# جيش — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%8A%D8%B4/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AC%D9%8A%D8%B4/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [جيش](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%8A%D8%B4.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: جيش

جاشَت النفسُ تَجِيش جَيْشاً وجُيوشاً وجَيَشاناً: فاظَتْ. وجاشَتْ نفسِي جَيْشاً وجَيشاناً: غَثَتْ أَو دارَتْ لِلْغَّثَيان، فإِن أَردْتَ أَنها ارتفعَت من حُزن أَو فزَع قُلت: جَشَأَت. وفي الحديث: جاؤوا بِلَحْم فتَجَيَّشَتْ أَنفُسُ أَّصحابِه أَي غَثَتْ، وهو من الارتفاع كأَنَّ ما في بطونهم ارتفع إِلى حُلوقهم فحَصل الغَثْيُ. وجاشت القِدْر تجِيش جَيْشاً وجَيَشاناً: غَلَت، وكذلك الصدْرُ إِذا لم يَقْدر صاحبه على حَبْس ما فيه. التهذيب: والجَيشان جَيَشان القِدْر. وكلّ شيء يَغْلي، فهو يَجِيش، حتى الهَمّ والغُصَّة في الصدْر؛ قال ابن بري: وذكر غير الجوهري أَنَّ الصحيح جاشت القِدْر إِذا بَدَأَتْ أَن تَغْلي ولم تَغْلِ بعْدُ؛ قال: ويشهد بصحة هذا قول النابغة الجعدي:
تَجيشُ علينا قِدْرهم فنُدِيمُها،
ونَفْثَؤُها غَنَّا إِذا حَمْيُها غلى
أَي نُسكِّنُ قِدْرَهم، وهي كناية عن الحرب، إِذا بدأَت أَن تغلي، وتسكينها يكون إِما بإِخراج الحطب من تحت القدرِ أَو بالماء البارد يُصَبُّ فيها، ومعنى نديمها نُسَكّنها؛ ومنه الحديث: لا يَبُولَنَّ أَحدكم في الماء الدائم أَي الساكن، ثم قال: ونَفْثَؤُها عنَّا إِذا غلت وفارت وذلك بالماء البارد. وفي حديث الاسْتِسقاء: وما يَنزِل حتى يَجِيشَ كلُّ مِيزابٍ أَي يتدَفَّق ويجري بالماء. ومنه الحديث: ستكُون فِتْنة لا يَهْدأْ منها جانبٌ إِلا جاشَ منها جانب أَي فارَ وارتفع. وفي حديث علي. رضوان اللَّه عليه، في صفة النبي، صلى اللَّه عليه وسلم: دامِغ جَيْشاتِ الأَباطِيل؛ هي جمع جَيْشة وهي المرَّة من جاشَ إِذا ارتفع. وجاشَ الوادي يَجِيش جَيشاً: زَخَر وامتدَّ جدّاً. وجاشَ البحر جَيشاً: هاجَ فلم يُسْتَطع رُكوبُه. وجاشَ الهمُّ في صدْره جيْشاً: مُثِّلَ بذلك. وجاشَ صدْرُه يَجِيش إِذا غَلى غَيْظاً ودَرَداً. وجاشتْ نفْس الجبان وجَأَشت إِذا همَّت بالفرار. وفي حديث البراء بن مالك: وكأَنَّ نفْسي جاشَت أَي ارتاعت وخافت. وجأْش النفس: رُوَاعُ القَلب إِذا اضطرب، مذكور في جأَش.
والجَيْش: واحد الجُيُوش. والجَيش: الجُنْد، وقيل: جماعة الناس في الحَرْب، والجمع جيوش. التهذيب: الجَيْش جُنْد يسيرون لحرب أَو غيرها. يقال: جَيَّش فلان أَي جمع الجيوش، واسْتَجاشَه أَي طَلب منه جيشاً. وفي حديث عامر بن فُهَيرة: فاسْتَجاشَ عليهم عامرُ بن الطفَيل أَي طَلب لهم الجيشَ وجمَعَه عليهم.
والجِيشُ: نباتٌ له قُضْبان طِوالٌ خُضْرٌ وله سَنِفَةٌ كثيرة طِوال ممْلوءة حَبّاً صِغاراً، والجمع جيوش.
وجَيْشان: موضع معروف؛ وقوله أَنشده ابن الأَعرابي:
قامت تَبَدَّى لك في جَيْشانِها
لم يفسره، قال ابن سيده: وعندي أَنه أَراد في جَيَشانها أَي قُوَّتِها وشبابِها فسكَّن للضرورة، وسيأْتي تفسير قولهم فلان عيش وجيش في موضعه. وذات الجَيْش: موضع؛ قال أَبو صخر الهذلي:
لِلَيْلى بِذات البَيْن دارٌ عَرفتُها،
وأُخْرَى بذات الجَيْش آياتُها سَفْر

### Türkçe

**جاشَت** nefis **تَجِيش** **جَيْشاً** ve **جُيوشاً** ve **جَيَشاناً**: taştı. Ve **جاشَتْ**
nefsim **جَيْشاً** ve **جَيشاناً**: bulandı yahut kusuntu için döndü; eğer istediysen
(onun) hüzünden yahut korkudan yükseldiğini, dersin: **جَشَأَت**. Ve hadiste: geldiler
et ile, derken onun ashabının nefisleri **تَجَيَّشَتْ** yani bulandı; ve o, yükselmeden (gelir), sanki
karınlarındakiler boğazlarına yükseldi de bulantı meydana geldi. Ve **جاشت** tencere **تجِيش**
**جَيْشاً** ve **جَيَشاناً**: kaynadı; ve aynı şekilde göğüs, sahibi içindekini tutmaya güç yetiremediği zaman.
**التهذيب**: ve **الجَيشان** tencerenin **جَيَشان**’ıdır. Ve her şey kaynar, o hâlde o
**يَجِيش**; hatta göğüsteki keder ve boğaz düğümlenmesi bile; İbn Berrî dedi: ve Cevherî’den başkası zikretti ki
doğrusu: tencere **جاشت**; kaynamaya başlaması hâlinde, henüz kaynamamışken; dedi:
ve bunun doğruluğuna Nâbiga el-Ca‘dî’nin sözü şahitlik eder:
تَجيشُ علينا قِدْرهم فنُدِيمُها،
ونَفْثَؤُها غَنَّا إِذا حَمْيُها غلى
Yani tencerelerini sakinleştiririz; ve o, savaştan kinayedir; kaynamaya başladığı zaman,
ve onu sakinleştirmek ya tencerenin altından odunu çıkarmakla yahut içine soğuk su dökülmekle olur; ve **نديمها**’nın manası: onu sakinleştiririz; ve ondan hadis: sizden biriniz durgun suya bevletmesin, yani sakin (suya); sonra dedi: ve **نَفْثَؤُها** bizden, kaynadığı ve taştığı zaman; ve bu,
soğuk su iledir. Ve yağmur duası hadîsinde: inmez, ta ki her oluk **يَجِيشَ** edinceye kadar,
yani fışkırır ve su ile akar. Ve ondan hadis: bir fitne olacaktır; ondan bir taraf sükûnet bulmaz, ancak ondan bir taraf **جاشَ** eder; yani kaynadı ve yükseldi. Ve Ali hadîsinde, Allah’ın rızası onun üzerine olsun, Peygamber’in sıfatında, Allah’ın salâtı ve selâmı onun üzerine olsun: bâtılların **جَيْشاتِ**’ini ezici; o, **جَيْشة**’nin cem‘idir; ve o, **جاشَ**’tan bir keredir, yükseldiği zaman. Ve vadi **جاشَ** eder **يَجِيش**
**جَيشاً**: kabardı ve pek çok uzadı. Ve deniz **جاشَ** **جَيشاً**: coştu da ona binmek mümkün olmadı.
Ve keder onun göğsünde **جاشَ** eder **جيْشاً**: bununla temsil edildi. Ve göğsü **جاشَ** eder **يَجِيش**;
öfkeyle ve kinle kaynadığı zaman. Ve korkağın nefsi **جاشتْ** ve **وجَأَشت**; kaçmaya niyet ettiği zaman.
Ve Berâ b. Mâlik hadîsinde: sanki nefsim **جاشَت**; yani ürktü ve korktu.
**وجأْش النفس**: kalbin korkusu; çalkalandığı zaman; **جأَش** maddesinde zikredilmiştir.

Ve **الجَيْش**: **الجُيُوش**’un teki. Ve **الجَيش**: asker; ve denildi: savaşta insanların topluluğu; ve cem‘i **جيوش**.
**التهذيب**: **الجَيْش** bir savaşa yahut başkasına yürüyen askerdir. Denir: falan **جَيَّش**; yani orduları topladı; ve onu **اسْتَجاشَه**; yani ondan bir ordu istedi. Ve Âmir b. Fuhayra hadîsinde: derken Âmir b. Tufeyl onların üzerine **فاسْتَجاشَ**; yani onlar için ordu istedi
ve onu onların üzerine topladı.

Ve **الجِيشُ**: uzun yeşil dalları olan bir bitkidir; ve onun çokça uzun **سَنِفَةٌ**’si vardır, küçük tanelerle dolu; ve cem‘i **جيوش**.

Ve **جَيْشان**: bilinen bir yerdir; ve İbnü’l-A‘râbî’nin okuduğu sözü:
قامت تَبَدَّى لك في جَيْشانِها
onu açıklamadı. İbn Sîde dedi: ve benim yanımda o, **جَيَشانها**’da, yani onun kuvvetinde
ve gençliğinde demek istedi; zaruret için sükûn verdi; ve “falan **عيش** ve **جيش**” sözlerinin tefsiri kendi yerinde gelecektir.

Ve **ذات الجَيْش**: bir yer; Ebû Sahr el-Hüzelî dedi:
لِلَيْلى بِذات البَيْن دارٌ عَرفتُها،
وأُخْرَى بذات الجَيْش آياتُها سَفْر
