# جيي (ج-ي-ي) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%8A%D9%8A
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AC%D9%8A%D9%8A

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ج - ي - ي
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 1 sözlük

## Sözlükler (1)

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%8A%D9%8A/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

: ( ى ( *!الجِياءُ *!والجِياوَةُ *!والجِيَّةُ ) : ذُكِرَتْ ( في ( ج و ي ) ) قريباً ، وهو الموضِعُ الذي تَجْتَمع إليه المِياهُ ، والأَخيرَةُ تُشَدَّدُ وتُخَفَّفُ عن ثَعْلَب .
وقالَ ابنُ بَرِّي : *!الجِيَّةُ فِعْلَة مِن الجَوِّ ، وهو ما انْخَفَضَ من الأرضِ ، وجَمْعُها *!جِيٌّ ؛ قالَ ساعِدَةُ بن جُوءَيَّة :
مِنْ فَوْقِهِ شَعَفٌ قُرٌّ وأَسْفَلُه
جِيٌّ تَنَطَّقُ بالظَّيَّانِ والعَتَمِ ( *!وجِيٌّ بالكسْرِ : وادٍ ) عنْدَ الرُّوَيشَة بينَ الحَرَمَيْن ، وهو الذي سالَ بأَهْلِه وهُم نِيامٌ .
( و ) *!جَيُّ ، ( بالفتْحِ : لَقَبُ أَصْبَهانَ قديماً ) وإليه مالَ نَصْر ؛ وكانَ ذو الرُّمَّة وَرَدَها فقالَ :
نَظَرْتُ ورَائِي نَظْرَة الشَّوْق بَعْدَما
بَدَا الجَوُّ مِن جَيَ لنا والعَسَاكِر ( أو ) هي : ( ة بها ) ، أَو محلَّةٌ

برأْسِها مُفْردَةٌ ، وقد اسْتَوْلَى عليها الخَرابُ إلاَّ أَبيات ، ومنها كانَ سَلْمانُ الفارِسِيُّ ، رضِيَ اللَّهُ تعالى عنه والحافِظُ أَبو طاهِرٍ السّلفيُّ .
( وغَلَطُ الجَوْهرِيِّ فاحِشٌ في قوْلِه ) أَي الأعْرابي ، وهو أَبو شنبل ، في أَبي عَمْرو الشَّيْباني :
قد كنتُ أَحجو أَبا عَمْرو أَخا تِقّةٍ
حتى أَلَمّتْ بنا يوم مُلَمَّاتُفقلت والمَرْء قد تُخْطِيه مَنِيّتُه
أَدْنى عَطِيّتِهِ إياي مئيّاتُوكانَ ما جادَ لي لا جادَ من سَعَةٍ
( دَراهِمٌ زائفاتٌ ) ضَرْب *!جَيَّاتُ هذا هو الصَّوابُ في الإِنْشادِ .
وفي الصِّحاح :
ثلاثَةٌ زائِفاتٌ ( ضَرْبُ جَيَّات ( فإنَّه قالَ : أَي ضَرْبُ أَصْبَهانَ فَجَمَعَ *!جَيًّا باعْتِبار أجْزائِها ) ، ونَصُّ الجَوهرِيّ : يعْنِي من ضَرْب جَيَ وهو اسمُ مدينَةِ أَصْبَهان مُعَرَّب ( والصَّوابُ ) كما قَدَّمْنا ( ضَرْبَجِيَّاتٌ ) ، والقافِيَةُ مَرْفُوعَةٌ ، ( أَي رَدِيئاتٌ جَمْعُ ضَرْبَجِيَ ) .
قالَ ابنُ الأَعْرابيِّ : دِرْهَمٌ ضَرْبَجِيٌّ زائِفٌ ، وإنْ شِئْتَ قُلْتَ زيف قسى .
قُلْتُ : قَوْلُهم دِرْهَمٌ ضَرْبَجِيٌّ زائِفٌ ، الأصْلُ فيه أنّه مِن ضَرْب جَيَ وهي المدينَةُ القديمَةُ ، ثم صارَ عَلَماً على الدِّرِهم الزائفِ لكونِ فِضَّتِها صَلُبَتْ من طولِ الخباءِ واسْوَدَّتْ ، ثم جَمَعُوه على ضَرْبَ جِيَّات ، ورَاعَى الجَوْهريُّ ذلكَ فقالَ : يَعْنِي مِن ضَرْب جَيَ وهو صَحِيحٌ إلاَّ أنَّه فَصَلَ في الرَّسْم بينَ ضَرْب *!وجِيَّات وهُما مُتَّصِلَتانِ وكَسَر التاءَ وهي مَرْفوعةٌ ، ورامَ شيْخُنا أَن يُجيبَ عن الجَوْهري فلم يَفْعَل شيئاً ومَثَّلَه بقَوْلِ الفرَّاء الجراصِلُ

كعُلابِطٍ الجَبَلُ وإنَّما هو الجرأصل الجَبَلُ وفيه تأَمّلٍ .
( و ) قالَ ابنُ الأعْرابِيِّ : ( *!جَاياهُ ) من قُرْبٍ ( *!مُجاياةً ) إذا ( قابَلَهُ ) . وَمَرَّ بِي مُجاياةً أَي مُقابَلةً ، ( لُغَةٌ في الهَمْزَةِ ) .
يقالُ : جاآني ، وقد تقدَّمَ هناك أَنَّهُ مُعْتل العَيْنِ مَهْموزُ اللامِ على الصَّوابِ فرَاجِعْه .
وممَّا يُستدركُ عليه :
*!الجِياءُ ، بالكسْرِ : وِعاءُ القِدْرِ ؛ نَقَلَه الجَوهريُّ .
وقد تقدَّمَ للمصنِّفِ قَريباً وهذا مَوْضِعُ ذِكْرِه .

##### Türkçe

: ( ى ( **الجِياءُ** ve **الجِياوَةُ** ve **الجِيَّةُ** ) : ( **ج و ي** )’de az önce zikredildi; o, suların kendisine toplandığı yerdir; sonuncusu Sa‘leb’den (rivayetle) şeddeli de okunur, hafifletilerek de okunur.
İbn Berrî dedi: **الجِيَّةُ** **الجَوِّ**’den bir **فِعْلَة** veznidir; o, yerden alçalmış olan şeydir; çoğulu **جِيٌّ**’dür; Sâ‘ide b. Cû’eyye dedi ki:
Üstünde soğuk bir tepe vardır, altı ise
**جِيٌّ**’dür; **الظَّيَّانِ** ve **العَتَمِ** ile kuşanır. ( **وجِيٌّ** kesre ile: bir vadi ) er-Ruveyşe yanında, iki harem arasında; o, halkını onlar uykudayken sel alıp götüren yerdir.
( ve ) **جَيُّ** , ( fetha ile: eskiden **أَصْبَهانَ**’ın lakabı ) ve Nasr buna meyletti; Zû’r-Rumme oraya varmıştı da dedi ki:
Arkamı, özlem bakışıyla bir bakışla baktım, sonra
**جَيَ**’den bize **الجَوُّ** ve askerler göründü. ( yahut ) o: ( onunla )’dır; yahut bir mahalledir,

başında müfred olarak; haraplık ona, birkaç ev dışında, galip olmuştur; ondan Selmân el-Fârisî, Allah Teâlâ ondan razı olsun, ve hâfız Ebû Tâhir es-Selefî idi.
( ve Cevherî’nin sözünde yanlışı fahiştir ) yani el-A‘râbî, o da Ebû Şenbel’dir, Ebû ‘Amr eş-Şeybânî hakkında:
Ebû ‘Amr’u, güven kardeşini, hicvederdim
ta ki bize bir gün musibetler gelip çattı; dedim ki, kişi—ölümü onu şaşırtabilir—
onun bana en yakın bağışı yüzlüklere (varan)dır;
bana cömertlik ettiği şey, genişlikten cömertlik edenin cömertliği değildi:
( sahte dirhemler ) **جَيَّاتُ** darpı. Bu, inşâdda doğru olan budur.
Ve es-Sıhâh’ta:
Üç sahte ( **جَيَّات** darpı ) ( çünkü o dedi ki: yani **أَصْبَهانَ** darpı; böylece **جَيًّا**yı, parçaları itibarıyla, cem‘ etti ); Cevherî’nin nassı: yani **جَيَ** darpından; o, **أَصْبَهانَ** şehrinin adıdır, mu‘arreb. ( ve doğru olan ) bizim takdim ettiğimiz gibi ( **ضَرْبَجِيَّاتٌ** darpı ); kafiye merfûdur, ( yani kötü olanlar; **ضَرْبَجِيَ** cem‘i ).
İbnü’l-A‘râbî dedi: **ضَرْبَجِيٌّ** sahte bir dirhem; istersen “zîf kısâ” de.
Dedim: onların “**ضَرْبَجِيٌّ** sahte bir dirhem” sözünde asıl, onun **جَيَ** darpından olmasıdır; o, eski şehirdir; sonra, gümüşü uzun süre çadırda kalmaktan katılaşıp karardığı için, sahte dirhem üzerine bir alem oldu; sonra onu **ضَرْبَ جِيَّات** üzerine cem‘ ettiler; Cevherî bunu gözetti de dedi ki: yani **جَيَ** darpından; bu doğrudur; ancak o, رسم’de **ضَرْب** ile **وجِيَّات** arasında ayırdı, hâlbuki ikisi bitişiktir; ve tâ’yı kesreledi, hâlbuki o merfûdur; şeyhimiz Cevherî’ye cevap vermeyi murad etti de hiçbir şey yapmadı; onu Ferrâ’nın “el-cerâsilu

ke-‘ulâbiṭin el-cebel” sözüyle misal verdi; hâlbuki o “el-cerâṣlu el-cebel”dir; bunda bir teemmül vardır.
( ve ) İbnü’l-A‘râbî dedi: ( **جَاياهُ** ) yakından ( **مُجاياةً** ) ( onu karşılayınca ) . “Bana **مُجاياةً** geçti” yani karşılaşma olarak; ( hemzede bir lugat ) .
Denir: “câ’ânî”; orada az önce geçti ki o, doğruya göre, العين’i illetli, اللام’ı hemzeli olandır; ona müracaat et.
Ve ona istidrâk olunanlardandır:
**الجِياءُ** , kesre ile: tencerenin kabı; Cevherî onu nakletti.
Musannif için az önce geçti; bu, onun zikredilme yeridir.
