# حبحب (ح-ب-ح-ب) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%A8%D8%AD%D8%A8
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AD%D8%A8%D8%AD%D8%A8

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ح - ب - ح - ب
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 3 sözlük

## Sözlükler (3)

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%A8%D8%AD%D8%A8/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الحُباحِبُ: اسم رجُلٍ بخيلٍ كان لا يوقد إلا ناراً ضعيفةً مخافَة الضيفان، فضربوا بها المثلَ حتّى قالوا: نارُ الحُباحِبِ لِمَا تَقْدَحُهُ الخيلُ بحوافرها. قال النابغة يذكر السُيوف:
تَقُدُّ السَلوقيَّ المضاعَفَ نَسْجُهُ		ويوقِدْنَ بالصُفَّاحِ نارَ الحُباحِبِ
وربما قالوا: نارُ أبي حُباحِبٍ، وهو ذبابٌ يطير بالليل كأنه نار. قال الكميت:
يَرى الراؤُونَ بالشَفَراتِ منهاكَنارِ أبي حُباحِبَ والظُبينـا
وربما جعلوا الحُباحِبَ اسماً لتلك النار. قال الكُسَعيُّ:
ما بالُ سَهْمي يوقِدُ الحُباحِبا
قد كنتُ أرجو أن يكون صائِبا
والحَباحِبُ: الصغار، الواحد حَبْحاب. قال الهُذَليّ:
دَلَجي إذا ما الليلُ جَنَّ على المُقَرَّنَةِ الحَباحِبْ
يعني بالمُقَرَّنَةِ الجبال التي يدنو بعضها من بعض.

##### Türkçe

**الحُباحِبُ**: Misafirlerden korkarak ancak zayıf bir ateş yakan cimri bir adamın adıdır; bununla mesel vurdular, nihayet şöyle dediler: **نارُ الحُباحِبِ**; atların toynaklarıyla çaktığı şeye (denir). Nâbiga, kılıçları anarak dedi ki:
تَقُدُّ السَلوقيَّ المضاعَفَ نَسْجُهُ		ويوقِدْنَ بالصُفَّاحِ نارَ الحُباحِبِ

Bazen de derler: **نارُ أبي حُباحِبٍ**; o, gece uçan, sanki ateş gibi olan bir sinektir. Kümeyt dedi ki:
يَرى الراؤُونَ بالشَفَراتِ منهاكَنارِ أبي حُباحِبَ والظُبينـا

Bazen de **الحُباحِبَ**’i o ateşin adı kılarlar. Küsaiyy dedi ki:
ما بالُ سَهْمي يوقِدُ الحُباحِبا
قد كنتُ أرجو أن يكون صائِبا

**الحَباحِبُ**: küçükler; teki **حَبْحاب**. Hüzeli dedi ki:
دَلَجي إذا ما الليلُ جَنَّ على المُقَرَّنَةِ الحَباحِبْ

**المُقَرَّنَةِ** ile, bazısı bazısına yaklaşan dağları kastediyor.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%A8%D8%AD%D8%A8/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الحَبْحَبةُ والحَبْحَبُ: جَرْيُ الماءِ قَلِيلاً قَلِيلاً. والحَبْحَبةُ: الضَّعْفُ. والحَبْحَابُ: الصَّغير في قَدْرٍ. والحَبْحابُ: الصغير الجسم، الـمُتداخِلُ العِظام، وبِهما سُمِّي الرَّجل حَبْحاباً. والحَبْحَبيُّ: الصغير الجِسْمِ. والحَبحابُ والحَبْحَبُ والحَبْحَبِيُّ مِن الغِلْمانِ والإِبلِ: الضَّئِيلُ الجِسمِ؛ وقيل: الصغِيرُ. والـمُحَبْحِبُ: السَّيِّئُ الغِذاءِ. وفي المثل(2)
(2 قوله «وفي المثل إلخ» عبارة التهذيب وفي المثل أهلكت إلخ وعبارة المحكم وقال بعض العرب لآخر أهلكت إلخ جمع المؤلف بينهما.): قال بعضُ العَرَب لآخر: أَهْلَكْتَ من عَشْرٍ ثَمانياً، وجِئْتَ بِسائِرها حَبْحَبةً، أَي مَهازِيلَ. الأَزهري: يقال ذلك عند المَزْرِيةِ على المِتْلافِ لِمالِه. قال: والحَبْحَبةُ تَقَعُ مَوْقِعَ الجَماعةِ. ابن الأَعرابي: إِبل حَبْحَبةٌ: مَهازِيلُ. والحَبْحَبةُ: سَوْقُ الإِبلِ. وحَبْحَبَةُ النارِ: اتِّقادُها. \<ص:297>
والحَباحِبُ، بالفتح الصِّغار، الواحد حَبْحابٌ. قال حبيب بن عبداللّه الهُذَلي، وهو الأعلم: دَلَجِي، إِذا ما اللَّيْلُ جَنَّ، *  عَلى الـمُقَرَّنةِ الحَباحِبْ الجوهري: يعني بالـمُقَرَّنةِ الجِبالَ التي يَدْنُو بَعضُها من بَعْضٍ. قال ابن بري: الـمُقَرّنةُ: إِكامٌ صِغارٌ مُقْتَرنةٌ، ودَلَجِي فاعِل بِفِعْل ذَكَره قبل البيت وهو:
وبِجانِبَيْ نَعْمانَ قُلْـ *  ـتُ: أَلَنْ يُبَلِّغَنِي مآرِبْ ودَلَجِي: فاعلُ يُبَلِّغَني. قال السكري: الحبَاحِبُ: السَّريعةُ الخَفِيفةُ، قال يصف جبالاً، كأَنها قُرِنَت لِتقارُبِها. ونارُ الحُباحِب: ما اقْتَدَحَ من شَرَرِ النارِ، في الهَواءِ، مِن تَصادُمِ الحِجارة؛ وحَبْحَبَتُها: اتّقادُها. وقيل: الحُباحِبُ: ذُباب يَطِيرُ بالليل، كأَنه نارٌ، له شُعاع كالسِّراجِ. قال النابغة يصف السُّيُوفَ:
تَقُدُّ السَّلُوقِيَّ الـمُضاعَفَ نَسْجُه، *  وتُوقِدُ بالصُّفّاحِ نارَ الحُبَاحِبِ وفي الصحاح: ويُوقِدْنَ بالصُّفَّاح. والسَّلُوقِيُّ: الدِّرْعُ الـمَنْسوبةُ إِلى سَلُوقَ، قرية باليمن. والصُّفَّاح: الحَجَر العَريضُ. وقال أَبو حنيفة: نارُ حُباحِبٍ، ونار أَبي حُباحِبٍ: الشَّررُ الذي يَسْقُط، مِن الزِّناد. قال النابغة:
أَلا إِنَّما نِيرانُ قَيْسٍ، إِذا شَتَوْا، *  لِطارِقِ لَيْلٍ، مِثْلُ نارِ الحُباحِبِ قال الجوهري: وربما قالوا: نارُ أَبي حُباحِبٍ، وهو ذُبابٌ يَطِيرُ بالليل، كأَنه نارٌ. قال الكُمَيْتُ، ووصف السيوف:
يَرَى الرَّاؤُونَ بالشَّفَراتِ مِنْها، *  كنارِ أَبي حُباحِبَ والظُّبِينا وإِنما تَرَكَ الكُمَيْتُ صَرْفَه، لأَنه جَعَلَ حُباحِبَ اسماً لمؤَنث. قال أَبو حنيفة: لا يُعْرَفُ حُباحِبٌ ولا أَبو حُباحِبٍ، ولم نَسْمَع فيه عن العَرب شيئاً؛ قال: ويَزْعُمُ قَوم أَنه اليَراعُ، واليراعُ فَراشةٌ إِذا طارَتْ في الليل، لم يَشُكَّ مَن لم يَعْرِفْها أَنـَّها شَرَرةٌ طارتْ عن نارٍ. أَبو طالب: يحكى عن الأَعراب أَنَّ الحُباحِبَ طائر أَطْوَلُ مِن الذُّباب، في دِقَّةٍ، يطير فيما بين المغرب والعشاء، كأَنه شَرارةٌ. قال الأَزهري: وهذا معروف. وقوله: يَذْرِينَ جَنْدلَ حائرٍ لِجُنُوبِها، *  فكَأَنـَّها تُذْكِي سَنابِكُها الحُبَا إِنما أَراد الحُباحبَ، أَي نارَ الحُباحِبِ؛ يقول تُصِيبُ بالحَصى في جَرْيِها جُنُوبَها. الفرَّاءُ: يقال للخيل إِذا أَوْرَتِ النارَ بِحَوافِرها: هي نارُ الحُباحِبِ؛ وقيل: كان أَبُو حُباحِبٍ مِن مُحارِبِ خَصَفَةَ، وكان بَخِيلاً، فكان لا يُوقِدُ نارَه إِلاَّ بالحَطَب الشَّخْتِ لئلا تُرَى؛ وقيل اسمه حُباحِبٌ، فضُرِبَ بِنارِه الـمَثَلُ، لأَنه كان لا يُوقِدُ إِلا ناراً ضَعِيفةً، مَخَافةَ الضِّيفانِ، فقالوا: نارُ الحُباحِبِ، لِما تَقْدَحُه الخَيْلُ بحَوافِرها. واشْتَقَّ ابن الأَعرابي نارَ الحُباحِبِ مِن الحَبْحَبة، التي هي الضَّعْفُ. ورُبَّما جَعَلُوا الحُباحِبَ اسماً لتلك النَّارِ. قال الكُسَعِي:
ما بالُ سَهْمي يُوقِدُ الحُباحِبا؟ *  قدْ كُنْتُ أَرْجُو أَن يكونَ صائبا \<ص:298>
وقال الكلبي: كان الحُباحِبُ رَجُلاً من أَحْياءِ العرب، وكان مِن أَبْخَلِ الناس، فبَخِلَ حتى بلَغَ به البُخْلُ أَنه كان لا يُوقِدُ ناراً بِلَيْلٍ، إِلاَّ ضَعِيفةً، فإِذا انْتَبَه مُنْتَبِهٌ ليَقْتَبِسَ منها أَطْفأَها، فكذلك ما أوْرَتِ الخيل لا يُنْتَفَعُ به، كما لا يُنتَفَعُ بنار الحُباحِبِ. وأُمُّ حُباحِبٍ: دُوَيْبَّةٌ، مثل الجُنْدَب، تَطِير، صَفْراءُ خَضْراءُ، رَقْطاءُ بِرَقَطِ صُفْرة وخُضْرة، ويقولون إِذا رأَوْها: أَخْرِجِي بُرْدَيْ أَبي حُباحِبٍ، فتَنْشُر جَناحَيْها وهما مُزَيَّنانِ بأَحمر وأَصفر.
وحَبْحَبٌ: اسم موضع. قال النابغة:
فَسافانِ، فالحُرَّانِ، فالصِّنْعُ، فالرَّجا، *  فجَنْبا حِمًى، فالخانِقانِ، فَحَبْحَبُ وحُباحِبٌ: اسم رجل. قال:
لَقَدْ أَهْدَتْ حُبابةُ بِنْتُ جَلٍّ، *  لأِهْلِ حُباحِبٍ، حَبْلاً طَوِيلا اللحياني: حَبْحَبْتُ بالجمَلِ حِبْحاباً، وحَوَّبْتُ بِهِ تحْوِيباً إِذا قلت له حَوْبِ حَوْبِ! وهو زَجْرٌ.

##### Türkçe

**الحَبْحَبةُ** ve **الحَبْحَبُ**: suyun az az akmasıdır.

Ve **الحَبْحَبةُ**: zayıflıktır. Ve **الحَبْحَابُ**: ölçüce küçük olandır. Ve **الحَبْحابُ**: küçük cüsseli, kemikleri birbirine girmiş olan; ve bu ikisiyle adama **حَبْحاباً** adı verilmiştir.

Ve **الحَبْحَبيُّ**: küçük cüsselidir. Ve **الحَبحابُ** ve **الحَبْحَبُ** ve **الحَبْحَبِيُّ** oğlanlardan ve develerden: cüssece ince olandır; ve “küçük” denilmiştir.

Ve **الـمُحَبْحِبُ**: kötü beslenendir. Ve meselde(2):

(2 “Ve meselde ilh.” sözü Tehzîb’in ibaresidir; ve meselde “Helâk ettin ilh.”; ve Muhkem’in ibaresi: “Bazı Araplar bir başkasına dedi ki: Helâk ettin ilh.”; müellif ikisini birleştirdi.): Bazı Araplar bir başkasına dedi ki: “On’dan sekizini helâk ettin, geri kalanını da **حَبْحَبةً** olarak getirdin”; yani: zayıf düşmüşler. Ezherî: bu, malını telef edene ayıplama sırasında söylenir, der. Dedi ki: ve **الحَبْحَبةُ** cemaatin yerinde vâki olur. İbnü’l-A‘râbî: **إِبل حَبْحَبةٌ**: zayıf düşmüşlerdir. Ve **الحَبْحَبةُ**: develeri sürmektir. Ve **حَبْحَبَةُ النارِ**: onun tutuşmasıdır.

\<ص:297>
Ve **الحَباحِبُ**, fetha ile: küçüklerdir; teki **حَبْحابٌ**dur. Habîb b. Abdillâh el-Hüzelî dedi, o da en bilendir:
دَلَجِي، إِذا ما اللَّيْلُ جَنَّ، *  عَلى الـمُقَرَّنةِ الحَباحِبْ

Cevherî: **الـمُقَرَّنةِ** ile, bazısı bazısına yaklaşan dağları kasteder, der.

İbn Berrî dedi ki: **الـمُقَرّنةُ**: birbirine bitişik küçük tepelerdir; ve **دَلَجِي** bir fâildir,
ondan önce beyitte zikrettiği fiil ile; o da:
وبِجانِبَيْ نَعْمانَ قُلْـ *  ـتُ: أَلَنْ يُبَلِّغَنِي مآرِبْ

Ve **دَلَجِي**: **يُبَلِّغَني**’nin fâilidir. Sükkerî dedi ki: **الحبَاحِبُ**: hızlı hafif olandır; dağları vasfederken dedi; sanki yakınlıklarından dolayı birbirine bağlanmışlardır.

Ve **نارُ الحُباحِب**: havada, taşların çarpışmasından, ateş kıvılcımından çakılan şeydir; ve onun **حَبْحَبَتُها**’sı: tutuşmasıdır. Ve denildi ki: **الحُباحِبُ**: gece uçan bir sinektir; sanki ateştir; kandil gibi bir ışını vardır. Nâbiga kılıçları vasfederek dedi:
تَقُدُّ السَّلُوقِيَّ الـمُضاعَفَ نَسْجُه، *  وتُوقِدُ بالصُّفّاحِ نارَ الحُبَاحِبِ

Ve Sıhâh’ta: “**ويُوقِدْنَ بالصُّفَّاح**”. Ve **السَّلُوقِيُّ**: Yemen’de bir köy olan Selûk’a nispet edilen zırhtır. Ve **الصُّفَّاح**: geniş taştır. Ebû Hanîfe dedi ki: **نارُ حُباحِبٍ** ve **نار أَبي حُباحِبٍ**: çakmak taşından düşen kıvılcımdır. Nâbiga dedi:
أَلا إِنَّما نِيرانُ قَيْسٍ، إِذا شَتَوْا، *  لِطارِقِ لَيْلٍ، مِثْلُ نارِ الحُباحِبِ

Cevherî dedi ki: bazen “**نارُ أَبي حُباحِبٍ**” derler; o, gece uçan bir sinektir; sanki ateştir. Kümeyt dedi, ve kılıçları vasfetti:
يَرَى الرَّاؤُونَ بالشَّفَراتِ مِنْها، *  كنارِ أَبي حُباحِبَ والظُّبِينا

Kümeyt onun i‘râbını terk etti; çünkü **حُباحِبَ**’i müennes için bir isim kıldı. Ebû Hanîfe dedi ki: ne **حُباحِبٌ** ne de **أَبو حُباحِبٍ** bilinir; Araplardan onun hakkında bir şey işitmedik; dedi ki: bir kavim onun **اليَراعُ** olduğunu iddia eder; ve **اليراعُ** bir kelebektir; gece uçtuğunda, onu tanımayan kimse onun bir ateşten uçmuş bir kıvılcım olduğundan şüphe etmez. Ebû Tâlib: bedevîlerden rivayet olunur ki **الحُباحِبَ**, incelikte, sinekten daha uzun bir kuştur; akşam ile yatsı arasında uçar; sanki bir kıvılcımdır. Ezherî dedi ki: bu bilinir. Ve onun sözü:
يَذْرِينَ جَنْدلَ حائرٍ لِجُنُوبِها، *  فكَأَنـَّها تُذْكِي سَنابِكُها الحُبَا

Ancak **الحُباحبَ**’i, yani **نارَ الحُباحِبِ**’i kastetti; der ki: koşuşunda çakıl ile yanlarını vurur. Ferrâ: atlara, nallarıyla ateş çıkardıklarında, “o **نارُ الحُباحِبِ**’dir” denir; ve denildi ki: **أَبُو حُباحِبٍ** Muhârib b. Hasafe’den idi; cimriydi; bu yüzden görülmesin diye ateşini ancak ince odunla yakardı; ve denildi ki adı **حُباحِبٌ** idi; misal onun ateşiyle vuruldu; çünkü misafirlerden korkarak ancak zayıf bir ateş yakardı; böylece “**نارُ الحُباحِبِ**” dediler; atların nallarıyla çaktığı şeye. İbnü’l-A‘râbî **نارَ الحُباحِبِ**’i, zayıflık olan **الحَبْحَبة**’den türetti. Ve bazen **الحُباحِبَ**’i o ateşin adı kıldılar. Kusâ‘î dedi:
ما بالُ سَهْمي يُوقِدُ الحُباحِبا؟ *  قدْ كُنْتُ أَرْجُو أَن يكونَ صائبا

\<ص:298>
Kelbî dedi ki: **الحُباحِبُ** Arap kabilelerinden bir kabileden bir adamdı; insanların en cimrilerindendi; cimriliği, geceleyin ancak zayıf bir ateş yakacak dereceye vardı; bir uyanık ondan kor almak için uyandığında onu söndürürdü; işte böylece atların çıkardığı şeyden faydalanılmaz; tıpkı **نار الحُباحِبِ**’den faydalanılmadığı gibi.

Ve **أُمُّ حُباحِبٍ**: çekirge gibi bir küçük hayvancıktır; uçar; sarı-yeşildir; sarılık ve yeşillik benekleriyle beneklidir; onu gördüklerinde derler ki: “**أَخْرِجِي بُرْدَيْ أَبي حُباحِبٍ**”; böylece iki kanadını açar; ikisi de kırmızı ve sarı ile süslenmiştir.

Ve **حَبْحَبٌ**: bir yer adıdır. Nâbiga dedi:
فَسافانِ، فالحُرَّانِ، فالصِّنْعُ، فالرَّجا، *  فجَنْبا حِمًى، فالخانِقانِ، فَحَبْحَبُ

Ve **حُباحِبٌ**: bir adam adıdır. Dedi ki:
لَقَدْ أَهْدَتْ حُبابةُ بِنْتُ جَلٍّ، *  لأِهْلِ حُباحِبٍ، حَبْلاً طَوِيلا

Lihyânî: deve ile **حَبْحَبْتُ** onu **حِبْحاباً**; ve onunla **حَوَّبْتُ** onu **تحْوِيباً**; ona “**حَوْبِ حَوْبِ!**” dediğinde; bu bir azarlamadır.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%A8%D8%AD%D8%A8/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

حَبْحَبَ
حَبْحَبَ
a.  Was slight.

b.  Flowed gently.

c.  Took out the pips, seeds &c.

حَبْحَاْب
حَبْحَاْب 48 ,
a.  Small; mean.

b.  Fleet.

c.  Glow-worm.

حَبْحَب
حَبْحَب 51 ,
a.  Trickling.

b.  Slight, slender.

حُبَاحِب
حُبَاحِب
a.  Glimmering fire; sparks.

b.  Glow-worm.

##### Türkçe

**حَبْحَبَ**
**حَبْحَبَ**
a. Hafif oldu.

b. Yumuşakça aktı.

c. Çekirdekleri, tohumları vb. çıkardı.

**حَبْحَاْب**
**حَبْحَاْب** 48 ,
a. Küçük; bayağı.

b. Çevik.

c. Ateşböceği.

**حَبْحَب**
**حَبْحَب** 51 ,
a. Damlayarak akma.

b. Hafif, ince.

**حُبَاحِب**
**حُبَاحِب**
a. Parıldayan ateş; kıvılcımlar.

b. Ateşböceği.
