# حبطأ — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%A8%D8%B7%D8%A3/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AD%D8%A8%D8%B7%D8%A3/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [حبطأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%A8%D8%B7%D8%A3.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: حبطأ

هذه ترجمة ذكرها الجوهري في هذا المكان وقال فيها: رجل حَبَنْطَأ، بهمزة غير مـمدودة، وحَبَنْطاةٌ وحَبنْطىً أَيضاً، بلا همزٍ: قصير سمين ضخم البطن، وكذلك الـمُحْبَنْطِئُ، يهمز ولا يهمز، ويقال: هو الـمُمْتَلِئُ غَيْظاً. واحْبَنْطأَ الرَّجل: انْتَفَخَ جَوفُه؛ قال أَبو محمد بن بري: صواب هذا أَن يذكر في ترجمة حبط لأَنّ الهمزة   \<ص:58>  زائدة ليست أَصلية؛ ولهذا قيل: حَبِطَ بَطْنُه إِذا انتفَخَ. وكذلك الـمُحْبَنْطِئُِ هو الـمُنْتَفِخُ جَوْفُه؛ قال المازني: سمعت أَبا زيد يقول: احْبَنْطأْتُ، بالهمز:  أَي امْتَلأَ بَطْنِي، واحْبَنْطَيْتُ، بغير همز أَي فَسَدَ بَطْنِي؛ قال المبرد: والذي نعرفه، وعليه جملة الرُّواة: حَبِطَ بَطْنُ الرَّجل إِذا انْتَفَخَ وحَبِجَ، واحْبَنْطَأَ إِذا انْتَفَخَ بَطْنُه لطعام أَو غيره؛ ويقال احْبَنْطَأَ الرَّجل إِذا امتنع، وكان أَبو عبيدة يجيز فيه ترك الهمز، وأَنشد:  إِنِّي، إِذا اسْتُنْشِدْتُ، لا أَحْبَنْطِي، *  ولا أُحبُّ كَثْرةَ التَّمَطِّي الليث: الحَبَنْطَأُ، بالهمز: العَظِيمُ البَطْنِ الـمُنْتَفِخ؛ وقد احْبَنْطَأْتُ واحْبَنْطَيْتُ، لغتان؛ وفي الحديث: يَظَلُّ السِّقْطُ مُحْبَنْطِئاً على بابِ الجنةِ؛ قال: قال أَبو عبيدة: هو الـمُتَغَضِّبُ الـمُسْتَبْطِئُ للشيء؛ وقال: الـمُحْبَنْطِئُ: العَظِيمُ البَطْنِ الـمُنْتَفِخُ؛ قال الكسائي: يهمز ولا يهمز؛ وقيل في الطِّفْل: مُحْبَنْطِئٌ أَي مُمْتَنعٌ(1) (1 قوله «أي ممتنع» زاد في النهاية امتناع طلبة لا امتناع اباء.)

### Türkçe

Bu, Cevherî’nin bu yerde zikrettiği bir tercümedir ve onda şöyle dedi: **حَبَنْطَأ** adam, uzatılmamış bir hemze ile; ve **حَبَنْطاةٌ** ve ayrıca **حَبنْطىً** da, hemzesiz: kısa, şişman, göbekli, karınlı; ve yine **الـمُحْبَنْطِئُ**; hemzeli de yapılır hem hemzesiz; ve denilir: o, **الـمُمْتَلِئُ غَيْظاً**dır.

Ve **احْبَنْطأَ** adam: içi şişti; Ebû Muhammed b. Berrî dedi: bunun doğrusu, **حبط** maddesinde zikredilmesidir; çünkü hemze \<ص:58> ziyadedir, aslî değildir; bunun için “**حَبِطَ بَطْنُه**” denildi, içi şiştiği zaman. Ve yine **الـمُحْبَنْطِئُ**: içi şişmiş olandır; Mâzenî dedi: Ebû Zeyd’i şöyle derken işittim: **احْبَنْطأْتُ**, hemze ile: yani karnım doldu; ve **احْبَنْطَيْتُ**, hemzesiz: yani karnım bozuldu; Müberred dedi: bizim bildiğimiz ve râvîlerin çoğunluğunun üzerinde olduğu şudur: adamın karnı şiştiği ve **حَبِجَ** olduğu zaman “**حَبِطَ بَطْنُ الرَّجل**”; ve yemeğe veya başkasına bağlı olarak karnı şiştiği zaman **احْبَنْطَأَ**; ve denilir: adam engellendiği zaman **احْبَنْطَأَ**; ve Ebû Ubeyde onda hemzeyi terk etmeyi câiz görürdü; ve şu beyti okudu:
إِنِّي، إِذا اسْتُنْشِدْتُ، لا أَحْبَنْطِي، *  ولا أُحبُّ كَثْرةَ التَّمَطِّي

Leys: **الحَبَنْطَأُ**, hemze ile: şişmiş büyük karınlıdır; ve **احْبَنْطَأْتُ** ve **احْبَنْطَيْتُ**, iki lugattır; ve hadiste: “Düşük, cennet kapısında **مُحْبَنْطِئاً** olarak kalır”; dedi: Ebû Ubeyde dedi: o, **الـمُتَغَضِّبُ الـمُسْتَبْطِئُ للشيء**dir; ve dedi: **الـمُحْبَنْطِئُ**: şişmiş büyük karınlıdır; Kisâî dedi: hemzeli de yapılır hem hemzesiz; ve çocuk hakkında denildi: **مُحْبَنْطِئٌ** yani **مُمْتَنعٌ**(1)

(1 “yani engellenmiş” sözü: Nihâye’de “talebin engellenmesi, inat/kaçınma engellenmesi değil” ziyade edilmiştir.)
