# حبض — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%A8%D8%B6/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AD%D8%A8%D8%B6/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [حبض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%A8%D8%B6.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: حبض

حَبَضَ القلبُ يَحْبِضُ حَبْضاً: ضرب ضربَاناً شديداً، وكذلك العِرْقُ يَحْبِضُ ثم يَسْكُن، حَبَضَ العِرْقُ يَحْبِض، وهو أَشدُّ من النَّبْض. وأَصابت القومَ داهيةٌ من حَبَضِ الدهر أَي من ضرَبانه. والحَبَضُ: التحرُّك. وما له حَبَضٌ ولا نَبَضٌ، محرَّك الباء، أَي حركة، لا يستعمل إِلا في الجحد؛ الحَبَضُ: الصوت، والنَّبَضُ: اضطرابُ العِرْق. ويقال: الحَبَضُ حَبَضُ الحياةِ، والنَّبَضُ نَبَضُ العُرُوقِ. وقال الأَصمعي: لا أَدري ما الحَبَض. وحَبِضَ وحَبَضَ بالوتَرِ أَي أَنْبَضَ، وتَمُدّ الوتر ثم تُرْسِله فتَحْبَِضُ. وحَبَضَ السهمُ يَحْبِضُ حَبْضاً وحُبُوضاً وحَبِضَ حَبْضاً وحَبَضاً: وهو أَن تَنزِع في القوس ثم ترسله فيسقط بين يديك ولا يَصُوبُ، وصَوْبُه استقامتُه، وقيل: الحَبْضُ أَن يقع السهم بين يدي الرامي إِذا رمى، وهو خلاف الصارِد؛ قال رؤبة: ولا الجَدَى من مُتْعَبٍ حَبَّاضِ
وإِحْباضُ السهم: خلاف إِصْرادِه. ويقال: حَبِضَ إِذا السهمُ ما وقع بالرَّمِيَّة وقعاً غير شديد؛ وأَنشد:
والنبلُ يَهْوِي خَطأً وحَبَضا
قال الأَزهري: وأَما قول الليث إِن الحابِضَ الذي يقع بالرمية وقعاً غير شديد فليس بصواب؛ وجعل ابن مقبل المَحابِضَ أَوتارَ العود في قوله يذكر مُغَنِّية تُحَرِّك أَوتارَ العود مع غِنائِها:
فُضْلى تُنازِعُها المَحابِضُ رَجْعَها،
حَذّاءَ لا قَطِعٌ ولا مِصْحالُ
قال أَبو عمرو: المَحابِضُ الأَوْتارُ في هذا البيت. وحَبَضَ حقُّ الرجل يَحْبِضُ حُبوضاً: بَطَلَ وذهب، وأَحْبَضَه هو إِحْباضاً: أَبْطَلَه. وحَبَضَ ماءُ الركيَّة يَحْبِضُ حُبوضاً: نفَصَ وانحدر؛ ومنه يقال: حَبَضَ حقُّ الرجل إِذا بطل. وحَبَضَ القومُ يَحْبِضُونَ حُبوضاً: نقصوا. قال أَبو عمرو: الإِحْباضُ أَن يَكُدّ الرجل رَكِيَّتَه فلا يَدَعَ فيها ماء، والإِحْباط أَن يذهب ماؤُها فلا يعود كما كان، قال: وسأَلت الحصيبيّ عنه فقال: هما بمعنى واحد.
والحُبَاضُ: الضَّعْف. ورجل حابِضٌ وحَبّاضٌ: مُمْسِكٌ لما في يديه بَخِيل. وحَبَضَ الرجلُ: ماتَ؛ عن اللحياني.
والمِحْبَضُ: مِشْوَرُ العسل ومِنْدَفُ القُطْن. والمَحابِضُ: مَنادِفُ القطن؛ قال ابن مقبل في مَحابِض العسل يضف نَحْلاً:
كأَنَّ أَصْواتَها مِنْ حيثُ تسْمَعُها
صَوْتُ المَحابِضِ يَنْزِعْنَ المَحارِينا
قال الأَصمعي: المَحابِضُ المَشاورُ وهي عيدانٌ يُشارُ بها العسل؛ وقال الشنفري:
أَو الخَشْرَم المبثوث حَثْحَثَ دَبْرَه
مَحابِيضُ، أَرْساهُنَّ شارٍ مُعَسِّلُ
أَراد بالشاري الشائرَ فقَلَبه. والمَحارِينُ: ما تَساقط من الدَّبْرِ في العسل فمات فيه.

### Türkçe

**حَبَضَ** kalp **يَحْبِضُ** **حَبْضاً**: şiddetli bir çarpıntı ile vurdu; aynı şekilde
damar **يَحْبِضُ** sonra sakinleşir; damar **حَبَضَ** **يَحْبِضُ**; ve o,
**النَّبْض**’dan daha şiddetlidir. Kavme, zamanın **حَبَضِ**’ından, yani onun çarpıntısından bir felâket isabet etti.
Ve **الحَبَضُ**: hareket etmektir. Onun için ne **حَبَضٌ** vardır ne **نَبَضٌ**; **الباء**’nın harekeli (okunuşuyla); yani
hareket; ancak inkârda kullanılır; **الحَبَضُ**: sestir, **النَّبَضُ**: damarın çalkalanmasıdır.
Ve denilir: **الحَبَضُ** hayatın **حَبَضُ**’ıdır, **النَّبَضُ** damarların **نَبَضُ**’ıdır. Ve dedi
**الأَصمعي**: **الحَبَض**’ın ne olduğunu bilmiyorum. Ve **حَبِضَ** ve **حَبَضَ** tel ile: yani **أَنْبَضَ**,
ve teli uzatırsın sonra onu salıverirsin de **تَحْبَِضُ**. Ve ok **حَبَضَ** **يَحْبِضُ** **حَبْضاً**
ve **حُبُوضاً** ve **حَبِضَ** **حَبْضاً** ve **حَبَضاً**: o, yayda çekmen sonra onu salıvermen
ve onun elinin önüne düşmesi ve doğrulmamasıdır; onun **صَوْبُ**’u doğruluğudur; ve denildi: **الحَبْضُ**,
okçu attığında okun onun önüne düşmesidir; ve o, **الصارِد**’in zıddıdır; dedi **رؤبة**:
ولا الجَدَى من مُتْعَبٍ حَبَّاضِ
Ve okun **إِحْباضُ**’ı: onun **إِصْرادِ**’ının zıddıdır. Ve denilir: ok **حَبِضَ**,
**الرَّمِيَّة** ile şiddetli olmayan bir düşüşle düştüğü zaman; ve okudu:
والنبلُ يَهْوِي خَطأً وحَبَضا
Dedi **الأَزهري**: ama **الليث**’in “**الحابِض** şudur ki hedefe şiddetli olmayan bir düşüşle düşer” sözü
doğru değildir; ve **ابن مقبل**, şarkısıyla birlikte udun tellerini hareket ettiren bir şarkıcıyı anarak,
şu sözünde **المَحابِضَ**’ı udun telleri kıldı:
فُضْلى تُنازِعُها المَحابِضُ رَجْعَها،
حَذّاءَ لا قَطِعٌ ولا مِصْحالُ
Dedi **أَبو عمرو**: bu beyitte **المَحابِضُ** tellerdir. Ve adamın hakkı **حَبَضَ** **يَحْبِضُ** **حُبوضاً**:
boşa çıktı ve gitti; ve onu **أَحْبَضَه** **إِحْباضاً**: onu iptal etti.
Ve kuyunun suyu **حَبَضَ** **يَحْبِضُ** **حُبوضاً**: azaldı ve aşağı indi; bundan dolayı denilir: adamın hakkı **حَبَضَ**
boşa çıktığı zaman. Ve kavim **حَبَضَ** **يَحْبِضُونَ** **حُبوضاً**: eksildiler. Dedi
**أَبو عمرو**: **الإِحْباضُ**, kişinin kuyusunu yormasıdır; onda su bırakmaz,
ve **الإِحْباط** onun suyunun gitmesidir; eskisi gibi geri dönmez; dedi: ve bunun hakkında **الحصيبيّ**’ye sordum
da dedi: ikisi bir mânâdadır.
Ve **الحُبَاضُ**: zayıflıktır. Ve **رجل حابِضٌ** ve **حَبّاضٌ**: elindekini tutan,
cimri. Ve adam **حَبَضَ**: öldü; **اللحياني**’den.
Ve **المِحْبَضُ**: balın karıştırma çubuğu ve pamuğun tokmağıdır. Ve **المَحابِضُ**: pamuğun tokmaklarıdır;
dedi **ابن مقبل**, balın **مَحابِض**’ı hakkında, arı ekleyip (arıları) kattığını (anlatarak):
كأَنَّ أَصْواتَها مِنْ حيثُ تسْمَعُها
صَوْتُ المَحابِضِ يَنْزِعْنَ المَحارِينا
Dedi **الأَصمعي**: **المَحابِضُ** karıştırma çubuklarıdır; onlar, balın kendisiyle karıştırıldığı çubuklardır; ve dedi
**الشنفري**:
أَو الخَشْرَم المبثوث حَثْحَثَ دَبْرَه
مَحابِيضُ، أَرْساهُنَّ شارٍ مُعَسِّلُ
**الشاري** ile **الشائر**’i kastetti de onu ters çevirdi. Ve **المَحارِينُ**: arıların balın içine düşüp de
orada öldüğü şeylerdir.
