# حبط — Müfredât

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%A8%D8%B7/sozluk/mufredat
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AD%D8%A8%D8%B7/entries/mufredat

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [حبط](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%A8%D8%B7.md)
- Müfredât: Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

## Madde başı: حبط

- قال الله تعالى: ﴿حبطت أعمالهم﴾ [المائدة/53]، ﴿ولو أشركوا لحبط عنهم ما كانوا يعملون﴾ [الأنعام/88]، ﴿وسيحبط أعمالهم﴾ [محمد/32]، ﴿وليحبطن عملك﴾ [الزمر/65]، وقال تعالى: ﴿فأحبط الله أعمالهم﴾ [الأحزاب/19]، وحبط العمل على أضرب:
أحدها: أن تكون الأعمال دنيوية فلا تغني في القيامة غناءا، كما أشار إليه بقوله: ﴿وقدمنا إلى ما عملوا من عمل فجعلناه هباء منثورا﴾ [الفرقان/23].
والثاني: أن تكون أعمالا أخروية، لكن لم يقصد بها صاحبها وجه الله تعالى، كما روي: (أنه يؤتى يوم القيامة برجل فيقال له: بم كان اشتغالك؟ قال: بقراءة القرآن، فيقال له: قد كنت تقرأ ليقال: هو قارئ، وقد قيل ذلك، فيؤمر به إلى النار) (الحديث ذكره المؤلف بمعناه، وهو عن أبي هريرة قال: سمعت رسول الله صلى الله عليه وسلم يقول: (إن أول الناس يقضى يوم القيامة عليه رجل استشهد، فأتى به فعرفه نعمه فعرفها. قال: فما عملت فيها؟ قال: قاتلت فيك حتى استشهدت، قال: كذبت، ولكنك قاتلت لأن يقال: فلان جريء، فقد قيل، ثم أمر به فسحب على وجهه حتى ألقي في النار، ورجل تعلم العلم وعلمه وقرأ القرآن، فأتى به فعرفه نعمه فعرفها. قال: فما عملت فيها؟ قال: تعلمت العلم وعلمته، وقرأت فيك القرآن، قال: كذبت ولكنك تعلمت ليقال: عالم، وقرأت القرآن ليقال: هو قارئ فقد قيل، ثم أمر به فسحب على وجهه حتى ألقي في النار... ) الحديث أخرجه مسلم والنسائي، والترمذي وحسنه، وابن حبان في صحيحه. انظر: الترغيب والترهيب 1/29؛ وعارضة الأحوذي 9/226؛ ومسند أحمد 2/321؛ وسنن النسائي 6/23؛ ومسلم في الإمارة، باب من قاتل للرياء برقم (1905) ؛ وانظر: شرح النسة 14/334).
والثالث: أن تكون أعمالا صالحة، ولكن بإزائها سيئات توفي عليها، وذلك هو المشار إليه بخفة الميزان.
وأصل الحبط من الحبط، وهو أن تكثر الدابة أكلا حتى ينتفخ بطنهان وقال عليه السلام: (إن مما ينبت الربيع ما يقتل حبطا أو يلم) (الحديث في الصحيحين، راجع فتح الباري 11/244 باب ما يحذر من زهرة الدنيا؛ ومسلم رقم (1052). ورواية البخاري: (إن هذا المال خضرة حلوة، وإن كل ما أنبت الربيع يقتل حبطا أو يلم إلا آكلة الخضرة). وسمي الحارث الحبط (قال في اللسان: والحبط: الحارث بن مازن بن مالك بن عمرو بن تميم، سمي بذلك لأنه كان في سفر فأصابه مثل الحبط الذي يصيب الماشية فنسبوا إليه. انتهى.
أقول: وفي شعر الفرزدق:
بنو مسمع أكفاؤها آل دارم *** وتنكح في أكفائها الحبطات
ولا يدرك الغايات إلا جيادها *** ولا تستطيع الجلة البكرات
فرد عليه من الحبطات فقال:
أما كان عباد كفيا لدارم *** بلى وأبيات بها الحجرات
راجع: ديوان الفرزدق ص 99؛ وعيار الشعر ص 152؛ ووضح البرهان 2/121) ؛ لأنه أصابه ذلك، ثم سمي أولاده حبطات.

### Türkçe

- Allah Teâlâ dedi: ﴿**حبطت أعمالهم**﴾ [el-Mâide/53], ﴿**ولو أشركوا لحبط عنهم ما كانوا يعملون**﴾ [el-En‘âm/88], ﴿**وسيحبط أعمالهم**﴾ [Muhammed/32], ﴿**وليحبطن عملك**﴾ [ez-Zümer/65], ve Teâlâ dedi: ﴿**فأحبط الله أعمالهم**﴾ [el-Ahzâb/19]; ve amel **حبط** olur (boşa çıkar) çeşitli kısımlara göre:
Birincisi: amellerin dünyevî olmasıdır; böylece kıyamette bir fayda sağlamaz; şu sözüyle buna işaret ettiği gibi: ﴿**وقدمنا إلى ما عملوا من عمل فجعلناه هباء منثورا**﴾ [el-Furkân/23].
İkincisi: amellerin uhrevî ameller olmasıdır; fakat sahibi onlarla Allah Teâlâ’nın yüzünü (rızasını) kastetmemiştir; rivayet edildiği gibi: (kıyamet günü bir adam getirilir de ona denilir: Ne ile meşguliyetin vardı? Der ki: Kur’ân okumakla. Ona denilir: Sen ancak “o bir kârîdir” denilsin diye okurdun; ve bu denilmiştir; sonra onun hakkında ateşe (götürülmesi) emredilir) (hadisi müellif manasıyla zikretmiştir; ve o, Ebû Hureyre’dendir; dedi ki: Resûlullah صلى الله عليه وسلم’i şöyle derken işittim: (Kıyamet günü hakkında hüküm verilecek insanların ilki, şehid edilmiş bir adamdır; getirilir, nimetleri ona tanıtılır, o da onları tanır. Der ki: Onlarda ne yaptın? Der ki: Senin uğrunda savaştım, ta ki şehid edildim. Der ki: Yalan söyledin; fakat sen “falanca cesurdur” denilsin diye savaştın; ve bu denilmiştir. Sonra onun hakkında emredilir de yüzüstü sürüklenir, ta ki ateşe atılır. Ve ilmi öğrenen, onu öğreten ve Kur’ân okuyan bir adam; getirilir, nimetleri ona tanıtılır, o da onları tanır. Der ki: Onlarda ne yaptın? Der ki: İlmi öğrendim ve onu öğrettim; ve Senin uğrunda Kur’ân okudum. Der ki: Yalan söyledin; fakat sen “âlim” denilsin diye öğrendin; ve Kur’ân’ı “o bir kârîdir” denilsin diye okudun; ve bu denilmiştir. Sonra onun hakkında emredilir de yüzüstü sürüklenir, ta ki ateşe atılır... ) hadis; onu Müslim ve Nesâî, Tirmizî (onu hasen saymıştır) ve İbn Hibbân Sahîh’inde tahric etmiştir. Bak: et-Terğîb ve’t-Terhîb 1/29; ve ‘Âridatü’l-Ahvezî 9/226; ve Müsned Ahmed 2/321; ve Sünen en-Nesâî 6/23; ve Müslim’de el-İmâre’de, “riyâ için savaşan” babı, (1905) numara ile; ve bak: Şerhu’n-Nese 14/334).
Üçüncüsü: amellerin sâlih ameller olmasıdır; fakat onların karşılığında, üzerinde vefat ettiği seyyiât (kötülükler) vardır; işte bu, mizanın hafifliği ile işaret edilendir.
Ve **الحبط**’ın aslı **الحبط**’tandır; o da, binit hayvanının yemeyi çoğaltması, ta ki karnının şişmesidir. Ve عليه السلام dedi: (Şüphesiz baharın bitirdiği şeylerden öylesi vardır ki **حبطا** olarak öldürür yahut (ölüme) yaklaştırır) (hadis Sahîhayn’dadır; bk. Fethu’l-Bârî 11/244 “dünya ziynetinden sakındırılan şey” babı; ve Müslim (1052) numara. Buhârî’nin rivayeti: (Şüphesiz bu mal yeşillik ve tatlıdır; ve baharın bitirdiği her şey **حبطا** olarak öldürür yahut (ölüme) yaklaştırır; ancak yeşilliği yiyen müstesna). Ve **الحارث**’a **الحبط** adı verildi (Lisân’da dedi ki: ve **الحبط**: Hâris b. Mâzin b. Mâlik b. ‘Amr b. Temîm’dir; ona bu ad verildi; çünkü bir seferde idi de, ona, davarlara isabet eden **الحبط** benzeri isabet etti; böylece onu ona nisbet ettiler. Bitti.
Derim ki: Ferazdak’ın şiirinde:
بنو مسمع أكفاؤها آل دارم *** وتنكح في أكفائها الحبطات
ولا يدرك الغايات إلا جيادها *** ولا تستطيع الجلة البكرات
Sonra ona **الحبطات**’tan biri cevap verdi de dedi ki:
أما كان عباد كفيا لدارم *** بلى وأبيات بها الحجرات
Bk: Dîvânu’l-Ferazdak s. 99; ve ‘İyâru’ş-Şi‘r s. 152; ve Vudûhu’l-Burhân 2/121) ; çünkü ona bu isabet etmişti; sonra çocuklarına **حبطات** adı verildi.
