# ج — Tehzîbu'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC/sozluk/tehzib
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AC/entries/tehzib

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC.md)
- Tehzîbu'l-Luğa: Ezherî · 10. yy

## Madde başı: ج

باب الخماسي من حرف الجيم
ج
زنجبيل : ذكر الله جلَّ وعزَّ الزَّنجبيل في كتابه ، فقال في خمر الجنة : ( كَأْساً كَانَ مِزَاجُهَا ( ) زَنجَبِيلاً عَيْناً فِيهَا تُسَمَّى سَلْسَبِيلاً ) ( الإنسان : 17 ، 18 ) .
والعرب تَصِف الزَّنْجَبيل بالطّيب ، وهو مُسْتطاب عندهم جداً .
وقال الأعشى يذكر طعم رِيقِ جارِية :
كأَنَّ الْقَرْنفُلَ والزَّنجبي
لَ بَاتَا بِفِيها وأَرْياً مَشُورا
فجائز أن يكون الزَّنجبيل في خمر الجنة ، وجائز أن يكون مِزَاجها ولا غَائِلَة له ، وجائز أن يكون اسْماً للعين التي يُؤْخَذ منها هذا الخمر ، واسمه الزَّنجبِيل ، واسمه السَّلْسَبِيل أَيضاً .
جرنفش : أبو عُبيد ، قال : الجَرَنْفَش : العظيم من الرِّجال .
مجرئش : ثعلب ، عن ابن الأعرابيّ ، قال : الْمُجْرَئِشُّ : الغليظ الجنَبين الجافي ، وأنشد :
جَافٍ عَرِيضٌ مُجْرَئِشُّ الجنْبِ
سفرجل : والسَّفَرْجَلُ : معروف ، الواحدة سَفَرْجَلَة ، ويُصَغَّر : سُفَيرِجاً وسُفَيْجلاَ .
سجنجل : والسَّجَنْجلُ المِرْآة وقال بعضهم ، يقال : زَجَنْجَل ، وقيل هي رُومِيّة دخلت في كلام العرب ، وقال :
تَرَائِبُها مَصْقولَةٌ كالسَّجنْجلِ
زبرجد : قال الليث : الزَّبَرْجَد ، هو الزَّمُرُّد ، وأنشد :
تأْوِي إلى مِثْل الْغَزالِ الأغْيَدِ
خَمْصَانَةٌ كالرَّشَاءِ المُقَلَّد
دُرّاً مع الْيَاقُوت والزَّبَرْجدِ
أَحْصَنَها في يَافِعِ مُمَرَّدِ
أراد بالْيَافِع حِصْناً طَوِيلاً .
جرنشم : أخبرني المنذريّ ، عن الحرانيّ ، عن ابن السكيت أنه أَنشده لابن الرِّقاع :
مُجْرَنْشِماً لِعَماءٍ باتٍ يَضْرِبهُ
مِنْه الرُّضَابُ ومنه المسْبِلُ الْهَطِفُ
قال مُجْرَنْشِم : مُجتمعٌ مُتَقَبِّض ، رواه لنا بالجيم ، قال : والرُّضاب قِطَعُ النَّدى ، وكذلك رُضَابُ الرِّيق ، والْهَطِفُ الْغَزِير .
وأخبرني المنذريّ ؛ أيضاً عن ثعلب ، عن ابن الأعرابيّ في ( النوادر ) : ( اخْرَنْشَمَ ) الرَّجل : تَقَبَّضَ وتَقَارَبَ خَلْقُ بَعْضِه إلى بَعْض ، وأنشد :
وفَخذٍ طَالَتْ ولَمْ تَخْرَنْشَمِ
وأنشدنيه بالخاء في نوادر ابن الأعرابيّ .
وأقرأني الأيادي لِشمّر ، عن الفراء ، أنه قال : المخَرنْشَمَ هو المتعظِّم في نفسه المتكبِّر ، والمخرَنشمُ أيضاً المَتَغيِّر اللون ، الذّاهبِ اللحم .
هكذا رواه شمِر بالخاء ، وأنا وَاقِفٌ في هذا الحرف .
وقد جاءت حروف تعاقب فيها الخاء والجيم ، كالزَّلخَان و ( الزَّلجان ) .
وانْتجبْتُ الشَّيء وانْتَخَبْتُه ، إذا اخْتَرته .
وكذلك ( الجشيبُ ) والخشِيبُ : الغليظ من الطعام والنبات .
آخر كتاب الجيم والحمد لله رب العالمين .

### Türkçe

Beşli bab, **الجيم** harfinden
**ج**
**زنجبيل**: Allah, aziz ve celil, **الزَّنجبيل**’i kitabında zikretti; cennet şarabı hakkında şöyle dedi: ( “Bir kadeh; karışımı ( ) **زَنجَبِيلاً**; içinde bir pınar, ona **سَلْسَبِيلاً** denilir” ) ( İnsan: 17, 18 ).
Araplar **الزَّنْجَبيل**’i hoş koku ile niteler; o, onların yanında pek beğenilendir.
A‘şâ, bir cariyenin tükürüğünün tadını zikrederek dedi:
Sanki **الْقَرْنفُلَ** ve **الزَّنجبي**
Onun ağzında gecelediler ve karıştırılmış bir koku (gibi)
Şu halde caizdir ki **الزَّنجبيل** cennet şarabında olsun; ve caizdir ki onun karışımı olsun ve onda hiçbir zarar verici şey olmasın; ve caizdir ki bu şarabın alındığı pınarın adı olsun; onun adı **الزَّنجبِيل**’dir; ve onun adı **السَّلْسَبِيل** de ayrıca(dır).

**جرنفش**: Ebû Ubeyd dedi: **الجَرَنْفَش**: erkeklerden iri olan.

**مجرئش**: Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: dedi: **الْمُجْرَئِشُّ**: iki yanı kalın, kaba olan; ve inşad etti:
Kaba, geniş, yanı **مُجْرَئِشُّ**

**سفرجل**: ve **السَّفَرْجَلُ**: bilinen(dir); bir tanesi **سَفَرْجَلَة**; ve küçültülür: **سُفَيرِجاً** ve **سُفَيْجلاَ**.

**سجنجل**: ve **السَّجَنْجلُ**: ayna; bazıları dedi: **زَجَنْجَل** denilir; ve denildi ki o, Arapların sözüne girmiş bir Rumca(dır); ve dedi:
Göğüs kemikleri cilalıdır, **السَّجنْجلِ** gibi

**زبرجد**: Leys dedi: **الزَّبَرْجَد**; o, **الزَّمُرُّد**’dur; ve inşad etti:
Sığınır, ince endamlı ceylanın benzerine
Zayıf karınlı, gerdanlıklı ip gibi
İnci(ler)i, yakut ile ve **الزَّبَرْجدِ** ile
Onu, tüysüz bir **يَافِعِ** içinde sağlamlaştırdı
**الْيَافِع** ile uzun bir kale kastetti.

**جرنشم**: Münzirî bana haber verdi; Harrânî’den; İbnü’s-Sikkît’ten: onu İbnü’r-Riqâ‘ için inşad ettiğini:
Körlük için **مُجْرَنْشِماً**, geceleyin onu döver
Ondan **الرُّضَابُ** ve ondan sarkan **الْهَطِفُ**
**مُجْرَنْشِم** dedi: toplanmış, büzülmüş; onu bize **الجيم** ile rivayet etti; dedi: ve **الرُّضاب** çiğ parçalarıdır; ve aynı şekilde tükürüğün **رُضَابُ**’ı; ve **الْهَطِفُ** bol olan(dır).
Münzirî bana haber verdi; yine Sa‘leb’den; İbnü’l-A‘râbî’den, ( **النوادر** )’de: **( اخْرَنْشَمَ )** adam: büzüldü ve yaratılışının bir kısmı bir kısmına yaklaştı; ve inşad etti:
Ve bir uyluk ki uzadı ve **تَخْرَنْشَمِ** etmedi
Onu bana İbnü’l-A‘râbî’nin Nevâdir’inde **الخاء** ile inşad etti.
Eyyâdî bana Şemmer için okuttu; Ferrâ’dan: dedi ki: **المخَرنْشَمَ** kendi nefsinde büyüklük taslayan, kibirlenen(dir); ve **المخرَنشمُ** ayrıca rengi değişen, eti giden(dir).
Şemmer onu böylece **الخاء** ile rivayet etti; ben bu harfte duraklayıcıyım.
**الخاء** ile **الجيم**’in birbirinin yerine geçtiği harfler gelmiştir; **الزَّلخَان** ve ( **الزَّلجان** ) gibi.
**وانْتجبْتُ** şeyi ve **انْتَخَبْتُه**; onu seçtiğim zaman.
Ve aynı şekilde **( الجشيبُ )** ve **الخشِيبُ**: yiyecek ve bitkiden kalın olan.

**الجيم** kitabının sonu; âlemlerin Rabbi Allah’a hamd olsun.
