# حبش — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%A8%D8%B4/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AD%D8%A8%D8%B4/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [حبش](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%A8%D8%B4.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: حبش

الحبش، والحبشة، محركتين، والأحبش، بضم الباء: جنس من السودان. قال شيخنا: وفيه أن الأحبش الذي ذكره المصنف إنما هو جمع حبش، بالضم، وظاهره أن الثلاثة بمعنى، وأنها مفردات، وفيه نظر، وقال جماعة: إنها جموع على غير قياس، وأوردها ابن دريد وغيره. قلت: والذي قاله ابن دريد: وقد جمعوا الحبش حبشانا، وقالوا الأحبش، في معنى الحبش، وأنشد: سودا تعادى أحبشا أو زنجا. ج حبشان، مثل أحمل وحملان، وأحابش، كأنه جمع أحبش، وفاته من الجموع الحبش، بالضم، والحبيش، كأمير، قال ابن سيده: وقد قالوا: الحبشة، على بناء سفرة، وليس بصحيح في القياس؛ لأنه لا واحد له على مثال فاعل، فيكون مكسرا على فعلة، وقال الأزهري: الحبشة خطأ في القياس؛ لأنك لا تقول للواحد حابش، مثل فاسق وفسقه، ولكن لما تكلم به سار في اللغات، وهو في اضطرار الشعر جائز. وأبو بكر، محمد بن حبش، القاضي، عن سعيد بن يحيى الأموي، وعن والده حبش. ومقرئ الدينوري أبو علي الحسين بن محمد بن حبش، وله جزء مروي، محدثون. وفاته: حبش بن موسى، عن الهيثم بن عدي. وحبش بن أبي الورد، يعد في الزهاد. وحبش بن سعيد، مولى الصدف. ومحمد بن حبش، المأموني، عن سلام المدائني. ومحمد بن حبش بن مسعود، عن لوين. ومحمد بن حبش بن صالح، أبو بكر الوراق، عن موسى بن الحسن النسائي. وهبة الله بن محمد بن حبش الفراء، عن أبي أيوب أحمد بن بشر الطيالسي. وعبد الله بن حبش، روى عنه أبو زرعة، أحمد بن عمران. وحبش بن السباق النخعي الشاعر، ذكره القطب في تاريخ مصر. وحبش بن محمد بن إبراهيم بن أبي يعلى، ذكره المنذري. وحبش بن عادية بن صعصعة، في الهذليين. والحارث بن حبش السلمي: شاعر جاهلي، وهو أخو هاشم بن عبد مناف لأمه. وحبش بن عوف بن ذهل من بني سامة بن لؤي، وقيل هو بالنون. أوردهم الحافظ هكذا في التبصير، واقتصار المصنف، رحمه الله تعالى، على الثلاثة الذين ذكرهم فيه نظر. والحبشة، محركة: بلاد الحبشان، علم عليها، ومنه فلان من مهاجرة الحبشة. والحبشان، بالضم: ضرب من الجراد، وهو الذي صار كأنه النمل سوادا، الواحدة حبشية، هذا قول أبي حنيفة، وإنما قياسه أن تكون واحدته حبشانة، أو حبش، أو غير ذلك مما يصلح أن يكون فعلان جمعه. والحباشة، كثمامة: الجماعة من الناس ليسوا من قبيلة واحدة، كالهباشة، والجمع حباشات وهباشات كالأحبوشة، بالضم، والجمع الأحابيش. وحباشة: ة. وحباشة: سوق تهامة القديمة، ومنه الحديث، روى الزهري أنه لما بلغ رسول الله، صلى الله عليه وسلم، أشده، وليس له كثير مال استأجرته خديجة، رضي الله تعالى عنها، إلى سوق حباشة وحباشة أيضا: سوق أخرى، كانت لبني قينقاع، في الجاهلية. قلت: وعلى لفظ حباشة كان سبب تأليف ياقوت، رحمه الله، كتابه المعجم في أسماء البلدان والبقاع، فقد قرأت في أول كتابه ما نصه: وكان من أول البواعث لجمع هذا الكتاب أنني سئلت بمرو الشاهجان، في سنة خمس عشرة وستمائة- في مجلس شيخنا الإمام السعيد الشهيد فخر

  الدين بن المظفر، عبد الرحيم ابن الإمام الحافظ تاج الإسلام، أبي سعد بن عبد الكريم بن أبي بكر السمعاني، تغمدهم الله تعالى برحمته ورضوانه، وقد فعل إن شاء الله تعالى- عن حباشة: اسم موضع جاء في الحديث النبوي، وهو سوق من أسواق العرب في الجاهلية، فقلت: أرى أنه حباشة، بضم الحاء قياسا على أصل هذه اللغة، لأن الحباشة: الجماعة من الناس من قبائل شتى، وحبشت له حباشة، أي جمعت له شيئا. فانبرى لي رجل من المحدثين، وقال: إنما هو حباشة، بالفتح، وصمم على ذلك، وكابر، وجاهم بالعناد، من غير حجة، وناظر، فأردت قطع الاحتجاج بالنقل؛ إذ لا معول في مثل هذا على اشتقاق ولا عقل، فاستقصيت كشفه في كتب غرائب الأحاديث، ودواوين اللغات، مع سعة الكتب كانت بمرو يومئذ، وكثرة وجودها في الوقوف، وسهولة تناولها، فلم أظفر به إلا بعد انقضاء ذلك الشغب والمراء، ويأس مع وجود بحث واقتراء، فكان موافقا- والحمد لله- لما قلته، ومكيلا بالصاع الذي كلته، فألقى حينئذ في روعي افتقار العالم إلى كتاب في هذا الشأن مضبوطا، وبالإتقان وتصحيح الألفاظ بالتقييد محوطا، ليكون في مثل هذه الظلمة هاديا، وإلى ضوء الصواب داعيا، وشرح صدري لنيل هذه المنقبة التي غفل عنها الأولون، ولم يهتد لها الغابرون. إلى آخر ما قال. وحباشة: جد حارثة، هكذا في النسخ، بالحاء والمثلثة، والصواب جارية بن كلثوم التجيبي، شهد فتح مصر، وأخوه قيسبة بن كلثوم بن حباشة، وكان أكبر منه، ذكره ابن يونس. قلت: وله وفادة، وشهد فتح مصر كأخيه، عداده في كندة، وكان شريفا. وكزبير: حبيش بن خالد الأشعري بن خليف بن منقذ بن أصرم بن حبيش بن حرام بن حبشية ابن سلول الخزاعي، صاحب خبر أم معبد الخزاعية، روى عن ابنه هشام. وعبد الله بن حبيش الحنفي، نزيل مكة، روى عنه محمد بن جبير، وعبيد بن عمير. وفاطمة بنت أبي حبيش ابن أسد، الأسدية، التي سألت عن الاستحاضة. وحبشي بن جنادة، بالضم فسكون، والياء مشددة، صحابيون رضي الله تعالى عنهم. وفاته سلمة بن حبيش، له وفادة، ذكره أبو موسى. وحبيش غير منسوب يروى عن علي رضي الله تعالى عنه. وحبيش الحبشي، عن عبادة بن الصامت. وحبيش بن سريج الحبشي الشامي أبو حفصة، روى عن عبادة بن الصامت، وعنه إبراهيم بن أبي عبلة، ذكره المزي في التهذيب. قلت: وهو مع ما قبله تكرار، فإنهما واحد، فتأمل. وحبيش بن دينار، عن زيد ابن أرقم، تابعيون. وقال الذهبي في الديوان: حبيش بن دينار، عن زيد بن أسلم، قال الأزدي: متروك. قلت: وكأنه غير الذي يروى عن زيد بن أرقم. وحبيش بن سليمان المصري: حدث عن يحيى بن عثمان بن صالح، مات سنة 245. وحبيش بن سعيد الخولاني، عن الليث مات سنة 208. وحبيش بن مبشر، من شيوخ ابن صاعد. وحبيش بن عبد الله الطرازي، عن محمد بن حرب النشائي. وحبيش بن موسى: شيخ للخرائطي. وحبيش بن دلجة القيني الذي قتله الحنتف بن السجف التميمي. قلت: وإيراده بين رواة الحديث غير مناسب، فإنه يظهر بأدنى بديهة للناظر فيه أنه ليس

  من رواة الحديث، فتأمل. وحبيش بن محمد بن حبيش، الموصلي: شيخ لابن طاهر. وأبو حبيش: معاوية، أو هو معاوية بن أبي حبيش، عن عطية العوفي. وراشد وزر: ابنا حبيش الأسدي، هذا غلط، والصواب أن أخا زر هو الحارث، روى الحارث هذا عن علي، رضي الله تعالى عنه، كما سيأتي، وأما راشد الذي ذكره المصنف فإنه يروي عن عبادة ابن الصامت، وكلاهما تابعيان، فلو ذكرهما في التابعين كان أصاب. وربيعة بن حبيش، ممن ألب على عثمان، رضي الله تعالى عنه، بمصر، وحفيده خالد بن سعيد بن ربيعة، حدث عن يحيى بن أيوب، وابنه عمران حدث عنه ابن لهيعة. والقاسم بن حبيش التجيبي، عن هارون الأيلي، وابنه عبد الرحمن، عن أبي غسان مالك بن يحيى، مات سنة 325. ومحمد بن جامع بن حبيش الموصلي، شيخ للباغندي. ومحمد بن إبراهيم بن حبيش، عن عباس الدوري، ضعف. وإبراهيم بن حبيش، عن إبراهيم الحربي. ومحمد بن علي بن حبيش، شيخ لأبي علي بن شاذان. والحارث بن حبيش، أخو زر بن حبيش، على الصواب، وقد وهم المصنف فجعل راشدا أخاه، كما تقدم، يروى عن علي، رضي الله تعالى عنه. والسائب بن حبيش الكلاعي، عن معدان، وعنه زائدة، وقد صحفه ابن مهدي فقال: ابن حنش. والحسين بن عمر بن حبيش: شيخ للجوري. وأبو البركات عبد الرحمن ابن يحيى بن حبيش الفارقي مات سنة 525. والمبارك بن كامل بن حبيش الدلال، عن علي بن البشري. وخطيب دمشق الموفق بن حبيش الحموي، سمع منه الذهبي، من رواة الحديث. واختلف في معاذة بنت حبيش، فقيل: هكذا، وقيل: هي بنت حنش بالنون المفتوحة بغير ياء، روت عن أم سلمة. وقد فاته ذكر جماعة منهم. زر بن حبيش بن حباشة الأسدي إمام شهير أدرك الجاهلية، وروى عن عمر، رضي الله عنهما. وحبيش بن عمر: طباخ المهدي، روى عن الأوزاعي. وأبو حبيش، عن أبي هريرة، رضي الله عنه، وعنه عطاء بن السائب. وعباد بن حبيش، عن عدي بن حاتم. والقاسم بن حبيش، وحبيش بن مرقش الضبي. فارس. وحبيش بن أبي المحاضر الغافقي. وحبيش بن سليمان: مولى ابن لهيعة، روى عنه محمد بن الربيع الأندلسي. وحبيش بن دلف الضبي: فارس. قلت: وهذا الذي افتخر به الفرزدق، وهو من بني السيد بن مالك بن ضبة. وجماعة آخرون، ذكرهم ابن نقطة. وحبيش، كأمير، هو أخو أحبش، ابنا الحارث بن أسد بن عمرو بن ربيعة بن الحضرمي الأصغر، ابن عمرو بن شبيب بن عمرو بن سبع بن الحارث بن زيد ابن حضرموت، ذكره ابن حبيب، وذكر ابن الكلبي أحبش هذا، وأخويه ربيعة وخالدا. وأبو بكر محمد بن الحسن ابن يوسف بن الحسنبن يونس بن حبيش، اللخمي التونسي الشاعر المحسن، ولد سنة 615 وكان متقنا في العلوم، متقدما في النظم والنثر والحفظ، وأكثر عنه أبو عبد الله بن رشيد في رحلته، ونظيره أبو الحسين يوسف بن الحسن ابن يوسف اللخمي بن حبيش، سمع أبا الحسن بن قطرال وغيره، وكان في وسط المائة السابعة، ذكره الحافظ. وحبشي، بالضم، وتشديد الياء التحتية: جبل بأسفل مكة، على ستة أميال منها، ومنه حديث عبد الرحمن بن أبي

  بكر أنه مات بالحبشي يقال: منه أحابيش قريش؛ وذلك لأنهم أي بني المصطلق، وبني الهون بن خزيمة اجتمعوا عنده، فحالفوا قريشا وتحالفوا بالله إنهم ليد على غيرهم ما سجا ليل، ووضح نهار، وما رسا حبشي مكانه، وفي بعض نسخ الصحاح: وما أرسى، فسموا أحابيش قريش، باسم الجبل؛ وفي حديث الحديبيبة إن قريشا جمعوا لك الأحابيش يقال: هم أحياء من القارة انضموا إلى بني ليث في الحرب التي وقعت بينهم وبين قريش قبل الإسلام، فقال إبليس لقريش: إني جار لكم من بني ليث، فواقعوا دما. سموا بذلك لاسودادهم، قال الشاعر: مات بالحبشي يقال: منه أحابيش قريش؛ وذلك لأنهم أي بني المصطلق، وبني الهون بن خزيمة اجتمعوا عنده، فحالفوا قريشا وتحالفوا بالله إنهم ليد على غيرهم ما سجا ليل، ووضح نهار، وما رسا حبشي مكانه، وفي بعض نسخ الصحاح: وما أرسى، فسموا أحابيش قريش، باسم الجبل؛ وفي حديث الحديبيبة إن قريشا جمعوا لك الأحابيش يقال: هم أحياء من القارة انضموا إلى بني ليث في الحرب التي وقعت بينهم وبين قريش قبل الإسلام، فقال إبليس لقريش: إني جار لكم من بني ليث، فواقعوا دما. سموا بذلك لاسودادهم، قال الشاعر:
  ليث وديل وكعب والذي ظـأرت                      جمع الأحابيش لما احمرت الحدق

  فلما سميت تلك الأحياء بالأحابيش من قبل تجمعها صار التحبيش في الكلام كالتجميع. وقال ابن إسحاق: إن الأحابيش هم بنو الهون وبنو الحارث من كنانة، وبنو المصطلق من خزاعة، تحبشوا: أي تجمعوا، فسموا بذلك. نقله السهيلي في الروض. وحبشي بن جنادة الصحابي رضي الله تعالى عنه، وهذا قد تقدم ذكره في أول المادة، وهذا محل ذكره، وهو تكرار مخل. وعمرو بن الربيع، هكذا في سائر النسخ، والصواب وأبو عمرو بن الربيع بن طارق المصري هكذا قيده الدار قطني، بالضم، أو هو بفتحتين كحبشي بن إسماعيل بن عبد الرحمن بن وردان مولى عبد الله بن سعد بن سرح، عن سعيد بن أبي مريم. وأما حبشي بن محمد بن شعيب، أبو الغنائم الشيباني الضرير، تلميذ ابن الجواليقي، وعلي بن محمد بن حبشي الأزجي من شيوخ يوسف بن خليل، سمع من أبي سعد البغدادي، وأبو الفضل محمد ابن محمد بن محمد بن عطاف بن حبشي الموصلي، عن مالك البانياسي، وعنه محمد بن هبة الله ابن كامل وابنه سعيد بن محمد، سمع من قاضي المارستان، فبالفتح فسكون الموحدة، أي مع تشديد التحتية. قلت: ويلحق بهم عبد الله بن منصور بن عبد الله بن حبشي الموصلي، عن أبي الحسين بن الطيوري، مات سنة 567، ذكره الحافظ. وحبشية بن سلول بن كعب بن عمرو بن ربيعة بن حارثة بن عمرو بن عامر بن ربيعة، وهو لحى: جد لعمران ابن الحصين الصحابي، رضي الله تعالى عنه، وهو من بني غاضرة بن حبشية، بالضم، وضبطه بعضهم بفتح الحاء وسكون الموحدة، نقله الحافظ. والحبشي، بالتحريك، أي مع تشديد التحتية: جبل شرقي سميراء. وجبل آخر ببلاد بني أسد، يقال: هو بعمان، أو هو جبل آخر. ودرب الحبش بالبصرة في خطة هذيل، نسب إلى حبش أسكنهم عمر بن الخطاب، رضي الله تعالى عنه، البصرة، يلي هذا الدرب مسجد أبي بكر الهذلي، وقصره بتكريت، موضع بالقرب منه، فيه مزارع، شربها من الإسحاقي، وبركته بمصر، خلف القرافة، مشرفة على النيل، وليست ببركة للماء، وإنما شبهت بها، وكانت تعرف ببركة المعافر. وبركة حمير، وعندها بساتين تعرف بالحبش، والبركة منسوبة إليها، وهي الآن وقف على الأشراف، تزرع فتكون نزهة خضرة؛ لزكاء أرضها وريها، وهي من أجل متنزهات مصر كانت، وفيها يقول أمية بن أبي الصلت المغربي يصفها ويتشوقها:
  لله يومي ببـركة الـحـبـش                      والأفق بين الضياء والغبـش
  والنيل تحت الرياض مضطرب                      كصارم في يمين مرتـعـش
  ونحن فـي روضة مـفـوفة                      دبج بالنور عطفهـا ووشـى
  قد نسجتها يد الغـمـام لـنـا                      فنحن من نسجها على الفرش
  فعاطني الراح إن تـاركـهـا                      من سورة الهم غير منتعـش
  وأثقل الناس كـلـهـم رجـل                      دعاه داعي الهوى فلم يطـش والحبشية من الإبل: الشديدة السواد، كأنها نسبت إلى الحبش، وتضم. والحبشية: البهمى إذا كثرت والتفت، كأنها تضرب إلى السواد، قال امرؤ القيس يصف حمرا:

  ويأكلن بهمى غضة حبـشـية                      ويشربن برد الماء في السبرات والحبشية، بالضم: ضرب من النمل سود عظام، قال الليث: لما جعل ذلك اسما لها غيروا اللفظ ليكون فرقا بين النسبة والاسم، فالاسم حبشية، والنسبة حبشية. والحباشية، بالضم: العقاب، وكذلك النسارية، عن ابن الأعرابي وحبوش، كتنور، ابن رزق الله محمد المصري: محدث ثقة، وهو من شيوخ الطبراني. وحباش، كغراب: اسم. وحبشان كرمضان: جد لمحمد بن علي بن جعفر بن القاسم ابن حبشان بن يعلي الواسطي الفقيه المحدث الداوودي، يروي عن أبي محمد بن السقاء. ويقال: حبشت له حبشا، بالفتح، وحباشة، بالضم، وكذا حبشت تحبيشا، إذا جمعت له شيئا. وحبشت لعيالي، وهبشت، أي كسبت وجمعت، وهي الحباشة والهباشة. وحباش، ككتان: جد والد محمد بن علي بن طرخان البيكندي البلخي، وقد تقدم ذكره مرتين، وقد صحفه المصنف، والصواب أنه بالجيم والموحدة. وأحبش بن قلع، شاعر من تميم، ذكره ابن الكلبي. وكغراب حباش الصوري، روى الحسن بن رشيق، عن الحسن بن آدم عنه. والحسن بن حباش الكوفي: شيخ لابن نافع: محدثان: وفاته: إبراهيم بن محمد بن خلف ابن خضر بن حباشي البخاري، ذكره ابن ماكولا. ومحمد بن هارون بن حباش الكرابيسي: شيخ لخلف الخيام، مات سنة 323. وحبشون، بالفتح، البصلاني، واسمه أحمد بن نصر، يروي موسى القطان. وحبشون بن يوسف النصيبي، عن خالد بن يزيد العمري، وعنه محمد بن يوسف الهروي. وحبشون بن موسى الخلال، عن الحسن بن عرفة، وعنهما الدار قطني. وعلي بن حبشون الصلحي، عن أحمد بن عبيد بن ناصح: محدثون. ويحيى بن أبي منصور بن الصيرفي الحبيشي، كزبيري: إمام روى عن ابن طبرزد، والرهاوي. ومما يستدرك عليه: الأحبوش، بالضم: جماعة الحبش، قال العجاج:
  كأن صيران المها الأخلاط                      بالرمل أحبوش من الأنباط

  وقيل: هم الجماعة أيا كانوا؛ لأنهم إذا تجمعوا اسودوا. وأحبشت المرأة بولدها، إذا جاءت به حبشي اللون. والتحبش: التجمع. وتحبشه، واحتبشه: جمعه. والحبش والاحتباش: الكسب. وتحبشوا عليه، وتهبشوا: اجتمعوا. وحبشهم تحبيشا: جمعهم. والأحبش: الذي يأكل طعام الرجل ويجلس على مائدته ويزينه. والحبشي: ضرب من العنب، قال أبو حنيفة: لم ينعت لنا. والحبشي: ضرب من الشعير، سنبله حرفان، وهو حرش لا يؤكل؛ لخشونته، ولكنه يصلح للعلف. وحبشية: اسم امرأة كان يزيد بن الطثرية يتحدث إليها. وحبيش، كزبير: طائر معروف جاء مصغرا، مثل الكميت، والكعيت، كذا في الصحاح، والعجب من المصنف كيف أغفله. والحبشي: المنسوب إلى الحبشة، وأما أبو سلام ممطور الحبشي وآل بيته فإلى بطن من حمير. وحبشة بن كعب ، بالضم، في مزينة، ذكره ابن حبيب. وأحبش، من أجداد أبي الفضل محمد ابن محمد بن عقبة الزاهد البخاري، روى عن أبي نعيم وطبقته؛ نقله الحافظ. ومنية حبيش، كزبير، من قرى مصر، بالمنوفية، وقد دخلتها. والحبيش: موضع آخر. وشقيق بن سليك بن حبيش، ابن أخي زر، من بني أسد، ثم من بني غاضرة منهم.

### Türkçe

**الحبش** ve **الحبشة**, ikisi de harekeli; ve **الأحبش**, **الباء**’ın ötreli olmasıyla: Sudanlılardan bir cins. Şeyhimiz dedi: Burada, musannifin zikrettiği **الأحبش** ancak ötre ile **حبش**’in cem‘idir; zahiri, üçünün de aynı mânâda olduğunu ve bunların müfredler olduğunu gösterir; bunda ise bir nazar vardır. Bir cemaat dedi ki: Bunlar kıyasa aykırı cem‘lerdir; İbn Düreyd ve başkaları onları zikretti. Ben dedim: İbn Düreyd’in söylediği şudur: “**الحبش**’i **حبشانا** diye cem‘ ettiler; ve **الأحبش** dediler, **الحبش** mânâsında.” Ve şu beyti şahit getirdi:
سودا تعادى أحبشا أو زنجا
Cem‘i: **حبشان**, **أحمل** ve **حملان** gibi; ve **أحابش**, sanki **أحبش**’in cem‘i. Cem‘lerden, ötre ile **الحبش** ve **الحبيش** ( **أمير** gibi) ondan kaçtı. İbn Sîde dedi: “**الحبشة** dediler, **سفرة** binası üzere; kıyasta sahih değildir; çünkü onun **فاعل** misali üzere bir vâhidi yoktur ki **فعلة** üzere mükesser olsun.” Ezherî dedi: “**الحبشة** kıyasta hatadır; çünkü vâhide **حابش** demezsin; **فاسق** ve **فسقه** gibi. Fakat onunla konuşulunca dillerde yürüdü; şiirin ıztırarında caizdir.” Ve Ebû Bekir, Muhammed b. **حبش**, kadı; Saîd b. Yahyâ el-Emevî’den ve babası **حبش**’ten. Ve Dîneverî’nin mukrîsi Ebû Ali el-Hüseyn b. Muhammed b. **حبش**; onun rivayet edilmiş bir cüz’ü vardır; muhaddisler. Ondan kaçanlar: **حبش** b. Mûsâ, Heysem b. Adî’den. Ve **حبش** b. Ebî’l-Verd; zâhidler içinde sayılır. Ve **حبش** b. Saîd, es-Sadef’in mevlâsı. Ve Muhammed b. **حبش**, el-Me’mûnî; Selâm el-Medâinî’den. Ve Muhammed b. **حبش** b. Mes‘ûd; Lüveyn’den. Ve Muhammed b. **حبش** b. Sâlih, Ebû Bekir el-Verrâk; Mûsâ b. el-Hasen en-Nesâî’den. Ve Hibetullâh b. Muhammed b. **حبش** el-Ferrâ; Ebû Eyyûb Ahmed b. Bişr et-Tayâlisî’den. Ve Abdullah b. **حبش**; ondan Ebû Zur‘a Ahmed b. İmrân rivayet etti. Ve şair en-Nehaî **حبش** b. es-Sebbâk; Kutub onu Târîhu Mısr’da zikretti. Ve **حبش** b. Muhammed b. İbrâhîm b. Ebî Ya‘lâ; Münzirî onu zikretti. Ve **حبش** b. Âdiye b. Sa‘saa; Hüzeylîler içinde. Ve el-Hâris b. **حبش** es-Sülemî: câhiliye şairi; ve o, anneden Hâşim b. Abd Menâf’ın kardeşidir. Ve **حبش** b. Avf b. Zühl, Benî Sâme b. Lüey’den; “o **النون** iledir” denildi. Hâfız onları Tebsîr’de böylece zikretti; musannifin—Allah Teâlâ ona rahmet etsin—onda zikrettiği üç kişiyle yetinmesi, bunda nazar vardır.

Ve **الحبشة**, harekeli: **الحبشان**’ın ülkesi; ona bir alem; ondan “falanca, **الحبشة** muhacirlerinden” denir. Ve **الحبشان**, ötre ile: çekirgenin bir türü; o, siyahlıkta sanki karınca olmuş olandır; vâhidi **حبشية**. Bu, Ebû Hanîfe’nin sözüdür. Kıyası ise, vâhidinin **حبشانة** olmasıdır; yahut **حبش**; yahut **فعلان** olup cem‘i olabilecek başka bir şey.

Ve **الحباشة**, **ثمامة** gibi: bir kabileden olmayan insan topluluğu; **الهباشة** gibi. Cem‘i **حباشات** ve **هباشات**; ötre ile **الأحبوشة** gibi; cem‘i **الأحابيش**. Ve **حباشة**: ة. Ve **حباشة**: Tihâme’nin eski pazarı; ondan hadis: Zührî rivayet etti ki, Resûlullah—sallallahu aleyhi ve sellem—gücüne eriştiğinde, çok malı yokken, Hatice—Allah Teâlâ ondan razı olsun—onu **حباشة** pazarına kiraladı. Ve **حباشة** ayrıca: başka bir pazar; câhiliyede Benî Kaynukâ‘a ait idi.

Ben dedim: **حباشة** lafzı üzerine, Yâkût’un—Allah ona rahmet etsin—belde ve bucak adlarında “Mu‘cem” kitabını telif etmesinin sebebi oldu. Zira kitabının evvelinde şu nassı okudum: “Bu kitabı toplamaya sevk eden ilk saiklerden biri, Mervüşşâhicân’da, altı yüz on beş senesinde—şeyhimiz imam, saîd, şehîd Fahruddîn b. el-Muzaffer, Abdurrahîm b. imam hâfız Tâcü’l-İslâm Ebû Sa‘d b. Abdülkerîm b. Ebî Bekir es-Sem‘ânî’nin meclisinde—Allah Teâlâ onları rahmeti ve rızasıyla kuşatsın; ve yaptı, inşallah Allah Teâlâ—bana **حباشة** hakkında sorulmasıdır: Nebevî hadiste gelen bir yer adıdır; câhiliyede Arapların pazarlarından bir pazardır. Ben dedim: Bu dilin aslının kıyasına göre, **الحباشة**: muhtelif kabilelerden insanların topluluğu olduğundan ve ‘**حبشت** له **حباشة**’ yani ‘ona bir şey topladım’ denildiğinden, onun **الحاء**’ın ötrelisiyle **حباشة** olduğunu görüyorum. Bunun üzerine muhaddislerden bir adam bana karşı çıktı ve dedi: O ancak fetha ile **حباشة**’dır; buna yapıştı, inat etti, delilsiz olarak inatla karşı geldi ve münazara etti. Ben de nakille hücceti kesmek istedim; zira bunun gibisinde iştikaka ve akla dayanılmaz. Hadis garipleri kitaplarında ve lugat divanlarında onun keşfini istikra ettim; o gün Merv’de kitapların genişliği, vakıflarda çok bulunması ve ele almanın kolaylığıyla beraber; o gürültü ve çekişme geçip, araştırma ve okuma bulunmasına rağmen ümitsizlikten sonra onu ancak bulabildim; o da—hamd Allah’a—benim söylediğime muvafık oldu ve ölçtüğü ölçekle ona ölçülmüş oldu. O vakit, bu hususta ضبط edilmiş, itkan ile ve lafızların tashihini kayıtla korumuş bir kitaba âlemin muhtaçlığı, içime atıldı; böyle bir karanlıkta hidayet edici ve doğru ışığına çağırıcı olsun diye. Ve evvelkilerin gaflet ettiği, sonrakilerin de hidayet bulamadığı bu menkıbeyi elde etmeye göğsümü genişletti.” Söylediğinin sonuna kadar.

Ve **حباشة**: Hârise’nin dedesi; nüshalarda böyle, **الحاء** ve **المثلثة** ile. Doğrusu: Câriye b. Külsûm et-Tücîbî’dir; Mısır’ın fethine şahit oldu. Ve kardeşi: Kaysebe b. Külsûm b. **حباشة**; o ondan daha büyüktü; İbn Yûnus onu zikretti. Ben dedim: Onun bir vefâdeti vardır; kardeşi gibi Mısır’ın fethine şahit oldu; sayımı Kinde’dedir; şerefli idi.

Ve **كزبير** gibi: Hubeyş b. Hâlid el-Eş‘arî b. Huleyf b. Munkız b. Asram b. Hubeyş b. Harâm b. **حبشية** b. Selûl el-Huzâî; Ümm Ma‘bed el-Huzâiyye’nin haberi sahibi; oğlu Hişâm’dan rivayet etti. Ve Abdullah b. Hubeyş el-Hanefî, Mekke sakini; ondan Muhammed b. Cübeyr ve Ubeyd b. Umeyr rivayet etti. Ve Fâtıma bint Ebî Hubeyş b. Esed, el-Esediyye; istihâza hakkında soran. Ve Hubşî b. Cunâde; ötre ile sonra sükûn; ve **الياء** şeddeli; sahâbîlerdir—Allah Teâlâ onlardan razı olsun. Ondan kaçan: Seleme b. Hubeyş; onun bir vefâdeti vardır; Ebû Mûsâ onu zikretti. Ve nisbesiz Hubeyş, Ali’den—Allah Teâlâ ondan razı olsun—rivayet olunur. Ve Hubeyş el-Habeşî, Ubâde b. es-Sâmit’ten. Ve Şâmî, Ebû Hafsa Hubeyş b. Serîc el-Habeşî; Ubâde b. es-Sâmit’ten rivayet etti; ondan İbrâhîm b. Ebî Able rivayet etti; Mizzî onu Tehzîb’de zikretti. Ben dedim: O, kendinden öncekiyle beraber tekrardır; zira ikisi birdir; düşün. Ve Hubeyş b. Dînâr; Zeyd b. Erkâm’dan; tâbiîlerdir. Zehebî Dîvân’da dedi: Hubeyş b. Dînâr; Zeyd b. Eslem’den; Ezdî dedi: terk edilmiştir. Ben dedim: Sanki o, Zeyd b. Erkâm’dan rivayet olunan değildir. Ve Mısırlı Hubeyş b. Süleymân: Yahyâ b. Osmân b. Sâlih’ten hadis etti; 245 senesinde öldü. Ve Hubeyş b. Saîd el-Havlânî; Leys’ten; 208 senesinde öldü. Ve Hubeyş b. Mubeşşir; İbn Sâid’in şeyhlerindendir. Ve Hubeyş b. Abdullah et-Tarâzî; Muhammed b. Harb en-Neşâî’den. Ve Hubeyş b. Mûsâ: el-Harâitî’nin şeyhi. Ve Kaynî Hubeyş b. Delce; onu Hantef b. es-Secf et-Temîmî öldürdü. Ben dedim: Onu hadis râvileri arasında zikretmek uygun değildir; zira ona bakan için en az bir bedîhe ile, onun olmadığı ortaya çıkar…

Hadis râvilerindendir; öyleyse düşün. **حبيش بن محمد بن حبيش** el-Mûsılî: İbn Tâhir’e şeyhtir. Ve **أبو حبيش**: Muâviye; yahut o, **معاوية بن أبي حبيش**’tir; **عطية العوفي**’den. Ve **راشد** ile **زر**: **ابنا حبيش** el-Esedî; bu yanlıştır; doğrusu, **زر**’in kardeşi **الحارث**’tir; bu **الحارث** Ali’den, Allah Teâlâ ondan razı olsun, rivayet etti; ileride geleceği üzere. Ama musannifin zikrettiği **راشد** ise **عبادة ابن الصامت**’ten rivayet eder; ikisi de tâbiîdir; onları tâbiîn içinde zikretseydi isabet etmiş olurdu. Ve **ربيعة بن حبيش**: Mısır’da Osman’a, Allah Teâlâ ondan razı olsun, karşı kışkırtanlardandır; ve torunu **خالد بن سعيد بن ربيعة**: **يحيى بن أيوب**’dan hadis etti; oğlu **عمران** da ondan İbn Lehîa’nın hadis ettiği kimsedir. Ve **القاسم بن حبيش** et-Tücîbî: **هارون الأيلي**’den; ve oğlu **عبد الرحمن**: **أبي غسان مالك بن يحيى**’dan; 325 yılında öldü. Ve **محمد بن جامع بن حبيش** el-Mûsılî: el-Bâğandî’ye şeyhtir. Ve **محمد بن إبراهيم بن حبيش**: **عباس الدوري**’den; zayıftır. Ve **إبراهيم بن حبيش**: **إبراهيم الحربي**’den. Ve **محمد بن علي بن حبيش**: Ebû Ali b. Şâzân’a şeyhtir. Ve **الحارث بن حبيش**: **زر بن حبيش**’in kardeşi; doğru olan budur; musannif yanılmış da, daha önce geçtiği üzere, **راشد**’i onun kardeşi yapmıştır; Ali’den, Allah Teâlâ ondan razı olsun, rivayet edilir. Ve **السائب بن حبيش** el-Kulâî: **معدان**’dan; ondan da Zâide rivayet etti; İbn Mehdî onu tashîf edip “**ابن حنش**” dedi. Ve **الحسين بن عمر بن حبيش**: el-Cûrî’ye şeyhtir. Ve **أبو البركات عبد الرحمن ابن يحيى بن حبيش** el-Fârikî 525 yılında öldü. Ve **المبارك بن كامل بن حبيش** ed-Dellâl: **علي بن البشري**’den. Ve Dımaşk hatibi **الموفق بن حبيش** el-Hamevî: Zehebî ondan işitti; hadis râvilerindendir. Ve **معاذة بنت حبيش** hakkında ihtilaf edildi; “böyledir” denildi; ve “o, **بنت حنش**’tir; **النون** fethalı, **ياء**sız” denildi; Ümmü Seleme’den rivayet etti. Onlardan bir cemaatin zikri de ondan kaçmıştır. **زر بن حبيش بن حباشة** el-Esedî meşhur bir imamdır; câhiliyeyi idrak etti; ve Ömer’den, Allah onlardan razı olsun, rivayet etti. Ve **حبيش بن عمر**: Mehdî’nin aşçısı; Evzâî’den rivayet etti. Ve **أبو حبيش**: Ebû Hureyre’den, Allah ondan razı olsun; ondan da Atâ b. es-Sâib. Ve **عباد بن حبيش**: Adî b. Hâtim’den. Ve **القاسم بن حبيش**; ve **حبيش بن مرقش الضبي**: süvari. Ve **حبيش بن أبي المحاضر الغافقي**. Ve **حبيش بن سليمان**: İbn Lehîa’nın mevlâsı; ondan Muhammed b. er-Rabî‘ el-Endelüsî rivayet etti. Ve **حبيش بن دلف الضبي**: süvari. Dedim: Bu, Ferazdak’ın onunla övündüğü kimsedir; ve o, Benî es-Seyyid b. Mâlik b. Dubbe’dendir. Ve başka bir cemaat; onları İbn Nukta zikretti. Ve **حبيش** (Emîr gibi): **أحبش**’in kardeşidir; ikisi, **الحارث بن أسد بن عمرو بن ربيعة بن الحضرمي الأصغر**’ın oğullarıdır; **ابن عمرو بن شبيب بن عمرو بن سبع بن الحارث بن زيد ابن حضرموت**’un amcaoğludur; onu İbn Habîb zikretti; İbnü’l-Kelbî de bu **أحبش**’i ve iki kardeşi **ربيعة** ve **خالدا**’yı zikretti. Ve şair, ihsan sahibi Tunuslu Lahmî **أبو بكر محمد بن الحسن ابن يوسف بن الحسنبن يونس بن حبيش**: 615 yılında doğdu; ilimlerde sağlamdı; nazımda, nesirde ve hıfızda ileri idi; Ebû Abdillah b. Reşîd sefernamesinde ondan çokça aldı. Ve onun benzeri: **أبو الحسين يوسف بن الحسن ابن يوسف اللخمي بن حبيش**; Ebû’l-Hasen b. Katrâl ve başkasını işitti; yedinci yüzün ortalarında idi; onu Hâfız zikretti. Ve **حبشي**: zamme ile ve alttaki **ياء**’ın şeddelenmesiyle: Mekke’nin aşağısında bir dağ; ondan altı mil mesafede; ve ondan Abdurrahman b. Ebî

Bekr hadisi: onun **بالحبشي**’de öldüğü; denilir ki: ondan **أحابيش قريش**; bu, onların—yani Benî Mustalik ve Benî el-Hûn b. Huzeyme’nin—onun yanında toplanmaları sebebiyledir; Kureyş’le antlaştılar ve Allah’a yeminle birbirleriyle antlaştılar ki, gece sakin oldukça, gündüz aydın oldukça ve **حبشي** yerinde durdukça, onlar başkalarına karşı tek eldir; ve Sıhâh’ın bazı nüshalarında: “ve **وما أرسى**” (ve demirlemedi) vardır; böylece dağın adıyla **أحابيش قريش** diye adlandırıldılar. Ve Hudeybiye hadîsinde: “Kureyş senin için **الأحابيش**’i topladı” denilir; denilir ki: onlar, İslâm’dan önce kendileriyle Kureyş arasında vuku bulan savaşta Benî Leys’e katılan el-Kâra’dan kabilelerdir; İblîs Kureyş’e dedi ki: “Ben Benî Leys’ten sizin için bir komşuyum”; böylece kan döktüler. Karalıklarından dolayı böyle adlandırıldılar. Şair dedi ki: “**مات بالحبشي** denilir ki: ondan **أحابيش قريش**”; bu, onların—yani Benî Mustalik ve Benî el-Hûn b. Huzeyme’nin—onun yanında toplanmaları sebebiyledir; Kureyş’le antlaştılar ve Allah’a yeminle birbirleriyle antlaştılar ki, gece sakin oldukça, gündüz aydın oldukça ve **حبشي** yerinde durdukça, onlar başkalarına karşı tek eldir; ve Sıhâh’ın bazı nüshalarında: “ve **وما أرسى**” vardır; böylece dağın adıyla **أحابيش قريش** diye adlandırıldılar. Ve Hudeybiye hadîsinde: “Kureyş senin için **الأحابيش**’i topladı” denilir; denilir ki: onlar, İslâm’dan önce kendileriyle Kureyş arasında vuku bulan savaşta Benî Leys’e katılan el-Kâra’dan kabilelerdir; İblîs Kureyş’e dedi ki: “Ben Benî Leys’ten sizin için bir komşuyum”; böylece kan döktüler. Karalıklarından dolayı böyle adlandırıldılar. Şair dedi ki:
  Leys ve Dîl ve Ka‘b ve gözleri kızarınca **الأحابيش**’i toplayan kimse

Bu kabileler, toplanmalarından dolayı **الأحابيش** diye adlandırılınca, sözde **التحبيش** toplama gibi oldu. İbn İshâk dedi ki: **الأحابيش**; Kinâne’den Benî el-Hûn ve Benî el-Hâris, ve Huzâa’dan Benî Mustalik’tir; **تحبشوا**: yani toplandılar; böylece bununla adlandırıldılar. Süheylî bunu er-Ravd’da nakletti. Ve sahâbî **حبشي بن جنادة** Allah Teâlâ ondan razı olsun; bunun zikri maddenin başında geçmişti; burası onun zikrinin yeridir; bu, bozuk bir tekrardır. Ve **عمرو بن الربيع**: diğer bütün nüshalarda böyledir; doğrusu: Mısırlı **أبو عمرو بن الربيع بن طارق**; Dârakutnî bunu böyle kaydetti; zamme ile; yahut o, iki fetha ile—**حبشي بن إسماعيل بن عبد الرحمن بن وردان** gibi—Abdullah b. Sa‘d b. Serh’in mevlâsı; Saîd b. Ebî Meryem’den. Ama **حبشي بن محمد بن شعيب**: kör Şeybânî Ebû’l-Ğanâim; İbnü’l-Cevâlikî’nin öğrencisi. Ve **علي بن محمد بن حبشي** el-Ezcî: Yûsuf b. Halîl’in şeyhlerindendir; Ebû Sa‘d el-Bağdâdî’den işitti. Ve **أبو الفضل محمد ابن محمد بن محمد بن عطاف بن حبشي** el-Mûsılî: Mâlik el-Bâniyâsî’den; ondan da Muhammed b. Hibetullah b. Kâmil ve oğlu Saîd b. Muhammed; Mâristân kadısından işitti; öyleyse **ب**’nin fethası sonra **ب**’nin sükûnu; yani alttaki **ياء**’ın şeddelenmesiyle. Dedim: Onlara, Mûsıllı **عبد الله بن منصور بن عبد الله بن حبشي** de eklenir; Ebû’l-Hüseyn b. et-Tayûrî’den; 567 yılında öldü; onu Hâfız zikretti. Ve **حبشية بن سلول بن كعب بن عمرو بن ربيعة بن حارثة بن عمرو بن عامر بن ربيعة**—o, **لحى**’dır—sahâbî İmrân b. Husayn’ın dedesidir, Allah Teâlâ ondan razı olsun; ve o, zamme ile **حبشية** b. Gâdıra oğullarındandır; bazıları onu **ح**’ın fethası ve **ب**’nin sükûnu ile ضبط etti; Hâfız nakletti. Ve **الحبشي**: hareke ile, yani alttaki **ياء**’ın şeddelenmesiyle: Semîrâ’nın doğusunda bir dağ. Ve Benî Esed diyarında başka bir dağ; denilir ki: o, Umân’dadır; yahut o, başka bir dağdır. Ve Basra’da Huzeyl planında **درب الحبش**: Ömer b. el-Hattâb’ın, Allah ondan razı olsun, Basra’ya yerleştirdiği **حبش**’e nispet edilmiştir; bu sokağın yanında Ebû Bekr el-Huzelî’nin mescidi vardır. Ve Tekrît’te onun köşkü: ona yakın bir yer; içinde ekinler vardır; sulaması el-İshâkî’dendir. Ve Mısır’da onun göleti: Karâfe’nin arkasında, Nil’e nazır; su göleti değildir; ancak ona benzetilmiştir; ve **بركة المعافر** diye bilinirdi. Ve **بركة حمير**; ve yanında **الحبش** diye bilinen bahçeler vardır; gölet ona nispet edilmiştir; ve şimdi eşrâf üzerine vakıftır; ekilir de yeşil bir gezinti olur; toprağının verimliliği ve sulanması sebebiyle; Mısır’ın en büyük mesirelerinden idi. Ümeyye b. Ebî’s-Salt el-Mağribî onu vasfederek ve ona özlem duyarak onda şöyle der:
  Allah için, benim günüm **بـركة الـحـبـش**’tedir; ufuk, aydınlık ile alacakaranlık arasındadır
  Nil, bahçelerin altında çalkantılıdır; titreyen bir sağ eldeki keskin kılıç gibi
  Biz, ışıkla süslenmiş, kıvrımı nakışlanmış bir bahçedeyiz
  Bulutun eli onu bizim için dokudu; biz de onun dokumasından döşekler üzerindeyiz
  Bana şarabı ver; çünkü onu terk eden, keder şiddetinden diri değildir
  İnsanların en ağır olanı, hepsi içinde, bir adamdır; heva çağırıcısı onu çağırdı da o sapmadı

Ve develerden **الحبشية**: şiddetli siyahlıktır; sanki **الحبش**’e nispet edilmiştir; ve zamme yapılır. Ve **الحبشية**: **البهمى** çok olup birbirine dolandığında; sanki siyahlığa çalar; İmru’ül-Kays kızılları vasfederek dedi ki:

  Taze **بهمى** **حبـشـية** yerler; ve soğuk suyu **السبرات**’ta içerler

Ve **الحبشية**: zamme ile; iri siyah karıncalardan bir tür; Leys dedi ki: onu isim yaptıklarında, nisbet ile isim arasında fark olsun diye lafzı değiştirdiler; isim **حبشية**’dir; nisbet de **حبشية**’dir. Ve **الحباشية**: zamme ile; kartal; ve aynı şekilde **النسارية**; İbnü’l-A‘râbî’den. Ve **حبوش** (Tennûr gibi): Mısırlı Muhammed b. Rizkullah: güvenilir muhaddis; ve o, Taberânî’nin şeyhlerindendir. Ve **حباش** (Ğurâb gibi): bir isim. Ve **حبشان** (Ramazân gibi): Vâsıtlı fakih muhaddis Dâvûdî **محمد بن علي بن جعفر بن القاسم ابن حبشان بن يعلي**’nin dedesidir; Ebû Muhammed b. es-Sekkâ’dan rivayet eder. Ve denilir: “Ona **حبشا** ile **حبشت**” (fetha ile) ve **حباشة** (zamme ile); ve yine “**حبشت تحبيشا**”; ona bir şey topladığında. “Çocuklarım için **حبشت** ve **هبشت**”; yani kazandım ve topladım; o, **الحباشة** ve **الهباشة**’dir. Ve **حباش** (Kettân gibi): Belhli Beykendî Muhammed b. Ali b. Tarhân’ın babasının dedesidir; onun zikri iki kere geçti; musannif onu tashîf etti; doğrusu, **الجيم** ve **ب** iledir. Ve **أحبش بن قلع**: Temîm’den bir şair; onu İbnü’l-Kelbî zikretti. Ve (Ğurâb gibi) **حباش الصوري**: Hasan b. Reşîk, Hasan b. Âdem’den, ondan rivayet etti. Ve Kûfeli **الحسن بن حباش**: İbn Nâfi‘e şeyhtir: iki muhaddis. Ve onun vefatı: Buhârî **إبراهيم بن محمد بن خلف ابن خضر بن حباشي**; onu İbn Mâkûlâ zikretti. Ve **محمد بن هارون بن حباش** el-Kerâbîsî: Halef el-Hayyâm’a şeyhtir; 323 yılında öldü. Ve **حبشون**: fetha ile; el-Basalânî; adı Ahmed b. Nasr’dır; Mûsâ el-Kattân’dan rivayet eder. Ve **حبشون بن يوسف** en-Nasîbî: Hâlid b. Yezîd el-‘Umerî’den; ondan da Muhammed b. Yûsuf el-Herevî. Ve **حبشون بن موسى** el-Hallâl: Hasan b. ‘Arefe’den; ikisinden de Dârakutnî. Ve **علي بن حبشون** es-Sulhî: Ahmed b. Ubeyd b. Nâsih’ten: muhaddislerdir. Ve **يحيى بن أبي منصور بن الصيرفي الحبيشي** (Zübeyrî gibi): bir imam; İbn Taberzed’den ve er-Rehâvî’den rivayet etti. Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: **الأحبوش**: zamme ile; **الحبش** topluluğu; el-‘Accâc dedi ki:
  Sanki karışık beyaz antilopların boynuzları                      kumda Nabatîlerden bir **أحبوش** gibidir

Ve denildi: onlar, her ne olurlarsa olsunlar topluluktur; çünkü onlar toplandıklarında kararırlardı. Ve kadın, çocuğuyla **أحبشت**; yani onu **حبشي** renkli olarak getirdiğinde. Ve **التحبش**: toplanma. Ve onu **تحبشه** etti ve **احتبشه**: onu topladı. Ve **الحبش** ile **الاحتباش**: kazanç. Ve onun üzerine **تحبشوا** ettiler ve **تهبشوا**: toplandılar. Ve onları **حبشهم تحبيشا**: onları topladı. Ve **الأحبش**: adamın yemeğini yiyen, sofrasına oturan ve onu süsleyen kimsedir. Ve **الحبشي**: üzümden bir tür; Ebû Hanîfe dedi: bize nitelenmedi. Ve **الحبشي**: arpadan bir tür; başağı iki harftir ve o, pürüzlüdür, yenmez; pürüzlülüğünden dolayı, fakat yem için elverişlidir. Ve **حبشية**: Yezîd b. **الطثرية**’nin kendisiyle konuştuğu bir kadının adıdır. Ve **حبيش**, **زبير** gibi: bilinen bir kuştur; küçültme olarak gelmiştir; **الكميت** ve **الكعيت** gibi; **الصحاح**’ta böyledir; ve musannifin onu nasıl gözden kaçırdığına şaşılır. Ve **الحبشي**: **الحبشة**’ye nisbet edilendir; ama Ebû Selâm Memtûr **الحبشي** ve ev halkı ise Himyer’den bir batına nisbetledir. Ve **حبشة بن كعب**, zamme ile, Müzeyne’dedir; onu İbn Habîb zikretti. Ve **أحبش**, zâhid Buhârî Ebû’l-Fazl Muhammed b. Muhammed b. Ukbe’nin dedelerindendir; Ebû Nuaym’dan ve onun tabakasından rivayet etti; onu Hâfız nakletti. Ve **منية حبيش**, **زبير** gibi, Mısır köylerindendir; Menûfiyye’dedir; ve ben ona girdim. Ve **الحبيش**: başka bir yerdir. Ve Şakîk b. Süleyk b. **حبيش**, Zerr’in erkek kardeşinin oğludur; Esed oğullarındandır; sonra onlardan Gâdıra oğullarındandır.
