# جيد — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%8A%D8%AF/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AC%D9%8A%D8%AF/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [جيد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%8A%D8%AF.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: جيد

الجيد، بالكسر: العنق، قال السهيلي: الجيد إنما يستعمل في مقام المدح، والعنق في الذم، فتقول: صفعت عنقه، ولا تقول صفعت جيده. قال: وقوله تعالى:  في جيدها حبل من مسد  إنما جاء على طريق التهكم والتمليح، بجعل الحبل كالعقد. وتعقبه الشهاب في شرح الشفاء. أو مقلده، أو مقدمه وقد غلب على عنق المرأة. قال سيبويه: يجوز أن يكون فعلا وفعلا كسرت فيه الجيم كراهية الياء بعد الضمة. فأما الأخفش فهو عنده فعل لا غير. ج أجياد وجيود. والجيد، بالتحريك: طولها وحسنها، أو دقتها مع طول. جيد جيدا، وهو أجيد. وحكى اللحياني: ما كان أجيد ولقد جيد جيدا. يذهب إلى النقلة. قال: وقد يوصف العنق نفسه بالجيد، فيقال عنق أجيد، كما يقال عنق أوقص وهي جيداء: طويلة العنق حسنته، لا ينعت به الرجل. وقال العجاج:
  تسمع للحلي إذا ماوسوسـا                      وارتج في أجيادها وأجرسا

  جمع لجيد بما حوله. وامرأة جيدانة: حسنة الجيد. ج جود، بالضم. والجيد: أيضا: المدرعة الصغيرة، نقله الصاغاني. وأجيد بن عبد الله بن بشر الكندي محدث، عن سعيد بن أيوب، وأحمد بن زهير بن كثير، وغيرهما، قاله الحافظ. وأجياد: اسم شاة. وأجياد: أرض بمكة شرفها الله تعالى. قال الأعشى:
  ولا جعل الرحمن بيتك في الذرا                      بأجياد غربي الصفا والمحـرم أو جبل بها، لكونه موضع خيل تبع، وقال السهيلي في الروض: وأما أجياد فلم تسم بأجياد من أجل جياد الخيل، أي كما توهمه جماعة كالمصنف، لأن جياد الخيل لا يقال فيها أجياد، أي بالألف، وإنما أجياد جمع جيد. وذكر أصحاب الخبر أن مضاضا ضرب في ذلك الموضع أجياد مائة رجل من العمالقة، فسمي الموضع بأجياد. وهكذا ذكر ابن هشام. ووقع في النهاية وغيره أنه جياد، من غير ألف، وذكره غيره بالوجهين، وعليه جرى في المراصد. وجيدة، بفتح فسكون: ناحية بالحجاز. ومحمد بن أحمد بن جيدة، بالكسر سمع أبا سعيد بن الأعرابي، وعنه أبو عمرو محمد بن أحمد المستملى وشيخ مشايخنا الإمام المؤقت بالقرويين، أبو جيدة الفاسي، بالكسر، مات سنة 1145 حدث عنه محمد بن الطالب بن سردة وغيره.
 \\//فصل الحاء المهملة مع الدال

### Türkçe

**الجيد**، kesre ile: boyun. Süheylî dedi: **الجيد** ancak övgü makamında kullanılır; **العنق** ise yergide; şöyle dersin: “Onun boynuna tokat attım”, “Onun **جيد**’ine tokat attım” demezsin. Dedi: Yüce Allah’ın sözü: “**في جيدها حبل من مسد**” ancak alay ve latife yolu üzere gelmiştir; ipi gerdanlık gibi kılmakla. Şihâb bunu **شرح الشفاء**’da takip etti (ele aldı). Yahut onun gerdanlığı, yahut onun önü; ve kadının boynu üzerine galip gelmiştir. Sîbeveyh dedi: **فعلا** ve **فعلا** olmasına caizdir; **الجيم**’in kesrelenmesi, dammeden sonra **الياء**’dan hoşlanmama sebebiyledir. أما Ahfeş ise onun katında yalnız **فعل**’dir, başka değil. Çoğulu: **أجياد** ve **جيود**.

Ve **الجيد**، hareke ile: onun uzunluğu ve güzelliği; yahut uzunlukla beraber inceliği. **جيد** oldu, **جيدا**; ve o **أجيد**’dir. Lihyânî nakletti: “Ne **أجيد** idi! Andolsun **جيدا** **جيد** oldu.” Nakle (isimden fiile geçişe) gider. Dedi: Boynun kendisi de **الجيد** ile vasfedilir; “**عنق أجيد**” denir; “**عنق أوقص**” denildiği gibi. Ve o **جيداء**’dır: boynu uzun, onu güzelleştiren; erkek onunla nitelenmez. ‘Accâc dedi:
  Takıyı işitirsin, vesvese ettiğinde,
  ve onun **أجياد**’ında titrer ve çanlar çıkarır.

**لجيد**’in, çevresinde olanla cem‘i. Ve **امرأة جيدانة**: **الجيد**’i güzel olan. Çoğulu: **جود**، damme ile. Ve **الجيد**: ayrıca küçük zırh-gömlek; Sâgânî onu nakletti. Ve **أجيد بن عبد الله بن بشر الكندي** bir muhaddistir; Sa‘îd b. Eyyûb’dan, Ahmed b. Züheyr b. Kesîr’den ve başkalarından (rivayet eder); Hâfız bunu söyledi. Ve **أجياد**: bir koyunun adıdır. Ve **أجياد**: Yüce Allah’ın şereflendirdiği Mekke’de bir arazidir. A‘şâ dedi:
  Rahmân senin evini zirvede kılmasın,
  **بأجياد** Safâ’nın batısında ve Harem’de.

Yahut orada bir dağdır; Tübba‘ın atlarının yeri olması sebebiyle. Süheylî **الروض**’da dedi: أما **أجياد** ise, atların **جياد**’ı sebebiyle **أجياد** diye adlandırılmadı; yani, musannif gibi bir cemaatin vehmettiği üzere; çünkü atların **جياد**’ı hakkında **أجياد** denmez; yani elif ile; ancak **أجياد** **جيد**’in cem‘idir. Haber ehli zikretti ki Mudâd o yerde Amalika’dan yüz adamın **أجياد**’ını vurdu; yer **أجياد** ile adlandırıldı. İbn Hişâm da böyle zikretti. **النهاية**’de ve başkasında, elifsiz **جياد** olduğu vaki oldu; başkası onu iki vecihle zikretti; ve **المراصد**’da bunun üzere yürüdü. Ve **جيدة**، fetha sonra sükûn ile: Hicaz’da bir nâhiye. Ve **محمد بن أحمد بن جيدة**، kesre ile, Ebû Sa‘îd b. el-A‘râbî’yi işitti; ondan Ebû ‘Amr Muhammed b. Ahmed el-Müstemlî ve şeyhlerimizin şeyhi, Karaviyyîn’de vakit tayin eden imam, **أبو جيدة الفاسي**، kesre ile; 1145 senesinde öldü; ondan Muhammed b. et-Tâlib b. Serde ve başkası hadis etti.

\\// **فصل الحاء المهملة مع الدال**
