# حبب — es-Sıhâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%A8%D8%A8/sozluk/sihah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AD%D8%A8%D8%A8/entries/sihah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [حبب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%A8%D8%A8.md)
- es-Sıhâh: Cevherî · 10. yy

## Madde başı: حبب

الحبة: واحدة حَبَّ الحنطة ونحوِها من الحبوب. وحَبَّة القلب: سُويداؤه، ويقال ثمرته وهو ذاك. والحبة السَوداء والحبة الخضراء. والحبة من الشيء: القطعة منه. ابن السكيت: وهذا جابرُ بن حَبَّةَ: اسم للخبز، وهو معرفةٌ. والحِبَّةُ بالكسر: بروزُ الصحراء مما ليس بقوتٍ. وفي الحديث: "فينبُتونَ كما تَنْبُتُ الحِبَّةُ في حَميلِ السَيْلِ"، والجمع حِبَبٌ. والحُبَّةُ بالضم: الحُبُّ، يقال: نَعمْ وحُبَّةً وكرامةً. والحُبُّ: الخابيةُ، فارسيٌّ معربٌ، والجمع حِبابٌ وحِبَبَةٌ. والحُبُّ: المحبة، وكذلك الحِبُّ بالكسر. والحِبُّ أيضاً: الحبيب. مثل خِدْنٍ وخَدِينٍ. يقال أحبّه فهو مُحَبٌّ. وحَبَّه يَحِبُّه بالكسر فهو محبوب. وتقول: ما كنتَ حَبيباً، ولقد حَبِبْتَ بالكسر، أي صرت حَبيباً. الأصمعي: قولهم حُبَّ بفلان، معناه ما أَحَبَّهُ إليَّ. ومنه قولهم: حبَّذا زيد، فَحَبَّ فعل ماض لا يتصرَّف، وأصله حَبُب على ما قال الفراء. قال الشاعر جرير:
وحبذا نَفَحاتٌ من يمـانِـيَةٍ		تأتيكَ من قِبَل الريَّانِ أحيانا
 وتحبَّب إليه: تودّد. وتحبَّب الحمار، إذا امتلأ من الماء. وشربت الإبل حتَّى حبَّبَتْ، أي تَمَلَّأتْ ريَّاً. وامرأةٌ مُحِبَّةٌ لزوجها ومُحِبٌّ لزوجها أيضاً، عن الفراء. والاستحباب كالاستحسان. وتحابُّوا، أي أحبَّ كلُّ واحدٍ منهم صاحبه. والحِباب بالكسر: المُحابَّةُ والمَوادَّةُ. والحُبابُ بالضم: الحُبُّ. قال الشاعر:
فوالله ما أَدري وإني لصـادقٌأَداءٌ عَراني من حُبابِكِ أمْ سِحْرُ
والحُبابَ أيضاً: الحَيَّةُ. وإنما قيل الحُبابُ اسمُ شيطان لأنّ الحيَّة يقال لها شيطان، ومنه سُمِّيَ الرجل. وحَبابُ الماء بالفتح: مُعظمُهُ. قال طرفة:
يَشُقُّ حَبابَ الماءِ حَيْزوحُها بهاكما قَسَمَ التُرْبَ المُغايِلُ باليَدِ
ويقال أيضاً حَبابُ الماء: نُفَّاخاتُهُ التي تعلو، وهي اليَعاليلُ. وتقول أيضاً: حَبابُكَ أن تفعلَ كذا، أي غايتك. والإحبابُ: البُروكُ. والإِحْبابُ في الإبل كالحِرانِ في الخيل. أبو زيد: يقال بعيرٌ مُحِبٌّ، وقد أحبَّ إحباباً وهو أن يصيبَه مرضٌ أو كسر فلا يبرحُ من مكانه حتى يبرأ أو يموت. وقال ثعلب: يقال أيضاً للبعير الحَسير مُحِبٌّ. وأَحَبَّ الزرعُ وأَلبَّ، إذا دخل فيه الأكل وتَنَشَّأَ فيه الحَبُّ واللُبُّ. والحَبَبُ، بالتحريك: تَنَضُّدُ الأسنان. وقال:
وإذا تَضْحَكُ تُبْدي حَبَباً

### Türkçe

**الحبة**: buğday tanesi ve onun benzeri hububattan **حَبَّ**ın bir tanesi. Ve **حَبَّة القلب**: onun **سُويداؤه**’su; ve “onun meyvesi” denilir ve o da odur. Ve **الحبة السَوداء** ve **الحبة الخضراء**. Ve bir şeyden **الحبة**: ondan parça.

İbnü’s-Sikkît: “Ve bu **جابرُ بن حَبَّةَ**: ekmeğin bir adıdır ve o marifedir.”

Ve kesre ile **الحِبَّةُ**: çölün, azık/canlıyı besleyen şeyden olmayan kısmından çıkıntısı.

Hadiste: “**فينبُتونَ كما تَنْبُتُ الحِبَّةُ في حَميلِ السَيْلِ**”; çoğulu **حِبَبٌ**.

Ve damme ile **الحُبَّةُ**: **الحُبُّ**; denilir: “**نَعمْ وحُبَّةً وكرامةً**”.

Ve **الحُبُّ**: küp (büyük testi); Farsça olup Arapçalaştırılmıştır; çoğulu **حِبابٌ** ve **حِبَبَةٌ**.

Ve **الحُبُّ**: sevgi; kesre ile **الحِبُّ** de böyledir.

Ve **الحِبُّ** ayrıca: sevgili. **خِدْنٍ** ve **خَدِينٍ** gibi. Denilir: “Onu sevdi; o hâlde o **مُحَبٌّ**dur.” Ve “Onu sevdi; onu sever” kesre ile; o hâlde o **محبوب**dur. Ve dersin: “Sen sevgili değildin; hâlbuki kesre ile **حَبِبْتَ**; yani sevgili oldun.”

el-Asma‘î: “Onların ‘**حُبَّ بفلان**’ sözü; manası: ‘Onu bana ne kadar sevdirdi!’” Ondandır onların sözü: “**حبَّذا زيد**”; böylece **حَبَّ** çekimlenmeyen bir mâzî fiildir; aslı, el-Ferrâ’nın dediği üzere **حَبُب**’dur. Cerîr şair dedi ki:
وحبذا نَفَحاتٌ من يمـانِـيَةٍ		تأتيكَ من قِبَل الريَّانِ أحيانا

Ve ona **تحبَّب** etti: gönül aldı/dostluk gösterdi. Ve eşek **تحبَّب** etti; suyla dolduğu zaman. Ve develer içti, ta ki **حبَّبَتْ**; yani susuzlukları giderilmiş olarak doldu.

Ve bir kadın, kocasına **مُحِبَّةٌ**; ve kocasına **مُحِبٌّ** da; el-Ferrâ’dan.

Ve **الاستحباب** tıpkı **الاستحسان** gibidir.

Ve **تحابُّوا**: yani onların her biri arkadaşını sevdi.

Kesre ile **الحِباب**: **المُحابَّةُ** ve **المَوادَّةُ**.

Damme ile **الحُبابُ**: **الحُبُّ**. Şair dedi ki:
فوالله ما أَدري وإني لصـادقٌأَداءٌ عَراني من حُبابِكِ أمْ سِحْرُ

Ve **الحُبابَ** ayrıca: yılan. Ancak **الحُبابُ**a şeytan adı denildi; çünkü yılana “şeytan” denilir; ondan dolayı adama isim verildi.

Fetha ile **حَبابُ الماء**: onun çoğu/büyüğü. Tarafe dedi ki:
يَشُقُّ حَبابَ الماءِ حَيْزوحُها بهاكما قَسَمَ التُرْبَ المُغايِلُ باليَدِ

Ve ayrıca denilir: **حَبابُ الماء**: üstte beliren kabarcıklarıdır; onlar **اليَعاليلُ**dir.

Ve ayrıca dersin: “**حَبابُكَ أن تفعلَ كذا**”; yani senin gayen.

Ve **الإحبابُ**: çökmek (devenin çökmesi). Ve develerde **الإِحْبابُ**, atlarda **الحِرانِ** gibidir.

Ebû Zeyd: denilir: **بعيرٌ مُحِبٌّ**; ve **أحبَّ إحباباً**; o da, ona bir hastalık veya kırık isabet etmesidir; böylece iyileşinceye yahut ölünceye kadar yerinden ayrılmaz.

Sa‘leb dedi: ayrıca bitkin deveye de **مُحِبٌّ** denilir.

Ve ekin **أَحَبَّ** etti ve **أَلبَّ** etti; içine yenme girdiği ve içinde **الحَبُّ** ve **اللُبُّ** yetişip oluştuğu zaman.

Ve harekeli olarak **الحَبَبُ**: dişlerin üst üste dizilişi. Ve dedi ki:
وإذا تَضْحَكُ تُبْدي حَبَباً
