# حبج — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%A8%D8%AC/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AD%D8%A8%D8%AC/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [حبج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%A8%D8%AC.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: حبج

حبج يحبج  ، بالكسر  : بدا وظهر بغتة، كأحبج  ، يقال: أحبجت لنا النار: بدت بغتة وكذلك العلم، قال العجاج:
  علوت أخشاه إذا ما أحبجا

  حبج  : دنا، واكتنف  حبج  : سار شديدا  . حبج يحبج حبجا  حبق، فهو حبج  ، ككتف، وخبج يخبج أيضا، قال أعرابي: حبج بها ورب الكعبة. حبجه بالعصا يحبجه حبجا  ضرب  ، مثل خبجه وهبجه.  والحبج بالكسر: الجمع من الناس، ومجتمع الحي  ومعظمه  ويفتح  . الحبج  بالتحريك: انتفاخ بطون الإبل عن أكل العرفج  ، قال ابن الأعرابي: هو أن يأكل البعير لحاء العرفج فيسمن على ذلك، ويصير في بطنه مثل الأفهار، وربما قتله ذلك وقد  حبج  البعير  كفرح  حبجا، فهي حبجي وحباجى، مثل: حمقى وحماقى: ورمت بطونها عن أكل العرفج، واجتمع فيها عجر حتى تشتكى منه، فتتتمرغ وتزحر. وروى عن ابن الزبير أنه قال:  إنا والله لا نموت على مضاجعنا حبجا كما يموت بنو مروان، ولكنا نموت قعصا بالرماح، وموتا تحت ظلال السيوف  قال ابن الأثير: الحبج هو أن يأكل البعير لحاء العرفج ويسمن عليه، وربما بشم منه فقتله. يعرض ببنى مروان؛ لكثرة أكلهم وإسرافهم في ملاذ الدنيا، وأنهم يموتون بالتخمة. الحبج  : البعر المتكبب في البطن  حتى يضيق مبعر البعير عنه ولم يخرج من جوفه، فربما هلك، وربما نجا، قاله الأزهري. وقال أبو زيد: الحبج للبعير بمنزلة اللوى للإنسان، فإن سلم أفاق وإلا مات. الحبج  : كي عند خاصرة البعير  . الحبج  : شجر  ة سحماء حجازية، تعمل منها القداح، وهي عتيقة العود، لها وريقة تعلوها صفرة، وتعلو صفرتها غبرة، دون ورق الخبازى.  والحبج بضمتين: ع، بالمدينة  ، على ساكنها أفضل الصلاة والسلام  حباج  كسحاب: شجر العنب   وأحبج: قرب وأشرف  ودنا  حتى رئى  أحبجت  العروق: شخصت ودرت  .
 ومما يستدرك عليه: قال ابن سيده: حبج الرجل حباجا: ورم بطنه وارتطم عليه، وقيل: الحبج الانتفاخ حيثما كان من ماء أو غيره. ورجل حبج، ككتف: سمين. وأحبج لك الأمر، إذا اعترض فأمكن. والحوبجة: ورم يصيب الإنسان في يديه، يمانية، حكاه ابن دريد، قال: ولا أدري ما صحتها.

### Türkçe

**حبج** **يحبج**، kesre ile: başladı ve ansızın göründü; **كأحبج** gibi. Denilir: **أحبجت لنا النار**: ansızın göründü; aynı şekilde sancak da. **العجاج** dedi:
  Yükseldim; ondan korkarım, ne zaman ki **أحبجا**

  **حبج**: yaklaştı; ve kuşattı. **حبج**: şiddetli yürüdü. **حبج يحبج حبجا**: **حبق**; o hâlde o **حبج**’dir, **ككتف** gibi. Ve **خبج يخبج** de ayrıca. Bir bedevî dedi: “Onunla **حبج** ettim; Kâbe’nin Rabbine yemin olsun.” Onu değnekle **حبجه** eder, **يحبجه حبجا**: vurdu; **خبجه** ve **هبجه** gibi. Ve **الحبج** kesre ile: insanlardan topluluk; mahallenin toplandığı yer ve onun çoğunluğu; ve fetha ile de gelir. **الحبج** hareke ile: **العرفج** yemekten dolayı develerin karınlarının şişmesi. **ابن الأعرابي** dedi: O, devenin **العرفج** kabuğunu yemesidir; bunun üzerine semirir ve karnında **الأفهار** gibi olur; bazen bu onu öldürür. Ve deve **حبج** etti, **كفرح** gibi, **حبجا**; o hâlde o **حبجي** ve **حباجى**’dır; “**حمقى** ve **حماقى**” gibi: **العرفج** yemekten dolayı karınları şişti; içinde **عجر** toplandı, ta ki ondan şikâyet eder; sonra yuvarlanır ve böğürür. Ve **ابن الزبير**’den rivayet olundu ki dedi: “Biz, Allah’a yemin olsun, **حبجا** olarak yataklarımız üzerinde ölmeziz; **بنو مروان**’ın öldüğü gibi; fakat biz mızraklarla **قعصا** olarak ve kılıçların gölgeleri altında bir ölümle ölürüz.” **ابن الأثير** dedi: **الحبج**; devenin **العرفج** kabuğunu yemesi ve onunla semirmesidir; bazen ondan **بشم** eder de onu öldürür. **بنى مروان**’a tariz eder; dünya lezzetlerini çok yemeleri ve israf etmeleri sebebiyle; ve onların tıka basa yemekten öldükleri (manasında). **الحبج**: devenin dışkı yolunu daraltıncaya kadar karnında topaklanan dışkı; karnından çıkmamıştır; bazen helâk olur, bazen kurtulur; bunu **الأزهري** söyledi. **أبو زيد** dedi: **الحبج** deve için, insan için **اللوى** mesabesindedir; eğer selâmet bulursa ayılır, yoksa ölür. **الحبج**: devenin böğrü yanında dağlama. **الحبج**: Hicazlı kara renkli bir ağaç; ondan ok şaftları yapılır; gövdesi eski (sert)tir; üzerinde sarılık bulunan bir yaprakçığı vardır; sarılığının üzerinde bir tozluk yükselir; **الخبازى** yaprağından aşağıdır. Ve **الحبج** iki damme ile: Medine’de bir yer; üzerinde oturana en faziletli salât ve selâm olsun. **حباج** **كسحاب**: üzüm ağacı. Ve **أحبج**: yaklaştı ve yaklaştı; ve yaklaştı, ta ki görüldü. **أحبجت العروق**: kabardı ve (kan) akıttı.
 Ve ona ilâve olarak (şu) istidrâk edilir: **ابن سيده** dedi: **حبج الرجل حباجا**: karnı şişti ve üzerine yapıştı; ve denildi: **الحبج**; su veya başka şeyden, nerede olursa olsun şişkinliktir. Ve **رجل حبج**، **ككتف**: şişman. Ve “iş sana **أحبج** etti” (denilir), yani karşı çıktı da mümkün oldu. Ve **الحوبجة**: insanın ellerinde meydana gelen bir şiş; Yemenîdir; bunu **ابن دريد** nakletti; dedi: “Onun sıhhatini bilmiyorum.”
