جِيدُ ابنِ أَجيادِ؟  أَي كيف أُعطيت جيدَ هذا الظبي الذي بالحرم؛
10.    : وأَجيادٌ جبل بمكة أَو مكان وقد تكرر ذكره في الحديث،
11.    جِياد موضع بأَسفل  مكة معروف من شعابها؛
12.     الجودياء وهو الكساءُ بالفارسية؛
13.    جُوديّ بالنبطية أَراد جودياء أَراد جبة سَمُّور.
14.     وأَجياد: اسم  شاة.
لسان العرب
● - جيد: الجِيدُ: العنق، وقيل: مُقَلَّده، وقيل: مقدَّمه، وقد غلب على عنق  المرأَة؛ قال سيبويه: يجوز أَن يكون فِعلاً وفُعْلاً، كسرت فيه الجيم  كراهية الياءِ بعد الضمة، فأَما الأَحفش فهو عنده فِعْل لا غير، والجمع  أَجياد وجُيود؛ وحكى اللحياني أَنها للينة الأَجْياد جعلوا كل جزءٍ منه جيداً  ثم جمع على ذلك، وقد يكون في الرجل؛ قال:  ولقد أَرُوحُ إِلى التِّجار مُرَجِّلاً،  مَذِلاً بمالي، لعيِّناً أَجْيادي  قال: والجَيَد، بالتحريك، طول العنق وحسنه، وقيل: دقتها مع طول؛ جَيِدَ  جَيَداً وهو أَجْيَدُ. وحكى اللحياني: ما كان أَجيَد، ولقد جَيِدَ  جَيَداً يذهب إِلى النقلة؛ قال: قد يوصف العنق نفسه بالجَيَد فيقال عُنُق  أَجْيد كما يقال عنق أَوْ قَصُ.  التهذيب: امرأَة جَيْداءُ إِذا كانت طويلة العنق حسنة لا ينعت به الرجل؛  وقال العجاج:  تَسْمَعُ للَحْليِ، إِذا ما وَسْوَسا  وارْتَجَّ في أَجْيادها وأَجْرسا  جمع الجِيدَ بما حوله، والجمع جُود.  وامرأَة جَيْدانَة: حسنة الجيد. وفي صفته، صلى الله عليه وسلم: كأَن  عُنُقَه جِيدُ دُمْيَةٍ في صفاءِ الفضة؛ الجيد: العنق.  وأَجيادُ: أَرض بمكة؛ أَنشد ابن الأَعرابي:  أَيامَ أَبْدَتْ لنا عيناً وسالِفَةً،  فقلتُ: أَنَّى لها جِيدُ ابنِ أَجيادِ؟  أَي كيف أُعطيت جيدَ هذا الظبي الذي بالحرم؛ وقال الأَعشى:  ولا جعَلَ الرحمنُ بيتَك في الذُّرى  بأَجْيادَ، غَرْبيَّ الصفَّا والمُحَطَّمِ  التهذيب: وأَجيادٌ جبل بمكة أَو مكان وقد تكرر ذكره في الحديث، وهو بفتح  الهمزة وسكون الجيم وبالياء نقطتان: جبل بمكة؛ قال ابن الأَثير: وأَكثر  الناس يقولونه جِياد، بكسر الجيم وحذف الهمزة؛ قال: جِياد موضع بأَسفل  مكة معروف من شعابها؛ أَبو عبيدة في قول الأَعشي:  وبَيْداءَ، تَحْسَبُ آرامَها  رِجالَ إِيادٍ بأَجْيادِها  قال: أَراد الجودياء وهو الكساءُ بالفارسية؛ وأَنشد شمر لأَبي زبيد  الطائي في صفة الأَسد:  حتى إِذا ما رأَى الأَنْصارَ قد غَفَلَتْ،  واجتاب من ظِلِّهِ جُودِيَّ سَمُورِ  قال: جُوديّ بالنبطية أَراد جودياء أَراد جبة سَمُّور. وأَجياد: اسم  شاة.
مقاييس اللغة:
(جيد) الجيم والياء والدال أصلٌ واحد، وهو العُنُق. يقال جِيدٌ وأجْيادٌ. والجَيَد: طولُ الجِيد. والجَيْداء: الطَّويلة الجِيد. وأما قول الأعشى :
* رجالَ إيادٍ بأجْيَادِها([5]) *
فيقال إنّها معربة وإنه أراد الأكسية([6]).
القاموس المحيط:
الجِيدُ، بالكسر العُنُقُ، أو مُقَلَّدُه، أو مُقَدَّمُه، ج أجْيادٌ وجُيُودٌ، وبالتحريكِ طُولُها، أو دِقَّتُها مع طُولٍ، وهو أجْيَدُ، وهي جَيْداءُ وجَيْدانَةٌ، ج جُودٌ. والجِيدُ أيضاً المَدْرَعَةُ الصغيرَةُ. وأجْيَدُ بنُ عبدِ اللّهِ مُحَدِّثٌ. وأجْيادٌ شاةٌ، وأرضٌ بمكةَ، أو جَبَلٌ بها لِكَوْنِه موضِعَ خَيْلِ تُبَّعٍ.
تاج العروس:
جيد
الجِيدُ بالكسر : العُنُقُ قال السُّهيليّ : الجِيد إِنّمَا يُستعمل في مَقَام المَدْح والعُنُق في الذّمِّ فتقول : صَفَعْتُ عُنُقَه ولا تقول صَفَعت جِيدَه . قال : وقوله تعالى : " في جِيدِهَا حَبْلٌ مِنْ مَسَدِ " إِنّمَا جاءَ على طريق التَّهَكُّم والتمليح بجعل الحَبْلِ كالعِقْد . وتَعقَّبه الشِّهابُ في شرح الشّفاءِ . أَو مُقَلَّدُه أَو مُقَدَّمُه وقد غَلَب على عُنُق المرأَة . قال سيبويه : يجوز أَن يكون فِعْلا وفُعْلا كُسِرَت فيه الجيم كَراهِيَة الياءِ بعد الضّمّة . فأَمّا الأَخفشُ فهو عنده فِعْل لا غير . ج أَجْيَادٌ وجُيُودٌ . والجَيَدُ بالتَّحْرِيكِ : طُولُها وحُسْنُها أَو دِقَّتُهَا مَعَ طُولٍ . جَيِدَ جَيَداً وهو أَجْيَدُ . وحكَى اللِّحْيَانيّ : ما كان أَجْيَدَ ولقد جَيِدَ جَيَداً . يذهب إِلى النّقلة . قال : وقد يُوصَف العُنق نفْسُه بالجَيَد فيقال عُنُقٌ أَجْيَدُ كما يقال عُنُقٌ أَوْقَصُ وهي جَيْدَاءُ : طوِيلةُ العُنُقِ حَسَنتُه لا يُنعَت به الرَّجلُ . وقال العجّاج :
تَسْمَعُ للحَلْيِ إِذَا مَاوَسْوَسَا ... وارْتَجَّ في أَجْيَادهَا وأَجْرَسَا
جَمَعَ لجِيدَ بما حَوْلَهُ . وامرأَةٌ جَيْدَانَةٌ : حَسَنَةُ الجِيد . ج جُودٌ بالضّمّ . والجِيدُ : أَيضاً : المِدْرَعَةُ الصَّغيرةُ نقله الصَّاغانيّ . وأَجْيَدً بنُ عَبد اللّه بن بشْرٍ الكِنْديُّ مُحدِّثٌ عن سعيد بن أَيوب وأَحمدَ بنِ زُهير بن كثير وغيرهما قاله الحافظ . وأَجْيادُ : اسمُ شاة . وأَجْيَادُ : أَرْضٌ بمكّةَ شَرَّفَها اللّه تعالى . قال الأَعشى :
ولا جَعَلَ الرَّحْمنُ بَيتَك في الذُّرَا ... بِأَجْيَادَ غَرْبِيَّ الصَّفَا والمُحَرَّمِ أَو جَبَلٌ بها لكَونه مَوضِعَ خَيْلِ تُبَّعٍ وقال السُّهَيْليّ في الرّوض : وأَمَّا أَجيَاد فلم تُسَمَّ بأَجياد من أَجْل جِيادِ الخَيْل أَي كما تَوهَّمَه جَماعةٌ كالمصنّف لأَنّ جِيادَ الخَيلِ لا يقال فيها أَجْياد أَي بالأَلْف وإِنّما أَجياد جمْع جِيدٍ . وذَكَر أَصحابُ الخَبر أَنّ مُضَاضاً ضَرَبَ في ذلك الموضع أَجيادَ مَائَةِ رجلٍ من العَمالقة فسُمِّيَ الموضعُ بأَجْيَاد . وهكذا ذكر ابنُ هِشامٍ . ووَقَعَ في النّهاية وغيره أَنّه جِيادٌ من غير أَلف وذكَرَه غيره بالوَجهين وعليه جَرَى في المَرَاصد . وجَيْدَةُ بفتح فسكون : ناحيَةٌ بالحِجاز . ومحمّد بن أَحمد بن جِيدَة بالكسر سمعَ أَبا سعيد بن الأَعْرَابيّ وعنه أَبو عَمْرٍو محمَّد بن أَحمد المستمِلى وشيخ مشايخنا الإِمام المؤقت بالقروِّيين أَبو جِيدَةَ الفاسيّ بالكسر مات سنة 1145 حدَّث عنه محمد بن الطالب بن سردة وغيره

### Türkçe

**جيد**
**جَيِدَ - يَجْيَدُ - جِيْد**
**جَيِدَ - يَجْيَدُ** + varlık, özellikle kadın ve at ve ceylan: uzun, ince, güzel bir boyna sahip olur.
**جِيْد - الجيد**: “**فِعل**” vezninde: fiil ismi **جَيِدَ - يَجْيَدُ**: tabanı geniş, yüksekliği az olan uzuv; ondan uzun bir uzama çıkar; yukarı doğru biraz incelir: **كالرقبة الجيداء** gibi: ve ıstılah olarak başı taşıyan uzuvdur; **العنق** ile **الرقبة**’den oluşur,
**الجُوْدِيّ**: **الجود**’a nisbetlidir: “**جَادَ - يَجُوْدُ**”a bak: Musul yakınında bir dağın adıdır: ve **الجُوديُّ**: Cezîre’de bir dağdır; Nûh’un gemisi onun üzerine oturmuştur; nebîmiz Muhammed’e ve ona salât ve selâm olsun: ve görünüşe göre, Allah’ın Nûh ile gemide taşıttıklarını kabul etmesinden dolayı yüksek kıymeti için böyle adlandırılmıştır.
Ve isim, **الجيد** ve **الجيداء**’ın şekilden türemiş olabilir; onun geniş bir tabanı vardır, sonra yukarı doğru incelir ve uzar; bu, bu şekilden olan dağın bir sıfatıdır; geminin onun üzerinde durması için uygundur; o hâlde tufanın üstünde karadan ilk beliren odur; Allah daha iyi bilir.
Ve lafız, “şeylerin şekilleri, şeyin iç boşluğunun cisimleşmiş şekli bakımından” lafızlar grubuna mensuptur; bunlar:
**بَابَ - يَبوْبُ**، **قَنْطَرَ - يُقَنْطِرُ**، **قَنا - يَقْنُوْ**، **كَهَفَ - يَكْهُفُ**، **كَابَ - يَكُوبُ**، **جَيِدَ - يَجْيَدُ**
**الرقبة** ile **العنق** ve **الجيد**’in ayrımı
**العنق**: **الرقبة**’nin aslıdır; onun göğsün üst tarafından çıktığı yerden.
**والرقبة**: **العنق** ile baş arasındaki kısımdır.
**والجيد**: **العنق** + **الرقبة**’dir.
Ve bunlar, bitki sapında şuna benzer:
İnsanın **جيد**’i: ona karşılık gelen: bitkinin sapı: ve o, **العنق** + **الرقبة**’dir.
Ve sapın alt kısmı **العنق**’a karşılık gelir.
Ve sapın gövdesi **الرقبة**’ye karşılık gelir.

**جيد**
﴿“Ve karısı odun hamalıdır (4); onun **جيد**’inde bükülmüş liften bir ip vardır (5)”﴾ **المسد**
Muhtâr es-Sıhâh
● [**جود**] **ج و د**: bir şey **جَيِّدٌ**’dir; çoğulu **جِيَادٌ** ve hemzeli olarak kıyasa aykırı **جَيَائِدُ**’dir. Ve malıyla **جَادَ** eder, **يجود**; **جُوداً** (cömertlik) eder; o hâlde o **جَوَادٌ**’dır. Ve bir kavim **جُودٌ**’dur, **هود** vezninde; ve **أجْوَادٌ** fetha ile; ve **أجَاوِدُ** **مساجد** vezninde; ve **جُوَدَاءُ** **فقهاء** vezninde. Aynı şekilde bir kadın **جوَادٌ** ve kadınlar da **جُودٌ**’dur. Ve şey **جادَ** eder, **يجود**; **جُوْدةً** (kalite) ile; **ج**’nin fethasıyla ve dammesiyle; yani iyi oldu. Ve **الجُودِيُّ**: Cezîre toprağında bir dağdır; Nûh’un gemisi onun üzerine oturmuştur; ona salât ve selâm olsun. Ve **الأعمش** ﴿**واستوت على الجودي**﴾yi **الياء**’ı hafifleterek okudu. Ve **أجَادَ** şeyi; böylece o **جادَ** etti. Ve onu **جَوَّدَهُ** da; **تجوِيداً** (iyileştirme) ile. Ve **مِجوادٌ** (kesra ile) şair: yani çok iyi yapar. Ve **أجادَ** nakdi: ona **جِيَاداً** verdi. Ve onu **استجادَهُ**: onu iyi saydı. Ve **الجِيدُ**: **العنق**’tur; çoğulu **أجيادٌ**’dır.
Muʿcem el-Ferâid el-Kur’âniyye
**ج  ي  د**
“**جِيدِهَا**” Allah’ın sözü olan “**فِي جِيدِهَا حَبْلٌ مِنْ مَسَدٍ**”(5) **المسد**’de.
**الجِيدُ**: **العنق**; ve **أجياد** üzerine cem‘ olunur.
er-Râgıb
**جود**
Allah Teâlâ dedi: ﴿**واستوت على الجودي**﴾ [**هود**/44]; denildi ki: o, Musul ile Cezîre arasında bir dağın adıdır; ve aslında **الجود**’a nisbetlidir. Ve **الجود**: sahip olunanları vermektir; mal olsun yahut ilim olsun. Ve denilir: adam **جواد**; ve at **جواد**; koşusunun biriktirilmişiyle cömertlik eder. Ve çoğul: **الجياد**. Allah Teâlâ dedi: ﴿**بالعشي الصافنات الجياد**﴾ [**ص**/31]. Ve çok yağmurda denilir: **جود**. Ve Teâlâ **الجواد** ile vasfedildi. Ve atta **جودة** vardır; ve malda **جود** vardır. Ve şey **جاد** etti, **جودة** ile; o hâlde o **جيد**’dir; Allah Teâlâ’nın sözüne dikkat çektiği üzere: ﴿**أعطى كل شيء خلقه ثم هدى**﴾ [**طه**/50].
Lisân özeti
1. **الجِيدُ**: **العنق**.
2. **الجِيدُ**: onun gerdanlığı (takı yeri).
3. **الجِيدُ**: onun önü.
4. Ve **الجَيَد**: **العنق**’un uzunluğu ve güzelliği.
5. Ve **الجَيَد**: uzunlukla birlikte inceliği.
6. **جَيِدَ** **جَيَداً**; nakle gider.
7. Kadın **جَيْداءُ**: boynu uzun, güzel olduğunda; erkek onunla nitelenmez.
8. Ve **أَجيادُ**: Mekke’de bir arazidir.
9. “**أَنَّى لها جِيدُ ابنِ أَجيادِ؟**” yani: Haremde olan bu ceylanın **جيد**’i ona nasıl verildi?
10. Ve **أَجيادٌ**: Mekke’de bir dağ yahut bir yerdir; hadiste zikri tekrar etmiştir.
11. **جِياد**: Mekke’nin aşağı tarafında, vadilerinden bilinen bir yerdir.
12. **الجودياء**: Farsça bir elbisedir.
13. Nabatîce **جُوديّ**: **جودياء** istedi; samur cübbe istedi.
14. Ve **أَجياد**: bir koyunun adıdır.
Lisânü’l-ʿArab
● - **جيد**: **الجِيدُ**: **العنق**; ve denildi ki: onun gerdanlığı (takı yeri); ve denildi ki: onun önü; ve kadının **عنق**’u üzerine galip gelmiştir. **سيبويه** dedi: **فِعْلاً** ve **فُعْلاً** olması caizdir; onda **الجيم** kırıldı; **الضمة**’den sonra **الياء**’dan hoşlanmama sebebiyle. **الأَحفش**’e gelince, onun yanında o yalnızca **فِعْل**’dir. Çoğul: **أَجياد** ve **جُيود**. **اللحياني** nakletti: onun **الأَجْياد** için (yumuşaklık) olduğunu; onun her parçasını **جيد** yaptılar, sonra buna göre cem‘ ettiler. Ve erkekte de olabilir; dedi ki:
“Ve gerçekten ben tüccarlara giderim, saçımı tarayarak,
malımla alçalmış, **أَجْيادي** (boyunları) zayıf.”
Dedi ki: ve **الجَيَد** (harekeli): **العنق**’un uzunluğu ve güzelliği; ve denildi ki: uzunlukla birlikte inceliği. **جَيِدَ** **جَيَداً**; ve o **أَجْيَدُ**’dir. **اللحياني** nakletti: “ne kadar da **أَجيَد**”; ve gerçekten **جَيِدَ** **جَيَداً**; nakle gider. Dedi ki: **العنق**’un kendisi **الجَيَد** ile vasfedilebilir; denilir: **عُنُق أَجْيد**; denildiği gibi: **عنق أَوْ قَصُ**.
**التهذيب**: kadın **جَيْداءُ**: boynu uzun, güzel olduğunda; erkek onunla nitelenmez. **العجاج** dedi ki:
“Takıya, fısıldadığında, işitirsin,
ve onun **أَجْياد**’ında ve çıngıraklarında sallanır.”
**الجِيد**’i, çevresindekilerle birlikte cem‘ etti; çoğul **جُود**’dur.
Ve kadın **جَيْدانَة**: **الجيد**’i güzel.
Onun sıfatında, sallallahu aleyhi ve sellem: “Sanki onun **عُنُق**’u, gümüşün saflığında bir heykelciğin **جِيد**’idir.” **الجيد**: **العنق**.
Ve **أَجيادُ**: Mekke’de bir arazidir. **ابن الأَعرابي** inşad etti:
“Göz ve perçem bize göründüğü günlerde,
dedim ki: **أَنَّى لها جِيدُ ابنِ أَجيادِ؟**”
yani: Haremde olan bu ceylanın **جيد**’i ona nasıl verildi? **الأَعشى** dedi ki:
“Rahmân, evini zirvelerde kılmasın,
**بأَجْيادَ**’da, Safâ’nın batısında ve Muhattam’da.”
**التهذيب**: ve **أَجيادٌ**: Mekke’de bir dağ yahut bir yerdir; hadiste zikri tekrar etmiştir; o, hemzenin fethası, **الجيم**’in sükûnu ve **الياء** üzerinde iki nokta iledir: Mekke’de bir dağ. **ابن الأَثير** dedi: insanların çoğu onu **جِياد** der; **الجيم**’in kesrası ve hemzenin düşürülmesiyle. Dedi ki: **جِياد** Mekke’nin aşağı tarafında, vadilerinden bilinen bir yerdir. **أَبو عبيدة**, **الأَعشي**’nin sözünde:
“Ve bir çöl; onun ceylanlarını sanırsın,
onun **أَجْياد**’ında **إِياد** adamları.”
Dedi ki: **الجودياء**’ı kastetti; o, Farsça elbisedir. **شمر**, **أَبي زبيد الطائي**’den aslanın sıfatında inşad etti:
“Ta ki Ensâr’ın gaflet ettiğini gördüğünde,
gölgesinden bir **جُودِيَّ سَمُورِ** (samur) yarıp geçti.”
Dedi ki: Nabatîce **جُوديّ**; **جودياء** istedi; samur cübbe istedi. Ve **أَجياد**: bir koyunun adıdır.
Maqâyîsü’l-Luğa:
(**جيد**) **الجيم** ve **الياء** ve **الدال** tek bir asıldır; o da **العُنُق**’tur. Denilir: **جِيدٌ** ve **أجْيادٌ**. Ve **الجَيَد**: **الجِيد**’in uzunluğudur. Ve **الجَيْداء**: **الجِيد**’i uzun olan (kadın). **الأعشى**’nın sözüne gelince:
“**رجالَ إيادٍ بأجْيَادِها**”
denilir ki: o, mu‘arrebdir ve elbiseleri kastetmiştir.
el-Qâmûsü’l-Muhît:
**الجِيدُ** (kesra ile): **العُنُق**; yahut onun gerdanlığı (takı yeri); yahut onun önü. Çoğul: **أجْيادٌ** ve **جُيُودٌ**. Ve hareke ile: onun uzunluğu; yahut uzunlukla birlikte inceliği; ve o **أجْيَدُ**’dir; ve o (kadın) **جَيْداءُ** ve **جَيْدانَةٌ**’dır; çoğul: **جُودٌ**. Ve **الجِيدُ** ayrıca küçük zırh gömleğidir. Ve **أجْيَدُ بنُ عبدِ اللّهِ** bir muhaddistir. Ve **أجْيادٌ** bir koyundur; ve Mekke’de bir arazidir; yahut orada bir dağdır; **تُبَّع**’ın atlarının yeri olması sebebiyle.
Tâcü’l-ʿArûs:
**جيد**
**الجِيدُ** (kesra ile): **العُنُق**. **السُّهيليّ** dedi: **الجِيد** ancak övgü makamında kullanılır; **العُنُق** ise yergide; dersin ki: “Onun **عُنُق**’unu tokatladım”; “Onun **جِيد**’ini tokatladım” demezsin. Dedi ki: Allah Teâlâ’nın sözü “**في جِيدِهَا حَبْلٌ مِنْ مَسَدِ**” ancak alay ve latife yoluyla gelmiştir; ipi gerdanlık gibi kılmakla. **الشِّهاب** bunu **شرح الشّفاء**’da takip etti. Yahut onun gerdanlığı (takı yeri) yahut onun önü; ve kadının **عُنُق**’u üzerine galip gelmiştir. **سيبويه** dedi: **فِعْلا** ve **فُعْلا** olması caizdir; onda **الجيم** kırıldı; **الضّمّة**’den sonra **الياء**’dan hoşlanmama sebebiyle. **الأَخفش**’e gelince, onun yanında o yalnızca **فِعْل**’dir. Çoğul: **أَجْيَادٌ** ve **جُيُودٌ**. Ve **الجَيَدُ** (hareke ile): onun uzunluğu ve güzelliği; yahut uzunlukla birlikte inceliği. **جَيِدَ** **جَيَداً**; ve o **أَجْيَدُ**’dir. **اللِّحْيَانيّ** nakletti: “ne kadar da **أَجْيَدَ**”; ve gerçekten **جَيِدَ** **جَيَداً**; nakle gider. Dedi ki: ve **العُنق**’un kendisi **الجَيَد** ile vasfedilebilir; denilir: **عُنُقٌ أَجْيَدُ**; denildiği gibi: **عُنُقٌ أَوْقَصُ**. Ve o (kadın) **جَيْدَاءُ**: **العُنُق**’u uzun, güzeli; erkek onunla nitelenmez. **العجّاج** dedi ki:
“Takıya, fısıldadığında, işitirsin… ve onun **أَجْيَاد**’ında ve çıngıraklarında sallanır.”
**الجِيد**’i, çevresindekilerle birlikte cem‘ etti. Ve kadın **جَيْدَانَةٌ**: **الجِيد**’i güzel. Çoğul: **جُودٌ** (damme ile). Ve **الجِيدُ**: ayrıca küçük zırh gömleğidir; **الصَّاغانيّ** nakletti. Ve **أَجْيَدً** b. Abdullah b. Bişr el-Kindî: Saîd b. Eyyûb’dan ve Ahmed b. Züheyr b. Kesîr’den ve başkalarından rivayet eden bir muhaddistir; hâfız bunu söyledi. Ve **أَجْيادُ**: bir koyunun adıdır. Ve **أَجْيَادُ**: Mekke’de bir arazidir; Allah Teâlâ onu şereflendirmiştir. **الأَعشى** dedi ki:
“Rahmân, evini zirvelerde kılmasın… **بِأَجْيَادَ**’da, Safâ’nın batısında ve Muharrem’de.”
Yahut orada bir dağdır; **تُبَّع**’ın atlarının yeri olması sebebiyle. **السُّهَيْليّ** er-Ravd’da dedi: **أَجيَاد**’a gelince, onu **جِياد** (atların iyileri) sebebiyle **أَجياد** diye adlandırmadılar; yani bir topluluğun, musannif gibi, zannettiği üzere; çünkü atların **جِياد**’ına **أَجْياد** denilmez; yani elif ile; ancak **أَجياد**, **جِيد**’in cem‘idir. Haber ehli zikretti ki: **مُضَاض** o yerde Amalika’dan yüz adamın **أَجياد**’ını vurdu; yer **أَجْيَاد** diye adlandırıldı. **ابنُ هِشام** böyle zikretti. Ve **النّهاية**’de ve başkasında, onun elifsiz **جِيادٌ** olduğu vaki oldu; başkası onu iki vecihle zikretti; ve **المَرَاصد**’da buna göre yürüdü. Ve **جَيْدَةُ** (fetha sonra sükûn ile): Hicaz’da bir nahiyedir. Ve **محمّد بن أَحمد بن جِيدَة** (kesra ile): **أَبا سعيد بن الأَعْرَابيّ**’yi dinledi; ondan **أَبو عَمْرٍو محمَّد بن أَحمد المستمِلى** rivayet etti. Ve şeyhlerimizin şeyhi, Karaviyyîn’de vakit tayin eden imam **أَبو جِيدَةَ الفاسيّ** (kesra ile): 1145 yılında öldü; ondan Muhammed b. et-Tâlib b. Serde ve başkaları hadis rivayet etti.
