# جيش — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%8A%D8%B4/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AC%D9%8A%D8%B4/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [جيش](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%8A%D8%B4.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: جيش

باب الشين والجيم ووايء معهما
شجو:
الشَّجو: الهمُّ وشجاه الهمُّ يشجوه شجواً فهو شَجٍ، أي مُهتمٌّ.
وفي المثل: "ويلٌ للشَّجي من الخلي" الشَّجي مُخفَّفٌ، وبعضهم يُشدِّدُهما جميعاً فيقول: "ويلٌ للشّجيِّ من الجَليِّ" وهو فعيل بمعنى مفعول.
قال سليمانُ بن يزيدَ:
وفي لغة أشجاني الهمُّ قال		إني أتاني خبرٌ فأشجـان
والشَّجا، مقصورٌ، ما نشب في الخلق من غُصَّةِ همِّ أو عودٍ أو نحوه، والفِعلُ: شجي يشجي بكذا شجىً شديداً، والشَّجا: اسم ذلك الشيءِ، قال:
ويَراني كالشَجَا في حلقِه		عسراً مَخرجُه ما ينتزع
ومفازةٌ شجواءُ، أي صعبةُ المسلكِ مُهمَّةٌ.
ورجلٌ شجوجى أي طويل الرِّجلين قصيرُ الظَّهرِ.
ويقال للعقعقِ شجوجى، والأنثى بالهاء.
ويقال: بكى فلانٌ شَجوَه، ودَعتِ الحمامةُ شجُوها.
وشج:
وشَجَتِ العروق والأغصانُ، وكلُّ شيءٍ يشتبكُ فهو واشجٌ، وقد وشَجَ سَشِجُ وَشيجاً.
والوَشيجُ من القَنَا والقَصَب ما ينبتُ في الأرض مُعترضاً مُلتفاً، دَخَلَ بعضُه في بعضٍ، وهو من القَنَا أصلبُه، قال:
والقَراباتُ بيننا واشِجـاتٌ		مُحكماتُ القوى بعقدٍ شديدِ
والوَشيجةُ: ليفٌ يُنسجُ القوى ثم يُشدُّ بين خشبتين يُنقل به البُرُّ المحصُودُ وما يُشبِهُ ذلك من شبكةٍ بين خشبتين فهي وشيجةٌ، مثل الكسيح ونحوه.
وهو أيضاً ما يُنقلُ فيه التُّرابُ والطِّينُ.
والموشَّجُ: الأمر المُداخل بعضه في بعضٍ، قال العجّاج:
حالاً بِحالِ تَصرفُ المُشَّجا
ولقد وشجت في قلبه أمورٌ وهمومٌ.
والأشَجُّ أكثر استعمالاً من الأشقِّ، وهما واحد واشتقاقه من المُعجمةِ، وهو اسم دواء.
قال زائدة: هو الأسجُّ بالسِّين وأنكر الشين.
جيش:
الجَيشُ: جُند يسيرون لحربٍ ونحوها.
والجيشُ: جَيشانُ القِدرِ، وكل شيءٍ يغلي، فهو يجيشُ حتى الهمُّ والغُصةُ في الصدر.
والبحرُ يجيش إذا هاجَ ولم يُستطع ركوبه.
وجأشُ النَّفسِ: رُواع القلبِ إذا اضطرب عند الفزع، يقال: إنه لواهي الجأشِ، فإذا ثبت، قيل: إنه لرابطُ الجَأشِ.
جشأ:
جَشَأَتِ الغنمُ، وهو صوت يخرجُ من حُلُوقِها، قال امرؤ القيس:
إذا جشأت سمعتَ لها ثُغاءَ		كأنَّ الحيَّ صبَّحهُم نَعِـيُّ
ومنه اشتقَّ تجشأتُ، والاسم الجُشاءُ، وهو تنفُّسُ المعِدةِ عند الامتلاءِ.
وقوسٌ جَشءٌ، أي ذاتُ إرنانٍ في صوتها، وقسيَّ أجشاءُ وجشآتُ، قال:
في كفَّع جَشءٌ أجشٌ وأقطعُ
جوش:
يقال: مضى من الليلِ جَوش، وهو قريبٌ من ثُلُثٍه

### Türkçe

باب **الشين** و**الجيم** و**وايء** معهما
**شجو**:
**الشَّجو**: kederdir; ve ona keder isabet etti; onu kederlendirir, **شجواً**; o hâlde o **شَجٍ**’dir; yani kaygılıdır.
Ve meselde: “Vay hâline **الشَّجي**’nin, **الخلي**’den (yana)”; **الشَّجي** hafifletilmiştir; bazısı da ikisini birden şeddeler de şöyle der: “Vay hâline **الشّجيِّ**’nin, **الجَليِّ**’den (yana)”; ve o, mef‘ûl mânasında fa‘îl’dir.
Süleyman b. Yezîd dedi:
Ve “Bana keder kederlendirdi” dilinde dedi ki:		Bana bir haber geldi de beni kederlendirdi
Ve **الشَّجا** (maksûr), yaratılışta takılıp kalan şeydir: keder boğuntusundan yahut bir çubuktan veya benzerinden; fiil: **شجي**; bununla **يشجي**; şiddetli **شجىً** (ile); ve **الشَّجا**: o şeyin adıdır; dedi ki:
Ve beni onun boğazında **الشَجَا** gibi görür		çıkarması güçtür; çekilip çıkarılmaz
Ve **مفازةٌ شجواءُ**: yani geçidi zor, mühim (bir) yer.
Ve **رجلٌ شجوجى**: yani iki bacağı uzun, sırtı kısa (olan).
Ve saksağana **شجوجى** denir; dişisi **الهاء** ile.
Ve denir ki: falan kimse **شَجوَه**’unu ağladı; ve güvercin **شجُوها**’sını çağırdı.

**وشج**:
Ve damarlar ve dallar **وشَجَتِ**; ve her şey ki birbirine dolaşır, o **واشجٌ**’dir; ve gerçekten **وشَجَ**; **سَشِجُ**; **وَشيجاً**.
Ve **الوَشيجُ**, **القَنَا** ve **القَصَب**’dan, yerde enlemesine, dolanmış olarak biten (şey)dir; bir kısmı bir kısmının içine girmiştir; ve o, **القَنَا**’dan en sert olanıdır; dedi ki:
Ve aramızdaki akrabalıklar **واشِجـاتٌ**		sıkı bir bağ ile kuvvetleri sağlamlaştırılmıştır
Ve **الوَشيجةُ**: lif(ten bir şey)dir; kuvvet (ipleri) onunla örülür, sonra iki tahta arasına gerilir; onunla biçilmiş buğday taşınır; ve iki tahta arasındaki ağdan ona benzeyen her şey **وشيجةٌ**’dir; **الكسيح** ve benzeri gibi.
Ve o, ayrıca, içinde toprak ve çamur taşınan şeydir.
Ve **الموشَّجُ**: bir kısmı bir kısmının içine girmiş olan iştir; el-‘Accâc dedi ki:
Bir hâlden bir hâle, **المُشَّجا**’yı çevirip durur
Ve gerçekten onun kalbinde işler ve kederler **وشجت**.
Ve **الأشَجُّ**, **الأشقِّ**’den daha çok kullanımdadır; ikisi birdir; ve onun iştikakı **المُعجمةِ**’dendir; ve o, bir ilacın adıdır.
Zâide dedi: o, **الأسجُّ**’dür **بالسِّين**; ve **الشين**’i inkâr etti.

**جيش**:
**الجَيشُ**: bir savaş ve benzeri için yürüyen askerlerdir.
Ve **الجيشُ**: tencerenin kaynamasıdır; ve kaynayan her şey **يجيشُ**; hatta keder ve göğüsteki boğuntu bile.
Ve deniz, kabarıp da ona binmek mümkün olmadığında **يجيشُ**.
Ve **جأشُ النَّفسِ**: korku anında çalkalandığında kalbin ürpermesidir; denir ki: o, **واهي الجأشِ**’tir; sabit olunca denir ki: o, **رابطُ الجَأشِ**’tir.

**جشأ**:
Koyunlar **جَشَأَتِ**; bu, boğazlarından çıkan bir sestir; İmru’ul-Kays dedi ki:
Ne zaman **جشأت** (olsalar) onların meleyişini işitirsin		sanki o kavme sabahleyin bir ölüm habercisi gelmiştir
Ve ondan **تجشأتُ** türetilmiştir; isim **الجُشاءُ**’dır; o, doluluk anında midenin soluk almasıdır.
Ve **قوسٌ جَشءٌ**: yani sesinde **إرنانٍ** sahibi (olan); ve yaylar: **أجشاءُ** ve **جشآتُ**; dedi ki:
Bir **كفَّع** içinde **جَشءٌ**; **أجشٌ** ve **أقطعُ**

**جوش**:
Denir ki: geceden **جَوش** geçti; ve o, onun üçte birine yakındır.
