# حبطأ — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%A8%D8%B7%D8%A3/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AD%D8%A8%D8%B7%D8%A3/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [حبطأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%A8%D8%B7%D8%A3.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: حبطأ

رجل حبنطأ بهمزة غير ممدودة وحبنطأة بالهاء وحبنطى بلا همز ومحبنطئ قال الكسائي: يهمز ولا يهمز أي قصير سمين ضخم بطين قاله الليث. واحبنطأ الرجل: انتفخ جوفه و احبنطأ امتلأ غيظا قال أبو محمد بن بري: صواب هذا أن يذكر في ترجمة حبط، لأن الهمزة زائدة، ولهذا قيل: حبط بطنه إذا انتفخ، وكذلك المحبنطئ هو المنتفخ جوفه، قال المازني: سمعت أبا زيد يقول: احبنطأت، بالهمز، أي امتلأ بطني، قال المبرد: والذي نعرفه وعليه جملة الرواة: حبط بطن الرجل إذا انتفخ لطعام أو غيره. واحبنطأ الرجل إذا امتنع، وكان أبو عبيدة يجيز فيه ترك الهمز، وأنشد:
  إني إذا استنشدت لا أحبنطي
  ولا أحب كثرة التمطي وفي حديث السقط  يظل محبنطئا على باب الجنة  قال أبو عبيدة: هو المتغضب المستبطئ للشيء، وقيل في الطفل محبنطئ أي ممتنع، كذا في اللسان والعباب، ووهم الجوهري في إيراده بعد تركيب ح ط أ زاعما زيادة النون، وهو رأي البصريين، والمصنف يرى أصالة حروفها بأجمعها فراعى ترتيبها.

### Türkçe

**رجل حبنطأ**; uzatılmamış bir hemze ile; ve **حبنطأة** hâ ile; ve hemzesiz **حبنطى**; ve **محبنطئ**. **الكسائي** dedi: Hemzelenir de hemzelenmez de; yani kısa, şişman, iri, göbekli; bunu **الليث** söyledi. Ve **احبنطأ الرجل**: karnı şişti; ve **احبنطأ**: öfkeyle doldu. **أبو محمد بن بري** dedi: Bunun doğrusu, **حبط** maddesinde zikredilmesidir; çünkü hemze ziyadedir; bundan dolayı “**حبط بطنه**” denildi: şişti; ve yine **المحبنطئ** karnı şişmiş olan kimsedir. **المازني** dedi: **أبو زيد**’i şöyle derken işittim: Hemze ile **احبنطأت**; yani karnım doldu. **المبرد** dedi: Bizim bildiğimiz ve râvîlerin çoğunluğunun üzerinde bulunduğu: “**حبط بطن الرجل**” yemeğinden veya başkasından dolayı şiştiği vakit (denir). Ve **احبنطأ الرجل**: (bir şeyden) kaçındığı zaman (denir); **أبو عبيدة** onda hemzeyi terk etmeyi câiz görürdü; ve şu beyti okudu:
  Ben, istinşâd edildiğimde hemzesiz **أحبنطي** olmam
  Ve **التمطي**’nin çokluğunu da sevmem. Ve **حديث السقط**’ta: “Cennet kapısı üzerinde **محبنطئا** olarak gölgelenir.” **أبو عبيدة** dedi: O, öfkelenen, bir şeyi ağırdan alan kimsedir. Ve çocuk hakkında “**محبنطئ**” denildi; yani kaçınan; **اللسان** ve **العباب**’da böyledir. **الجوهري** onu, **ح ط أ** terkibinden sonra irad etmesinde yanıldı; **النون**’un ziyade olduğunu zannederek; bu, Basralıların görüşüdür. Müellif ise harflerinin hepsinin aslî olduğunu görür; bu yüzden tertibini gözetti.
