# حاشى (ح-ا-ش-ى) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%A7%D8%B4%D9%89
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AD%D8%A7%D8%B4%D9%89

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ح - ا - ش - ى
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 1 sözlük

## Sözlükler (1)

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%A7%D8%B4%D9%89/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- قال الله تعالى: ﴿وقلن حاش لله﴾ [يوسف/31] أي: بعدا منه. قال أبو عبيدة: هي تنزيه واستثناء (انظر: مجاز القرآن 1/310)، وقال أبو علي الفسوي رحمه الله (قال أبو علي: وأما قوله تعالى: ﴿وقلن حاش لله﴾ فإن (حاشا) لا يخلوا من أن يكون فعلا أو حرفا، فلا يجوز أن يكون حرفا؛ لأنه جار، وحرف الجر لا يدخل على مثله في كلام مأخوذ به، فثبت أنه فعل. راجع: المسائل الحلبيات ص 243 - 244.
- وذكر الفارسي في كتابه (الإيضاح العضدي) أن حاشا حرف، وقال: هو حرف فيه معنى الاستثناء. راجع: الإيضاح 1/210) : حاش ليس باسم، لأن حرف الجر لا يدخل على مثله، وليس بحرف لأن الحرف لا يحذف منه ما لم يكن مضعفا، تقول: حاش وحاشى، فمنهم من جعل حاش أصلا في بابه، وجعله من لفظة الحوش أي: الوحش، ومنه: حوشي الكلام.
وقيل: الحوش فحول جن نسبت إليها وحشة الصيد. وأحشته: إذا جئته من حواليه، لتصرفه إلى الحبالة، واحتوشوه وتحوشوه: أتوه من جوانبه. والحوش: أن يأكل الإنسان من جانب الطعام (انظر: المجمل 1/257)، ومنهم من حمل ذلك مقلوبا من حشى، ومنه الحاشية وقال:
*وما أحاشي من الأقوام من أحد *
(هذا عجز بيت، وصدره:
ولا أرى فاعلا في الناس يشبهه
وهو للنابغة في ديوانه ص 33؛ وشرح المعلقات 2/166؛ والمجمل 1/258)
كأنه قال: لا أجعل أحد في حشا واحد فأستثنيه من تفضيلك عليه، قال الشاعر:
*ولا يتحشى الفحل إن أعرضت به**ولا يمنع المرباع منه فصيلها*
(البيت لرجل من عكل؛ وهو في المعاني الكبير 1/392؛ واللسان (حشا).
قوله: لا يتحشى: لا يبالي)
يصف إنسانا بالجود، وأنه يطعم وينحر كل ما يعرض له من الفحل وغيره.

##### Türkçe

- Allah Teâlâ dedi: ﴿وقلن **حاش لله**﴾ [Yusuf/31] yani: ondan uzaklık. Ebû Ubeyde dedi: O, tenzih ve istisnadır (bak: Mecâzü’l-Kur’ân 1/310). Ebû Ali el-Fesevî رحمه الله dedi (Ebû Ali dedi: Allah Teâlâ’nın ﴿وقلن **حاش لله**﴾ sözüne gelince, **حاشا** ya fiil olmaktan ya da harf olmaktan hâlî değildir; harf olması câiz değildir; çünkü o, câr’dır; câr harfi, kendisinin benzeri üzerine, kendisiyle alınmış bir sözde girmez; böylece onun fiil olduğu sabit oldu. Müracaat et: el-Mesâilü’l-Halebiyyât s. 243-244.

- el-Fârisî, kitabı (el-Îzâhu’l-ʿUḍudî) içinde **حاشا**’nın harf olduğunu zikretti ve dedi: O, içinde istisna mânâsı bulunan bir harftir. Müracaat et: el-Îzâh 1/210): **حاش** isim değildir; çünkü câr harfi, kendisinin benzeri üzerine girmez; harf de değildir; çünkü harften, muzâaf olmadıkça, ondan bir şey hazfedilmez; sen dersin: **حاش** ve **حاشى**. Onlardan kimi, **حاش**’ı babında asıl kıldı ve onu **الحوش** lafzından kıldı; yani: **الوحش**; ondan: **حوشي الكلام**.

Ve denildi: **الحوش** avın vahşetine nisbet edilen cin erkekleridir. Ve **أحشته**: eğer onun çevrelerinden ona geldiysen; onu tuzağa sevk etmek için. Ve **احتوشوه** ve **تحوشوه**: onun yanlarından ona geldiler. Ve **الحوش**: insanın yemeğin yanından yemesidir (bak: el-Mücmel 1/257). Onlardan kimi de bunu **حشى**’dan maklûb olarak hamletti; ondan **الحاشية**; ve dedi ki:
*وما **أحاشي** من الأقوام من أحد *
(bu bir beytin aczidir; ve sadrı:
ولا أرى فاعلا في الناس يشبهه
ve o, Dîvân’ında en-Nâbiga’nındır s. 33; ve Şerhu’l-Muʿallaqât 2/166; ve el-Mücmel 1/258)
Sanki dedi ki: Senin onu üstün tutmandan onu istisna edeyim diye, birini tek bir içe koymam. Şair dedi ki:
*ولا يتحشى الفحل إن أعرضت به**ولا يمنع المرباع منه فصيلها*
(beyt, ʿUkl’den bir adamındır; ve o, el-Meʿânî’l-Kebîr 1/392’de; ve Lisân (حشا)’dadır.
Onun sözü: **لا يتحشى**: aldırmaz)
Bir insanı cömertlikle vasfeder; ve onun, kendisine yönelen her şeyi, erkek deve ve başkası olmak üzere, yedirdiğini ve boğazladığını (söyler).
