# جيد — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%8A%D8%AF/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AC%D9%8A%D8%AF/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [جيد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%8A%D8%AF.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: جيد

الجِيدُ: العنق، وقيل: مُقَلَّده، وقيل: مقدَّمه، وقد غلب على عنق المرأَة؛ قال سيبويه: يجوز أَن يكون فِعلاً وفُعْلاً، كسرت فيه الجيم كراهية الياءِ بعد الضمة، فأَما الأَحفش فهو عنده فِعْل لا غير، والجمع أَجياد وجُيود؛ وحكى اللحياني أَنها للينة الأَجْياد جعلوا كل جزءٍ منه جيداً ثم جمع على ذلك، وقد يكون في الرجل؛ قال:
ولقد أَرُوحُ إِلى التِّجار مُرَجِّلاً،
مَذِلاً بمالي، لعيِّناً أَجْيادي
قال: والجَيَد، بالتحريك، طول العنق وحسنه، وقيل: دقتها مع طول؛ جَيِدَ جَيَداً وهو أَجْيَدُ. وحكى اللحياني: ما كان أَجيَد، ولقد جَيِدَ جَيَداً يذهب إِلى النقلة؛ قال: قد يوصف العنق نفسه بالجَيَد فيقال عُنُق أَجْيد كما يقال عنق أَوْ قَصُ.
التهذيب: امرأَة جَيْداءُ إِذا كانت طويلة العنق حسنة لا ينعت به الرجل؛ وقال العجاج:
تَسْمَعُ للَحْليِ، إِذا ما وَسْوَسا
وارْتَجَّ في أَجْيادها وأَجْرسا
جمع الجِيدَ بما حوله، والجمع جُود.
وامرأَة جَيْدانَة: حسنة الجيد. وفي صفته، صلى الله عليه وسلم: كأَن عُنُقَه جِيدُ دُمْيَةٍ في صفاءِ الفضة؛ الجيد: العنق.
وأَجيادُ: أَرض بمكة؛ أَنشد ابن الأَعرابي:
أَيامَ أَبْدَتْ لنا عيناً وسالِفَةً،
فقلتُ: أَنَّى لها جِيدُ ابنِ أَجيادِ؟
أَي كيف أُعطيت جيدَ هذا الظبي الذي بالحرم؛ وقال الأَعشى: ولا جعَلَ الرحمنُ بيتَك في الذُّرى
بأَجْيادَ، غَرْبيَّ الصفَّا والمُحَطَّمِ
التهذيب: وأَجيادٌ جبل بمكة أَو مكان وقد تكرر ذكره في الحديث، وهو بفتح الهمزة وسكون الجيم وبالياء نقطتان: جبل بمكة؛ قال ابن الأَثير: وأَكثر الناس يقولونه جِياد، بكسر الجيم وحذف الهمزة؛ قال: جِياد موضع بأَسفل مكة معروف من شعابها؛ أَبو عبيدة في قول الأَعشي:
وبَيْداءَ، تَحْسَبُ آرامَها
رِجالَ إِيادٍ بأَجْيادِها
قال: أَراد الجودياء وهو الكساءُ بالفارسية؛ وأَنشد شمر لأَبي زبيد الطائي في صفة الأَسد:
حتى إِذا ما رأَى الأَنْصارَ قد غَفَلَتْ،
واجتاب من ظِلِّهِ جُودِيَّ سَمُورِ
قال: جُوديّ بالنبطية أَراد جودياء أَراد جبة سَمُّور. وأَجياد: اسم شاة.

### Türkçe

**الجِيدُ**: boyun; ve denildi ki: gerdanlık takılmış olanı; ve denildi ki: ön tarafı; ve kadın boynu üzerine galip olmuştur; Sîbeveyh dedi ki: **فِعلاً** ve **فُعْلاً** olması câizdir; onda **الجيم** kırıldı (kesreli kılındı), **الضمة**’den sonra **الياءِ**’den hoşlanmama sebebiyle; أما **الأَحفش** ise onun katında o, yalnızca **فِعْل**’dir, başka değil; çoğulu **أَجياد** ve **جُيود**’dur; el-Lihyânî hikâye etti ki: o, **الأَجْياد**’ın yumuşaklığı içindir; onun her bir parçasını **جيداً** kıldılar, sonra bunun üzerine cem‘ ettiler; ve erkekte de olabilir; dedi ki:

Ve andolsun ben tüccarlara giderim, saçımı taramış olarak,
Malımla zelil, **أَجيادي**’m için ayıplanmış olarak.

Dedi ki: ve **الجَيَد**, harekeleme ile, boynun uzunluğu ve güzelliğidir; ve denildi ki: uzunlukla beraber inceliğidir; **جَيِدَ** **جَيَداً** (oldu) ve o **أَجْيَدُ**’dur. El-Lihyânî hikâye etti: **ما كان أَجيَد**; ve andolsun **جَيِدَ** **جَيَداً**; nakle gider. Dedi ki: boynun kendisi **الجَيَد** ile vasfedilebilir; böylece **عُنُق أَجْيد** denir, nasıl ki **عنق أَوْ قَصُ** denildiği gibi.

**التهذيب**: **امرأَة جَيْداءُ**; boynu uzun, güzel olduğu zaman; erkek onunla nitelenmez; ve el-‘Accâc dedi:

**للَحْليِ**’ye işitir, ne zaman fısıldasa,
Ve **أَجْيادها**’sında ve **أَجْرسا**’sında titreyip çınlasa.

**الجِيدَ**’i, onun çevresindekilerle birlikte cem‘ etti; çoğul **جُود**’dur.

Ve **امرأَة جَيْدانَة**: **الجيد**’i güzel olan. Ve onun sıfatında, sallallahu aleyhi ve sellem: sanki onun **عُنُقَه**’u, gümüşün saflığında bir **دُمْيَةٍ**’nin **جِيدُ**’udur; **الجيد**: boyun.

Ve **أَجيادُ**: Mekke’de bir arz; İbnü’l-A‘râbî inşâd etti:

Günler ki bize bir göz ve bir perçem gösterdi,
Dedim ki: ona nereden **جِيدُ ابنِ أَجيادِ**?

Yani: Haremde olan şu ceylanın **جيدَ**’i ona nasıl verildi? Ve el-A‘şâ dedi:

Rahmân senin evini zirvelerde kılmasın,
**بأَجْيادَ**’da, **الصفَّا**’nın batısında ve **المُحَطَّمِ**’de.

**التهذيب**: ve **أَجيادٌ** Mekke’de bir dağ yahut bir mekândır; hadiste onun zikri tekrar etmiştir; ve o, hemzenin fethi, **الجيم**’in sükûnu ve **الياء** üzerinde iki nokta iledir: Mekke’de bir dağ. İbnü’l-Esîr dedi ki: insanların çoğu onu **جِياد** der, **الجيم**’i kesreli kılarak ve hemzeyi hazfederek. Dedi ki: **جِياد** Mekke’nin aşağısında, onun vadilerinden bilinen bir yerdir. Ebû ‘Ubeyde, el-A‘şâ’nın sözü hakkında:

Ve bir çöl ki, onun **آرامَها**’sını sanırsın,
Onun **أَجْيادِها**’sında **إِيادٍ** erkekleri.

Dedi ki: **الجودياء**’ı kastetti; o, Farsça’da **الكساءُ**’dur. Ve Şemmer, Ebû Zübeyd et-Tâî’nin aslanın sıfatında olan (şiirini) inşâd etti:

Nihayet, **الأَنْصارَ**’ın gaflet ettiğini gördüğü zaman,
Ve onun gölgesinden bir **جُودِيَّ سَمُورِ** yarıp geçti.

Dedi ki: **جُوديّ** Nabatîce’dir; **جودياء**’ı kastetti; **جبة سَمُّور**’u kastetti. Ve **أَجياد**: bir koyunun adıdır.
