# ج (ج) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AC

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 4 sözlük

## Sözlükler (4)

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

باب الخماسي من حرف الجيم
ج
زنجبيل : ذكر الله جلَّ وعزَّ الزَّنجبيل في كتابه ، فقال في خمر الجنة : ( كَأْساً كَانَ مِزَاجُهَا ( ) زَنجَبِيلاً عَيْناً فِيهَا تُسَمَّى سَلْسَبِيلاً ) ( الإنسان : 17 ، 18 ) .
والعرب تَصِف الزَّنْجَبيل بالطّيب ، وهو مُسْتطاب عندهم جداً .
وقال الأعشى يذكر طعم رِيقِ جارِية :
كأَنَّ الْقَرْنفُلَ والزَّنجبي
لَ بَاتَا بِفِيها وأَرْياً مَشُورا
فجائز أن يكون الزَّنجبيل في خمر الجنة ، وجائز أن يكون مِزَاجها ولا غَائِلَة له ، وجائز أن يكون اسْماً للعين التي يُؤْخَذ منها هذا الخمر ، واسمه الزَّنجبِيل ، واسمه السَّلْسَبِيل أَيضاً .
جرنفش : أبو عُبيد ، قال : الجَرَنْفَش : العظيم من الرِّجال .
مجرئش : ثعلب ، عن ابن الأعرابيّ ، قال : الْمُجْرَئِشُّ : الغليظ الجنَبين الجافي ، وأنشد :
جَافٍ عَرِيضٌ مُجْرَئِشُّ الجنْبِ
سفرجل : والسَّفَرْجَلُ : معروف ، الواحدة سَفَرْجَلَة ، ويُصَغَّر : سُفَيرِجاً وسُفَيْجلاَ .
سجنجل : والسَّجَنْجلُ المِرْآة وقال بعضهم ، يقال : زَجَنْجَل ، وقيل هي رُومِيّة دخلت في كلام العرب ، وقال :
تَرَائِبُها مَصْقولَةٌ كالسَّجنْجلِ
زبرجد : قال الليث : الزَّبَرْجَد ، هو الزَّمُرُّد ، وأنشد :
تأْوِي إلى مِثْل الْغَزالِ الأغْيَدِ
خَمْصَانَةٌ كالرَّشَاءِ المُقَلَّد
دُرّاً مع الْيَاقُوت والزَّبَرْجدِ
أَحْصَنَها في يَافِعِ مُمَرَّدِ
أراد بالْيَافِع حِصْناً طَوِيلاً .
جرنشم : أخبرني المنذريّ ، عن الحرانيّ ، عن ابن السكيت أنه أَنشده لابن الرِّقاع :
مُجْرَنْشِماً لِعَماءٍ باتٍ يَضْرِبهُ
مِنْه الرُّضَابُ ومنه المسْبِلُ الْهَطِفُ
قال مُجْرَنْشِم : مُجتمعٌ مُتَقَبِّض ، رواه لنا بالجيم ، قال : والرُّضاب قِطَعُ النَّدى ، وكذلك رُضَابُ الرِّيق ، والْهَطِفُ الْغَزِير .
وأخبرني المنذريّ ؛ أيضاً عن ثعلب ، عن ابن الأعرابيّ في ( النوادر ) : ( اخْرَنْشَمَ ) الرَّجل : تَقَبَّضَ وتَقَارَبَ خَلْقُ بَعْضِه إلى بَعْض ، وأنشد :
وفَخذٍ طَالَتْ ولَمْ تَخْرَنْشَمِ
وأنشدنيه بالخاء في نوادر ابن الأعرابيّ .
وأقرأني الأيادي لِشمّر ، عن الفراء ، أنه قال : المخَرنْشَمَ هو المتعظِّم في نفسه المتكبِّر ، والمخرَنشمُ أيضاً المَتَغيِّر اللون ، الذّاهبِ اللحم .
هكذا رواه شمِر بالخاء ، وأنا وَاقِفٌ في هذا الحرف .
وقد جاءت حروف تعاقب فيها الخاء والجيم ، كالزَّلخَان و ( الزَّلجان ) .
وانْتجبْتُ الشَّيء وانْتَخَبْتُه ، إذا اخْتَرته .
وكذلك ( الجشيبُ ) والخشِيبُ : الغليظ من الطعام والنبات .
آخر كتاب الجيم والحمد لله رب العالمين .

##### Türkçe

Beşli bab, **الجيم** harfinden
**ج**
**زنجبيل**: Allah, aziz ve celil, **الزَّنجبيل**’i kitabında zikretti; cennet şarabı hakkında şöyle dedi: ( “Bir kadeh; karışımı ( ) **زَنجَبِيلاً**; içinde bir pınar, ona **سَلْسَبِيلاً** denilir” ) ( İnsan: 17, 18 ).
Araplar **الزَّنْجَبيل**’i hoş koku ile niteler; o, onların yanında pek beğenilendir.
A‘şâ, bir cariyenin tükürüğünün tadını zikrederek dedi:
Sanki **الْقَرْنفُلَ** ve **الزَّنجبي**
Onun ağzında gecelediler ve karıştırılmış bir koku (gibi)
Şu halde caizdir ki **الزَّنجبيل** cennet şarabında olsun; ve caizdir ki onun karışımı olsun ve onda hiçbir zarar verici şey olmasın; ve caizdir ki bu şarabın alındığı pınarın adı olsun; onun adı **الزَّنجبِيل**’dir; ve onun adı **السَّلْسَبِيل** de ayrıca(dır).

**جرنفش**: Ebû Ubeyd dedi: **الجَرَنْفَش**: erkeklerden iri olan.

**مجرئش**: Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: dedi: **الْمُجْرَئِشُّ**: iki yanı kalın, kaba olan; ve inşad etti:
Kaba, geniş, yanı **مُجْرَئِشُّ**

**سفرجل**: ve **السَّفَرْجَلُ**: bilinen(dir); bir tanesi **سَفَرْجَلَة**; ve küçültülür: **سُفَيرِجاً** ve **سُفَيْجلاَ**.

**سجنجل**: ve **السَّجَنْجلُ**: ayna; bazıları dedi: **زَجَنْجَل** denilir; ve denildi ki o, Arapların sözüne girmiş bir Rumca(dır); ve dedi:
Göğüs kemikleri cilalıdır, **السَّجنْجلِ** gibi

**زبرجد**: Leys dedi: **الزَّبَرْجَد**; o, **الزَّمُرُّد**’dur; ve inşad etti:
Sığınır, ince endamlı ceylanın benzerine
Zayıf karınlı, gerdanlıklı ip gibi
İnci(ler)i, yakut ile ve **الزَّبَرْجدِ** ile
Onu, tüysüz bir **يَافِعِ** içinde sağlamlaştırdı
**الْيَافِع** ile uzun bir kale kastetti.

**جرنشم**: Münzirî bana haber verdi; Harrânî’den; İbnü’s-Sikkît’ten: onu İbnü’r-Riqâ‘ için inşad ettiğini:
Körlük için **مُجْرَنْشِماً**, geceleyin onu döver
Ondan **الرُّضَابُ** ve ondan sarkan **الْهَطِفُ**
**مُجْرَنْشِم** dedi: toplanmış, büzülmüş; onu bize **الجيم** ile rivayet etti; dedi: ve **الرُّضاب** çiğ parçalarıdır; ve aynı şekilde tükürüğün **رُضَابُ**’ı; ve **الْهَطِفُ** bol olan(dır).
Münzirî bana haber verdi; yine Sa‘leb’den; İbnü’l-A‘râbî’den, ( **النوادر** )’de: **( اخْرَنْشَمَ )** adam: büzüldü ve yaratılışının bir kısmı bir kısmına yaklaştı; ve inşad etti:
Ve bir uyluk ki uzadı ve **تَخْرَنْشَمِ** etmedi
Onu bana İbnü’l-A‘râbî’nin Nevâdir’inde **الخاء** ile inşad etti.
Eyyâdî bana Şemmer için okuttu; Ferrâ’dan: dedi ki: **المخَرنْشَمَ** kendi nefsinde büyüklük taslayan, kibirlenen(dir); ve **المخرَنشمُ** ayrıca rengi değişen, eti giden(dir).
Şemmer onu böylece **الخاء** ile rivayet etti; ben bu harfte duraklayıcıyım.
**الخاء** ile **الجيم**’in birbirinin yerine geçtiği harfler gelmiştir; **الزَّلخَان** ve ( **الزَّلجان** ) gibi.
**وانْتجبْتُ** şeyi ve **انْتَخَبْتُه**; onu seçtiğim zaman.
Ve aynı şekilde **( الجشيبُ )** ve **الخشِيبُ**: yiyecek ve bitkiden kalın olan.

**الجيم** kitabının sonu; âlemlerin Rabbi Allah’a hamd olsun.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الجيم من الحروف المجهورة، وهي ستة عشر حرفاً، وهي أَيضاً من الحروف المحقورة وهي: القاف والجيم والطاء والدال والباء، يجمعها قولك: «جدقطب» سميت بذلك لأَنها تُحقر في الوقف، وتُضْغَطُ عن مواضعها، وهي حروف القلقلة لأَنك لا تستطيع الوقوف عليها إِلاَّ بصوت، وذلك لشدة الحَقْرِ والضَّغْطِ، وذلك نحو الْحَقْ، واذْهَبْ، واخْرُجْ. وبعض العرب أَشدَّ تصويتاً من بعض، والجيم والشين والضاد ثلاثة في حيز واحد، وهي من الحروف الشَّجْرية، والشَّجْرُ مَفْرَجُ الفم، ومخرج الجيم والقاف والكاف بين عَكَدَةِ اللسان، وبين اللَّهاةِ في أَقصى الفَم. وقال أَبو عمرو بن العلاء: بعض العرب يبدل الجيم من الياء المشددة، قال: وقلت لرجل من حنظلة: ممن أَنت؟ فقال: فُقَيْمِجٌّ، فقلت: مِن أَيهم؟ قال: مُرِّجٌّ؛: يريد فُقَيْمِيٌّ مُرِّيٌّ؛ وأَنشد لِهمْيان بن قحافة السعدي:
يُطِيرُ عَنْهَا الوَبَرَ الصُّهابِجا
قال: يريد الصُّهابِيَّا، من الصُّهْبة؛ وقال خلف الأَحمر: أَنشدني رجل من أَهل البادية:
خالي عُوَيْفٌ وأَبو عَلِجِّ،
المُطْعِمانِ اللَّحْمَ بالعَشِجِّ،
وبالغَداةِ كِسَرَ البَرْنِجِّ
يريد عليّاً، والعشيً، والبرنيّ. قال: وقد أَبدلوها من الياء المخففة أَيضاً؛ وأَنشد أَبو زيد:
يا رَبِّ، إِنْ كُنْتَ قَبِلْتَ حَجَّتِجْ،
فلا يزال شاحِجٌ يأْتيك بِجْ،
أَقْمَرُ نَهَّازٌ يُنَزِّي وَفْرَتِجْ
وأَنشد أَيضاً:
حتى إِذا ما أَمْسَجَتْ وأَمْسَجا
يريد أَمست وأَمسى، قال: وهذا كله قبيح؛ قال أَبو عمر الجرمي: ولو رَدَّهُ إِنسانٌ لكان مذهباً؛ قال محمد بن المكرم: أَمست وأَمسى ليس فيهما ياء ظاهرة ينطق بها، وقوله: أَمسجت وأَمسجا، يقتضي أَن يكون الكلام أَمسيت وأَمسيا، وليس النطق كذلك، ولا ذكر أَيضاً أَنهم يبدلونها في التقدير المعنوي، وفي هذا نظر. والجيم حرف هجاء، وهي من الحروف التي تؤنث، ويجوز تذكيرها. وقد جَيَّمْتُ جِيماً إِذا كتبتها.

الجيم من الحروف المجهورة، وهي ستة عشر حرفاً، وهي أَيضاً من الحروف المحقورة وهي: القاف والجيم والطاء والدال والباء، يجمعها قولك: «جدقطب» سميت بذلك لأَنها تُحقر في الوقف، وتُضْغَطُ عن مواضعها، وهي حروف القلقلة لأَنك لا تستطيع الوقوف عليها إِلاَّ بصوت، وذلك لشدة الحَقْرِ والضَّغْطِ، وذلك نحو الْحَقْ، واذْهَبْ، واخْرُجْ. وبعض العرب أَشدَّ تصويتاً من بعض، والجيم والشين والضاد ثلاثة في حيز واحد، وهي من الحروف الشَّجْرية، والشَّجْرُ مَفْرَجُ الفم، ومخرج الجيم والقاف والكاف بين عَكَدَةِ اللسان، وبين اللَّهاةِ في أَقصى الفَم. وقال أَبو عمرو بن العلاء: بعض العرب يبدل الجيم من الياء المشددة، قال: وقلت لرجل من حنظلة: ممن أَنت؟ فقال: فُقَيْمِجٌّ، فقلت: مِن أَيهم؟ قال: مُرِّجٌّ؛: يريد فُقَيْمِيٌّ مُرِّيٌّ؛ وأَنشد لِهمْيان بن قحافة السعدي:
يُطِيرُ عَنْهَا الوَبَرَ الصُّهابِجا
قال: يريد الصُّهابِيَّا، من الصُّهْبة؛ وقال خلف الأَحمر: أَنشدني رجل من أَهل البادية:
خالي عُوَيْفٌ وأَبو عَلِجِّ،
المُطْعِمانِ اللَّحْمَ بالعَشِجِّ،
وبالغَداةِ كِسَرَ البَرْنِجِّ
يريد عليّاً، والعشيً، والبرنيّ. قال: وقد أَبدلوها من الياء المخففة أَيضاً؛ وأَنشد أَبو زيد:
يا رَبِّ، إِنْ كُنْتَ قَبِلْتَ حَجَّتِجْ،
فلا يزال شاحِجٌ يأْتيك بِجْ،
أَقْمَرُ نَهَّازٌ يُنَزِّي وَفْرَتِجْ
وأَنشد أَيضاً:
حتى إِذا ما أَمْسَجَتْ وأَمْسَجا
يريد أَمست وأَمسى، قال: وهذا كله قبيح؛ قال أَبو عمر الجرمي: ولو رَدَّهُ إِنسانٌ لكان مذهباً؛ قال محمد بن المكرم: أَمست وأَمسى ليس فيهما ياء ظاهرة ينطق بها، وقوله: أَمسجت وأَمسجا، يقتضي أَن يكون الكلام أَمسيت وأَمسيا، وليس النطق كذلك، ولا ذكر أَيضاً أَنهم يبدلونها في التقدير المعنوي، وفي هذا نظر. والجيم حرف هجاء، وهي من الحروف التي تؤنث، ويجوز تذكيرها. وقد جَيَّمْتُ جِيماً إِذا كتبتها.
جبلق: التهذيب: جابَلَقُ
(* قوله «جابلق» ضبطت اللام في القاموس بالفتح.
وقال في معجم ياقوت بسكون اللام وأما جابلص فحكي في القاموس في اللام السكون والفتح). وجابَلَصُ مدينتان إحداهما بالمشرِق والأُخرى بالمغرب ليس وراءهما إنسي؛ روي عن الحسن بن علي، رضي الله عنهما، أَنه ذكر حديثاً ذكر فيه هاتين المدينتين.

##### Türkçe

**الجيم** cehrli (sesli) harflerdendir; onlar on altı harftir; o ayrıca hakir kılınan harflerdendir; onlar: **القاف** ve **الجيم** ve **الطاء** ve **الدال** ve **الباء**’dır; onları senin “**جدقطب**” demen toplar. Ona bununla ad verildi; çünkü o, vakıfta hakir kılınır ve yerlerinden sıkıştırılır; ve onlar kalkale harfleridir; çünkü sen onların üzerinde ancak bir ses ile durabilirsin; bu, hakir kılmanın ve sıkıştırmanın şiddetindendir; bu da **الْحَقْ** ve **اذْهَبْ** ve **اخْرُجْ** gibi. Arapların bazısı bazısından daha şiddetli seslendirmelidir; ve **الجيم** ve **الشين** ve **الضاد** bir tek hizada üçtür; ve onlar şecriyye harflerindendir; **الشَّجْرُ** ağzın açıklığıdır; **الجيم**’in ve **القاف**’ın ve **الكاف**’ın mahreci, dilin düğümü ile, ağzın en sonunda **اللَّهاةِ** arasında(dır). Ebû Amr b. el-Alâ dedi: Arapların bazısı şeddeli **الياء**’dan **الجيم**’i bedel eder; dedi: Hanẓale’den bir adama dedim: kimdensin? O dedi: **فُقَيْمِجٌّ**; ben dedim: onların hangisinden? O dedi: **مُرِّجٌّ**; yani **فُقَيْمِيٌّ مُرِّيٌّ** ister; ve Hem’yân b. Kaḥâfe es-Sa‘dî’ye ait olarak inşad etti:
يُطِيرُ عَنْهَا الوَبَرَ الصُّهابِجا
Dedi: **الصُّهابِيَّا** ister; **الصُّهْبة**’den. Ve Ḫalef el-Aḥmer dedi: Bedevî ehlinden bir adam bana inşad etti:
خالي عُوَيْفٌ وأَبو عَلِجِّ،
المُطْعِمانِ اللَّحْمَ بالعَشِجِّ،
وبالغَداةِ كِسَرَ البَرْنِجِّ
**عليّاً**’yı ve **العشيً**’yi ve **البرنيّ**’yi ister. Dedi: Onu hafif **الياء**’dan da bedel ettiler; ve Ebû Zeyd inşad etti:
يا رَبِّ، إِنْ كُنْتَ قَبِلْتَ حَجَّتِجْ،
فلا يزال شاحِجٌ يأْتيك بِجْ،
أَقْمَرُ نَهَّازٌ يُنَزِّي وَفْرَتِجْ
Ve ayrıca inşad etti:
حتى إِذا ما أَمْسَجَتْ وأَمْسَجا
**أَمست** ve **أَمسى** ister. Dedi: Bu bütün(ü) çirkindir. Ebû Ömer el-Cermî dedi: Eğer bir insan onu reddetseydi, bir mezhep olurdu. Muhammed b. el-Mukrem dedi: **أَمست** ve **أَمسى**’da, onunla telaffuz edilen açık bir **ياء** yoktur; ve onun sözü: **أَمسجت** ve **أَمسجا**, sözün **أَمسيت** ve **أَمسيا** olmasını gerektirir; hâlbuki telaffuz öyle değildir; ve ayrıca, onların onu manevî takdirde bedel ettiklerini de zikretmedi; bunda bir nazar vardır. Ve **الجيم** hecâ harfidir; ve o, müennes kılınan harflerdendir; ve onu müzekker kılmak caizdir. Ve onu yazdığım zaman, **جِيماً** olarak **جَيَّمْتُ**.

**الجيم** cehrli (sesli) harflerdendir; onlar on altı harftir; o ayrıca hakir kılınan harflerdendir; onlar: **القاف** ve **الجيم** ve **الطاء** ve **الدال** ve **الباء**’dır; onları senin “**جدقطب**” demen toplar. Ona bununla ad verildi; çünkü o, vakıfta hakir kılınır ve yerlerinden sıkıştırılır; ve onlar kalkale harfleridir; çünkü sen onların üzerinde ancak bir ses ile durabilirsin; bu, hakir kılmanın ve sıkıştırmanın şiddetindendir; bu da **الْحَقْ** ve **اذْهَبْ** ve **اخْرُجْ** gibi. Arapların bazısı bazısından daha şiddetli seslendirmelidir; ve **الجيم** ve **الشين** ve **الضاد** bir tek hizada üçtür; ve onlar şecriyye harflerindendir; **الشَّجْرُ** ağzın açıklığıdır; **الجيم**’in ve **القاف**’ın ve **الكاف**’ın mahreci, dilin düğümü ile, ağzın en sonunda **اللَّهاةِ** arasında(dır). Ebû Amr b. el-Alâ dedi: Arapların bazısı şeddeli **الياء**’dan **الجيم**’i bedel eder; dedi: Hanẓale’den bir adama dedim: kimdensin? O dedi: **فُقَيْمِجٌّ**; ben dedim: onların hangisinden? O dedi: **مُرِّجٌّ**; yani **فُقَيْمِيٌّ مُرِّيٌّ** ister; ve Hem’yân b. Kaḥâfe es-Sa‘dî’ye ait olarak inşad etti:
يُطِيرُ عَنْهَا الوَبَرَ الصُّهابِجا
Dedi: **الصُّهابِيَّا** ister; **الصُّهْبة**’den. Ve Ḫalef el-Aḥmer dedi: Bedevî ehlinden bir adam bana inşad etti:
خالي عُوَيْفٌ وأَبو عَلِجِّ،
المُطْعِمانِ اللَّحْمَ بالعَشِجِّ،
وبالغَداةِ كِسَرَ البَرْنِجِّ
**عليّاً**’yı ve **العشيً**’yi ve **البرنيّ**’yi ister. Dedi: Onu hafif **الياء**’dan da bedel ettiler; ve Ebû Zeyd inşad etti:
يا رَبِّ، إِنْ كُنْتَ قَبِلْتَ حَجَّتِجْ،
فلا يزال شاحِجٌ يأْتيك بِجْ،
أَقْمَرُ نَهَّازٌ يُنَزِّي وَفْرَتِجْ
Ve ayrıca inşad etti:
حتى إِذا ما أَمْسَجَتْ وأَمْسَجا
**أَمست** ve **أَمسى** ister. Dedi: Bu bütün(ü) çirkindir. Ebû Ömer el-Cermî dedi: Eğer bir insan onu reddetseydi, bir mezhep olurdu. Muhammed b. el-Mukrem dedi: **أَمست** ve **أَمسى**’da, onunla telaffuz edilen açık bir **ياء** yoktur; ve onun sözü: **أَمسجت** ve **أَمسجا**, sözün **أَمسيت** ve **أَمسيا** olmasını gerektirir; hâlbuki telaffuz öyle değildir; ve ayrıca, onların onu manevî takdirde bedel ettiklerini de zikretmedi; bunda bir nazar vardır. Ve **الجيم** hecâ harfidir; ve o, müennes kılınan harflerdendir; ve onu müzekker kılmak caizdir. Ve onu yazdığım zaman, **جِيماً** olarak **جَيَّمْتُ**.

**جبلق**: Tehzîb: **جابَلَقُ**
(“**جابلق**” sözü: lâm, Kāmûs’ta fetha ile ضبط edildi. Yâkūt’un Mu‘cem’inde lâmın sükûnuyla; **جابلص**’a gelince, Kāmûs’ta lâmda sükûn ve fetha hikâye edildi). Ve **جابَلَصُ** iki şehirdir; ikisinden biri doğudadır, öteki batıdadır; onların ötesinde hiçbir insan yoktur. Hasan b. Ali’den, Allah ikisinden de razı olsun, rivayet olundu: o, bir hadisi zikretti; onda bu iki şehri zikretti.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

alphabetical letter ج ج The fifth letter of the alphabet: called جِيمٌ, which is one of the names of letters of the fem. gender, but which it is allowable to make masc.: it is one of the letters termed مَجْهُورَة [or vocal, i. e. pronounced with the voice, and not with the breath only]: and of the number of the letters termed مَحْقُورَة, and حُرُوفُ القَلْقَلَةِ, because it cannot be uttered in a case of pause without a strong compression, and a strong sound: and it is also one of those termed شَجْرِيَّة, from الشَّجْرُ, which is the place of opening of the mouth. (TA.) ― -b2- It is sometimes substituted for ى, when the latter letter is doubled, (K,) or is so substituted by some of the Arabs; (AA, S;) as in فُقَيْمِجٌّ, for فُقَيْمِىٌّ; (AA, S, K;) and مُرِّجٌّ, for مُرِّىٌّ. (AA, S.) An Arab of the desert recited to Khalaf El-Ahmar,
الْمُطْعِمَانِ الَّحْمَ بِالْعَشِجِّ خَالِى عُوَيْفٌ وَأَبُو عَلِجِّ
[My maternal uncle is 'Oweyf, and Aboo-'Alijj, who feed with flesh-meat at nightfall]; meaning عَلِىّ and عَشِىّ. (S.) It is also sometimes substituted for a single ى. (S, K.) AZ gives the following ex.:
يَا رَبِّ اـِنْ كُنْتَ قَبِلْتَ حُجَّتِجْ
فَلَا يَزَالُ شَاحِجٌ يَأْتِيكَ بِجْ
[O my Lord, if Thou accept my plea, a brayer (or mule) shall not cease to bring me to Thee (i. e. to thy temple)]; (S;) meaning حُجَّتِى (K) [and بِى]. أَمْسَجَتْ and أَمْسَجَا are also mentioned as occurring in a verse, for أَمْسَتْ and أَمْسَى [because originally أَمْسَيَتْ and أَمْسَىَ]. (S.) But all these substitutions are abominable, (S, Ibn-'Osfoor,) and only allowable in cases of poetical necessity. (Ibn- 'Osfoor.) It is further said that some of the Arabs, among whom were the tribe of Kudل'ah, changed ى, when occurring immediately after ع, into ج; and said, for رَاعٍ, [originally رَاعِىٌ,] رَاعِجٌ: this is what is termed عَجْعَجَةٌ: Fr attributes the substitution of ج for ى to the tribe of Teiyi, and some of the tribe of Asad. (TA.) ― -b3- Some of the Arabs also changed it into ى; saying شَيَرَةٌ for شَجَرَةٌ, and جَثْيَاثٌ for جَثْجَاثٌ, and يَصَّصَ for جَصَّصَ. (AZ, S in art. يص.) -A2- [As a numeral, ج denotes Three; and, as such, is generally written without the dot, but thus ح, or thus ح, to distinguish it from ح, which denotes eight.]

##### Türkçe

alfabetik harf **ج**: Alfabenin beşinci harfi: **جِيمٌ** diye adlandırılır; bu, müennes cinsin harf adlarından biridir; fakat müzekker yapılması câizdir: **مَجْهُورَة** diye adlandırılan harflerdendir [yahut sesli; yani yalnız nefesle değil, sesle telaffuz edilen]: ve **مَحْقُورَة** diye adlandırılan harflerin sayısındandır; ve **حُرُوفُ القَلْقَلَةِ**(dendir); çünkü durak hâlinde güçlü bir sıkıştırma ve güçlü bir ses olmaksızın söylenemez: ve ayrıca **شَجْرِيَّة** diye adlandırılanlardandır; **الشَّجْرُ**’den (dolayı); o da ağzın açılma yeridir. (TA.) ― -b2- Bazen **ى** yerine ikame edilir; ikincisi (yani **ى**) şeddeli olduğunda, (K,) yahut Arapların bazısı tarafından böyle ikame edilir; (AA, S;) nitekim **فُقَيْمِجٌّ**, **فُقَيْمِىٌّ** yerine; (AA, S, K;) ve **مُرِّجٌّ**, **مُرِّىٌّ** yerine. (AA, S.) Çöl Araplarından biri, Halef el-Ahmer’e şu beyti okudu:
**الْمُطْعِمَانِ الَّحْمَ بِالْعَشِجِّ خَالِى عُوَيْفٌ وَأَبُو عَلِجِّ**
[Gece karanlığında etle yediren iki kişi: dayım ‘Uveyf ve Ebû-‘Alicc]; **عَلِىّ** ve **عَشِىّ**’yi kastederek. (S.) Bazen tek bir **ى** yerine de ikame edilir. (S, K.) AZ şu örneği verir:
**يَا رَبِّ اـِنْ كُنْتَ قَبِلْتَ حُجَّتِجْ
فَلَا يَزَالُ شَاحِجٌ يَأْتِيكَ بِجْ**
[Ey Rabbim, eğer dileğimi kabul ettiysen, bir anıran (yahut katır) beni Sana (yani mabedine) getirmeye devam edecektir]; (S;) **حُجَّتِى** (K) [ve **بِى**] demektir. **أَمْسَجَتْ** ve **أَمْسَجَا** da bir beyitte, **أَمْسَتْ** ve **أَمْسَى** yerine vâki olmak üzere zikredilir [çünkü aslı **أَمْسَيَتْ** ve **أَمْسَىَ** idi]. (S.) Fakat bu ikamelerin hepsi çirkindir, (S, İbn-‘Osfoor,) ve yalnız şiir zarureti hâllerinde câizdir. (İbn-‘Osfoor.) Ayrıca denilmiştir ki Arapların bazısı—aralarında Kudل'ah kabilesi de vardı—**ع**’dan hemen sonra vâki olduğunda **ى**’yi **ج**’ye çevirdi; ve **رَاعٍ** [aslı **رَاعِىٌ**] yerine **رَاعِجٌ** dedi: buna **عَجْعَجَةٌ** denir: Fr, **ى** yerine **ج** ikamesini Teyyi kabilesine ve Esed kabilesinin bazısına nisbet eder. (TA.) ― -b3- Arapların bazısı da onu **ى**’ye çevirdi; **شَيَرَةٌ**’yi **شَجَرَةٌ** yerine, ve **جَثْيَاثٌ**’u **جَثْجَاثٌ** yerine, ve **يَصَّصَ**’ı **جَصَّصَ** yerine söyleyerek. (AZ, S, md. **يص**.) -A2- [Sayı olarak **ج**, Üç’ü gösterir; ve bu şekilde, genellikle noktasız yazılır; fakat **ح** diye, yahut **ح** diye (yazılır); sekiz’i gösteren **ح**’dan ayırt etmek için.]

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

ج
ج
a.  Jīm .  The fifth letter of the Alphabet. Its numerical value is Three, (3).

##### Türkçe

ج
ج
a. **جيم**. Alfabenin beşinci harfi. Sayısal değeri üçtür, (3).
